
Prabhasa Kshetra Mahatmya
This section is centered on Prabhāsa-kṣetra, a coastal pilgrimage region in western India traditionally associated with Somnātha/Someśvara worship and a dense network of tīrthas. The text treats the landscape as a ritual field where travel (yātrā), bathing, and recitation function analogously to Vedic rites, while also embedding the site in a broader purāṇic memory-map through genealogies of teachers and narrators.
366 chapters to explore.

प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये प्रस्तावना (Prologue: Invocation, Authority, and Eligibility)
இந்த अध्यாயத்தில் பிரபாசக் காண்டத்தின் உரையாடல் சூழலும் அதிகார-பரம்பரையும் நிறுவப்படுகின்றன. புராணார்த்தத்தின் ஆதார அறிஞர்-ஆசிரியராக வ்யாசர் நினைவுகூரப்படுகிறார். நைமிஷாரண்ய முனிவர்கள் சூதர் (ரோமஹர்ஷணர்)ிடம் பிரபாசக்ஷேத்ர மாஹாத்ம்யத்தை உரைக்க வேண்டி, முன்பிருந்த பிராஹ்மீ யாத்திரை மரபைச் சொல்லி, குறிப்பாக வைஷ்ணவீ மற்றும் ரௌத்ரீ யாத்திரைகளின் விவரத்தை வேண்டுகின்றனர். ஆரம்பத்தில் சோமேஸ்வரரின் ஸ்துதி, சைதன்ய-ஸ்வரூபமான (சின்மாத்ர) தத்துவத்திற்கு வணக்கம், அம்ருதம்–விஷம் என்ற எதிர்மறை மூலம் பாதுகாப்பு கரு வெளிப்படுகிறது. பின்னர் சூதர் ஹரியை ஓங்கார-ஸ்வரூபன், பரமமும் அனைத்திலும் நிறைந்தவனுமாகப் போற்றி, வரவிருக்கும் கதையை ஒழுங்கமைந்த, அலங்காரமிக்க, பாவநாசினி என வர்ணிக்கிறார். நெறிமுறைகள் கூறப்படுகின்றன—நாஸ்திகருக்கு இந்த உபதேசம் அளிக்கக் கூடாது; நம்பிக்கையுள்ள, அமைதியான, தகுதியான அதிகாரிகளுக்கே பாராயணம். பிராமண தகுதி சன்ஸ்காரம், நித்யகர்மம், சதாசாரம் ஆகியவற்றுடன் இணைக்கப்படுகிறது. இறுதியில் கைலாசத்தில் சிவனிடமிருந்து பரம்பரையாக சூதர் வரை வந்த பரம்பரைச் சங்கிலி கூறப்பட்டு, இப்பகுதி மரபால் பாதுகாக்கப்பட்ட பிரமாண வாக்கியம் என உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது.

Purāṇa-lakṣaṇa, Purāṇa-anuक्रम, and Upapurāṇa Enumeration (पुराणलक्षण–पुराणानुक्रम–उपपुराणनिर्देश)
இந்த அதிகாரத்தில் முனிவர்கள் கதா-பிரசங்கத்தை மதிப்பிடும் அளவுகோல்களை கேட்கிறார்கள்—அதன் இலக்கணங்கள், நற்குணம்-குற்றங்கள், மேலும் அதிகாரபூர்வமான (பிரமாண) இயற்றலை எவ்வாறு அறிதல் என்பதையும். சூதர் பதிலாக வேதமும் புராணமும் ஆதியில் தோன்றிய விதம், முதலில் புராணத் தொகுதி மிகப் பெரிதாக இருந்தது, பின்னர் வியாசர் காலந்தோறும் அதைச் சுருக்கி பதினெட்டு மகாபுராணங்களாகப் பிரித்தார் என்பதையும் கூறுகிறார். அடுத்து மகாபுராணங்கள் மற்றும் உபபுராணங்களின் பெயர்கள் வரிசைப்படுத்தப்படுகின்றன; பல இடங்களில் அவற்றின் சுமார் ச்லோக எண்ணிக்கையுடன், தானம் சார்ந்த விதிகளும் இணைக்கப்படுகின்றன—நூலை நகலெழுதல், தானமாக அளித்தல், தொடர்புடைய அனுஷ்டானங்களுடன் புண்ணியம் பெறுதல். புராணத்தின் பஞ்சலக்ஷணம் (ஸர்க, பிரதிஸர்க, வம்ச, மன்வந்தர, வம்சானுசரித) விளக்கப்படுகிறது; குண அடிப்படையில் ஸாத்த்விக/ராஜஸ/தாமஸ வகைப்பாடு மற்றும் அதற்கேற்ற தெய்வ-முன்னுரிமையும் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் இதிஹாச–புராண மரபு வேதார்த்தத்தை நிலைநிறுத்தும் ஆதாரம் என உறுதிப்படுத்தி, ஸ்கந்தபுராணத்தின் உள் ஏழு பிரிவுகளில் பிராபாசிகப் பகுதியின் இடம் சுட்டிக்காட்டப்படுகிறது; இதனால் இடம்சார் புனிதப் புவியியல் விவரத்திற்கு முன்னுரை அமைக்கப்படுகிறது।

तीर्थविस्तरप्रश्नः प्रभासरहस्यप्रकाशश्च (Inquiry into the Spread of Tīrthas and the Revelation of Prabhāsa’s Secret)
இந்த अध्यாயத்தில் முன் கூறப்பட்ட படைப்பியல் உரைகளுக்குப் பின், முனிவர்கள் சூதரிடம் தீர்த்தங்களின் ஒழுங்கான விரிவை வேண்டுகின்றனர். சூதர் கைலாசத்தில் நடந்த பழைய உரையாடலை நினைவுபடுத்துகிறார்—அங்கே தேவி தெய்வீகப் பேரவையைத் தரிசித்து சிவனை நீண்ட ஸ்தோத்திரத்தால் போற்றுகிறாள். சிவன் பதிலாக சிவ-சக்தியின் பரம அப்பேதத்தை அறிவித்து, யாகச் செயல்கள், உலகச் செயற்பாடுகள், கால அளவுகள், இயற்கை வலிமைகள் ஆகிய அனைத்திலும் இருவரின் பரஸ்பர வியாப்தியைச் சொல்லும் விரிந்த தாதாத்ம்ய வாக்கியங்களை உரைக்கிறார். பின்னர் கலியுகத்தில் துன்புறும் உயிர்களுக்கு ஏற்ற நடைமுறை உபதேசமாக, “தரிசனமே எல்லாத் தீர்த்தப் பலனையும் தரும் ஒரு தீர்த்தம் எது?” என்று தேவி கேட்கிறாள். சிவன் இந்தியாவின் முக்கிய தீர்த்தங்களைச் சொல்லி, இறுதியில் பிரபாசத்தை மறைந்துள்ள உச்ச க்ஷேத்திரமாக உயர்த்துகிறார். கபடம், வன்முறை, நாஸ்திகம் கொண்ட பயணிகள் வாக்குறுதியான பலனை அடையார் என்றும், க்ஷேத்திரத்தின் சக்தி திட்டமிட்டு காக்கப்படுகிறது என்றும் நெறிப்படுத்துகிறார். முடிவில் சோமேஸ்வர லிங்கத்தின் வெளிப்பாடு, அதன் படைப்புக் காரணப் பங்கு, மேலும் இச்சா-ஞான-கிரியா என்ற மூன்று சக்திகள் உலகச் செயலுக்காக எழுந்தன என்பதும் கூறப்பட்டு, பக்தியுடன் கேட்போருக்கு பாவநாசம் மற்றும் ஸ்வர்கப் பெறுதல் என்ற பலன் அறிவிக்கப்படுகிறது।

प्रभासक्षेत्रप्रमाण-त्रिविधविभाग-श्रीसोमेश्वरमाहात्म्य (Prabhāsa: Measurements, Threefold Division, and the Somēśvara Discourse)
இந்த அதிகாரத்தில் தேவி, பிரபாசத் தீர்த்தம் எல்லாத் தீர்த்தங்களிலும் ஏன் சிறந்தது என்றும், அங்கு செய்யப்படும் கர்மங்கள் ஏன் அசையாத (அக்ஷய) புண்ணியமாக விளங்குகின்றன என்றும் விரிவாகக் கேட்கிறாள். ஈசுவரன் பதிலாக, பிரபாசம் தமக்கு மிகப் பிரியமான க்ஷேத்திரம்; அங்கு தாம் எப்போதும் சன்னிதியாக இருப்பதால், அங்கு பக்தியுடன் செய்யும் தானம், தவம், ஜபம், யாகம் முதலியன குறையாத பலனைத் தரும் என உரைக்கிறார். பின்னர் க்ஷேத்திரம்–பீடம்–கர்பகிருஹம் என்ற மூன்று நிலை அமைப்பை விளக்கி, நிலை உயர உயர பலன் பெருகும் எனக் கூறுகிறார். எல்லைகள், திசைச் சின்னங்கள், உள்ளார்ந்த ருத்ர–விஷ்ணு–பிரம்மா பிரிவு, தீர்த்தங்களின் எண்ணிக்கை, மேலும் ரௌத்ரீ–வைஷ்ணவீ–பிராஹ்மீ யாத்திரைகள் இச்சா–க்ரியா–ஞான சக்திகளுடன் இணைக்கப்பட்டுள்ளன. அடுத்து சோமேஸ்வரன் மற்றும் காலபைரவ/காலாக்னிருத்ரன் பற்றிய பாதுகாப்பு, சுத்திகரிப்பு தத்துவம், ‘சதருத்ரீயம்’ சைவ வழிபாட்டின் மாதிரி மந்திர-பாடமாக இருப்பது ஆகியவை வலியுறுத்தப்படுகின்றன. விநாயகன், தண்டபாணி, கணங்கள் போன்ற காவலர்கள், வாசல் தெய்வங்களை வணங்குதல், ‘கிருத-கம்பளம்’ போன்ற காணிக்கைகள், குறிப்பிட்ட இரவுகளில் செய்ய வேண்டிய விதிகள் என யாத்திரை ஒழுக்கங்களும் கூறப்படுகின்றன.

प्रभासक्षेत्रस्य अतिविशेषमहिमा — The Supreme Eminence of Prabhāsa-kṣetra
இந்த அதிகாரத்தில் சூதர் முன்னுரைக்குப் பின் தேவி, பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தின் மகிமையை விரிவாகக் கேட்கிறாள். ஈச்வரன் பிரபாசத்தைத் தன் பிரிய க்ஷேத்திரமாகக் கூறி, இது யோகிகளுக்கும் வைராக்யமுடையோருக்கும் பரமகதி தரும் இடம்; இங்கே உயிர் துறப்போர் சிவலோகத்தை அடைவார் என விளக்குகிறார். மார்கண்டேயர், துர்வாசர், பரத்வாஜர், வசிஷ்டர், காச்யபர், நாரதர், விஸ்வாமித்ரர் முதலிய மகரிஷிகள் இந்தக் க்ஷேத்திரத்தை விட்டு நீங்காமல் இடையறாது லிங்காராதனை செய்கிறார்கள் என்று பட்டியலிடப்படுகிறது. அக்னிதீர்த்தம், ருத்ரேஸ்வரம், கம்பர்தீசம், ரத்னேஸ்வரம், அர்கஸ்தலம், சித்தேஸ்வரம், மார்கண்டேயஸ்தலம், சரஸ்வதி/பிரம்மகுண்டம் ஆகிய தலங்களில் ஜப-பூஜையில் ஈடுபடும் பெருஞ்சபைகள் எண்ணிக்கையுடன் கூறப்பட்டு, சாதனையின் அடர்த்தியும் புனிதமும் வெளிப்படுத்தப்படுகிறது. பலஸ்ருதியில் சந்திரசேகரப் பெருமானின் தரிசனம் வேதாந்தத்தில் போற்றப்படும் முழுப் பயனையும் தரும்; ஸ்நானமும் பூஜையும் யாகபலன் அளிக்கும்; பிண்ட-ஸ்ராத்தம் பித்ருக்களுக்கு மிகுந்த உயர்வை அளிக்கும்; நீரைத் தற்செயலாகத் தொடுதலும் கூட புண்ணியகரம் எனச் சொல்லப்படுகிறது. விப்ரம-ஸம்ப்ரம என்ற கணங்கள், விநாயக வகை உபசர்கங்கள் மற்றும் ‘பத்து குறைகள்’ குறிப்பிடப்பட்டு, தடைகள் நீங்க தண்டபாணியை பக்தியுடன் தரிசிக்கச் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில் எல்லா வர்ணத்தாரும்—காமமுள்ளவரோ காமமற்றவரோ—பிரபாசத்தில் மரணமடைந்தால் சிவனின் திவ்யதாமத்தை அடைவார் என்றும், மகாதேவனின் குணங்கள் சொல்லொணாதவை என்றும் நிறுவப்படுகிறது.

सोमेश्वरलिङ्गस्य परमार्थवर्णनम् (Theological Description of the Someshvara Liṅga at Prabhāsa)
இந்த अध्यாயத்தில் தேவி, முன் கூறப்பட்டவற்றின் அதிசயத்தைக் கூறி, பிற உலகப் புகழ்பெற்ற லிங்கங்களைவிட சோமேஸ்வர லிங்கத்தின் பலன் ஏன் மேலானது, பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் தனிச்சக்தி என்ன என்று வினவுகிறாள். ஈச்வரன்—இது பரம ‘ரகசிய’ உபதேசம்; தீர்த்தம், விரதம், ஜபம், தியானம், யோகம் ஆகிய அனைத்திலும் பிரபாச மாஹாத்மியம் உச்சம் என அறிவிக்கிறார். பின்னர் சோமேஸ்வர லிங்கத்தின் பரமார்த்த ரூபம் கூறப்படுகிறது—அது துருவம், அக்ஷயம், அவ்யயம்; பயம், மாசு, சார்புநிலை, கருத்துப் பெருக்கம் இவற்றிலிருந்து விடுபட்டது; சாதாரண ஸ்துதி, வாக்கின் எல்லைக்கு அப்பாற்பட்டது. ஆயினும் சாதகனின் உணர்விற்காக ஞானதீபம் போல வெளிப்படுகிறது; பிரணவம்/சப்தப்ரஹ்மம், இதயத் தாமரை, த்வாதசாந்தம் என்ற உள்ளக நிலையுருக்கள், ‘கேவல’ ‘த்வைத-வர்ஜித’ அத்வய லக்ஷணங்கள் இணைக்கப்படுகின்றன. வேதச் சுட்டியாக ‘இருளுக்கு அப்பாற்பட்ட மகான் புருஷன்’ அறிதல் கூறப்பட்டு, ஆயிரம் ஆண்டுகளாலும் சோமேஸ்வர மகிமை முழுதும் சொல்ல இயலாது எனத் தெரிவிக்கப்படுகிறது. பலश्रுதியில் எந்த வர்ணத்தாரும் இதை வாசித்தாலும்/கேட்டாலும் பாபம் நீங்கி, விரும்பிய பயன் பெறுவர் என்று கூறப்படுகிறது.

सोमेश्वरनाम-प्रभाव-वर्णनम् | Someshvara: Names Across Kalpas, Boon of Soma, and the Sacred Topography of Prabhāsa
இந்த அதிகாரத்தில் தேவி, முன் புகழ்ச்சிகளை கேட்ட பின், “சோமேஸ்வர/சோமநாத” என்ற பெயர் எவ்வாறு தோன்றியது, அது எப்படித் திடமாக நிலைக்கிறது, மேலும் கல்பம் கல்பமாக ஏன் பெயர் மாறுகிறது என்று சங்கரரை வினவுகிறாள். லிங்கத்தின் முன்னைய மற்றும் வருங்கால பெயர்களையும் கேட்கிறாள். ஈசுவரன் பதிலாக, பிரம்மயுகச் சுழற்சியில் பிரம்மாவின் வேறுபட்ட காலங்களுக்கேற்ப லிங்கத்திற்கு வேறு வேறு பெயர்கள் இருப்பதாகக் கூறி, அந்தப் பெயர்தொடரை விளக்கி, தற்போதைய பெயர் “சோமநாத/சோமேஸ்வர” என்றும், எதிர்காலப் பெயர் “ப்ராணநாத” என்றும் சுட்டுகிறார். தேவியின் நினைவழிவு பல கல்பங்களில் மீண்டும் மீண்டும் அவதரிப்பதும், பிரகிருதியின் செயல்பாட்டோடு இணைந்த உருவமாற்றங்களும் காரணம் என விளக்கி, பல சுழற்சிகளில் அவளுடைய பெயர்-உருவங்களை சிவன் கூறுகிறார். பின்னர் சோம/சந்திரனின் தவம், ஒரு உக்கிரப் பெயரால் குறிப்படப்படும் லிங்கத்தின் வழிபாடு, மற்றும் “சோமநாத” என்ற பெயர் பிரம்மச் சுழற்சி முழுவதும் அடுத்தடுத்த சந்திர அதிகாரிகளிடமும் புகழ்பெற வேண்டும் என்ற வரம் ஆகியவற்றால் பெயரின் நிலைத்தன்மை நிறுவப்படுகிறது. அதன் பின் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் அளவு, மையப் புனித வட்டம், திசை எல்லைகள், கடலருகே லிங்கத்தின் இருப்பிடம் ஆகியவை வரைபடம் போல விவரிக்கப்படுகின்றன. அந்தப் புனித வட்டத்தில் உயிர்நீத்தவர்களுக்கு முக்தி, க்ஷேத்திரத்தில் பாவச் செயல் செய்யக் கூடாதென கடுமையான ஒழுக்க அறிவுரை, மேலும் கொடிய குற்றங்களை கட்டுப்படுத்த வி்நநாயகனின் காவல்-ஆட்சி கூறப்படுகிறது. இறுதியில் சோமேஸ்வர லிங்கம் தனித்துப் பிரியமானது, தீர்த்த-லிங்கங்களின் சங்கமப் புள்ளி, பக்தி-ஸ்மரணம்-நியம ஜபம் மூலம் விடுதலை அளிப்பது என மகிமையுடன் போற்றப்படுகிறது.

श्रीसोमेश्वरैश्वर्यवर्णनम् (Description of the Sovereign Powers of Śrī Someśvara)
இந்த அத்தியாயம் தேவீ–ஈஸ்வர உரையாடலாக விரிகிறது. தேவீ, சோமேஸ்வரரின் மறுபடியும் பாவநாசகமான மகிமையையும், பிரம்மா–விஷ்ணு–ஈச என்ற த்ரயத் தத்துவ அமைப்பையும் விளக்குமாறு வேண்டுகிறாள். ஈஸ்வரர் பதிலாக—பிரபாசத்தில் உள்ள சோமேஸ்வர லிங்கத்துடன் தொடர்புடைய அதிசயங்கள் கூறப்படுகின்றன; எண்ணற்ற தவமுனிவர்கள் லிங்கத்தில் புகுந்து அதிலேயே லயித்தனர் என்றும், அங்கிருந்து சித்தி, விருத்தி, துஷ்டி, ருத்தி, புஷ்டி, கீர்த்தி, சாந்தி, லக்ஷ்மி போன்ற நன்மைச் சக்திகள் உருவெடுத்து வெளிப்படுகின்றன என்றும் சொல்கிறார். பின்னர் மந்திர-சித்திகள், யோக ரஸாயனங்கள், மருந்து-ரஸங்கள், கருடவித்யை, பூததந்திரம், கேசரீ/அந்தரீ போன்ற சிறப்பு மரபுகள்—இவை அனைத்தும் அந்தத் தலத்திலிருந்து வெளிப்படும் அறிவாகக் குறிப்பிடப்படுகின்றன. யுகம் யுகமாக பிரபாசத்தின் சோமேஸ்வரத்தில் சாதனை பெற்ற சித்தர்களின் (பாசுபத தொடர்புடையவர்களும் உட்பட) பெயர்க் குழுக்கள் பட்டியலிடப்படுகின்றன; ஆனால் தீய கர்மத்தால் சாதாரண மக்கள் தலத்தின் மதிப்பை உணராது போவதாகவும் கூறப்படுகிறது. கிரகதோஷங்கள், ஆவி-பிசாசு போன்ற உபத்ரவங்கள், பல நோய்கள்—இவை சோமேஸ்வர தரிசனத்தால் நீங்கும் என விரிவான பட்டியலுடன் உரைக்கப்படுகிறது. இறுதியில் சோமேஸ்வரர் ‘பஷ்சிமோ பைரவ’ ‘காலாக்னிருத்ர’ முதலிய பெயர்களால் ஒருமைப்படுத்தப்பட்டு, அவரது மாஹாத்மியம் ‘சர்வபாதகநாசன’ம்—அனைத்துப் பாவங்களையும் அழிக்கும் தீர்த்தத் தத்துவம்—என்று மீண்டும் உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது.

मुण्डमालारहस्यं तथा प्रभासक्षेत्रतत्त्वनिर्णयः (The Secret of the Skull-Garland and the Tattva-Doctrine of Prabhāsa)
இந்த அதிகாரத்தில் தேவி பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் சங்கரனை ‘சோமேஸ்வரர்’ என வணங்கி, காலாக்னி-மையமான திவ்ய ரூபத் தரிசனத்தை நினைவுகூர்கிறாள். ஆதியற்றும் பிரளயத்திற்கும் அப்பாற்பட்டும் உள்ள பரமன் எவ்வாறு முண்டமாலையை அணிகிறான் என்ற தத்துவச் சந்தேகத்தை அவள் எழுப்புகிறாள். ஈச்வரன் விளக்குகிறார்—அனந்த கல்பச் சுழற்சிகளில் எண்ணற்ற பிரம்மாக்களும் விஷ்ணுக்களும் தோன்றி லயமடைகின்றனர்; முண்டமாலை மீண்டும் மீண்டும் நிகழும் ஸ்ருஷ்டி-ப்ரளயங்களின் மீது ஆண்டவனின் ஆதிக்கத்தைச் சுட்டும் குறியீடு. பின்னர் பிரபாசத்தில் சிவனின் அமைதியான, ஒளிமயமான, ஆதிமத்தியாந்தமற்ற ரூபம் வர்ணிக்கப்படுகிறது—இடப்புறம் விஷ்ணு, வலப்புறம் பிரம்மா, உள்ளே வேதங்கள், கண்களாக உலக ஒளிகள்; இதனால் தேவியின் சந்தேகம் தீர்ந்து, அவள் விரிவான ஸ்தோத்திரம் செய்கிறாள். அதன்பின் தேவி பிரபாசத்தின் மகிமையை மேலும் கேட்டு, விஷ்ணு ஏன் த்வாரகையை விட்டு பிரபாசத்தில் தான் இறுதி நிலை அடைகிறார் என்று பல கேள்விகளை முன்வைக்கிறாள்—அவரின் உலகச் செயல்கள், அவதாரக் கடமை, விதி முதலியவை. சூதர் நிகழ்வை அமைத்து, ஈச்வரன் ‘ரகசிய’ உபதேசத்தைத் தொடங்குகிறார்—பிரபாசம் பிற தீர்த்தங்களைக் காட்டிலும் பலன் மிகுந்தது; இங்கு பிரம்ம-தத்துவம், விஷ்ணு-தத்துவம், ரௌத்ர-தத்துவம் தனித்துவமாக ஒன்றிணைகின்றன. 24/25/36 தத்துவ எண்ணிக்கைகள் முறையே பிரம்மா-விஷ்ணு-சிவ சன்னிதியுடன் இணைத்து கூறப்படுகின்றன. இறுதியில் பலश्रுதி—பிரபாசத்தில் மரணம் எல்லா வர்ண-ஆச்ரமங்களுக்கும், எல்லா யோனிகளுக்கும்—even கடும் பாபச்சுமை உடையவர்களுக்கும்—உயர்ந்த நிலையும் பரிசுத்தியும் அளிக்கும் என க்ஷேத்திரப் பாவனத் தத்துவம் வலியுறுத்தப்படுகிறது.

तत्त्वतीर्थ-निरूपणम् (Mapping of Tattva-Tīrthas and the Sanctity of Prabhāsa)
இந்த अध्यாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் உபதேசித்து, தத்துவவியல் கருத்துகளைத் தீர்த்தயாத்திரை வரைபடமாக மாற்றுகிறார். பூமி, நீர், தேஜஸ் (அக்னி/ஒளி), வாயு, ஆகாயம் ஆகிய தத்துவப் பகுதிகளுக்கு முறையே பிரம்மா, ஜனார்தனன், ருத்ரன், ஈசுவரன், சதாசிவன் ஆகியோர் அதிஷ்டாதேவர்கள் எனக் கூறி, அந்தந்த தத்துவப் பகுதியில் உள்ள தீர்த்தங்கள் அந்தத் தேவதையின் சன்னிதியால் புனிதமடைகின்றன என்று விளக்குகிறார். பின்னர் நீர், தேஜஸ், வாயு, ஆகாயம் சார்ந்த தீர்த்தக் குழுக்கள் (குறிப்பாக அஷ்டகங்கள்) பட்டியலிடப்படுகின்றன; மேலும் நீர்தத்துவம் நாராயணனுக்கு மிகப் பிரியமானது, அவர் ‘ஜலசாயி’ எனப் போற்றப்படுகிறார் என்று கூறப்படுகிறது. அடுத்து பல்லுகா-தீர்த்தம் அறிமுகமாகிறது—அது நுண்ணியது, சாஸ்திர அறிவில்லாமல் அறிதல் கடினம்; ஆனால் வெறும் தரிசனத்தாலேயே பெரும் லிங்கபூஜைக்கு இணையான பலன் தரும் என்று சொல்லப்படுகிறது. மாதவிரதங்கள், அஷ்டமி-சதுர்தசி, கிரகணம், கார்த்திகை போன்ற காலங்களில் பிரபாச லிங்கங்களுக்கு விசேஷ பூஜை விதிக்கப்படுகிறது; சரஸ்வதி-சமுத்திர சங்கமத்தில் பல தீர்த்தங்கள் ஒன்றுகூடும் பெருமையும் விவரிக்கப்படுகிறது. பல்வேறு கல்பங்களில் க்ஷேத்திரத்திற்குரிய மாற்றுப் பெயர்கள் நீண்ட வரிசையாகக் கூறப்பட்டு, பல வடிவ-அளவுகளுடைய துணைக் க்ஷேத்திரங்களின் பெருக்கமும் விளக்கப்படுகிறது. முடிவில், பிரளயத்திற்குப் பிறகும் நிலைத்திருக்கும் புனித நிலமாக பிரபாசம் மீண்டும் வலியுறுத்தப்படுகிறது; கேட்பதும் பாராயணம் செய்வதும் பாவநிவாரணம் தரும் எனப் புகழப்பட்டு, இந்த ‘ரௌத்ர’ தெய்வக் கதையைச் செவிமடுத்தவர்களுக்கு உயர்ந்த பரலோக நிலை கிடைக்கும் என்ற பலश्रுதி கூறப்படுகிறது.

प्रभासक्षेत्रनिर्णयः — Cosmography of Bhārata and the Etiology of Prabhāsa
இந்த அதிகாரத்தில் தேவியின் கேள்விகளை மையமாகக் கொண்டு தத்துவ விளக்கம் விரிகிறது. மகிழ்ந்திருந்தாலும் அறிய ஆவலுடன் தேவி பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தின் முழுமையான வரலாற்றை வேண்டுகிறாள். ஈசுவரன் முதலில் ஜம்பூத்வீபம், பாரதவர்ஷம் ஆகியவற்றின் அளவுகள், எல்லைகள் கூறி, பாரதத்தை முதன்மை கர்மபூமி என நிறுவுகிறார்; இங்கேயே புண்ய–பாபங்களின் பலன் செயல்முறையாக வெளிப்படுகிறது. பின்னர் கூர்ம-வடிவ மாதிரியில் பாரதத்தின் ‘உடலில்’ நக்ஷத்திரக் குழுக்கள், ராசி நிலைகள், கிரக அதிபதியங்களை பொருத்தி, கிரக/நக்ஷத்திர பீடை ஏற்பட்டால் அதற்கேற்ப அந்தப் பகுதியும் பாதிக்கப்படும்; அதற்குச் சாந்தியாக தீர்த்தக் கிரியைகள் செய்ய வேண்டும் எனக் கூறுகிறார். இந்த வரைபடத்தில் சௌராஷ்டிரத்தின் இடம் குறிப்பிடப்பட்டு, கடலருகிலுள்ள பிரபாசம் சிறப்புப் பகுதியாகச் சொல்லப்படுகிறது; அங்கு நடுப் பீடிகையில் ஈசுவரன் லிங்க ரூபத்தில் வாசம் செய்கிறார்—கைலாசத்தையும் விடப் பிரியமானதும், ரகசியமாகக் காக்கப்படுவதுமாக. “பிரபாச” என்ற பெயருக்கு பல காரணவிளக்கங்கள் தரப்படுகின்றன—ஒளிர்வு, ஒளிகளிலும் தீர்த்தங்களிலும் முதன்மை, சூரிய சன்னிதி, மீண்டும் பெற்ற பிரகாசம். பின்னர் தேவி தற்போதைய கல்பத்தில் இதன் தோற்றக் கதையை கேட்கிறாள். ஈசுவரன் சூரியனின் திருமணங்கள் (த்யௌஃ/பிரபா மற்றும் ப்ருதிவீ/நிக்ஷுபா), சஞ்ஞைக்கு சூரியத் தேஜஸ் தாங்கமுடியாத துயரம், சாயா மாற்றாக இருப்பது, யமன்–யமுனை முதலியோர் பிறப்பு, உண்மை சூரியனுக்குத் தெரியவருதல், விஸ்வகர்மா சூரிய ஒளியை ‘சவரம்/தணித்தல்’ செய்தல் ஆகியவற்றை உரைக்கிறார். இறுதியில் சூரியனின் ருக்-மய தேஜஸின் ஒரு பகுதி பிரபாசத்தில் விழுந்ததாகக் கூறி, க்ஷேத்திரத்தின் அபூர்வ புனிதத்திற்கும் பெயர்க்காரணத்திற்கும் அடித்தளம் அமைக்கப்படுகிறது.

Yameśvarotpatti-varṇanam (Origin Account of Yameśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் சொற்பிறப்பியல் விளக்கத்துடன் தீர்த்தத்தின் அதிகாரத்தையும் மகிமையையும் கூறுகிறார். முதலில் ‘ராஜா/ராணி’ மற்றும் ‘சாயா’ போன்ற சொற்களின் தாது-அடிப்படையிலான பொருளை விளக்கி, பெயரும் அடையாளமும் தத்துவத் தகவலாக அமையும் என்பதை உணர்த்துகிறார். பின்னர் தற்போதைய மனுவை வம்சப் பின்னணியில் நிறுவி, சங்க-சக்கர-கதாதர வைஷ்ணவச் சின்னங்களுடன் ஒரு புருஷனை குறிப்பிடுகிறார்; அதே சமயம் யமன் ‘ஹீன-பாத’ குறையால் பாதிக்கப்பட்டவன் எனக் கூறி, அதற்கான பரிகாரமாக தவம் தேவைப்படுவதை முன்வைக்கிறார். யமன் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்திற்குச் சென்று நீண்டகாலம் தவம் செய்து, அளவற்ற காலம் லிங்கத்தை வழிபடுகிறான். ஈசுவரன் प्रसன்னனாகி பல வரங்களை அளித்து, அந்த இடம் ‘யமேஸ்வர’ என நிலையான பெயரால் புகழ்பெறச் செய்கிறார். இறுதியில் பலश्रுதி போல—யமத்விதீயா நாளில் யமேஸ்வர தரிசனம் செய்தால் யமலோக தரிசனம்/அனுபவம் தவிர்க்கப்படும் எனக் கூறி, பிரபாச யாத்திரையில் அந்தத் திதியின் முக்தி-முக்கியத்துவத்தை நிறுவுகிறது।

Arka-sthala-prādurbhāva and Prabhāsa-kṣetra-tejas (Origin of Arkāsthala and the Radiant Sanctification of Prabhāsa)
இந்த அதிகாரம் தேவீ–ஈஸ்வர உரையாடலாக விரிகிறது. தேவீ கேட்கிறாள்—சாகத்வீபத்தில் இயக்கமாயிருந்த சூரியன் எவ்வாறு கத்தி-நுனிபோன்ற காரணத்தால் ‘வெட்டப்பட்டான்’, பிரபாசத்தில் விழுந்த பெருந்தேஜஸ் என்ன ஆனது என்று. ஈஸ்வரன் பாவநாசகமெனப் புகழப்படும் ‘உத்தம சூர்யமாஹாத்மியம்’ கூறுகிறார். சூரியனின் ஆதித் தேஜோஅம்சம் பிரபாசத்தில் விழுந்து ஸ்தலாகாரம் பெற்றது—முதலில் ஜாம்பூநத (தங்க) நிறம், பின்னர் மாஹாத்மிய பலத்தால் மலைபோல்; உயிர்களின் நலனுக்காக அங்கே சூரியன் அர்க்கரூபத் திருமேனியாக வெளிப்பட்டான். யுகப்படி பெயர்கள் கூறப்படுகின்றன—கிருதயுகத்தில் ஹிரண்யகர்பன், திரேதாவில் சூர்யன், துவாபரத்தில் சவிதா, கலியில் அர்க்கஸ்தலம்; அவதரிப்பு காலம் ஸ்வாரோசிஷ (இரண்டாம்) மனுவின் யுகம் என நிர்ணயிக்கப்படுகிறது. தேஜோ-ரேணு பரவலால் க்ஷேத்திர எல்லைகள், யோஜனை அளவுகள், நதிகள்–கடல் முதலிய எல்லைக்குறிகள் விளக்கப்பட்டு, விரிந்த நுண்ணிய தேஜோமண்டலம் தனியாகச் சுட்டப்படுகிறது. ஈஸ்வரன்—என் வாசம் அந்த தேஜோமண்டலத்தின் நடுவில் கண் மாணிக்கம்போல் உள்ளது; சூர்யதேஜஸால் என் இல்லம் பிரகாசிப்பதால் ‘பிரபாச’ என்ற பெயர் உயர்ந்தது என்கிறான். பலश्रுதி—அர்க்கரூப சூர்யதரிசனத்தால் பாவவிமோசனம், சூர்யலோகத்தில் உயர்வு; அத்தகைய யாத்திரிகன் எல்லாத் தீர்த்தங்களிலும் நீராடி, மகாயாகம்–தானம் செய்தவனுக்கு ஒப்பானவன். ஒழுக்கநியமம்—அர்க்க இலைகளில் உண்பது கடும் நிந்தை, பெரும் அசௌசப் பயன் தரும்; ஆகவே தவிர்க்க வேண்டும். அர்க்கபாஸ்கரனை முதற் தரிசனத்தில் பண்டித பிராமணனுக்கு எருமை தானம், தாமிரநிறம்/சிவப்பு ஆடை குறிப்பு, அருகிலுள்ள அக்னி-கோணத் தொடர்பும் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் சித்தேஸ்வர லிங்கம் (கலியில் புகழ்பெற்றது; முன்பு ஜைகீஷவ்யேஸ்வர) தரிசனத்தால் சித்திகள் கிடைக்கும் எனவும், அருகே நிலத்தடிக் கதவு—சூர்யதேஜஸால் ராக்ஷசர்கள் எரிந்த இடம்—கலியில் யோகினிகள், மாத்ருதேவிகள் காக்கும் ‘வாசல்’ எனவும் வர்ணிக்கிறது. மாக க்ருஷ்ண சதுர்தசி இரவில் பலி, மலர், உபஹாரம் கொண்டு வழிபட்டால் சித்தி பெறும் விதி கூறப்படுகிறது. முடிவில்—இவ்வுபதேசத்தை கேட்டு நடைமுறைப்படுத்துவோர் தேகாந்தத்தில் சூர்யலோகத்தை அடைவார் என உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது.

जैगीषव्यतपः–सिद्धेश्वरलिङ्गमाहात्म्य (Jaigīṣavya’s Austerities and the Glory of the Siddheśvara Liṅga)
இந்த அதிகாரம் தேவீ–ஈசுவர உரையாடலாக அமைந்து, பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் சூரிய-சம்பந்தமான புனிதத்தன்மை, அர்கஸ்தலத்தின் ஆதிமரியாதை மற்றும் பிரதேச அலங்காரத் தன்மை, மேலும் வழிபாட்டின் சரியான அளவுகோல்கள்—மந்திரங்கள், முறைகள், திருவிழா காலங்கள்—என விரிவாகக் கேட்கப்படுகிறது. ஈசுவர் பதிலாக க்ருதயுகத்தில் நிகழ்ந்த பழமையான முன்னுதாரணத்தை எடுத்துரைக்கிறார். சதகலாகனின் புதல்வன் ரிஷி ஜைகீஷவ்யர் பிரபாசத்திற்கு வந்து நீண்ட காலம் படிப்படியாகத் தவம் செய்கிறார்—வாயு-ஆஹாரம், நீர்-ஆஹாரம், இலை-ஆஹாரம், சந்திராயண விரதச் சுழற்சிகள்; இறுதியில் கடும் கட்டுப்பாட்டுடன் லிங்கத்தை பக்தியுடன் ஆராதிக்கிறார். அப்போது சிவன் தோன்றி, சம்சாரத்தை அறுக்கும் ஞானயோகத்தை அருளி, அகந்தையின்மை, பொறுமை, தமம் போன்ற தர்மநிலைப்படுத்தும் குணங்களை உபதேசித்து, யோகைஸ்வர்யமும் எதிர்காலத்தில் திவ்யதரிசனத்தின் எளிமையும் வரமாக அளிக்கிறார். யுகங்களெல்லாம் இந்தத் தலத்தின் பலன் விரிவடைகிறது; கலியுகத்தில் அந்த லிங்கம் ‘சித்தேஸ்வர’ எனப் புகழ்பெறுகிறது. ஜைகீஷவ்யரின் குகையில் வழிபாடும் யோகசாதனையும் விரைவான மாற்றத்தைத் தரும், சுத்திகரிக்கும், பித்ருக்களுக்கும் நன்மை தரும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. முடிவில் பலश्रுதி, சித்த-லிங்க ஆராதனையின் அசாதாரண புண்ணியத்தை உலகளாவிய ஒப்பீட்டுடன் மகிமைப்படுத்துகிறது.

पापनाशनोत्पत्तिवर्णनम् | Origin Account of the Pāpa-nāśana Liṅga
இந்த அத்தியாயம் ‘பாபஹர/பாபநாசன’ லிங்கத்தின் தத்துவமும் வழிபாட்டு விதியும் சுருக்கமாக எடுத்துரைக்கிறது. ஈசுவரவாக்காக, பிரபாசக்ஷேத்திரத்தின் திசை-சார்ந்த நுண்ணிய நிலவியலில் இதன் இடம் கூறப்படுகிறது—சித்தலிங்கத்தின் அருகில், சூரியத்துடன் தொடர்புடைய அருணன் (உஷா-ஸ்வரூபம்) இணைப்புடன் பாபநாசன லிங்கம் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டதாகச் சொல்லப்படுகிறது. மேலும், சூரியனின் சாரதி இதை நிறுவினான் எனவும் கூறி சௌரத் தொடர்பை உறுதிப்படுத்துகிறது; ஆயினும் வழிபாட்டின் மையம் சைவச் சின்னமான லிங்கமே ஆகும். பின்னர் காலநியமம் தெளிவாக விதிக்கப்படுகிறது—சைத்ர மாதம் சுக்லபக்ஷத்தின் திரயோதசி நாளில் விதிப்படி பக்தியுடன் பூஜை செய்ய வேண்டும். அதன் பலன் ‘புண்டரீக’ பலனுக்கு ஒப்பாக/சமமாகக் கூறப்பட்டு, தீர்த்தமாஹாத்ம்யங்களில் காணும் புண்ணிய அளவீட்டு குறியீடாக அமைகிறது. இறுதியில் இது பிரபாசகண்டத்தின் பிரபாசக்ஷேத்திரமாஹாத்ம்ய (முதல் பகுதி) பதினைந்தாம் அத்தியாயம் எனக் கொலோபன் குறிப்பிடுகிறது.

पातालविवरमाहात्म्यं (Glory of the Pātāla Fissure near Arkasthala)
பிரபாசத்தில் அர்கஸ்தலத்திற்கு அருகிலுள்ள மகத்தான பாதாள-விவரத்தின் மஹாத்மியத்தை ஈசுவரன் தேவியிடம் உரைக்கிறார். தொடக்கத்தில் இருள் சூழ்ந்த நிலையில் சூரியனை விரோதிக்கும் எண்ணற்ற வலிமைமிக்க ராட்சசர்கள் தோன்றி, உதயமாகும் திவாகரனை இகழ்ந்து பேசுகின்றனர். அப்போது சூரியன் தர்மநியமமான கோபத்துடன் தன் தேஜஸை அதிகரிக்க, அவன் கூர்ந்த பார்வையால் அவர்கள் சுருங்கிய கிரகங்கள் போலவும், விழுந்த பழங்கள் அல்லது கருவியிலிருந்து விடுபட்ட கற்கள் போலவும் ஆகாயத்திலிருந்து வீழ்கின்றனர்—அதர்மம் தானே தன்னைச் சிதைக்கும் எனும் உணர்த்தல். காற்றின் தள்ளுதலும் மோதலும் காரணமாக அவர்கள் பூமியைப் பிளந்து ரசாதலத்தில் இறங்கி, இறுதியில் பிரபாசத்தை அடைகின்றனர்; அவர்களின் வீழ்ச்சியோடு அந்த பாதாள-விவரம் வெளிப்பட்டதாகக் கூறப்படுகிறது. அர்கஸ்தலம் ‘அனைத்து சித்திகளையும்’ அளிக்கும் தேவஸ்தலமாகவும், அதன் அருகில் இந்த விவரம் முக்கிய அம்சமாகவும் விளக்கப்படுகிறது; பல பிற திறப்புகள் காலப்போக்கில் மறைந்தாலும் இது மட்டும் வெளிப்படையாக உள்ளது. இவ்விடம் சூரியதேஜஸின் நடுப்பகுதி போல பொன்னொளியுடன், சித்தேசனால் காக்கப்பட்டு, குறிப்பாக சூரியப் பண்டிகைக் காலங்களில் மிகுந்த பலன் தரும். பிராஹ்மீ, ஹிரண்யா, கடல் ஆகியவற்றின் திரிசங்கமம் கோடி-தீர்த்த பலனுக்கு ஒப்பெனச் சொல்லப்படுகிறது. ஸ்ரீமுக-த்வாரத்தில் சதுர்தசி நாளில் ஒரு ஆண்டு முழுதும் சுனந்தா முதலிய மாத்ருகணங்களைப் பூஜித்து, மலர்-தூப-தீப-நைவேத்யம் செய்து, பிராமணர்களுக்கு அன்னதானம் அளிக்க விதிக்கப்படுகிறது; இதனால் சித்தி கிடைக்கும், மேலும் இந்த மஹாத்மியத்தைச் செவிமடுத்த நல்லவர் துன்பங்களிலிருந்து விடுபடுவர்.

Arkasthala-Sūryapūjāvidhi: Dantakāṣṭha, Snāna, Arghya, Mantra-nyāsa, and Phalaśruti (अर्कस्थल-सूर्यपूजाविधिः)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன், பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் அர்கஸ்தலத்தில் பாஸ்கரன்/சூரியனுக்கான பூஜாவிதியை தேவியிடம் உபதேசிக்கிறார். முதலில் ஆதித்யனின் பிரபஞ்சத் தத்துவம் நிறுவப்படுகிறது—தேவர்களில் ஆதியாய், அசைவும் அசையாத உலகைத் தாங்கி, படைத்து, லயப்படுத்துபவன்; ஆகவே வழிபாடு உலக ஒழுங்குடன் இணைந்தது என விளக்கப்படுகிறது. பின்னர் படிப்படியாக சுத்தி விதிகள் கூறப்படுகின்றன—வாய், ஆடை, உடல் தூய்மை; தந்தகாஷ்ட விதிகள் (அனுமதிக்கப்பட்ட மரங்கள், அவற்றின் பலன்கள், தடை, அமர்வு முறை, பல் சுத்தம் செய்யும் மந்திரம், காஷ்டத்தை விலக்குதல்); மேலும் புனித மண்/நீரால் மந்திரமயமான ஸ்நானம். தர்ப்பணம், ஸந்த்யா, சூரியனுக்கு அர்க்யம் அளித்தல் ஆகியவை விரிவாகவும், பாபநாசம்–புண்யவிருத்தி என்ற பலஸ்ருதியுடனும் கூறப்படுகின்றன. விரிவான தீக்ஷா முறைகளை செய்ய இயலாதவர்களுக்கு வேதமார்க்க மாற்று வழி வழங்கி, ஆவாஹனம் மற்றும் பூஜைக்கான வைதிக மந்திரங்கள் பட்டியலிடப்படுகின்றன. மண்டல பிரதிஷ்டை, அங்கந்யாசம், கிரகங்கள் மற்றும் திக்பாலர்களின் நிறுவல்-பூஜை, ஆதித்ய தியானம் மற்றும் உருவவிளக்கம் இடம்பெறுகின்றன. மூர்த்தி பூஜையில் அபிஷேகப் பொருட்கள், உபவீதம், ஆடை, தூபம், கந்தம், தீபம், ஆராத்திரிகம் ஆகியவற்றின் வரிசை; விருப்பமான மலர்கள், மணங்கள், விளக்குகள்; அர்ப்பணிக்கக் கூடாதவை ஆகியனவும் கூறப்பட்டு, லோபம் மற்றும் பிரசாதத்தை தவறாக கையாளுதல் போன்றவற்றுக்கு எச்சரிக்கை தரப்படுகிறது. இறுதியில் ராகுவின் ‘கிரகணம்’ என்பது விழுங்குதல் அல்ல, மறைப்பு என விளக்கம், உபதேச ரகசிய நெறிகள், மேலும் கேட்கவும் பாராயணம் செய்யவும் கிடைக்கும் பலன்கள்—செல்வம், பாதுகாப்பு, சமூக நலம்—பல சமூகங்களுக்கு உரைக்கப்படுகின்றன.

चन्द्रोत्पत्तिवर्णनम् — Origin of the Moon and Śiva as Śaśibhūṣaṇa (Moon-adorned)
அத்தியாயம் 18-ல் சூதர் வழியாகச் செல்லும் உரை தொடர்கிறது. பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் மகிமையை விரிவாகக் கேட்ட தேவி, சங்கரரின் உபதேசத்தால் தன் மயக்கம்/சந்தேகம் நீங்கியது, மனம் பிரபாசத்தில் நிலைபெற்றது, தவத்தின் பயன் நிறைவேறியது என்று கூறுகிறாள். பின்னர் சிவன் தலையில் தங்கியுள்ள சந்திரன் எப்போது, எவ்வாறு தோன்றினான் என்று காரணவியல் கேள்வி எழுப்புகிறாள். ஈசுவரன் வராஹ கல்பத்தின் தொடக்கப் படைப்புக் காலங்களைச் சுட்டி விடை அளிக்கிறார். க்ஷீரசாகர மந்தனத்தில் பதினான்கு ரத்தினங்கள் வெளிப்பட்டன; அவற்றில் ஒளிமயமான சந்திரனும் தோன்றினான் என்று கூறப்படுகிறது. சிவன் தாம் சந்திரனைத் தரித்திருப்பதாகச் சொல்லி, விஷபான நிகழ்வுடன் அதன் தொடர்பை விளக்கி—இந்த சந்திரபூஷணம் விடுதலை நோக்கிய குறியீடு எனத் தெரிவிக்கிறார். இறுதியில் பிரபாசத்தில் சுயம்பு லிங்க ரூபமாக சிவன் நிலைத்திருப்பதும், எல்லா சித்திகளையும் அருள்பவனாகவும் கல்பம் முழுவதும் நிலைபெறுபவனாகவும் இருப்பதும் உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது.

कला-मान, सृष्टि-प्रलय-क्रम, तथा चन्द्र-लाञ्छन-कारण (Measures of Time, Creation–Dissolution Sequence, and the Cause of the Moon’s Mark)
இந்த अध्यாயத்தில் தேவி, சந்திரன் எப்போதும் பூரணமாக இல்லாததற்குக் காரணம் என்ன என்று கேட்கிறாள். ஈசுவரன் அமாவாசை முதல் பௌர்ணமி வரை சந்திரகலை/திதிகளின் ஷோடச (பதினாறு) பிரிவை விளக்கி, கால அளவுகளை நுண்மையிலிருந்து பேரளவு வரை வரிசைப்படுத்துகிறார்—த்ருடி, லவ, நிமேஷ, காஷ்டா, கலை, முஹூர்த்தம், அஹோராத்திரம், பக்ஷம், மாதம், அயனம், வருடம், யுகம், மன்வந்தரம், கல்பம் வரை. இதனால் யாக-விதிகளின் காலக் கணக்கு பிரபஞ்ச காலச் சுழற்சியுடன் இணைக்கப்படுகிறது. மாயா/சக்தியே சிருஷ்டி-ஸ்திதி-ப்ரளயங்களை இயக்கும் தத்துவம் என்றும், உருவானது இறுதியில் தன் மூலத்திற்கே திரும்பும் என்றும் ஈசுவரன் கூறுகிறார். பின்னர் தேவி, அம்ருதோத்பவனும் பக்தர்க்குப் பிரியனுமான சோமனுக்கு லாஞ்சனம் ஏன் என்று வினவ, அது தக்ஷனின் சாபத்தால் ஏற்பட்டது என ஈசுவரன் விளக்குகிறார். எண்ணற்ற சந்திரர்கள், பிரம்மாண்டங்கள், கல்பங்கள் தோன்றி மறைகின்றன; சிருஷ்டி-ஸம்ஹாரத்தின் ஒரே அதிபதி பரமேசுவரன் மட்டுமே. இறுதியில் கல்ப-மன்வந்தர காலநிலைகள், முந்தைய அவதாரச் சுட்டுகள், தர்மஸ்தாபனத்திற்கான விஷ்ணுவின் அவதார வரிசை—எதிர்கால கல்கி உட்பட—சுருக்கமாக கூறப்படுகிறது.

दैत्यावतारक्रमः—सोमोत्पत्तिः—ओषधिनिर्माणं च (Order of Asura Incarnations, Soma’s Emergence, and the Origin of Plants)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் அளவற்ற காலச் சுழற்சிகளில் அசுர/ராக்ஷஸ தொடர்புடைய ஆட்சிகளின் வரிசையை விளக்குகிறார். ஹிரண்யகசிபு, பலி போன்ற வல்லரசர்களை எடுத்துக்காட்டி, யுகம் போன்ற காலங்களில் அதர்மத்தின் ஆதிக்கம் உயர்ந்து, பின்னர் உலக ஒழுங்கு மீண்டும் நிலைபெறுவது கூறப்படுகிறது. அடுத்து வம்சாவளி மற்றும் அரச வரலாறு வருகிறது—புலஸ்த்ய வம்சம், குபேரன், ராவணன் முதலியோரின் பிறப்புகள், பெயர்–அடையாளத்திற்கான காரணக் குறியீடுகள் ஆகியவை விவரிக்கப்படுகின்றன. பின்னர் முக்கிய திருப்பமாக சோமன் (சந்திரன்) தோற்றம் கூறப்படுகிறது: அத்ரியின் தவத்தால் சோமன் வெளிப்படுதல், சோமனின் ‘வீழ்ச்சி’ காரணமாக உலகில் ஏற்பட்ட கலக்கம், பிரம்மாவின் தலையீடு, மேலும் சோமன் அரசத்திலும் யாக மரியாதையிலும் நிறுவப்படுதல்—ராஜசூயச் சூழலும் தக்ஷிணா தானமும் உடன். இறுதியில் ஓஷதிகள் (தாவரங்கள், தானியங்கள், பருப்புகள் முதலியவை) தோன்றிய காரணக் கதைகள் பட்டியலாக வழங்கப்படுகின்றன. சோமன் ஜ்யோத்ஸ்னையால் உலகைத் தாங்கி ஊட்டுவான் என்றும், தாவரங்களின் அதிபதி என்றும் நிறுவி, பிரபஞ்சக் கோட்பாட்டை வேளாண்மை மற்றும் யாகவழக்க வாழ்வுடன் இணைக்கிறது.

Dakṣa-śāpa, Soma-kṣaya, and Prabhāsa-liṅga Upadeśa (दक्षशाप–सोमक्षय–प्रभासलिङ्गोपदेशः)
இருபத்தொன்றாம் அதிகாரத்தில் தேவி, சோமனின் தனிச்சிறப்பு/நிலை மற்றும் அதன் காரணம் என்ன என்று ஈசுவரனை வினவுகிறாள். ஈசுவரன் தக்ஷனின் சந்ததி மற்றும் திருமணப் பகிர்வை விளக்குகிறார்—தக்ஷனின் புதல்விகள் தர்மன், கச்யபன், சோமன் முதலியோருக்கு அளிக்கப்பட்டனர்; பின்னர் தர்மனின் மனைவிகள்–மக்கள், வசுக்கள்–அவர்களின் வம்சம், சாத்யர்கள், பன்னிரண்டு ஆதித்யர்கள், பதினொன்று ருத்ரர்கள், மேலும் ஹிரண்யகசிபு முதலிய அசுர வம்சங்கள் சுருக்கமாக கூறப்படுகின்றன. அதன்பின் சோமன் இருபத்தேழு நக்ஷத்திரப் பெண்களை மணந்த கதை வருகிறது; ரோஹிணி சோமனுக்கு மிகப் பிரியமானவளாகிறாள். புறக்கணிக்கப்பட்ட மற்ற நக்ஷத்திரப் பெண்கள் தக்ஷனை நாடுகின்றனர். தக்ஷன் சமநோக்குடன் நடக்குமாறு சோமனை எச்சரிக்கிறார்; சோமன் வாக்குறுதி அளித்தும் மீண்டும் ரோஹிணியிடமே ஒருபுறச் சார்புடன் இருக்கிறான். அப்போது தக்ஷன் சாபம் இடுகிறார்—சோமனை யக்ஷ்மா (க்ஷய நோய்) பற்றிக் கொண்டு, அவன் ஒளி படிப்படியாகக் குறையும். ஒளி குன்றிய சோமன் ரோஹிணியின் அறிவுரையால் சாபம் அளித்த அதிகாரத்தையே அணுகி, இறுதியில் மகாதேவனைச் சரணடைகிறான். சோமன் விடுதலை வேண்ட, தக்ஷன்—இச்சாபம் சாதாரண வழிகளில் நீங்காது; சங்கரனைப் பிரசன்னப்படுத்து என்கிறார். மேலும் இடவழிகாட்டல் அளிக்கிறார்: வருண திசையில் கடலருகே அனூப (சதுப்பு) பகுதியில் ஒரு ஸ்வயம்பூ, மிகப் பெரும் சக்தியுடைய லிங்கம் உள்ளது; அதன் தெய்வீக இலக்கணங்களை நினைந்து பக்தியுடன் வழிபட்டால் சுத்தியும் மீளொளியும் கிடைக்கும். இவ்வாறு நெறி (பட்சபாதத்தின் விளைவு), வம்சக் குறியீடு, பிரபாசத் தல லிங்கோபதேசம் ஒன்றாக இணைகிறது.

कृतस्मरपर्वत-वर्णनम् तथा सोमशापानुग्रहः (Description of Mount Kṛtasmar(a) and Soma’s Curse–Boon Resolution)
அத்தியாயம் 22-ல் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் யாகப் புவியமைப்பில் சோமன் துன்ப நிலையிலிருந்து மீளும் நிகழ்வுகள் கூறப்படுகின்றன. தக்ஷனின் அனுமதி கிடைத்தும் மனவேதனையுடன் இருந்த சோமன் பிரபாசம் வந்து புகழ்பெற்ற க்ருதஸ்மர மலைக்காட்சியைப் பார்க்கிறான்; அங்கு மங்களமான தாவரங்கள், பறவைகள், கந்தர்வ இசை, தவசிகள் மற்றும் வேதவித்தகர்கள் கூடிய சபை ஆகியவை சிறப்பாக வர்ணிக்கப்படுகின்றன. பின்னர் சோமன் கடற்கரையில் ‘ஸ்பர்ஷ’ தொடர்புடைய லிங்கரூபத்தின் அருகே மீண்டும் மீண்டும் பிரதக்ஷிணம் செய்து ஒருமுகப் பூஜை செய்கிறான். பழம்-வேர் உணவுக் கட்டுப்பாட்டுடன் நீண்ட தவம் செய்து, சிவனின் பரமாதீத ரூபத்தைப் பல நாமங்களாலும் யுகவரிசையில் வரும் தெய்வநாமத் தொடராலும் அமைந்த ஸ்தோத்திரமாகப் பாடுகிறான். சிவன் மகிழ்ந்து வரம் அளிக்கிறார்—சோமனின் குறைதலும் வளர்தலும் கிருஷ்ண-சுக்ல பக்ஷங்களில் மாறிமாறி நடைபெறும்; தக்ஷனின் சொல் உண்மையாகவும் அதன் கடுமை தணியவும் செய்யப்படும். அத்தியாயத்தில் பிராமண அதிகாரம் உலக நிலைபேறும் யாக வெற்றிக்கும் அத்தியாவசியம் எனும் நெறிப்பகுதி விரிவாக வருகிறது. முடிவில் கடலில் மறைந்துள்ள லிங்கம் மற்றும் அதன் நிறுவல் குறிப்பு கூறி, ஒளியிழந்த சோமனுக்கு ‘பிரபா’ மீண்ட இடமாதலால் அந்தத் தலம் ‘பிரபாச’ எனப் பெயர்பெற்றது என்று விளக்குகிறது.

Somēśa-liṅga Pratiṣṭhā at Prabhāsa: Soma’s Yajña Preparations and Brahmā’s Consecration
இந்த அத்தியாயத்தில் சோமன் (சந்திரன்) ஷம்புவின் அருளால் பெற்ற உயர்ந்த லிங்கத்தை எடுத்துக்கொண்டு, பக்தியும் வியப்பும் நிறைந்த மனத்துடன் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் தங்குகிறார். லிங்கத்தின் காவலும் சரியான இடநிர்ணயமும் செய்ய தெய்வக் கலைஞன் விஸ்வகர்மா (த்வஷ்டா)வை நியமித்து, மகாயாகத்திற்குத் தேவையான பெரும் பொருட்களைச் சேகரிக்க சந்திரலோகத்திற்குத் திரும்புகிறார். அமைச்சர் ஹேமகர்பன் ஏற்பாடுகளை ஒருங்கிணைத்து—அக்னியுடன் கூடிய பிராமணர்களை அழைத்து, வாகனங்களும் அளவற்ற தானங்களும் தயார் செய்து, தேவர்‑தானவர்‑யக்ஷர்‑கந்தர்வர்‑ராக்ஷசர், ஏழு தீவுகளின் அரசர்கள், பாதாளவாசிகள் வரை அனைவருக்கும் யாக அழைப்பை அறிவிக்கிறான். பிரபாசத்தில் விரைவாக மண்டபங்கள், யூபங்கள், பல குண்டங்கள் அமைக்கப்பட்டு, சமித்து, குசம், மலர்கள், நெய், பால், பொன் பாத்திரங்கள் முதலியவை விதிப்படி தயாராகி, திருவிழா போன்ற செழிப்பு நிலவுகிறது. தயார்நிலையை ஹேமகர்பன் சோமனுக்கும் பிரம்மாவுக்கும் அறிவிக்கிறான். பிரம்மா முனிவர்களுடன், ப்ருஹஸ்பதியை புரோஹிதராகக் கொண்டு வந்து, பிரபாசத்தில் தன் மீண்டும் மீண்டும் வருகையும், கல்பங்களின்படி பெயர்மாற்றங்களும் கூறி, முன் ஏற்பட்ட குறை நீங்க பிரதிஷ்டை மீளச் செய்ய வேண்டிய அவசியத்தை விளக்கி பிராமணர்களை உதவிக்கு நியமிக்கிறார். பின்னர் பல மண்டப அமைப்பு, ரித்விஜ் பணிப்பிரிவு, ரோஹிணியைப் பத்னியாகக் கொண்டு சோமனின் தீக்ஷை, வேதசாகைகளின்படி மந்திரஜபப் பகிர்வு, திசைகளின்படி நிர்ணயிக்கப்பட்ட வடிவங்களில் குண்ட நிர்மாணம், த்வஜ நிறுவல், புனித மரங்கள் நிறுவல் ஆகியவை நடைபெறுகின்றன. இறுதியில் பிரம்மா நிலத்துள் பிரவேசித்து லிங்கத்தை வெளிப்படுத்தி, பிரம்மசிலையில் நிறுவி, மந்திரந்யாசம் செய்து சோமேஷ பிரதிஷ்டையை நிறைவு செய்கிறார். புகையில்லா அக்னி, தெய்வ துந்துபி, மலர்வீழ்ச்சி போன்ற சுபநிமித்தங்கள் தோன்றி, பின்னர் பெரும் தக்ஷிணை, அரச தானங்கள், மேலும் நிறுவப்பட்ட தெய்வத்திற்கு சோமன் தினமும் மூன்று வேளையும் பூஜை செய்வதும் கூறப்படுகிறது.

सोमनाथलिङ्गप्रतिष्ठा, दर्शनफलप्रशंसा, पुष्पविधान, तथा सोमवारव्रतप्रस्तावना (Somnātha Liṅga स्थापना, merits of darśana, floral regulations, and the prelude to the Monday-vrata)
இந்த அத்தியாயத்தில் தேவி–ஈசுவர உரையாடல் வழியாக திரேதாயுகப் பின்னணியில் சோமநாத லிங்கத்தின் நிறுவலும் மகிமையும் விளக்கப்படுகிறது. சோமன் தன் தவமும் இடைவிடாத வழிபாடும் கொண்டு சிவனை ஞானஸ்வரூபன், யோகஸ்வரூபன், தீர்த்தஸ்வரூபன், யஜ்ஞஸ்வரூபன் எனப் பல பெயர்களால் ஸ்துதி செய்கிறான். சிவன் அருள்புரிந்து லிங்கத்தில் நித்திய சன்னிதி வரம் அளித்து, தலத்திற்கு ‘பிரபாசம்’ என்றும் தெய்வத்திற்கு ‘சோமநாதன்’ என்றும் பெயர் நிறுவுகிறார். பின்னர் பலன்-போதனையில் சோமநாத தரிசனம் பெரும் தவம், தானம், தீர்த்தயாத்திரை, மகாயாகம் ஆகியவற்றுக்கு சமமோ அதைவிட மேலோ எனக் கூறி, க்ஷேத்திரத்தில் பக்தி-சந்திப்பை முதன்மைப்படுத்துகிறது. வழிபாட்டிற்கு ஏற்ற/விலக்க வேண்டிய மலர்-இலைகள் பட்டியல், புதுமை விதிகள், இரவு–பகல் கட்டுப்பாடுகள் மற்றும் நிஷேதங்களும் தரப்படுகின்றன. நோய் நீங்கிய பின் சோமன் கோவில்-நகரம், பிராசாதத் தொகுதி, தான-அர்ப்பண அமைப்புகள் ஆகியவற்றை அமைத்த செய்தி வருகிறது. சிவ நிர்மால்யத்தை கையாள்வதால் அசௌசம் ஏற்படுமோ என்ற பிராமணர்களின் ஐயத்திற்கு, நாரதன் நினைவூட்டும் கௌரி–சங்கர உரையாடல் மூலம் பக்தியின் மகிமை, குணங்களின்படி மனப்பாங்குகள், மேலும் சிவ–ஹரி பரமார்த்தத்தில் அத்வைத உறவு ஆகியவை விளக்கப்படுகின்றன. இறுதியில் சோமவார விரதத்தின் முன்னுரை தொடங்கி, ஒரு கந்தர்வக் குடும்பக் கதையால் சோமநாத வழிபாட்டின் மூலம் நோய் நிவாரண விதி சுட்டப்படுகிறது.

सोमवारव्रतविधानम् — The Ordinance of the Monday Vow (Somavāra-vrata)
இந்த அதிகாரத்தில் உரையாடல் வடிவில் திங்கட்கிழமை விரதம் (சோமவார விரதம்) பற்றிய விதிமுறை கூறப்படுகிறது. ஈசுவரன் ஒரு கந்தர்வனை அறிமுகப்படுத்துகிறார்; அவன் பவனை (சிவனை) திருப்திப்படுத்த விரும்பி சோமவிரதத்தின் முறையை கேட்கிறான். கோச்ருங்க முனிவர் இந்த விரதம் அனைவருக்கும் நன்மை தருவதாகப் புகழ்ந்து காரணக் கதையைச் சொல்கிறார்—தட்சனின் சாபத்தால் துன்புற்ற சோமன் நீண்ட தியானத்தால் சிவனை வழிபட்டான்; சிவன் மகிழ்ந்து சூரியன், சந்திரன், மலைகள் நிலைக்கும் வரை நிலைக்கும் லிங்கப் பிரதிஷ்டை வரம் அளித்து, சோமனுக்கு நோய்நீக்கம் செய்து மீண்டும் ஒளிவீச்சை அளித்தார். பின்னர் விரதச் செய்முறை வருகிறது—சுக்லபட்ச திங்கட்கிழமையில் சுத்திகரித்து அலங்கரிக்கப்பட்ட கலசம், பூஜைமண்டலம் அமைத்து, உமையுடன் சோமேஸ்வரனை திசைரூபங்களுடன் வழிபட வேண்டும். வெள்ளை மலர்கள், குறிப்பிட்ட நைவேத்யங்கள், பழங்கள் முதலியவற்றை அர்ப்பணித்து, உமையுடன் கூடிய பலமுக-பலபுஜ சிவனை நோக்கி கூறப்பட்ட மந்திரத்தால் ஜபம் செய்ய வேண்டும். திங்கட்கிழமைகளின் தொடர்ச்சியான அனுஷ்டானம் (பல்வகை தந்தகாஷ்டம், அர்ப்பணங்கள், இரவு நியமங்கள்—தர்பையில் உறக்கம், சில நேரங்களில் விழிப்பு) விவரிக்கப்படுகிறது. ஒன்பதாம் நாளின் உத்யாபனத்தில் மண்டபம், குண்டம், தாமரை மண்டலம், எட்டு திசைக் கலசங்கள், பொன் உருவம், ஹோமம், குருதானம், பிராமண போஜனம், வஸ்திர-கோதானம் ஆகியவை இடம்பெறும். பலன்: நோய்நீக்கம், செல்வம், குலநலம், சிவலோகப் பிராப்தி; இறுதியில் கந்தர்வன் பிரபாசத்தில் சோமேஸ்வரனிடம் விரதம் செய்து வரங்களைப் பெறுகிறான்.

गन्धर्वेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Gandharveśvara Māhātmya (Description of the Glory of Gandharveśvara)
இந்த अध्यாயத்தில் ஈசுவரன் சைவ உபதேச முறையில் கந்தர்வேஸ்வரத்தின் மஹிமையை உரைக்கிறார். கனவாஹனன் எனும் கந்தர்வன் வரம் பெற்று க்ருதார்த்தனாகி, பக்தியுடன் சிவலிங்கத்தை நிறுவுகிறான். அந்த லிங்கமே “கந்தர்வேஸ்வர” எனப் புகழ்பெற்று, “காந்தர்வ-பலதாயகம்” என்று—கந்தர்வ சம்பந்தமான பலன்களை அளிப்பதாக—வெளிப்படையாகச் சொல்லப்படுகிறது. அதன் இருப்பிடம் சோமேசரின் வடக்கிலும் தண்டபாணியின் அருகிலும் நிர்ணயிக்கப்படுகிறது. பின்னர் வழிபாட்டுக்கான நடைமுறை குறிப்பு வருகிறது—வருணன் சார்ந்த பகுதி (வரதா-வாருண-பாகம்) எனப்படும் திசையில், வில்ல்களின் “பஞ்சகம்” நடுவே உள்ள இடத்தில், பஞ்சமி திதியில் பூஜை செய்தால் வழிபடுபவரின் துயர்-க்லேசங்கள் நீங்கும் எனக் கூறப்படுகிறது. இறுதியில், இது ஸ்கந்த மஹாபுராணத்தின் 81,000 ச்லோகத் தொகுப்பில், பிரபாசக் கண்டத்தின் ஏழாம் பகுதி மற்றும் பிரபாச-க்ஷேத்ர-மாஹாத்ம்யத்தின் முதல் பிரிவில் அடங்கும் अध्यாயம் எனக் கொலோபன் உறுதிப்படுத்துகிறது.

गन्धर्वसेनेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Gandharvasenīśvara: Account of the Shrine’s Greatness
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம்—கௌரிக்கு அருகில் கந்தர்வசேனா நிறுவிய லிங்கம் ‘விமலேஸ்வரன்’ எனப் புகழ்பெற்றது; அது எல்லா நோய்களையும் நீக்கும் (சர்வரோக-விநாசன) தெய்வமாகும் என்று உரைக்கிறார். அதன் இடத்தை ‘மூன்று வில்’ அளவு தூரம் மற்றும் ‘கிழக்கு பகுதி’ என்ற திசைச் சுட்டியால் குறிப்பிட்டு, புனிதத் தலத்தின் வழிகாட்டியாக அமைக்கிறார். பக்தியுடன் பூஜை செய்ய வேண்டும் எனச் சொல்லி, குறிப்பாக த்ரிதீயா திதியில் விரதமாக வழிபடுவது சிறப்பான காலம் எனக் குறிப்பிடுகிறார். பலனுரையில் பெண் சாதகிக்கு துர்பாக்கியம் நீங்குதல், விரும்பிய பயன் கிடைத்தல், மகன்–பேரன் பெறுதல், சமூக-மதப் பிரதிஷ்டை அடைதல் ஆகியவை வாக்குறுதியாக கூறப்படுகின்றன. இறுதியில் இது பாவநாசக விரதக் கதையாகவும், த்ரேதாயுகப் பின்னணியுடன் புராண அதிகாரத்தை உறுதிப்படுத்தியும் முடிவுறுகிறது.

Somnātha-yātrāvidhi, Tīrthānugamana-nyāya, and Dāna–Upavāsa Regulations (सौमनाथयात्राविधिः)
இந்த अध्यாயத்தில் தேவி சோமநாத யாத்திரையின் சரியான காலம், முறை, ஒழுக்கங்கள் ஆகியவற்றைத் தெளிவாகக் கேட்கிறாள். ஈசுவரன்—உள்ளார்ந்த சங்கல்பம்/பாவம் எழும்பும் போது எந்த ऋதுவிலும் யாத்திரை செய்யலாம்; காரணம் முதன்மையாக பாவமே என்கிறார். பின்னர் முன்-அனுஷ்டானங்கள் கூறப்படுகின்றன: ருத்ரனுக்கு மனநமஸ்காரம், தகுந்தபடி ஸ்ராத்தம், பிரதக்ஷிணை, மௌனம் அல்லது வாக்கு-கட்டுப்பாடு, நியத உணவு, கோபம்-லோபம்-மோகம்-மத்ஸரம் முதலிய குற்றங்களைத் துறத்தல்। அடுத்து கலியுகத்தில் தீர்த்தானுகமனம், குறிப்பாக பாதயாத்திரை, சில யஜ்ஞ மரபுகளைக் காட்டிலும் உயர்ந்த பலன் தரும் என வலியுறுத்தப்படுகிறது; பிரபாசம் தீர்த்தங்களில் ஒப்பற்றது எனப் புகழப்படுகிறது. நடந்து செல்லுதல்/வாகனப் பயணம், பிக்ஷை சார்ந்த கட்டுப்பாடு, நெறிச் சுத்தி ஆகியவற்றின்படி பலன் வேறுபடும் என்று கூறி, தவறான பிரதிக்ரஹம் மற்றும் வேதவித்யை வணிகமாக்குதல் போன்றவற்றை எச்சரிக்கிறது। வர்ண-ஆச்ரமப்படி உபவாச விதிகள், போலியான யாத்திரையின் கண்டனம், பிரபாசத்தில் திதி-வரிசைப்படி தானக் கால அட்டவணை ஆகியவை தரப்படுகின்றன. முடிவில்—மந்திரம் அறியாதவர்களும் ஏழைகளும் பிரபாசத்தில் உயிர் நீத்தால் சிவலோகம் அடைவார்கள் என உறுதிப்படுத்தி, தீர்த்தஸ்நானத்தின் பொதுமந்திர-வரிசையைச் சொல்லி, வந்தவுடன் முதலில் எந்த தீர்த்தத்தில் ஸ்நானம் செய்ய வேண்டும் என்ற அடுத்த பொருளுக்குத் தொடக்கம் செய்கிறது।

Agnitīrtha–Padmaka Tīrtha Vidhi and the Ocean’s Curse–Boon Narrative (अग्नितीर्थ–पद्मकतीर्थविधिः सागरशापवरकथा)
இந்த அத்தியாயம் இரண்டு இணைந்த பகுதிகளாக அமைந்துள்ளது. முதல் பகுதியில் தீர்த்தவிதி—ஈசுவரன் புனிதமான கடற்கரையில் உள்ள அக்னிதீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு கூறி, சோமநாதத்தின் தெற்கில் உள்ள பத்மக தீர்த்தத்தை உலகப்புகழ் பெற்ற பாபநாசகத் தலமாக அறிவிக்கிறார். சங்கரனை மனத்தில் தியானித்து நீராடுதல், வபனம்/கேசச்சேதத்திற்குப் பின் முடியை நிர்ணயிக்கப்பட்ட இடத்தில் சமர்ப்பித்தல், மீண்டும் ஸ்நானம் செய்து நம்பிக்கையுடன் தர்ப்பணம் செய்தல் ஆகிய முறைகள் கூறப்படுகின்றன. பெண்கள்–கிருஹஸ்தர் ஆகியோருக்கான கட்டுப்பாடுகள், மந்திரமின்றி கடலைத் தொடுதல் தோஷம் தரும் என்பதும், பர்வகாலத்தில் விதிப்படி மட்டுமே கடல்சேரல் வேண்டும் என்பதும், கடலணுகும் மந்திரங்கள் மற்றும் கடலில் பொற்கங்கணம் அர்ப்பணிக்கும் விதியும் குறிப்பிடப்படுகிறது. இரண்டாம் பகுதியில் தேவி கேட்கிறாள்—நதிகளின் தங்குமிடமும் விஷ்ணு–லக்ஷ்மி தொடர்பும் கொண்ட கடலுக்கு தோஷம் எவ்வாறு ஏற்படும்? ஈசுவரன் புராணக் கதையைச் சொல்கிறார்—பிரபாசத்தில் நீண்ட யாகம் முடிந்த பின் தக்ஷிணை கேட்டு வந்த பிராமணர்களால் அச்சமுற்ற தேவர்கள் கடலில் மறைந்தனர்; தேவர்களை மறைக்க கடல் பிராமணர்களுக்கு மறைவாக மாமிசம் உண்ணச் செய்ததால் பிராமண சாபம் ஏற்பட்டு கடல் பொதுவாக அஸ்ப்ருஷ்ய/அபேயமாகியது. பிரம்மா பரிகாரத்தை நிறுவுகிறார்—பர்வகாலங்கள், நதிசங்கமங்கள், சேதுபந்தம் மற்றும் சில தேர்ந்த தீர்த்தங்களில் விதிப்படி கடல்சேரல் புனிதம் அளித்து மகாபுண்யம் தரும்; கடல் ரத்தினங்களால் ஈடுகொடுக்கிறது. இறுதியில் வாடவானல (கடலுக்குள் நீரை ‘குடிக்கும்’ அগ্নி) பற்றிய நிலவியல் கூறப்பட்டு, அக்னிதீர்த்தம் காவலுடன் உள்ள ரகசிய மகாபலமுடையது; அதைச் செவியுற்றாலே பெரும் பாவிகளும் சுத்தமடைவார்கள் என முடிவுறுகிறது.

सोमेश्वरपूजामाहात्म्यवर्णनम् | Someshvara Worship: Procedure and Merits
தேவியின் வினாவிற்கு ஈசுவரன் பதிலளிக்கிறார்—அக்னி தீர்த்தங்களில் நீராடிய பின் யாத்திரை தடையின்றி அமைய என்ன செய்ய வேண்டும் என்று. விதிப்படி ஸ்நானம் செய்து மகோததிக்கு அர்க்யம் அளிக்க வேண்டும்; நறுமணம், மலர்கள், ஆடைகள், லேபனங்கள் கொண்டு பூஜை செய்ய வேண்டும். இயன்ற அளவு பொன் வளையல்/ஆபரணத்தை புனித நீரில் அர்ப்பணித்து, பித்ருக்களுக்கு தர்ப்பணம் செய்து, கபர்தின் சிவனிடம் சென்று கண‑சம்பந்த மந்திரத்தால் அர்க்யம் சமர்ப்பிக்க வேண்டும். மந்திர அதிகாரம் பற்றியும் கூறப்படுகிறது; சூத்ரர்களுக்கும் அஷ்டாக்ஷர மந்திர ஸ்மரணம் முதலிய வழி குறிப்பிடப்படுகிறது. பின்னர் சோமேஸ்வரரை தரிசித்து அபிஷேகம் செய்து, சதருத்ரியம் முதலான ருத்ரபாடங்கள்/ஜபங்களை செய்ய வேண்டும். பால், தயிர், நெய், தேன், சர்க்கரை/கரும்புச் சாறு ஆகியவற்றால் ஸ்நாபனம், குங்குமம், கற்பூரம், உசீரம், கஸ்தூரி, சந்தனம் போன்ற நறுமண லேபனங்கள், தூப‑தீப‑நைவேத்ய‑ஆரத்தி, மேலும் பாடல்‑நடனம் போன்ற பக்திசேவை விதிக்கப்பட்டுள்ளது. இருமுறை பிறந்த தபஸ்விகள், ஏழை‑வறியோர், குருடர், ஆதரவற்றோர் ஆகியோருக்கு தானம் செய்ய வேண்டும்; சோமேஸ்வர தரிசனத் திதியில் உபவாச நியமம் கடைப்பிடிக்க வேண்டும். இதன் பலன்—வாழ்க்கையின் எல்லா நிலையிலும் செய்த பாவங்கள் நீங்குதல், குல உயர்வு, வறுமை‑துரதிருஷ்டம் அகலுதல், பக்தி தீவிரமாதல்; கலியுகத்தில் தர்மம் கடினமானபோதும் சோமேஸ்வர சேவையால் மகாபுண்ணியம் கிடைக்கும் என உரைக்கப்படுகிறது.

वडवानलोत्पत्तिवृत्तान्ते दधीचिमहर्षये सर्वदेवकृतस्वस्वशस्त्रसमर्पणवर्णनम् (Origin Account of the Vādavānala and the Devas’ Deposition of Weapons with Maharṣi Dadhīci)
இந்த அதிகாரம் தேவீ–ஈசுவர உரையாடலாக அமைந்து, (1) முன்பு போதிக்கப்பட்ட ‘ஸ-கார-பஞ்சகம்’ பற்றிய காரணம், (2) பிரபாச க்ஷேத்திரத்தில் சரஸ்வதியின் இருப்பும் வெளிப்பாடும், (3) வடவானல (கடல்தீ) தோற்றமும் காலமும் ஆகியவற்றை விளக்குமாறு கேட்கிறது. ஈசுவர், பிரபாசத்தில் சரஸ்வதி பாவன சக்தியாக வெளிப்பட்டு, ஹிரண்யா, வஜ்ரிணீ, ந்யங்கு, கபிலா, சரஸ்வதி என ஐந்து நாமங்களால் புகழ்பெற்றாள் என்று கூறுகிறார். பின்னர் காரணக் கதையாக, சோம சம்பந்தமான காரணத்தால் தேவர்–அசுரர் போர் தணிந்தபின், பிரம்மாவின் ஆணையால் சந்திரன் தாரையை மீண்டும் ஒப்படைக்கிறான். தேவர்கள் பூமியை நோக்கி பார்வை செலுத்தி, ததீசி மகரிஷியின் சொர்க்கம் போன்ற ஆசிரமத்தை காண்கிறார்கள்—பருவப் பூக்களும் நறுமணத் தாவரங்களும் நிறைந்தது. அவர்கள் அடக்கத்துடன் மனிதரைப் போல அணுக, ரிஷி அர்க்ய–பாத்ய மரியாதையுடன் வரவேற்று ஆசனமளிக்கிறார். இந்திரன், தேவர்களின் ஆயுதங்களை பாதுகாப்புக்காக ஏற்றுக்கொள்ளுமாறு வேண்டுகிறான். ததீசி முதலில் அவர்களை சொர்க்கத்திற்குத் திரும்பச் சொன்னாலும், அவசிய நேரத்தில் ஆயுதங்கள் மீண்டும் பெறப்பட வேண்டும் என்று இந்திரன் வலியுறுத்துகிறான். அப்போது ரிஷி போர்காலத்தில் திருப்பித் தருவேன் என்று சத்தியப் பிரதிஞ்ஞை செய்து ஒப்புக்கொள்கிறார்; இந்திரன் அவரது சத்தியத்தை நம்பி ஆயுதங்களை ஒப்படைத்து புறப்படுகிறான். பலश्रுதி: இந்த வரலாற்றை ஒழுங்குடன் கவனமாகக் கேட்பவன் போரில் வெற்றி, நல்ல சந்ததி, மேலும் தர்மம்–அர்த்தம்–யசஸ் ஆகியவற்றைப் பெறுவான் என்று கூறப்படுகிறது।

दधीच्यस्थि-शस्त्रनिर्माणम्, पिप्पलादोत्पत्तिः, वाडवाग्नि-प्रसंगः (Dadhīci’s Bones and the Making of Divine Weapons; Birth of Pippalāda; The Vāḍava Fire Episode)
இந்த அதிகாரத்தில் தேவர்கள் புறப்பட்ட பின் பிராமணரிஷி ததீசி தவத்தில் நிலைத்து வடதிசை நோக்கி சென்று நதிக்கரையிலுள்ள ஆசிரமத்தில் தங்குகிறார். அவரது பணியாள் சுபத்ரா குளிக்கும் போது அறியாமல் கைவிடப்பட்ட கௌபீனத்தைத் தொடுவதால் கருவுற்றாள்; வெட்கத்தால் அச்வத்த மரவனத்தில் குழந்தையைப் பெற்றெடுத்து, அறியாத காரணகர்த்தாவின்மேல் நிபந்தனையுடன் சாபம் உரைக்கிறாள். இதற்கிடையில் லோகபாலர்களும் இந்திரனும் ததீசியை அணுகி ஒப்படைத்த ஆயுதங்களைத் திருப்பிக் கேட்கிறார்கள். ததீசி அவற்றின் தேஜஸைத் தன் உடலில் ஏற்றுக்கொண்டதாகச் சொல்லி, தன் எலும்புகளிலிருந்து தெய்வ ஆயுதங்களைச் செய்யுமாறு முன்வைத்து, உலகரட்சைக்காக தன்னிச்சையாக தேகம் துறக்கிறார். தேவர்கள் ஐந்து திவ்ய சுரபி பசுக்களை எலும்புச் சுத்திகரிப்புக்கு அமர்த்துகின்றனர்; வாதத்தால் சரஸ்வதிக்கு சாபம் ஏற்படும் நிகழ்வு கூறப்பட்டு, சடங்குகளில் சௌச-அசௌச மரபுகளுக்கான காரணம் விளக்கப்படுகிறது. பின்னர் விஸ்வகர்மா ததீசியின் எலும்புகளால் வஜ்ரம், சக்கரம், சூலம் முதலிய லோகபால ஆயுதங்களை உருவாக்குகிறார். பிறகு சுபத்ரா குழந்தையை உயிருடன் காண்கிறாள்; அவன் கர்மநியதி எனக் கூறி, அச்வத்தச் சாறால் போஷிக்கப்பட்டதால் ‘பிப்பலாத’ எனப் பெயர் பெறுகிறான். ஆயுதங்களுக்காகத் தந்தை கொல்லப்பட்டார் என அறிந்து பழிவாங்கத் தீர்மானித்து தவம் செய்து பயங்கர க்ருத்யாவை உருவாக்குகிறான்; அவன் தொடையிலிருந்து அக்கினிரூபம் தோன்றி வாடவாக்னியுடன் தொடர்புபடுகிறது. தேவர்கள் சரணடைந்தபோது விஷ்ணு ஒருவருக்கொருவர் என ஒழுங்காக ‘உண்ணும்’ முறையை விதித்து அந்த உக்கிரத்தை கட்டுப்படுத்தி உலக ஒழுங்கை நிலைநாட்டுகிறார். இறுதியில், பக்தியுடன் கேட்பவர்க்கு பாபபயம் நீங்கி ஞானமும் மோக்ஷமும் உதவும் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது.

वाडवानल-नयनम् तथा पञ्चस्रोता-सरस्वती-प्रादुर्भावः (Transport of the Vāḍava Fire and the Manifestation of Five-Stream Sarasvatī)
இந்த अध्यாயத்தில் தேவி முன்நிகழ்வுகளின் தொடரை வினவுகிறாள். ஈசுவரன் கூறுவது: உலக ஒழுங்கை அச்சுறுத்தும் வாடவானல அக்கினியை அடக்கி வேறிடத்துக்கு மாற்றுதல் தேவர்களின் அவசியமான காரியம். விஷ்ணு சரஸ்வதியை அந்த அக்கினியை எடுத்துச் செல்லும் ‘யானமாக’ நியமிக்கிறார்; கங்கை முதலிய நதித் தெய்வங்கள் அதன் தகிக்கும் வல்லமையால் தாங்கள் இயலாதெனச் சொல்கின்றன. தந்தையின் ஆணையின்றி செயல் செய்யமாட்டேன் என்ற நியமத்தில் இருக்கும் சரஸ்வதி பிரம்மனிடம் அனுமதி பெறுகிறாள்; பிரம்மன் அவளுக்கு பூமிக்கடிப் பாதையை விதித்து, அக்கினி பாரத்தால் சோர்ந்தபோது அவள் ‘பிராசீ’யாக பூமியில் வெளிப்பட்டு தீர்த்த வாயில்களைத் திறப்பாள் என அறிவுறுத்துகிறார். பின்னர் சரஸ்வதியின் மங்களப் புறப்பாடு, இமயப் பகுதியிலிருந்து நதியுருவில் தோற்றம், மீண்டும் மீண்டும் பூமிக்கடியில் மறைவு மற்றும் பூமியில் வெளிப்படை ஓட்டம் ஆகியவை வர்ணிக்கப்படுகின்றன. பிரபாசத்தில் ஹரிண, வஜ்ர, ந்யங்கு, கபில என்ற நான்கு ரிஷிகளின் நலனுக்காக சரஸ்வதி பஞ்சஸ்ரோதஸாகி ஐந்து பெயர்கள் பெறுகிறாள்—ஹரீணி, வஜ்ரிணீ, ந்யங்கு, கபிலா, சரஸ்வதி. இந்நீரில் விதிப்படி ஸ்நானம்/பானம் செய்தால் மகாபாப நிவாரணம், குறிப்பிட்ட தோஷங்களின் சுத்திகரிப்பு முறையும் கூறப்படுகிறது. அடுத்து க்ருதஸ்மரா என்ற மலை உருவம் திருமணத்திற்காகத் தடையிட, சரஸ்வதி யுக்தியுடன் வாடவானலத்தைப் பிடிக்குமாறு கேட்கிறாள்; அக்கினி ஸ்பரிசத்தால் மலை அழிந்து, அதன் மென்மையான கற்கள் இல்லத் தெய்வாலய கட்டுதலுக்கு உகந்தவை என காரணக் கதை நிறுவப்படுகிறது. இறுதியில் கடலில் வாடவானலன் வரம் அளிக்க முனைந்தபோது, விஷ்ணுவின் ஆலோசனையால் சரஸ்வதி ‘சூசீமுக’ (ஊசி-வாய்) வரம் கேட்கிறாள்; அதனால் அக்கினி நீரைப் பருகினாலும் தேவர்களை விழுங்காது. கேட்கவும் பாராயணம் செய்யவும் உயர்ந்த பலன் எனப் பலश्रுதி கூறி अध्यாயம் நிறைவடைகிறது.

वडवानल-निबन्धनम् (Containment of the Vaḍavānala) — Sarasvatī, the Ocean, and Prabhāsa’s Tīrtha-Order
ஈசுவரன் தேவியிடம் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்துடன் இணைந்த தெய்வீக நிகழ்வை உரைக்கிறார். சரஸ்வதி வடவானலன் (கடலடியில் உள்ள பேரழிவு நெருப்பு) தொடர்பான வரம் பெற்றபின், தெய்வ ஆணையால் பிரபாசம் வந்து கடலை அழைக்கிறாள். தெய்வ அழகும் பரிவாரமும் உடைய கடல் தோன்ற, சரஸ்வதி அவனை உயிர்களின் ஆதிமூல ஆதாரமெனப் போற்றி, தேவர்களின் காரியத்திற்காக வடவா-அக்னியை ஏற்றுக்கொள்ள வேண்டுகிறாள். கடல் சிந்தித்து ஒப்புக்கொண்டு அக்கினியை ஏற்க, அதன் தீவிரத்தால் நீர்வாழ் உயிர்கள் அஞ்சுகின்றன. அப்போது தைத்யசூதனன் அச்யுதன் விஷ்ணு வந்து அவர்களை ஆறுதல் கூறி, வருணன்/கடலுக்கு ஆணையிடுகிறார்—வடவானலனை ஆழ்ந்த நீரில் இடித்து கட்டுப்பாட்டுடன் வைத்திரு; அங்கு அது கடலை ‘குடிப்பது’ போல இருந்தாலும் அடக்கப்பட்டே இருக்கும். கடல் நீர் குறையும் என அஞ்ச, விஷ்ணு கடல் நீரை அక్షயமாக்கி உலகச் சமநிலையை நிலைநிறுத்துகிறார். பின்னர் சரஸ்வதி பெயரிடப்பட்ட வழியாக கடலில் புகுந்து அர்க்யம் அளித்து அர்க்யேஸ்வரரை நிறுவுகிறாள்; தென்-கிழக்கில் சோமேசரின் அருகில் அவள் நிற்பதாகவும், வடவானல தொடர்பைத் தாங்குவதாகவும் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் அக்னிதீர்த்தத்தில் ஸ்நானம், பூஜை, தம்பதிகளுக்கு ஆடை-அன்னதானம், மகாதேவ வழிபாடு ஆகிய தீர்த்தவிதிகள் சொல்லப்படுகின்றன. சாக்ஷுஷ, வைவைஸ்வத மன்வந்தரக் குறிப்பும், இந்தக் கதையைச் செவிமடுத்தால் பாபம் நீங்கி புண்ணியமும் புகழும் பெருகும் என்ற பலனும் கூறப்படுகிறது.

Ādhyāya 35 — Oūrva, Vāḍavāgni, and Sarasvatī’s Tīrtha-Route to Prabhāsa (और्व-वाडवाग्नि-सरस्वतीतीर्थमार्गः)
இந்த அதிகாரத்தில் தேவி, இம்மன்வந்தரத்தில் பார்கவ குலத்திலுள்ள ஊர்வன் தோற்றத்தின் காரணத்தை வினவுகிறாள். ஈசுவரன் கூறுவது: செல்வலோபத்தால் க்ஷத்திரியர்கள் பிராமணர்களை கொன்றனர்; அப்போது ஒரு பெண் கருவை ஊரு (தொடை)யில் மறைத்து காத்தாள்; அதிலிருந்து ஊர்வன் வெளிப்பட்டான். ஊர்வன் தவத்தால் உண்டான கொடிய ரௌத்ர அக்கினி—ஊர்வ/வாடவாக்னி—பூமியை எரிக்க முனைந்தது; தேவர்கள் பிரம்மனைச் சரணடைந்தனர். பிரம்மா ஊர்வனை அமைதிப்படுத்தி, உலகை எரிக்காமல் அந்த அக்கினியை கடலுக்கே செலுத்துமாறு ஆணையிட்டார். பின்னர் சரஸ்வதி பொற்கலசத்தில் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்ட அக்கினியை ஏந்தி, இமயத்திலிருந்து மேற்கு நிலப்பரப்புகள் வரை தீர்த்தப் பாதையில் பயணிக்கிறாள்; அவள் மீண்டும் மீண்டும் அந்தர்தானம் செய்து, பெயர்பெற்ற கிணறுகள், தீர்த்தங்கள், ஈசுவரத் தலங்கள், சங்கமங்கள், வட்டமரங்கள், வனப்பகுதிகள், கர்மநிலையங்களில் மீள வெளிப்படுகிறாள். இறுதியில் கடற்கரையில் சரஸ்வதி வாடவாக்னியை உப்புநீரில் விடுகிறாள்; அக்கினி வரம் அளிக்கிறான், ஆனால் மோதிர-ஆணையால் கடலை உலரச் செய்யக் கூடாது என கட்டுப்படுத்தப்படுகிறான். பிராசீ சரஸ்வதியின் அரிதுத்தன்மை, மகிமை, அக்னிதீர்த்தத்தின் புண்ணியம், மேலும் ‘ரௌத்ரீ யாத்திரை’ வழிபாட்டு வரிசை—சரஸ்வதி, கபர்தின்/சிவன், கேதார, பீமேஸ்வர, பைரவேஸ்வர, சண்டீஸ்வர, சோமேஸ்வர, நவகிரகங்கள், ருத்ர-ஏகாதச, பாலபிரம்மா—எனப் பாபநாசக பலனுரையுடன் கூறப்படுகிறது.

Prācī Sarasvatī Māhātmya and Prāyaścitta of Arjuna at Prabhāsa (प्राचीसरस्वतीमाहात्म्यं तथा पार्थस्य प्रायश्चित्तकथा)
இந்த अध्यாயத்தில் தேவி, பிராசீ சரஸ்வதியின் அரிதுத்தன்மையும், குறிப்பாக பிரபாசத்தில் அதன் உயர்ந்த பாவநாசக சக்தியும் பற்றி விளக்கம் கேட்கிறாள். ஈசுவரன் (சிவன்) பிரபாசத் தீர்த்தத்தின் மிகைமையை உறுதிப்படுத்தி, இந்த நதி குற்றங்களை அகற்றுபவள் என்கிறார்; குடிப்பதற்கும் நீராடுவதற்கும் கடுமையான காலக் கட்டுப்பாடுகள் இல்லை, இதில் நீராடி அருந்தினால் விலங்குகளும் கூட புண்ணியம் பெறும் எனச் சொல்கிறார். குருக்ஷேத்திரம், புஷ்கரம் ஆகியவற்றுடன் ஒப்பிடுகையில் பிரபாசத்தில் இதன் மகிமை சிறப்பாக விளங்குகிறது. பின்னர் சூதர் ஒரு எடுத்துக்காட்டை கூறுகிறார்—பாரதப் போருக்குப் பின் உறவினரைக் கொன்ற பாவப் பாரத்தால் அர்ஜுனன் (கிரீடீ, நர-நாராயண தொடர்புடையவன்) சமூகத்தில் நிந்திக்கப்பட்டு ஒதுக்கப்படுகிறான். ஸ்ரீகிருஷ்ணன் அவனை கயா, கங்கை, புஷ்கரம் ஆகிய இடங்களுக்கு அல்ல; பிராசீ சரஸ்வதித் தலத்திற்கே செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். அர்ஜுனன் மூன்று இரவுகள் உபவாசம் செய்து, தினமும் மூன்று வேளைகள் நீராடி, சேர்க்கப்பட்ட பாவத்திலிருந்து விடுபடுகிறான்; பின்னர் யுதிஷ்டிரர் முதலியோர் அவனை மீண்டும் ஏற்றுக்கொள்கிறார்கள். அத்தியாயம் மேலும் நெறி-சடங்கு வழிகாட்டுதல்களை விரிவாக்குகிறது—வடகரையில் அருகே மரணம் ஏற்பட்டால் மீள்வரவு இல்லாத பலன் எனவும், தவம் போற்றத்தக்கது எனவும், அந்தத் தீர்த்தத்தில் தானம்-சிராத்தம் செய்தால் தானதாரருக்கும் பித்ருக்களுக்கும் பலமடங்கு பலன், பல தலைமுறைகளின் உயர்வு எனவும் கூறுகிறது. இறுதியில் சரஸ்வதி நதிகளில் தலைசிறந்தவள்; இவ்வுலகத் துயர் நீக்கியும், மறுமை நலனையும் அளிப்பவள் என மீண்டும் வலியுறுத்தப்படுகிறது.

कंकणमाहात्म्यवर्णनम् / Theological Account of the Bracelet Rite
இந்த अध्यாயத்தில் பிரபாசத் தலத்தில் சோமேஸ்வரர் சன்னிதியில் கடலில் கங்கணம் (வளையல்/காப்பு) எறியும் சடங்கின் காரணமும் பலனும் உரையாடல் வடிவில் கூறப்படுகிறது. தேவி மந்திரம், விதி, காலம், முன்னுதாரணக் கதையை வினவுகிறாள்; ஈச்வரர் புராண முறையில் ஒரு எடுத்துக்காட்டை விளக்குகிறார். தர்மநிஷ்டன் அரசன் ப்ருஹத்ரதன் மற்றும் அவன் பத்தினி இந்துமதி மகரிஷி கண்வரை வரவேற்று உபசரிக்கிறார்கள். தர்மோபதேசத்திற்குப் பின் கண்வர் இந்துமதியின் முன்ஜன்மக் கதையை வெளிப்படுத்துகிறார்—அவள் முன்பு ஏழை ஆபீரி பெண்; ஐந்து கணவர்கள் உடையவள்; சோமேஸ்வரத்துக்கு வந்தாள். கடலில் நீராடும் போது அலைகள் தாக்கி அவளது பொன் கங்கணம் வழுக்கி விழுந்து தொலைந்தது; பின்னர் மரணமடைந்து அரசகுலத்தில் ராணியாக மறுபிறவி எடுத்தாள். இந்தச் செல்வம் பெரிய விரதம், தவம், தானம் ஆகியவற்றால் அல்ல; பிரபாசத்தில் கங்கணம் கடலில் விழுந்த அந்த நிகழ்வின் தலவிசேஷ பலத்தால் என கண்வர் தெளிவுபடுத்துகிறார். பின்னர் கங்கணச் சடங்கின் பலன்—பாபநாசம், சர்வகாமப்ரதம்—என்று அறிந்து, சோமேஸ்வரத்தின் உப்புநீரில் நீராடிய பின் ஆண்டுதோறும் இதைச் செய்வது வழக்கமாகிறது; தீர்த்தமகிமையால் சிறு செயலும் பெரும் புண்ணியமாகிறது என்று போதிக்கப்படுகிறது.

Kaparddī-Vināyaka as Prabhāsa-kṣetra Protector and the Vighnamardana Stotra (कपर्द्दी-विनायकः प्रभासक्षेत्ररक्षकः तथा विघ्नमर्दनस्तोत्रम्)
இந்த அதிகாரத்தில் தேவி–ஈசுவர உரையாடல் வழியாக, பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தில் சோமேஸ்வர தரிசனத்திற்கு முன் கபர்த்தீ-விநாயகர் (கணேசரின் ஒரு வடிவு) ஏன் முதலில் வணங்கப்பட வேண்டும் என்பது விளக்கப்படுகிறது. ஈசுவர், பிரபாசப் பகுதியில் நிறுவப்பட்ட சதாசிவனின் லிங்கரூபமே சோமேஸ்வரர் எனச் சொல்லி, தடைகளை ஒழுங்குபடுத்தும் வி்னேஸ்வரராக கபர்த்தீக்கு முன்னுரிமை உண்டு எனத் தெரிவிக்கிறார். யுகங்களின்படி விநாயக அவதார வரிசையும் கூறப்படுகிறது—கிருதத்தில் ஹேரம்பன், திரேதாவில் வி்னமர்தனன், துவாபரத்தில் லம்போதரன், கலியில் கபர்த்தீ। பின்னர் தேவர்கள் கலங்குகின்றனர்; ஏனெனில் மனிதர்கள் வழக்கமான விதி-வழிபாடுகள் இன்றியும் சோமேஸ்வர தரிசனமட்டும் செய்து சொர்க்கநிலையை அடைவதால், கர்ம ஒழுங்கும் தேவர்களின் நிலையும் பாதிக்கப்படுகின்றன. தேவர்கள் தேவியைச் சரணடைந்தபோது, தேவி தன் உடலைச் சுருக்குவதால் உண்டான ‘மலம்’ இலிருந்து நான்கு கரங்களும் யானைமுகமும் கொண்ட விநாயகரை வெளிப்படுத்தி, மோகத்துடன் சோமேஸ்வரரை அணுகுவோருக்கு தடைகள் ஏற்படுத்தி சங்கல்பத் தூய்மையும் நெறித் தயார்ப்பும் காக்குமாறு பணிக்கிறாள். அவரை பிரபாச-க்ஷேத்திர ரக்ஷகராக நியமித்து, குடும்பம்-செல்வ ஆசை அல்லது நோய் போன்றவற்றால் நிலையற்றவர்களைத் தடுத்து, உறுதியானவர்களே முன்னே செல்லும்படி ஆணையிடுகிறாள்। இறுதியில் கபர்த்தீக்கு ‘வி்னமர்தன’ ஸ்தோத்திரம் வழங்கப்படுகிறது; சிவப்பு உபசாரங்களுடன் பூஜை, சதுர்த்தி விரதம் ஆகிய விதிகளும் கூறப்படுகின்றன. பலனாக தடைகளின் மீது அதிகாரம், குறிப்பிட்ட காலத்தில் காரியசித்தி, கபர்த்தீ அருளால் இறுதியில் சோமேஸ்வர தரிசனம் கிடைக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது; ‘கபர்த்தீ’ என்ற பெயர் அவரது கபர்தம் போன்ற வடிவத்துடன் தொடர்புபடுத்தப்படுகிறது।

Kedāra (Vṛddhi/Kalpa) Liṅga Māhātmya and Śivarātri Jāgaraṇa: The Narrative of King Śaśabindu
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் பிரபாசத்தில் உள்ள கேதார-சம்பந்த லிங்கத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். அது ஸ்வயம்பூ, சிவபிரியம், பீமேஸ்வரருக்கு அருகில் உள்ளது; முன் யுகத்தில் ‘ருத்ரேஸ்வர’ என அழைக்கப்பட்டது. ம்லேச்சர் தொடர்பு ஏற்படும் அச்சத்தால் அது லீனமாக/மறைந்ததாகி, பின்னர் பூமியில் ‘கேதார’ என்ற பெயரால் புகழ்பெற்றது. லவண சமுத்திரத்திலும் பத்மக தீர்த்த/குண்டத்திலும் நீராடி, ருத்ரேசனையும் கேதாரனையும் வழிபட வேண்டும் என விதி கூறுகிறது. குறிப்பாக சுக்லபக்ஷ சதுர்தசியன்று ஒரிரவு முழு ஜாகரணத்துடன் சிவராத்திரி அனுஷ்டானம் மிகப் பெரும் புண்ணியமெனச் சொல்லப்படுகிறது. பின்னர் அரசன் சசபிந்து சதுர்தசியன்று பிரபாசம் வந்து ஜப-ஹோமத்தில் ஈடுபட்ட முனிவர்களைக் கண்டு சோமநாதரை வழிபட்டு, கேதாரத்திற்குச் சென்று ஜாகரணம் செய்கிறான். ச்யவன, யாஜ்ஞவல்க்ய, நாரத, ஜைமினி முதலியோர் கேட்டபோது, அவன் முன்ஜன்மக் கதையைச் சொல்கிறான்—பஞ்சத்தில் சூத்ரனாக இருந்து ராமசரஸில் தாமரைகளைச் சேகரித்தும் விற்க முடியவில்லை. அங்கே அனங்கவதி என்ற கணிகை வ்ருத்த/ருத்ரேஸ்வர லிங்கத்தில் சிவராத்திரி ஜாகரணத்தை நடத்தினாள்; உணவின்மையால் தானாக ஏற்பட்ட உபவாசம், நீராடல், தாமரை அர்ப்பணம், ஜாகரணம் ஆகியவற்றின் பலனால் அவன் அடுத்த பிறவியில் அரசாட்சியையும் காரண நினைவையும் பெற்றான். இறுதியில் இந்த லிங்க வழிபாடு மகாபாபங்களை அழித்து எல்லாப் புருஷார்த்தங்களையும் அளிக்கும்; அனங்கவதியும் அதே விரதத்தால் அப்ஸரஸாக உயர்ந்தாள் எனப் பலश्रுதி கூறுகிறது.

भीमेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् / Chapter 40: The Māhātmya (Sacred Account) of Bhīmeśvara
இந்த अध्यாயத்தில் சிவ–தேவி உரையாடலாக பீமேஸ்வர லிங்கத்தின் தோற்றம், பெயர்க்காரணம், புண்ணியப் பயன் கூறப்படுகிறது. ஈசுவரன் தேவியிடம், பிரபாசத் தலத்தில் கேதாரேஸ்வரருக்கு அருகே உள்ள மிகுந்த பலன் தரும் லிங்கத்தைச் சுட்டுகிறார்—அதை ஸ்வேதகேது நிறுவினார்; முன்பு பீமனும் வழிபட்டான். தீர்த்தப் பயன் மற்றும் நல்ல பரலோக நிலை விரும்புவோருக்கு அங்கு விதிப்படி பூஜை, பால் அபிஷேகம் முதலிய முறைகளின் சிறப்பு விளக்கப்படுகிறது. தேவி கேட்கிறாள்—ஸ்வேதகேதுவின் லிங்கம் எவ்வாறு புகழ்பெற்றது? அது ஏன் பீமேஸ்வரன் என அழைக்கப்படுகிறது? ஈசுவரன் கூறுகிறார்: திரேதாயுகத்தில் ராஜரிஷி ஸ்வேதகேது பிரபாசத்தின் புனித கடற்கரையில் பல ஆண்டுகள் பருவங்களுக்கேற்ப கடுந்தவம் செய்தான். சிவன் प्रसன்னனாகி வரங்கள் அளித்தான்; ஸ்வேதகேது அசையாத பக்தியும் அந்த இடத்தில் சிவன் நிலைத்திருப்பதையும் வேண்ட, சிவன் ஒப்புக்கொண்டான்; அப்போது அது ‘ஸ்வேதகேத்வீஸ்வர’ எனப் பெயர்பெற்றது. கலியுகத்தில் தீர்த்தயாத்திரையில் பீமசேனன் சகோதரர்களுடன் வந்து அந்த லிங்கத்தை வழிபட்டதால் அது மீண்டும் ‘பீமேச/பீமேஸ்வர’ எனப் பிரசித்தி பெற்றது. இறுதியில், வெறும் தரிசனமும் ஒருமுறை பக்தியுடன் வணங்குதலும் பல பிறவிகளின் பாவங்களை அழிக்கும் எனப் புனிதப் பயன் கூறப்படுகிறது.

भैरवेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya of Bhairaveśvara
அத்தியாயம் 41-ல் ஈசுவரன் கிழக்குத் திசையில் நிறுவப்பட்ட மிகப் பலமுள்ள லிங்கத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார்; அது சரஸ்வதியுடன் தொடர்புடையது, கடலருகே அமைந்துள்ளது. கதையில் அழிவை உண்டாக்கும் “வடவானல” (கடலுக்குள் உள்ள அக்னி) காரணமாக பெரும் நெருக்கடி எழுகிறது. அப்போது தேவி லிங்கத்தை கடற்கரைக்கு அருகே கொண்டு வந்து முறையாக வழிபாடு செய்து, வடவானலைத் தன்னுள் ஏற்று தேவர்களின் நலனுக்காக கடலில் எறிகிறார். தேவர்கள் சங்கநாதம், துந்துபி ஒலி, மலர்வீழ்ச்சி ஆகியவற்றால் விழா கொண்டாடி, தேவி செய்த செயல் தேவர்-அசுரருக்கும் கடினம் எனக் கூறி “தேவமாதா” என்ற மரியாதைப் பெயரை அளிக்கிறார்கள். பின்னர் ஈசுவரன், தேவி இந்த மங்கள லிங்கத்தை நிறுவியதாலும், நதிகளில் சிறந்ததும் பாபநாசினியுமான சரஸ்வதி போற்றப்படுவதாலும், இந்த லிங்கம் “பைரவ” எனப் புகழ்பெற்று “பைரவేశ்வர” என்று அறியப்படுகிறது என விளக்குகிறார். இறுதியில் விதி கூறப்படுகிறது: சரஸ்வதி மற்றும் பைரவేశ்வரனை வழிபடுதல்—குறிப்பாக மகாநவமி நாளில் முறையான நீராடலுடன்—வாக்குத் தோஷத்தை நீக்கும். பால் அபிஷேகம் செய்து அఘோர மந்திரத்துடன் லிங்கபூஜை செய்தால் யாத்திரை பலன் முழுமையாக கிடைக்கும்.

चण्डीशमाहात्म्यवर्णनम् (Chandīśa Shrine-Glory and Ritual Protocols)
அத்தியாயம் 42-ல் ஈசுவரன் தேவிக்கு பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தில் சந்தீச தெய்வத்தை அணுகி வழிபடும் முறையை உபதேசிக்கிறார். சோமேச/ஈச திக்-பாகத்தின் அருகிலும், தண்டபாணியின் வாசஸ்தலத்திலிருந்து மிகத் தொலைவில் இல்லாத தெற்குப் பகுதியில் ஆலயத்தின் இடம் குறியீடுகளால் சொல்லப்படுகிறது. முன்பு சந்தா மற்றும் கடுந்தவம் செய்த ஒரு கணன் இங்கு பிரதிஷ்டை செய்து பூஜித்ததால் புகழ்பெற்ற சந்தேசுவர லிங்கம் தோன்றியது எனத் தலமகிமை நிறுவப்படுகிறது. பின்னர் பூஜை வரிசை கூறப்படுகிறது—பால், தயிர், நெய் அபிஷேகம்; தேன், கரும்புச் சாறு, குங்குமம் பூசல்; கற்பூரம், உசீரம், கஸ்தூரி சாரம் போன்ற நறுமணத் திரவியங்களும் சந்தனமும்; மலரார்ச்சனை; தூபம், அகுரு; இயன்ற அளவு வஸ்திரார்ப்பணம்; தீபத்துடன் நைவேத்யம், குறிப்பாக பரமன்னம்; மேலும் த்விஜாதிகளுக்கு தானம்-தக்ஷிணை. இடவிசேஷ பலன்களும் கூறப்படுகின்றன—தெற்கை நோக்கி அளிக்கும் தானம் சந்தீசனுக்காக அக்ஷயமாகும்; சந்தீசனின் தெற்கில் செய்யும் ஸ்ராத்தம் பித்ருக்களுக்கு நீண்ட திருப்தி தரும்; உத்தராயணத்தில் ‘க்ருத-கம்பள’ விரதம்/தானம் கடுமையான மறுபிறப்பைத் தவிர்க்கச் செய்கிறது. முடிவில் சூலினின் தீர்த்தபக்தி பிராயச்சித்தமாக விளக்கப்பட்டு, நிர்மால்யம் தொடர்பான குற்றங்கள், அறியாமை உண்ணுதல் போன்ற பாவங்கள் மற்றும் பிற கர்மதோஷங்களிலிருந்து விடுதலை அளிக்கும் என போதிக்கப்படுகிறது.

आदित्येश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Adityeśvara Māhātmya (Chapter on the Glory of Adityeśvara)
அத்தியாயம் 43-ல் ஈசுவரன் தேவிக்கு திசைமுறைத் தீர்த்தயாத்திரை வழிகாட்டுதலை அளிக்கிறார். சோமேசரின் மேற்கே ‘ஏழு வில்’ அளவுக்குள் சூரியன் பிரதிஷ்டை செய்த லிங்கம் இருப்பதாகவும், அதன் பெயர் ஆதித்யேஸ்வரன் என்றும், அது எல்லாப் பாவங்களையும் அழிப்பவன் என்றும் கூறப்படுகிறது. திரேதாயுக நினைவு சேர்க்கப்படுகிறது—சமுத்திரம் நீண்ட காலம் ரத்தினங்களால் அந்த லிங்கத்தை வழிபட்டது—என்று தலத்தின் ஆதிகால மகிமை நிறுவப்படுகிறது. ரத்தினாராதனை காரணமாக ‘ரத்னேஸ்வரன்’ என்ற இரண்டாம் பெயரும் விளக்கப்படுகிறது. விதிப்படி பஞ்சாமிருத ஸ்நானம் செய்து ஐந்து ரத்தினங்களால் பூஜை செய்து, பின்னர் ராஜோபசாரங்களுடன் முறையாக ஆராதிக்க வேண்டும். பலனாக மேருதானத்துக்கு ஒப்பான புண்ணியம், யாக-தானங்களின் கூட்டு பலன், தந்தை-தாய் வழி முன்னோர்களின் உயர்வு கூறப்படுகிறது; பால்யம் முதல் முதுமை வரை செய்த பாவங்கள் ரத்னேஸ்வர தரிசனத்தால் கழுவப்படும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. அங்கே தேனுதானத்தின் (பசுதானம்) புகழ் கூறி, பத்து முன் தலைமுறைகளுக்கும் பத்து பின் தலைமுறைகளுக்கும் முக்தி வாக்குறுதி அளிக்கப்படுகிறது. முறையான லிங்கபூஜைக்குப் பின் இறைவனின் வலப்புறத்தில் சதருத்ரீயம் பாராயணம் செய்பவன் மறுபிறவி எடுப்பதில்லை. இறுதியில், கவனத்துடன் கேட்பதே கர்மப் பந்தத்திலிருந்து விடுதலை தரும் என முடிவுறுகிறது.

Someshvara-māhātmya-varṇanam (Glorification and Ritual Protocol of Someshvara)
இந்த अध्यாயத்தில் ஈசுவரன் வழிபாட்டின் வரிசை முறையை விதிப்படியாக உரைக்கிறார். ஆதித்யேசரை முறையாக வணங்கி முடித்த பின் சாதகர் சோமேசுவரரிடம் சென்று, பஞ்சாங்க-பக்தியுடன் சிறப்பு கவனத்துடன் பூஜை செய்ய வேண்டும். சாஷ்டாங்க நமஸ்காரம், பிரதக்ஷிணை, மீண்டும் மீண்டும் தரிசனம் ஆகிய உடல்மூலமான பக்தி-செயல்கள் வலியுறுத்தப்படுகின்றன. சோமேசுவர லிங்கம் சூரிய–சந்திர தத்துவங்களை ஒருங்கிணைப்பதாகக் கூறி, இந்த வழிபாடு அக்னீஷோம உணர்வில் யாக நோக்கத்தை ஆலய ஆராதனையால் குறியீடாக நிறைவு செய்கிறது என விளக்கப்படுகிறது. பின்னர் அருகிலுள்ள உமாதேவியை வணங்கி, அதன் பின் தைத்யசூதனன் எனும் மற்றொரு தலத்திற்குச் செல்லுமாறு கூறி, பிரபாசக்ஷேத்திரத்தின் இணைந்த புனித சுற்றுப்பாதையை காட்டுகிறது. இறுதியில் இது பிரபாசகண்டத்தின் பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தில் சோமேசுவரமாஹாத்ம்ய வர்ணனையின் 44ஆம் अध्यாயம் எனக் கொலோபன் குறிப்பிடுகிறது.

अङ्गारेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Aṅgāreśvara Māhātmya: The Glory of the Aṅgāreśvara Shrine)
இந்த अध्यாயத்தில் ஈசுவரன் பிரபாசத் தலத்தில் அங்காரேஸ்வரரின் தோற்றமும், வழிபாட்டு விதியும், அதன் பலனும் கூறுகிறார். திரிபுரத்தை எரிக்க எண்ணிய வேளையில் சிவனின் தீவிர கோபத்தால் அவரது மூன்று கண்களிலிருந்து கண்ணீர் துளிகள் வெளிப்பட்டன; அவை பூமியில் விழுந்து பூமிசுதனாகப் பிறந்தன—அவனே போமன்/மங்களன் (செவ்வாய் கிரகம்). சிறுவயதிலேயே போமன் பிரபாசம் வந்து சங்கரனை நோக்கி நீண்ட தவம் செய்தான்; சிவன் திருப்தியடைந்து வரம் அளித்தார். போமன் கிரஹத்துவம் வேண்ட, சிவன் அதை உறுதிப்படுத்தி, அங்கே பக்தியுடன் அங்காரேஸ்வரரை வழிபடுவோருக்கு பாதுகாப்பு வாக்குறுதி அளித்தார். சிவப்பு மலர்களால் அர்ச்சனை, தேன்-நெய் கலந்த ஆஹுதிகளுடன் ஒரு லட்சம் எண்ணிக்கையிலான ஹோமம், மேலும் பஞ்சோபசார பூஜை ஆகியவை விதியாகச் சொல்லப்படுகின்றன. பலश्रுதியில் இந்தச் சுருக்கமான மாஹாத்ம்யத்தை கேட்பதால் பாவநாசமும் ஆரோக்கியமும் கிடைக்கும்; வித்ருமம் (பவளம்) போன்ற தானங்கள் விரும்பிய பலனைத் தரும்; போமன் கிரகங்களிடையே திவ்ய விமானத்தில் ஒளிர்வதாக வர்ணிக்கப்படுகிறது।

बुधेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Budheśvara Māhātmya (The Glory of Budheśvara Liṅga)
ஈசுவரன் தேவியிடம்—வடதிசையில் மிகுந்த சக்தியுடைய ‘புதேஸ்வர’ லிங்கம் உள்ளது; அங்கு செல் என அறிவுறுத்துகிறார். அந்த லிங்கத்தை தரிசிப்பதாலேயே எல்லாப் பாவங்களும் நீங்கும் என்று கூறப்படுவதால், அது பரம புனிதத் தலம். இந்தத் தலத்தின் பிரதிஷ்டை புதன் (கிரகம்) செய்ததாகக் கதையமைப்பு நிறுவுகிறது. புதன் சதாசிவனை நோக்கி “பத்தாயிரம் ஆண்டுகளின் நான்கு ஆண்டுகள்” எனச் சொல்லப்படும் நான்கு யுகமொத்த காலம் வரை நீண்ட தவமும் பூஜையும் செய்து, இறுதியில் சிவனின் நேரடி தரிசனத்தைப் பெற்றான். மகிழ்ந்த சிவன் அவனுக்கு கிரகப் பதவியை அளித்து, குறிப்பாக சௌம்யாஷ்டமி நாளில் இந்த லிங்கத்தை முறையாகப் பூஜித்தால் ராஜசூய யாகத்திற்குச் சமமான பலன் கிடைக்கும் என அருளினார். பலश्रுதியில் துரதிர்ஷ்டம், குடும்ப அநிஷ்டம், விரும்பியவற்றிலிருந்து பிரிவு, பகைவர்களின் அச்சம் ஆகியவற்றிலிருந்து பாதுகாப்பு வாக்குறுதி அளிக்கப்படுகிறது. பக்தியுடன் இந்த மாஹாத்மியத்தைச் செவிமடுத்தால் சாதகன் பரம பதத்தை அடைவான் என முடிவுறுகிறது.

वृहस्पतीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Bṛhaspatīśvara (Guru-associated Liṅga)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் உபதேசிக்கிறார்—உமாவுடன் தொடர்புடைய கிழக்குப் பகுதியில், ஆக்னேய திசை எல்லைக்குள் உள்ள ஒரு சிறப்பு லிங்கத்தை யாத்திரிகன் நோக்க வேண்டும். தேவாசாரியர் நிறுவிய இந்த மகாலிங்கம் குரு ப்ருஹஸ்பதியுடன் நெருங்கிய தொடர்புடையதால் ‘ப்ருஹஸ்பதீஸ்வர’ எனப் புகழப்படுகிறது. நீண்ட காலம் பக்தியுடன் லிங்காராதனை செய்தால் அரிதாகக் கிடைக்கும் விருப்பங்களும் நிறைவேறும்; பின்னர் தேவர்களிடையே மரியாதையும், ஈசுவர-ஞானமும் பெறப்படும். ப்ருஹஸ்பதி செய்த லிங்கத்தின் தரிசனமட்டுமே துன்பங்களைத் தடுக்கும்; குறிப்பாக ப்ருஹஸ்பதி காரணமான துயரங்களுக்கு நிவாரணம் எனக் கூறப்படுகிறது. சுக்ல சதுர்தசி வியாழனுடன் கூடிய காலம் பூஜைக்கு சிறந்தது. முறையான விதிகளுடனும் ராஜோபசாரங்களுடனும் அல்லது தூய பக்தி நோக்கத்துடனும் வழிபாடு செய்யலாம். பெருமளவு பஞ்சாமிர்த ஸ்நானம் செய்தால் தாய்கடன், தந்தைக்கடன், குருக்கடன் எனும் மூன்று கடன்களிலிருந்து விடுதலை, மனத் தூய்மை, நிர்த்வந்த நிலை மற்றும் இறுதியில் மோக்ஷம் கிடைக்கும் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது. முடிவில்—நம்பிக்கையுடன் கேட்பது குருவை மகிழ்விக்கிறது।

Śukreśvara-māhātmya (Glory of the Liṅga Established by Śukra)
இந்த அத்தியாயம் பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள ஒரு தலத்தின் மகிமையைச் சொல்கிறது. ஈசுவரன் தேவியிடம்—மேற்குத் திசையில் விபூதீஸ்வரத்திற்கு அருகே ப்ருகுவம்சத்துச் சுக்ரன் நிறுவிய சிவலிங்கம் உள்ளது; அதன் தரிசனமும் ஸ்பரிசமும் பாபங்களை அகற்றி மனக்கழிவை நீக்கும் என்று உரைக்கிறார். கதையில் சுக்ரன் ருத்ரனின் அருளால் கடும் தவம் செய்து ‘ஸஞ்ஜீவனி’ வித்யையைப் பெற்ற நிகழ்வு நினைவூட்டப்படுகிறது. தெய்வப் பணிக்காக சம்பு அவரை விழுங்கினாலும், இறைவனின் உள்ளேயும் தவம் தொடர்ந்ததால் மகாதேவன் திருப்தியடைந்து அவரை விடுவித்தான்; இதுவே அந்த லிங்கத்தின் பெயரும் புனிதத்திற்குமான காரணக் கதையாக விளக்கப்படுகிறது. பின்னர் வழிபாட்டு விதி கூறப்படுகிறது—நிலையான மனத்துடன் லிங்கபூஜை, ம்ருத்யுஞ்ஜய மந்திரம் ஒரு லட்சம் ஜபம், பஞ்சாமிர்த அபிஷேகம், நறுமணப் பூக்களால் அர்ச்சனை. பலன்—மரணப் பயத்திலிருந்து காப்பு, பாபநாசம், வேண்டிய பயன், ஐஸ்வர்யாதி சித்திகள்; இவை அனைத்தும் உறுதியான பக்தியால் கிடைக்கும் என்கிறது।

Śanaiścaraiśvara (Saurīśvara) Māhātmya and Daśaratha’s Śani-stotra | शनैश्चरैश्वरमाहात्म्यं तथा दशरथकृतशनीस्तोत्रम्
இந்த அதிகாரம் ஈசுவரர்–தேவி உரையாடல் வடிவில், பிரபாச க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள ‘சனைச்சரேஸ்வர/சௌரீஸ்வர’ எனும் மகாலிங்கத் தலத்தின் மஹாத்மியத்தை விளக்குகிறது. அந்த லிங்கம் ‘மஹாப்ரப’ சக்திக்கேந்திரமாகவும், பெரும் பாபம், பயம், துன்பங்களைத் தணிப்பதாகவும் கூறப்படுகிறது; சனியின் உயர்ந்த நிலை சம்புவின் பக்தியோடு இணைத்து காட்டப்படுகிறது. சனிக்கிழமை வழிபாட்டு நியமமும் கூறப்படுகிறது—சமீ இலைகளுடன் திலம், மாஷம், குர், ஓதனம் முதலிய நைவேத்யங்கள் அர்ப்பணம் செய்து பூஜை செய்தல், தகுதியானவருக்கு கருப்பு காளையை தானமாக அளித்தல்। கதையின் மையத்தில் அரசன் தசரதன் எதிர்கொள்ளும் ஜோதிடச் சிக்கல் வருகிறது—சனி ரோஹிணி நட்சத்திரத்தை நோக்கி நகர்ந்தால் ‘சகடபேத’ தோஷம் ஏற்பட்டு மழையின்மை, பஞ்சம் வரும் என அச்சம். வேறு வழியில்லை என அறிந்து தசரதன் தைரியமும் தவமும் கொண்டு நட்சத்திர மண்டலத்திற்குச் சென்று சனியை எதிர்கொண்டு வரங்கள் கேட்கிறான்—ரோஹிணிக்கு தீங்கு செய்யாதிருத்தல், சகடபேதம் நிகழாதிருத்தல், பன்னிரண்டு ஆண்டுப் பஞ்சம் வராதிருத்தல்; சனி அவற்றை அருள்கிறான்। இவ்வதிகாரத்தில் தசரதன் இயற்றிய சனி ஸ்தோத்திரம் இடம் பெறுகிறது—சனியின் பயங்கர ரூபமும், அரசாட்சியை அளிக்கவும் பறிக்கவும் வல்ல சக்தியும் போற்றப்படுகிறது. பக்தியுடன் பூஜை செய்து கைகூப்பி இந்த ஸ்தோத்திரத்தைப் பாராயணம் செய்பவர்கள் சனி பீடையிலிருந்தும், பிற கிரகத் தொல்லைகளிலிருந்தும் பிறப்பு நட்சத்திரம், லக்னம், தசா-அந்தர்தசா போன்ற காலங்களில் பாதுகாக்கப்படுவர் என சனி நிபந்தனையுடன் அபயம் அளிக்கிறான். சனிக்கிழமை காலை பாராயணம் மற்றும் ஸ்மரணம் செய்தால் கிரகஜன்ய துயரங்கள் நீங்கி, வேண்டிய பயன் நிறைவேறும் என பலश्रுதி கூறுகிறது।

राह्वीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Rāhvīśvara Māhātmya (The Glory of Rāhu-established Īśvara)
பிரபாச காண்டத்தின் 50ஆம் அத்தியாயத்தில், தேவியிடம் ஈசுவரன் ஒரு குறிப்பிட்ட தலத்தின் தத்துவமும் மகிமையும் உரைக்கிறார். ராகு (ஸ்வபானு/சைம்ஹிகேய) நிறுவிய மிக வல்லமைமிக்க சிவலிங்கம் இங்கு கூறப்படுகிறது. அதன் இடம் வாயவ்ய திசையில்—மங்களா அருகில், அஜாதேவியின் வடக்கில், மேலும் ஏழு ‘தனுசு’ குறியீடுகளின் அருகாமையில் எனத் திசை-விளக்கம் தரப்படுகிறது. தோற்றக் கதையில், பயங்கர அசுரன் ஸ்வபானு ஆயிரம் ஆண்டுகள் கடுந்தவம் செய்து மகாதேவரை மகிழ்விக்கிறான். மகிழ்ந்த மகாதேவர் ‘ஜகத்தீபம்’ போல ஒளிர்ந்து அங்கு லிங்கரூபமாக வெளிப்பட்டு/நிறுவப்படுகிறார். பலश्रுதி தெளிவாகச் சொல்கிறது—நம்பிக்கையுடன் பூஜை செய்து முறையான தரிசனம் செய்தால் பிரம்மஹத்தியை ஒத்த பெரும்பாவங்களும் அழியும். குருட்டுத்தனம், செவிடுத்தனம், ஊமைத்தனம், நோய், வறுமை நீங்கி, பின்னர் செல்வம், அழகு, வேண்டிய பலன், தேவர்களுக்குரிய போகம் கிடைக்கும். இறுதியில் இது ஸ்கந்தபுராணத்தின் பிரபாச காண்டம், பிரபாசக்ஷேத்ர மகாத்மியத்தின் அத்தியாயம் எனக் குறிப்பிடப்படுகிறது.

केत्वीश्वरमाहात्म्यवर्णन (Ketu-linga / Ketvīśvara Māhātmya Description)
இந்த அதிகாரத்தில் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள கேதுலிங்கம் (கேத்வீஸ்வர) பற்றிய இடவிளக்கம் மற்றும் வழிபாட்டு விதி ஈஸ்வர வாக்காக உரைக்கப்படுகிறது. ராஹ்வீசானத்தின் வடக்கிலும் மங்களையின் தெற்கிலும், வில்லின் அம்பு எட்டும் அளவு தூரத்தில் என உறவுச்-புவியியல் குறிப்புகளால் தலம் சுட்டிக்காட்டப்பட்டு யாத்திரிகர்க்கு வழிநடத்தல் அளிக்கப்படுகிறது. பின்னர் கேது கிரகத்தின் கடுமையான ரூபம், அடையாளங்கள் விவரிக்கப்படுகின்றன; அவர் நூறு தெய்வ ஆண்டுகள் தவம் செய்து சிவன் அருளால் பல கிரகங்களின் அதிகாரத்தைப் பெற்றார் எனக் கூறப்படுகிறது. கேதுவின் அசுபோதய காலத்திலும், கடுமையான கிரகப் பீடைகளிலும் கேதுலிங்கத்தை பக்தியுடன் வழிபட வேண்டும்—மலர்கள், நறுமணங்கள், தூபம், பலவகை நைவேத்யம் ஆகியவற்றை முறையாக அர்ப்பணிக்க வேண்டும் என விதிக்கிறது. பலன் தெளிவு: இத்தலம் கிரகத் துன்பங்களை அமைத்தும் பாவங்களை அழித்தும் விடும். மேலும் இதை நவகிரக-லிங்கங்களின் அமைப்பிலும், மொத்தம் பதினான்கு ஆயதனங்களின் பரம்பரையிலும் இணைத்து, நித்ய தரிசனத்தால் பீடாபயம் நீங்கி குடும்ப நலம் வளரும் எனப் போதிக்கிறது.

सिद्धेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् / The Glorification of Siddheśvara
ஈசுவரன் தேவியிடம் “ஐந்து சித்த-லிங்கங்கள்” பற்றிய மகிமையை உரைத்து, அவற்றின் தரிசனமே மனிதரின் தீர்த்தயாத்திரை நிறைவேற்றம் (யாத்திரா-சித்தி) தரும் என அறிவுறுத்துகிறார். பின்னர் சித்தேஸ்வரத்தின் திசை-இட நிர்ணயம் கூறப்படுகிறது—சோமேசரின் அருகில் குறிப்பிட்ட திசைப் பகுதியில், ஒரு புகழ்பெற்ற அடையாளத்தின் கிழக்கு பிரிவில் சித்தேஸ்வரன் அமைந்துள்ளான். பக்தியுடன் அபிகமனம் செய்து வழிபடுதல் மிகப் பலனளிக்கும்; அணிமா முதலான சித்திகள், பாபநாசம், சித்தலோகப் பிராப்தி ஆகியன கிடைக்கும் என வாக்குறுதி அளிக்கப்படுகிறது. அத்தியாயத்தில் உள்ளார்ந்த “விக்னங்கள்” பட்டியலிடப்படுகின்றன—காமம், கோபம், பயம், பேராசை, பற்றுதல், பொறாமை, தம்பம், சோம்பல், நித்திரை, மயக்கம், அகங்காரம்—இவை சித்திக்கு தடையாகும். சித்தேஸ்வர ஆராதனையால் க்ஷேத்திரவாசிகளுக்கும் யாத்திரிகர்களுக்கும் இவ்விக்னங்கள் கரையும்; ஆகவே ஒழுங்குடன் யாத்திரை செய்து தொடர்ந்து அர்ச்சனை செய்ய ஊக்கம் அளிக்கப்படுகிறது. இறுதியில், இக்கதையைக் கேட்பதே பாபநாசகமாகவும், பக்தியால் தர்ம-அர்த்த-காம-மோக்ஷம் முதலான நியாயமான பயன்களை வழங்குவதாகவும் உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது.

कपिलेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Kapileśvara Māhātmya—Account of the Glory of Kapileśvara)
சிவ–தேவி உரையாடல் வடிவில் இவ்வத்யாயம் யாத்திரிகனை கபிலேஸ்வர தீர்த்தத்திற்குத் திசை காட்டுகிறது. பயணக் குறிப்பில் கூறப்பட்ட இடத்திலிருந்து சிறிது கிழக்கே உள்ள கபிலேஸ்வர லிங்கம் ‘மகாப்ரபாவம்’ உடையது என்றும், அதன் தரிசனமே பாபநாசம் செய்யும் என்றும் தெளிவாகச் சொல்லப்படுகிறது. இத்தலத்தின் புனிதத்திற்குக் காரணமாக ராஜரிஷி கபிலரின் தவம் கூறப்படுகிறது—அவர் அங்கே மகாதேவரை பிரதிஷ்டை செய்து பரம சித்தியை அடைந்தார்; மேலும் இவ்விலிங்கத்தில் எப்போதும் தேவசான்னித்யம் நிலவுகிறது என வலியுறுத்தப்படுகிறது. பின்னர் காலநியமம் கூறப்படுகிறது—சுக்லபக்ஷ சதுர்தசியன்று ஒழுக்கமுடைய பக்தன் உலகநலத்திற்காக கபிலேஸ்வர ரூபமாக சோம/சோமேஷனை ஏழு முறை தரிசித்தால், கோதானத்திற்குச் சமமான பலன் பெறுவான். இறுதியில் தானவிதி—அதே தீர்த்தத்தில் ஒருமுகச் சித்தத்துடன் ‘தில-தேனு’ (எள்ளால் செய்யப்பட்ட தானப் பசு) தானம் செய்பவனுக்கு, எள்ளின் விதைகள் எத்தனைவோ அத்தனை யுகங்கள் ஸ்வர்கவாசம் கிடைக்கும் என பலஸ்ருதி கூறப்படுகிறது.

गन्धर्वेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Gandharveśvara (Ghanavāheśvara Liṅga)
ஈசுவரன் தேவியிடம் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள ஒரு தலமகிமையை உரைக்கிறார். தண்டபாணியின் வாசஸ்தலத்தின் வடக்கில் அமைந்த ‘உத்தம கந்தர்வேசுவர’ லிங்கத்தை யாத்திரிகர்கள் தரிசித்து வழிபட வேண்டும் எனக் கூறப்படுகிறது. இக்கதையின் மையம் கந்தர்வராஜன் கனவாஹன் மற்றும் அவன் மகள் கந்தர்வசேனா. அழகின் அகந்தையால் கந்தர்வசேனா சிகண்டின் மற்றும் அவன் கணங்களால் சபிக்கப்படுகிறாள்; பின்னர் கோச்ருங்க முனிவர் சோம/சிவ பக்தி மற்றும் திங்கள் விரதம் (சோமவார விரதம்) தொடர்பான அருளால் சாபநிவாரண வழியை அளிக்கிறார். கனவாஹன் கடும் தவம் செய்து அங்கு லிங்கத்தை நிறுவுகிறான்; மகளும் அங்கேயே ஒரு லிங்கத்தை நிறுவுகிறாள். அந்த வழிபாட்டு லிங்கம் ‘கனவாஹேசுவர’ எனப் பெயரிடப்படுகிறது. தண்டபாணி அருகில் கவனத்துடன் வழிபட்டால் தூய்மையும் ஒழுக்கமும் கொண்ட பக்தருக்கு கந்தர்வலோகப் பெறுதல் உண்டென கூறப்படுகிறது. பலश्रுதி பகுதியில் இது ‘மூன்றாம்’ பாபநாசக, புண்யவர்த்தக சக்தித்தலம் எனப் புகழப்படுகிறது; அக்னிதீர்த்தத்தில் நீராடி கந்தர்வர்கள் வணங்கிய லிங்கத்தை ஆராதிப்பது சிறப்பாகச் சொல்லப்படுகிறது. உத்தராயண வருகையுடன் நிர்வாணப் பெறுதல் குறிப்பாக இணைக்கப்படுகிறது; இந்த மகிமையை கேட்டு மதிப்பதால் மகாபயம் நீங்கும் எனத் தெரிவிக்கிறது.

Vimaleśvara-māhātmya (विमलेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Vimaleśvara
ஈசுவரன் தேவியிடம்—கௌரிக்கு அருகில், நைர்ருத்ய திசை நோக்கி அதிக தூரமல்லாத இடத்தில் உள்ள விமலேஸ்வரத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். அந்தத் தலம் ‘பாப-ப்ரணாசன’ ஸ்தலமாகப் போற்றப்படுகிறது; பெண்களும் ஆண்களும், உடல் சிதைவால் துன்புறுவோரும் கூட, இங்கு பாபநாசம் பெற்று துயர் நீங்குவர்। இங்கு பக்தியுடன் செய்யும் அர்ச்சனையே முதன்மை வழி; அதனால் வேதனை ஒழிந்து ‘நிர்மல’ நிலை/பதவி கிடைக்கும் என்று கூறப்படுகிறது. கந்தர்வசேனை மற்றும் விமலா தொடர்பான காரணக் கதையால், பூமியில் இந்த லிங்கம் ‘விமலேஸ்வர’ எனப் புகழ்பெற்றதன் காரணம் விளக்கப்படுகிறது. முடிவில் இது மாஹாத்ம்யத் தொடரின் நான்காம் பகுதி என்றும், அனைத்துப் பாபங்களையும் அழிக்கும் பெருமை உடையது என்றும் வலியுறுத்தப்படுகிறது।

धनदेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Dhanadeśvara Māhātmya (Glory of Dhanadeśvara)
ஈசுவரன் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் ‘தனதேச்வர’ எனப் புகழ்பெற்ற சித்தலிங்கத்தின் மகிமையை விளக்குகிறார். அது பிரம்மாவின் நைருதி (தென்-மேற்கு) பகுதியில், ‘தனுசு’ அளவின் பதினாறாம் இடத்தில், ராகுலிங்கத்தின் அருகில் இருப்பதாகக் கூறப்படுகிறது. தனதன் (குபேரன்) முன்நிலைகளை நினைந்து, சிவராத்திரியும் பிரபாசத்தின் பெருமையும் உணர்ந்து மீண்டும் அங்கு வந்து, அந்தத் தலத்தின் அபூர்வ சக்தியை அனுபவிக்கிறான். முறையாக நீண்ட காலம் கடும் தவம் செய்து லிங்கத்தை பிரதிஷ்டை செய்து வழிபடுகிறான். சிவனின் அருளால் அவன் அலகாநகரின் அதிபதியாக உயர்ந்த பதவியை அடைகிறான்; தவமும் பக்தியும் மூலம் அங்கு சங்கரன் வெளிப்படையாக இருப்பதை மேலும் உறுதிப்படுத்துகிறான். இறுதியில் வழிபாட்டு பயன் கூறப்படுகிறது—பஞ்சோபசாரங்களாலும் நறுமணப் பொருட்களாலும் பூஜித்தால் வம்சத்தில் நிலையான செழிப்பு, அஜேயத்தன்மை, பகைவரின் அகந்தை அடக்கம், வறுமை எழாமை ஆகியவை கிடைக்கும். இந்த மகிமையை श्रद्धையுடன் கேட்டு மதிப்போர் நிலையான நன்மை பெறுவர்.

वरारोहामाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya of Varārohā (Umā as Icchā-Śakti) at Somēśvara
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவிக்கு மும்மூர்த்தி சக்தித் தத்துவத்தை (இச்சா, கிரியா, ஞான சக்திகள்) உபதேசிக்கிறார். முன் கூறிய புனித லிங்கங்களின் மகிமையைத் தொடர்ந்து, சாதகன் தன் ஆற்றலுக்கு ஏற்ப குறிப்பிட்ட லிங்கங்களை வழிபட்டு, பின்னர் இந்த மூன்று சக்திகளையும் முறையாகப் பூஜிக்க வேண்டும் என விதிக்கப்படுகிறது. பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் சோமேஸ்வரப் பகுதியில் இச்சா-சக்தி “வராரோஹா” என்ற பெயரில் நிலைபெற்றதாகச் சொல்லப்படுகிறது. கதையில் சோமனால் கைவிடப்பட்ட இருபத்தாறு மனைவிகள் புனித பிரபாச நிலத்தில் தவம் செய்கின்றனர்; அப்போது கௌரி/பார்வதி தோன்றி வரங்களை அளித்து, பெண்களின் துரதிர்ஷ்டம் நீங்க ஒரு பரிகார தர்மநெறியை நிறுவுகிறாள். மாசி/மா மாத சுக்ல த்ருதியை அன்று “கௌரி விரதம்”—தரிசனம், பூஜை, மேலும் “பதினாறு” வகை தானம்/நைவேத்யம் (பழங்கள், உணவுப்பொருட்கள், சமைத்த அன்னம் முதலியவை) மற்றும் தம்பதிகளை மதிப்பது எனக் கூறப்படுகிறது. பலश्रுதியில் அசுபம் நீங்குதல், செல்வ-சௌபாக்கியம், வேண்டிய பயன் நிறைவேறுதல், மேலும் சோமேஸ்வரத்தில் வராரோஹாவை வழிபட்டால் பாவமும் வறுமையும் அழியும் எனத் தெரிவிக்கப்படுகிறது.

अजापालेश्वरीमाहात्म्यवर्णनम् | Ajāpāleśvarī Māhātmya (Glorification of Ajāpāleśvarī)
ஈசுவரன் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் நிறுவப்பட்ட, தேவர்களுக்கு இன்பமளிக்கும் ‘கிரியாத்மிகா’ சக்தியின் இரண்டாம் வடிவத்தை விளக்குகிறார். சோமேசர்–வாயு இடைப்பட்ட பகுதியில் யோகினிகள் வணங்கும் பீடம் ஒன்று பாதாளப் பிளவின் அருகே இருப்பதாகவும், பக்தர்களுக்கு நிதிகள், தெய்வ மருந்துகள், ரசாயனங்கள் போன்ற மறைநிலையான பொக்கிஷங்கள் கிடைக்குமெனவும் கூறப்படுகிறது. அந்த தேவியே ‘பைரவீ’ என அடையாளப்படுத்தப்படுகிறாள். பின்னர் திரேதாயுகத்தில் அரசன் அஜாபாலன் நோயால் வாடி, ஐந்நூறு ஆண்டுகள் பைரவீயை ஆராதிக்கிறான். தேவி அருள்புரிந்து அவனுடைய உடல் நோய்கள் அனைத்தையும் நீக்குகிறாள்; அவை ஆடுகளின் வடிவில் உடலிலிருந்து வெளியேற, அவற்றை காக்குமாறு ஆணையிடுகிறாள்—அதனால் அவன் ‘அஜாபாலன்’ எனப் பெயர் பெற, தேவி நான்கு யுகங்களிலும் ‘அஜாபாலேஸ்வரி’ எனப் புகழ்பெறுகிறாள். அஷ்டமி, சதுர்தசி நாட்களில் பூஜை செய்தால் சிறப்பு செல்வவளம் பெருகும். ஆஸ்வயுஜ சுக்ல அஷ்டமியில் சோமேசுவரரை மையமாகக் கொண்டு மூன்று முறை பிரதக்ஷிணை செய்து, பின்னர் நீராடி தேவியை தனியாகப் பூஜித்தால் மூன்று ஆண்டுகள் பயமும் துயரும் நீங்கும் என விதி கூறப்படுகிறது. பெண்களுக்கு மகப்பேறு தடை, நோய் அல்லது துரதிர்ஷ்டம் இருந்தால் தேவியின் முன் நவமி விரதம் செய்ய அறிவுறுத்தப்படுகிறது. தொடர்ந்து அரச வம்சக் கதை மற்றும் ராவணப் பிரசங்கத்தில், ராவணன் தேவர்களை அடக்க முயன்றபோது அஜாபாலன் ‘ஜ்வரம்’ எனும் உருவகக் காய்ச்சலை அனுப்பி அவனைப் பீடித்து பின்வாங்கச் செய்கிறான். இறுதியில் அஜாபாலேஸ்வரியின் நோய்நிவாரண, விக்னநாச சக்தி போற்றப்பட்டு, சந்தனம், தூபம், ஆபரணம், ஆடை முதலியவற்றால் பூஜை செய்தால் பாபமும் துயரும் நீங்கும் என உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது.

अजादेवीमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Ajā Devī (Chapter 59)
இந்த அதிகாரம் சிவ–தேவி தத்துவ உரையாடலாக அமைந்து, மேன்மைத் தத்துவத்தைத் திருத்தலப் புவியியல் மற்றும் வழிபாட்டு பலன்களுடன் இணைக்கிறது. ஈசுவரன் பிரபாசத்தில் உறையும் ‘மூன்றாம்’ ஞானசக்தியைச் சொல்கிறார்; அது சிவமயம், வறுமை நீக்குவதாகப் புகழப்படுகிறது. தேவி சிவனின் முகத் தத்துவம் குறித்து—ஆறாம் முகத்தின் பெயர் என்ன, அதிலிருந்து அஜாதேவி எவ்வாறு தோன்றுகிறாள்—என்று வினவுகிறாள். ஈசுவரன் மறைநிலைக் கதையை வெளிப்படுத்துகிறார்: முன்பு ஏழு முகங்கள் இருந்தன; அவற்றில் ‘அஜா’ முகம் பிரம்மாவுடன், ‘பிசு’ முகம் விஷ்ணுவுடன் தொடர்புடையது; ஆகவே இக்காலத்தில் சிவன் பஞ்சவக்த்ரன் எனக் கூறப்படுகிறான். அஜா முகத்திலிருந்து அந்தாசுரனுடன் நடந்த கடும் போரில் அஜாதேவி வெளிப்படுகிறாள்—வாள்-கேடயம் தாங்கி, சிங்கவாகனமாக, பல தெய்வீக சக்திகளால் சூழப்பட்டவளாக. ஓடிய அசுரர்கள் தெற்கு கடலை நோக்கி பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் வந்து அழிக்கப்படுகின்றனர்; பின்னர் தேவி அந்தத் தலத்தின் புனிதத்தை உணர்ந்து, சோமேசரின் அருகில், சௌரீசருடன் தொடர்புடைய திசைச் சுட்டுதலின்படி அங்கேயே நிலைபெறுகிறாள். பலश्रுதி: தரிசனம் செய்தால் ஏழு பிறவிகள் வரை நற்குண-மங்கலப் பயன்; இசை/நடனம் செய்தால் வம்சத்தில் உள்ள துரதிர்ஷ்டம் நீங்கும்; சிவப்பு திரியுடன் நெய் விளக்கு அர்ப்பணித்தால் விளக்கின் நூல் எண்ணிக்கைக்கேற்ப நீண்டகால மங்கலம்; பாராயணம்/கேட்பு, குறிப்பாக த்ருதியைத் திதியில், வேண்டிய இலக்கை நிறைவேற்றும். இறுதியில், இச்சக்திகளை வழிபட்டு பின்னர் சோமேசரை ஆராதிப்பவர்க்கு யாத்திரையின் முழுப் பலன் கிடைக்கும் என அறிவுறுத்தப்படுகிறது।

मङ्गलामाहात्म्यवर्णनम् (Mangalā Devī Māhātmya: Account of the Glory of Mangalā)
இந்த अध्यாயத்தில் தேவி–ஈஸ்வரர் உரையாடல் கேள்வி–பதில் முறையில் தத்துவமாக விரிகிறது. ஈஸ்வரர் முதலில் பிரபாச-க்ஷேத்திர யாத்திரை பலனை அளிக்கும் மூன்று “தூதிகள்” (காவல் பெண்-சக்திகள்)—மங்கலா, விசாலாக்ஷீ, சத்வர-தேவி—என்று கூறுகிறார். தேவி அவர்களின் இருப்பிடம் மற்றும் வழிபாட்டு முறையைத் துல்லியமாகக் கேட்கிறாள். ஈஸ்வரர் அவர்களை சக்தி-ரூபங்களாக வகைப்படுத்துகிறார்—மங்கலா பிராஹ்மீ, விசாலாக்ஷீ வைஷ்ணவீ, சத்வர-தேவி ரௌத்ரீ-சக்தி. மங்கலாவின் தலம் அஜாதேவியின் வடக்கிலும், ராஹ்வீசத்திற்குத் தொலைவு அல்லாத தெற்கிலும் என நிர்ணயிக்கப்படுகிறது. சோமதேவன் சோமேஸ்வரத்தில் செய்த அனுஷ்டானத்தின் தொடர்பில் “மங்கலா” என்ற பெயரின் காரணம் சொல்லப்படுகிறது—அவள் பிரம்மா முதலிய தேவர்களுக்கு மங்கலத்தை அருளியதால் “ஸர்வ-மாங்கல்ய-தாயினி” எனப் போற்றப்படுகிறாள். திருதியை வழிபாட்டால் அமங்கலம், சோகம், துயரம் நீங்கும் என பலश्रுதி கூறப்படுகிறது. தம்பதியருக்கு அன்னதானம் (தம்பதி-போஜனம்), ஆடையுடன் பழதானம், ப்ருஷதுடன் நெய் சேவனம் ஆகியவை புண்ணியமும் சுத்தியும் தரும் கருமங்களாகப் பரிந்துரைக்கப்படுகின்றன. இறுதியில் மங்கலா-மாஹாத்மியம் எல்லாப் பாபங்களையும் நாசம் செய்யும் எனச் சுருக்கமாக நிறைவு பெறுகிறது.

ललितोमाविशालाक्षी-माहात्म्यवर्णनम् (Lalitā-Umā and Viśālākṣī: Account of the Sacred Greatness)
ஈசுவரன் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் கிழக்குப் பகுதியில் ஸ்ரீதைத்யசூதனன் ஆலயத்தருகே உள்ள ஒரு தேவியைப் பற்றிய தலமகிமையை உரைக்கிறார்; அவள் வைஷ்ணவீ இயல்புடைய க்ஷேத்ரதூதி, தலத்தை காக்கும் தெய்வத் தூதியாக விளங்குகிறாள். விஷ்ணுவின் அழுத்தத்தால் வலிமைமிகு தைத்யர்கள் தெற்குத் திசை நோக்கிச் சென்று பல திவ்ய ஆயுதங்களால் நீண்ட போரை நடத்துகின்றனர். அவர்களை அடக்குதல் கடினமெனக் கண்ட விஷ்ணு மகாமாயை, ஒளிமிகு பைரவீ-சக்தியை அழைக்க, அவள் உடனே வெளிப்படுகிறாள். விஷ்ணுவை தரிசித்தவுடன் தேவியின் கண்கள் தெய்வீகமாக விரிந்து பிரகாசிக்கின்றன; அதனால் அவள் ‘விசாலாட்சி’ எனப் பெயர் பெறுகிறாள், அங்கேயே பகைநாசினியாக நிறுவப்படுகிறாள். பின்னர் சோமேஸ்வரன்–தைத்யசூதனன் தொடர்பில் ‘உமா-த்வயம்’ எனும் இரட்டைப் பூஜை கூறப்பட்டு, யாத்திரை ஒழுங்கு—முதலில் சோமேஸ்வர தரிசனம், பின்னர் ஸ்ரீதைத்யசூதன தரிசனம்—என்று விதிக்கப்படுகிறது. மாசி/மா மாதத்தின் த்ரிதீயை திதியில் சிறப்பு வழிபாடு செய்ய வேண்டும். இதன் பயன்: தலைமுறைதோறும் பிள்ளையின்மை நீங்குதல், ஆரோக்கியம்–இன்பம் நிலைதல், தினமும் வழிபடுவோர்க்கு மங்கலச் செல்வம் பெருகுதல். இறுதியில் பலஸ்ருதி—இந்த மகிமையைச் செவிமடுத்தால் பாபம் நீங்கி தர்மம் வளருமெனச் சொல்லப்படுகிறது.

चत्वरादेवी-माहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Catvarā Devī (the Crossroads Goddess)
அத்தியாயம் 62-ல் ஈசுவரன், லலிதையை ஒட்டி கிழக்குத் திசையில் குறிப்பிட்ட தூரத்தில் (தச-தன்வந்தர) அமைந்த தெய்வத்திற்கு அருமையான மூன்றாவது புனித ‘சத்வர’ இடத்தை விளக்குகிறார். அந்தப் புனிதப் பகுதியைக் காக்க ஈசுவரன் நிறுவிய சக்திமிகு தேவியை ‘க்ஷேத்ர-தூதி’, ‘மஹாரௌத்ரீ’, ‘ருத்ரசக்தி’ என அழைக்கின்றனர். தேவி பூதகணங்களுடன் சிதைந்த வீடுகள், தோட்டங்கள், அரண்மனைகள், கோபுரங்கள், பாதைகள் மற்றும் எல்லா சந்திப்புகளிலும் உலாவி, இரவில் க்ஷேத்ரத்தின் நடுப்பகுதியை காவல் செய்கிறாள். மஹாநவமி நாளில் பெண் அல்லது ஆண் முறையாக பலவகை உபசாரங்களால் அவளைப் பூஜிக்க வேண்டும் என்று விதி கூறப்படுகிறது. இந்த மாஹாத்மியம் பாபநாசகமும் செல்வவளர்ச்சியளிப்பதும்; தேவி திருப்தியடைந்தால் வேண்டிய பயன்களை அருள்கிறாள். யாத்திரை-பலன் நாடுவோர் அங்கு தம்பதியருக்கு உணவளிக்க வேண்டும் என்றும் கூறப்படுகிறது.

भैरवेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Bhairaveśvara (Chapter 63)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம்—யோகேஸ்வரியின் தெற்கே அதிகத் தொலைவு அல்லாத இடத்தில் உள்ள பைரவீஸ்வரத் திருத்தலத்திற்குச் செல்லுமாறு உபதேசிக்கிறார். அங்குள்ள லிங்கம் எல்லாப் பாவங்களையும் போக்கும், தெய்வீக ஐஸ்வர்யத்தை அருளும் எனப் புகழப்படுகிறது. முன்கதையால் தலமகிமை நிறுவப்படுகிறது—அசுரர்களை அழிக்க தேவியார் செயலில் இறங்கியபோது, பைரவனை அழைத்து தன் தூதனாக நியமித்தார். அதனால் தேவியார் ‘சிவதூதி’ என்றும், பின்னர் ‘யோகேஸ்வரி’ என்றும் பெயர் பெற்றார்; தேவியின் பெயர்கள் மற்றும் தலப் புவியியல் தொடர்பும் இவ்வாறு வெளிப்படுகிறது. பைரவன் தூதுச்சேவைக்கு நியமிக்கப்பட்ட அந்த இடத்தில் லிங்கம் ‘பைரவீஸ்வரன்’ எனப் பிரசித்தி பெற்றது; பைரவனே அதை நிறுவி, தேவர்கள் மற்றும் அசுரர்கள் இருவரும் வழிபட்டனர் எனக் கூறப்படுகிறது. பலश्रுதி: கார்த்திகை மாதத்தில் விதிப்படி பக்தியுடன் வழிபட்டாலும், அல்லது ஆறு மாதங்கள் இடைவிடாது ஆராதித்தாலும், பக்தன் விரும்பிய பலனை அடைவான்.

लक्ष्मीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Lakṣmīśvara Māhātmya (Account of the Glory of Lakṣmīśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் கிழக்குத் திசையில், ஐந்து தனு தூரத்தில் உள்ள ஒரு சிறப்பு திருத்தலத்தை விளக்குகிறார். அந்தத் தலம் ‘லக்ஷ்மீஸ்வர’ எனப் புகழ்பெற்றது; வறுமை மற்றும் துரதிர்ஷ்டத்தை அழிப்பதாக (தாரித்ர்யௌக-விநாசனம்) கூறப்படுகிறது. தைத்யர்களை வதைத்த பின் தேவீ லக்ஷ்மியை அங்கு கொண்டு வந்ததாகவும், தேவியே பிரதிஷ்டைச் செய்கையால் ‘லக்ஷ்மீஸ்வர’ என்ற தெய்வநாமம் நிறுவப்பட்டதாகவும் காரணக்கதை சொல்லப்படுகிறது. பின்னர் ஸ்ரீபஞ்சமி நாளில் விதிமுறையுடன் பக்தியோடு அந்தத் தெய்வத்தைப் பூஜிக்க வேண்டும் என உபாசனை விதி கூறப்படுகிறது. பலன்: வழிபடுபவன் லக்ஷ்மியின் அருளிலிருந்து பிரியாது; மன்வந்தரமளவும் நீண்ட காலம் செல்வமும் சௌபாக்கியமும் நிலைத்திருக்கும் எனப் பலश्रுதி உரைக்கிறது. இது ஸ்கந்தமஹாபுராணம், பிரபாசகண்டம், பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தின் அறுபத்துநான்காம் அதிகாரம்.

वाडवेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Vāḍaveśvara Liṅga — Description of its Māhātmya
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம், பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள வாடவேஸ்வர லிங்கத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். அதன் இடம் புனித நிலவரைபடத் தொடர்பாகச் சொல்லப்படுகிறது—லக்ஷ்மீசரின் வடக்கிலும், விசாலாக்ஷியின் தெற்கிலும்—என்று, யாத்திரிகருக்குச் செல்லும் வழி தெளிவாகிறது. பின்னர் தோற்றக் காரணம் கூறப்படுகிறது: காமன் (க்ருதஸ்மரன்) எரிக்கப்பட்டபோது வாடவாக்னி ஒரு மலையைச் சமப்படுத்தியது; அந்தச் சூழலில் வாடவன் அங்கே லிங்கத்தை நிறுவினான், ஆகவே அந்தத் தலம் மிகுந்த சக்தியுடையது. பக்தன் விதிப்படி வழிபட்டு, சங்கரனுக்கு பத்துமுறை ஸ்நானம்/அபிஷேகம் செய்ய வேண்டும். அங்கே வேதத்தில் தேர்ந்த பிராமணனுக்கு தயிர் (ததி) தானம் செய்தால் அக்னிலோகம் அடைதலும், தீர்த்தயாத்திரையின் முழுப் பலனும் கிடைக்கும்.

अर्घ्येश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Arghyeśvara Māhātmya—Account of the Glory of Arghyeśvara)
ஈசுவரன் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் விசாலாக்ஷியின் வடக்கே அருகில் உள்ள மிகுந்த சக்தியுடைய ‘அர்க்யேஸ்வர’ லிங்கத்தின் மகிமையை விளக்குகிறார். அது தேவர்கள், கந்தர்வர்கள் வழிபடும், மிகுந்த பலன் தரும் லிங்கமாகக் கூறப்படுகிறது. கதையில் வாடவாநல (கடல்தீ) தாங்கிய தேவியின் வருகை நினைவுகூரப்படுகிறது. அவள் பிரபாசத்தை அடைந்து மகோததியைப் பார்த்து விதிப்படி முதலில் கடலுக்கு அர்க்யம் அர்ப்பணிக்கிறாள்; பின்னர் ஒரு மகாலிங்கத்தை பிரதிஷ்டை செய்து முறையாக பூஜை செய்து, ஸ்நானத்திற்காக கடலில் பிரவேசிக்கிறாள். முதலில் அர்க்யம் அளித்து பின்னர் ஆண்டவரை நிறுவியதால் அந்த லிங்கம் ‘அர்க்யேச/அர்க்யேஸ்வர’ எனப் பெயர் பெற்றது; அது பாபநாசகமாகத் தெளிவாகச் சொல்லப்படுகிறது. யார் பஞ்சாமிருதத்தால் லிங்கத்திற்கு அபிஷேகம் செய்து விதிப்படி வழிபடுகிறாரோ, அவர் ஏழு பிறவிகளிலும் வித்யை பெறுகிறார்; சாஸ்திரத்தைப் போதிக்கத் தகுதியான ஆசாரியராகவும், சந்தேகங்களைத் தீர்க்கும் ஞானியாகவும் ஆகிறார். இது பிரபாசக் கண்டத்தின் இந்தப் பகுதியின் 66ஆம் அதிகாரம்.

कामेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Kāmeśvara Liṅga Māhātmya (Description of the Glory of Kāmeśvara)
இந்த அத்தியாயத்தில் சிவன் தேவிக்கு உபதேசமாக, பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் ‘காமேஸ்வர’ எனப்படும் ஒரு மகாலிங்கம் இருப்பதைச் சொல்கிறார். அது தைத்யசூதனத்தின் மேற்கு திசையில், ஏழு வில்-நீள அளவுக்குள் உள்ளதாகவும், முன்பு காமதேவன் அதை வழிபட்டதாகவும் கூறி, யாத்திரிகன் அங்கு செல்ல வேண்டும் என அறிவுறுத்துகிறார். சிவனின் மூன்றாம் கண் அগ্নியால் காமன் எரிந்த நிகழ்வு நினைவூட்டப்படுகிறது. பின்னர் ‘அநங்க’ (உடலற்ற) நிலையினை மனதில் கொண்டு, காமன் ஆயிரம் ஆண்டுகள் மகேஸ்வரனை ஆராதித்து, மீண்டும் காமநா-ஸர்க (ஆசை/படைப்பு) சக்தியைப் பெறுகிறான் என விவரிக்கப்படுகிறது. இறுதியில் பலன் கூறப்படுகிறது—இந்த லிங்கம் பூமியில் புகழ்பெற்றது, எல்லாப் பாவங்களையும் நீக்கும், எல்லா விருப்பப் பலன்களையும் அருளும். மாதவ (வைசாக) மாதத்தில் சுக்ல பக்ஷத் திரயோதசியில் விதிப்படி காமேஸ்வர பூஜை செய்ய வேண்டும்; அதன் பயனாக எல்லா காமங்களும் நிறைவேறுதல், செழிப்பு, மேலும் பெண்களுக்கு சௌபாக்யம்/ஆகர்ஷணம் வளர்தல் போன்ற பலன்கள் புராண மொழியில் கூறப்படுகின்றன.

गौरीतपोवनमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Gaurī’s Forest of Austerity
அத்தியாயம் 68 சிவன்–தேவி உரையாடலாக அமைந்துள்ளது. ஈசுவரன் பிரபாசத்தில் சோமேசரின் கிழக்கே உள்ள மிகுந்த சக்தியுடைய தவவனத்தின் இடத்தைச் சொல்கிறார். தேவி முன்னொரு பிறவியில் கருநிறத்துடன் இருந்து மறைவாக “காளி” என அழைக்கப்பட்டாள்; தவத்தால் “கௌரி” ஆக வேண்டும் என விரதநியாயத்துடன் உறுதி செய்கிறாள். பிரபாசம் வந்து ஒரு லிங்கத்தை நிறுவி வழிபடுகிறாள்; அது “கௌரீஸ்வரன்” எனப் புகழ்பெறுகிறது. ஒருகாலில் நிலை, கோடையில் பஞ்சாக்னி, மழையில் நனைதல், குளிரில் நீரில்துயில் போன்ற கடுந்தவத்தால் அவளது உடல் கௌரவண்ணமாக மாறுகிறது—ஒழுங்குபடுத்திய பக்தியின் பலனாக இந்த மாற்றம் கூறப்படுகிறது. பின்னர் சிவன் வரங்களை அருள, தேவி பலனுரையை அறிவிக்கிறாள்: அங்கு தரிசனம் செய்தால் நல்ல சந்ததி, தாம்பத்திய சௌபாக்கியம், குலவளர்ச்சி கிடைக்கும்; இசை-நடனம் அர்ப்பணித்தால் துரதிர்ஷ்டம் நீங்கும்; முதலில் லிங்கபூஜை செய்து பின்னர் தேவியை வழிபட்டால் பரமகதி/சித்தி பெறலாம். பிராமணர்களுக்கு தானம், பிள்ளையின்மைக்கு தேங்காய் தானம், நீடித்த சௌபாக்கியத்திற்கு சிவப்பு திரியுடன் நெய் விளக்கு போன்ற விதிகள் கூறப்படுகின்றன. அருகிலுள்ள தீர்த்தத்தில் நீராடல் பாபநாசம், சிராத்தம் பித்ருக்களுக்கு நன்மை, இரவு விழிப்பு பக்திப்பாடல்-நடனத்துடன் செய்ய வேண்டுமெனச் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில் பருவமாற்றங்களிலும் தேவியின் நித்திய சன்னிதி உறுதிப்படுத்தப்பட்டு, குறிப்பாக திதி மூன்றாம் நாளிலும் தேவியின் முன்னிலையில் இந்த அத்தியாயத்தைப் படித்தல்/கேட்கல் நிலையான மங்களத்தைத் தரும் எனப் புகழப்படுகிறது.

गौरीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (The Glory of Gaurīśvara Liṅga)
இந்த அதிகாரத்தில் தேவியும் ஈசுவரனும் உரையாடும் தெய்வீகப் போதனையாக ‘கௌரீஸ்வர’ லிங்கத்தின் மகிமையும் பாபநாசகப் பலனும் விளக்கப்படுகிறது. தேவி, புகழ்பெற்ற கௌரீஸ்வர லிங்கம் எங்கு அமைந்துள்ளது, அதன் வழிபாட்டால் என்ன பலன் கிடைக்கும் என்று கேட்கிறாள். ஈசுவரன் இதை பாவம் அழிக்கும் மாஹாத்ம்யமாகக் கூறி, கௌரியுடன் தொடர்புடைய புகழ்மிக்க தபோவனத்தை விவரிக்கிறார்; அது தனுஸ் அளவுகளில் வட்ட/சுற்றளவு புனிதப் பரப்பாகக் குறிக்கப்படுகிறது. அங்கு தேவி ஒருகாலில் நின்று தவம் செய்கிறாள் எனச் சொல்லி, லிங்கத்தின் இடம் திசைச் சுட்டுகளுடன்—சற்றே வடக்கில், ஈசான திசைமுனையில், தூரக் குறியீடுகளுடன்—நிர்ணயிக்கப்படுகிறது. பின்னர் வழிபாட்டு திறன் கூறப்படுகிறது—பக்தியுடன் லிங்கத்தைப் பூஜித்தல், குறிப்பாக கிருஷ்ணாஷ்டமி நாளில், பாவவிமோசனம் தரும். தானமும் வழிபாட்டின் அங்கமாக வலியுறுத்தப்படுகிறது: கோதானம், தகுதியான பிராமணருக்கு பொன்னுதவி, மேலும் சிறப்பாக அன்னதானம்—தவறுகளின் சாந்திக்காக. இறுதியில் உறுதியான பிராயச்சித்த வாக்குறுதி—கடுமையான பாவிகளும் இந்த லிங்கத்தின் தரிசனமட்டும் பாவத்திலிருந்து விடுபடுவர் என அறிவிக்கப்படுகிறது.

वरुणेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Varuṇeśvara Māhātmya—Account of the Glory of Varuṇeśvara)
இந்த अध्यாயத்தில் தெய்வ உரையாடலில் ஈசுவரன் தேவியிடம்—ஆக்னேய திசையில் கௌரியின் தவவனத்தில் இருபது தனு தூரத்தில் உள்ள மிகப் புனிதமான வருணேஸ்வர லிங்கத்தை தரிசிக்குமாறு அறிவுறுத்துகிறார். தலத்தின் காரணக் கதை கூறப்படுகிறது—முன்னொரு காலத்தில் கும்பஜன் (அகஸ்தியர்) கடல்நீரை ‘குடித்த’போது, நீரின் அதிபதி வருணன் கோபமும் வெப்பமும் கொண்டு துன்புற்றான். பிரபாசக் க்ஷேத்திரம் கடுந்தவத்திற்கு ஏற்றது என அறிந்து, அவன் கடின தவம் செய்து, மகாலிங்கத்தை நிறுவி யுத ஆண்டுகள் வரை பக்தியுடன் வழிபட்டான். சிவன் प्रसன்னனாகி தன் கங்காநீரால் காலியான கடலை மீண்டும் நிரப்பி வருணனுக்கு வரங்களை அளித்தான்; அதனால் கடல்கள் எப்போதும் நிறைந்திருக்கும் என்றும், அந்த லிங்கம் ‘வருணேஸ்வர’ எனப் புகழ்பெற்றது என்றும் கூறப்படுகிறது. பின்னர் பலश्रுதி மற்றும் விதிகள்—வருணேஸ்வர தரிசனமात्रத்தால் எல்லா தீர்த்தங்களின் பலன் கிடைக்கும்; அஷ்டமி, சதுர்தசி திதிகளில் தயிரால் லிங்காபிஷேகம் செய்தால் வேதத் திறனும் கல்வியும் மேம்படும். அங்கு ஸ்நானம், ஜபம், பலி, ஹோமம், பூஜை, ஸ்தோத்திரம், நடனம் முதலியவை அக்ஷய பலன் தரும்; பல சமூக நிலைகளுக்கும் உடல் நிலையுள்ளவர்களுக்கும் இது ரட்சகமாக விரிகிறது. தீர்த்தபலமும் ஸ்வர்க இலக்கும் நாடுவோர் பொன் தாமரை, முத்து முதலிய தானங்களைச் செய்யப் புகழப்படுகிறது.

उषेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Uṣeśvara Liṅga
இந்த அத்தியாயத்தில் பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள ஒரு லிங்கத்தின் மகிமை கூறப்படுகிறது. அது வருணேஸ்வரத்தின் தெற்கில், மூன்று வில்-நீளத் தூரத்தில் இருப்பதாக விவரிக்கப்படுகிறது. வருணனின் மனைவி உஷா, கணவரைச் சார்ந்த துயரால் வாடி, மிகக் கடுமையான தவம் செய்து அங்கே லிங்கத்தை நிறுவினாள்; அதுவே ‘உஷேஸ்வர’ லிங்கம் எனப் புகழ்பெற்றது. உஷேஸ்வர லிங்கம் அனைத்துச் சித்திகளையும் அருள்வதாகவும், சித்திகளால் போற்றப்படுவதாகவும் கூறப்படுகிறது. பக்தியுடன் வழிபட்டால் பாவம் நாசமாகி, பெரும் பாவச்சுமையுள்ளவர்களும் பரமகதியை அடையலாம் எனப் பலன் சொல்லப்படுகிறது. குறிப்பாக பெண்களுக்கு இது சௌபாக்கியத்தை அளித்து, துயரும் துரதிர்ஷ்டமும் நீங்கச் செய்கிறது என்று கூறப்படுகிறது.

Jalavāsa Gaṇapati Māhātmya (The Glory of Gaṇeśa ‘Dwelling in Water’)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் சுருக்கமாக தெய்வீக-வழிபாட்டு உபதேசத்தை அளிக்கிறார். அதே தலத்தில் ‘ஜலவாச’ எனப் புகழ்பெற்ற வி்னேச கணேசனின் தரிசனம் செய்ய வேண்டும்; அந்த தரிசனம் தடைகளை அழித்து எல்லா காரியங்களிலும் வெற்றியை அளிக்கும் எனக் கூறப்படுகிறது. தோற்றக் காரணமாக, தபஸ் தடையின்றி நடைபெற வேண்டி வருணன் நீரில் பிறந்த காணிக்கைகளால் பக்தியுடன் கணபதியை வழிபட்டான் என்று சொல்லப்படுகிறது. சதுர்த்தி திதியில் தர்ப்பணம் செய்து நறுமணம், மலர்கள், மோதகங்கள் கொண்டு பூஜை செய்ய விதி; யதாபக்தி-யதாசக்தி அளவில் அர்ப்பணம் செய்தால் கணாதிபன் திருப்தியடைவான் என்பதே இவ்வத்தியாயத்தின் போதனை.

कुमारेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Kumāreśvara Māhātmya (Account of the Glory of Kumāreśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் சிவன்–தேவி தத்துவ உரையாடல் வடிவில் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் ஒரு சிறு யாத்திரை வழிகாட்டல் கூறப்படுகிறது. ஈசுவரன் தேவியை குமாரேஸ்வரத் திருத்தலத்திற்கு அனுப்பி, அங்குள்ள லிங்கம் மகாபாதகங்களை நாசம் செய்யும் மிகுந்த சக்தியுடையது என விளக்குகிறார். வருண, நைர்ருத திசைச் சுட்டிகள் மற்றும் கௌரி தபோவனம் போன்ற அடையாளங்களால் ஆலயத்தின் இருப்பிடம் தெளிவாகக் கூறப்பட்டு, புனித நிலவியல் பயணத்திற்குரியதாக அமைக்கப்படுகிறது. மகத்தான தவத்திற்குப் பின் ஷண்முகன் (குமாரன்/ஸ்கந்தன்) இந்த லிங்கத்தை நிறுவினான் எனத் தோற்றக் குறிப்பு கூறி, பெயரும் மகிமையும் உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது. பின்னர் பலன்-ஒப்பீடு தரப்படுகிறது: பிற இடங்களில் மாதங்களாகச் செய்யும் வழிபாட்டின் முழுப் புண்ணியம், இங்கு விதிப்படி ஒருநாள் குமாரேஸ்வர பூஜையால் கிடைக்கும் என வலியுறுத்தப்படுகிறது. காமம், கோபம், லோபம், ராகம், மாட்சரியம் ஆகியவற்றைத் துறந்து, ஒரே வழிபாட்டிற்கும் பிரம்மச்சரிய/அடக்கம் அவசியம் என நெறி நிபந்தனைகள் கூறப்படுகின்றன. இறுதியில் சரியான முறையிலான வழிபாடே யாத்திரையின் உண்மைப் பலனை அளிக்கும் என முடிவுறுகிறது.

Śākalyeśvara-liṅga Māhātmya (शाकल्येश्वरलिङ्गमाहात्म्य) — The Glory of Śākalyeśvara and Its Four Yuga-Names
ஈசுவரன் மகாதேவியிடம், பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள உயர்ந்த திருத்தலமான ஸாகல்யேஸ்வரத்திற்குச் செல்லுமாறு திசை–தூரக் குறியீடுகளுடன் உபதேசிக்கிறார். அந்த லிங்கம் “ஸர்வகாமதம்” (எல்லா விருப்பங்களையும் அருள்வது) எனப் போற்றப்படுகிறது. ராஜரிஷி ஸாகல்யர் மகத்தான தவம் செய்து மகாதேவரைத் திருப்திப்படுத்த, திருப்தியடைந்த பரமன் அங்கே லிங்கரூபமாக வெளிப்பட்டு/பிரதிஷ்டை பெற்றார். தரிசனமாத்திரத்தால் ஏழு பிறவிப் பாவங்கள் சூரியோதயத்தில் இருள் மறைவதுபோல் அழியும் எனப் பலश्रுதி கூறுகிறது. அஷ்டமி, சதுர்தசி நாட்களில் பாலால் சிவாபிஷேகம் செய்து, கந்தம்–புஷ்பம் முதலியவற்றை வரிசையாக அர்ப்பணித்து பூஜிக்க வேண்டும்; முழுத் தீர்த்தபலன் விரும்புவோருக்கு பொன் தானமும் பரிந்துரைக்கப்படுகிறது. நான்கு யுகங்களுக்கு நான்கு நாமங்கள்—கிருதத்தில் பைரவேஸ்வரர், திரேதாவில் ஸாவர்ணிகேஸ்வரர் (ஸாவர்ணி மனுவுடன் தொடர்பு), த்வாபரத்தில் காலவேஸ்வரர் (ரிஷி காலவுடன் தொடர்பு), கலியில் ஸாகல்யேஸ்வரர் (முனி ஸாகல்யருக்கு அணிமாதி சித்திகள் கிடைத்தமை). க்ஷேத்திரத்தின் புனித எல்லை பதினெட்டு தனு அளவு எனவும், அந்த எல்லைக்குள் உள்ள சிறு உயிர்களுக்கும் மோட்சத்தகுதி உண்டு எனவும் கூறப்படுகிறது. அங்குள்ள நீர்கள் சரஸ்வதியினைப் போலப் புனிதம்; தரிசனம் மகாயாகங்களின் பலனுக்கு இணை எனவும் விளக்கப்படுகிறது. சோமபர்வத்தில் லிங்கத்தின் அருகில் ஒரு மாதம் அகோர ஜபம், நெய் ஹோமம் செய்தால், பெரும் பாவிகளுக்கும் “உத்தம சித்தி” கிடைக்கும் என வாக்குறுதி. லிங்கம் “காமிகம்”; அகோரமே அதன் முகம், பைரவத் தத்துவம் முதன்மை என்பதால் முன்பு பைரவேஸ்வரர் என்ற பெயர் நிலவியது; கலியுகத்தில் ஸாகல்யேஸ்வரர் என்ற பெயர் நிலைபெற்றது.

कलकलेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Kalakaleśvara (Origin, Worship, and Merits)
இந்த अध्यாயத்தில் பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள சாகலகலகலேஸ்வர/கலகலேஸ்வர லிங்கத்தின் மகிமையை ஈசுவரன் தேவியிடம் உரைக்கிறார். அதன் இருப்பிடம், பாபநாசகப் புகழ், மேலும் யுகங்களின்படி பெயர்ச்சதுஷ்டயம் கூறப்படுகிறது—கிருதயுகத்தில் காமேஸ்வரன், திரேதாவில் புலஹேஸ்வரன், த்வாபரத்தில் சித்திநாதன், கலியில் நாரதேசன்; ‘கலகல’ ஒலி அடிப்படையில் ‘கலகலேஸ்வர’ என்ற பெயரின் சொற்பிறப்பும் விளக்கப்படுகிறது। முதல் பெயர்க்கதை: சரஸ்வதி கடலை அடைந்தபோது தேவர்கள் மகிழ்ச்சியால் எழுந்த ‘கலகல’ கோலாகலமே பெயர்க்காரணம் என்கிறது. இரண்டாம் கதை: நாரதர் கடுந்தவம் செய்து லிங்கத்தருகே பௌண்டரீக யாகம் நடத்தி பல ரிஷிகளை அழைக்கிறார்; தக்ஷிணைக்காக வந்த உள்ளூர் பிராமணர்களிடையே அவர் மதிப்புமிக்க பொருட்களை எறிந்து சண்டையைத் தூண்ட, வறிய ஆனால் பண்டித பிராமணர்கள் அதை கண்டிக்கிறார்கள்—அந்த கலகம்/கோலாகலத்தால் ‘கலகலேஸ்வர’ பெயர் நிலைபெற்றதாக கூறப்படுகிறது। பலश्रுதி: லிங்கத்திற்கு ஸ்நானம் செய்து மூன்று முறை பிரதக்ஷிணை செய்தால் ருத்ரலோகம்; நறுமணம்-மலர்களால் பூஜித்து தகுதியானவர்களுக்கு பொன் தானம் செய்தால் பரம நிலை கிடைக்கும் என்று முடிகிறது।

Lakuleśvara-nāma Liṅgadvaya Māhātmya (near Kalakaleśvara) — Glory of the Twin Liṅgas established by Lakulīśa
அத்தியாயம் 76 இல் ஈசுவரரின் உரையாகச் சுருக்கமாக ஒரு புண்ணியத் தீர்த்த-விதி கூறப்படுகிறது. தேவதேவனின் அருகில், சோமேஸ்வரத் தலத்துடன் தொடர்புடைய புனிதப் பகுதியில் உள்ள மிகப் புண்ணியமிக்க இரு லிங்கங்கள் குறிப்பிடப்படுகின்றன; அவை லகுலீசரால் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டவை என உரை கூறுகிறது. இந்த இரட்டைக் கோயில் ‘லகுலேஸ்வர’ என அழைக்கப்பட்டு, தரிசனத்திற்கு ‘அனுத்தம’மானது எனப் போற்றப்படுகிறது. வெறும் தரிசனமட்டுமே பிறப்பு-இறப்பு எல்லை வரை பரவிய பாவங்களை நீக்கும் எனத் தூய்மை-வாக்கு வழங்கப்படுகிறது. பாத்ரபத மாதம் சுக்ல சதுர்தசி அன்று உபவாசமும் இரவு விழிப்பும் கடைப்பிடிக்க வேண்டுமென விதிக்கப்படுகிறது. முறை—முதலில் மூர்த்திமான லகுலீசரை வழிபட்டு, பின்னர் இரு லிங்கங்களையும் தனித்தனியாக முறையாக அர்ச்சித்து, வரிசையாக ஸ்துதி-மந்திரங்களைப் பாட வேண்டும். இதன் பலனாக மகேஸ்வரன் உறையும் பரமபதம் அடைதல் எனப் பலश्रுதி கூறுகிறது.

उत्तंकेश्वरमाहात्म्य वर्णनम् | The Māhātmya of Uttankeśvara (Description of Uttankeśvara’s Sanctity)
ஈசுவரன் மகாதேவியிடம்—பிரபாசக்ஷேத்திரத்தில் முன் கூறிய இடத்தின் தெற்கே, அதிக தூரமல்லாமல், உத்தங்கேஸ்வரன் எனும் மிகச் சிறந்த புண்ணியத் தீர்த்தம் உள்ளது என்று கூறி, அங்கு யாத்திரை செல்லுமாறு ஆணையிடுகிறார். இதனால் பிரபாசக்ஷேத்திர யாத்திரையின் பாதை மற்றும் வரிசை தெளிவாகிறது. அந்த சிவலிங்கத்தை மகாத்மையான பக்தசிரேஷ்டன் உத்தங்கன் தானே பக்தியுடன் நிறுவினான் என்று சொல்லப்படுகிறது. யாத்திரிகன் சுசமாஹிதனாய் அங்கு தரிசனம் செய்து, ஸ்பரிசித்து, விதிப்படி பக்தியுடன் பூஜை செய்தால், அவன் எல்லாக் கல்மஷங்களிலிருந்தும் விடுபடுவான்—இதுவே பலஸ்ருதி. இது ஸ்கந்தமஹாபுராணத்தின் பிரபாசகண்டத்தில் உத்தங்கேஸ்வர மாஹாத்ம்யம் கூறும் 77ஆம் அதிகாரம்.

वैश्वानरेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Glory of Vaiśvānareśvara)
ஈஸ்வரன் மகாதேவியிடம்—ஆக்னேய திசையில், ‘ஐந்து வில்’ அளவுக்குள் அமைந்துள்ள வைஶ்வானரேஸ்வர தெய்வத்திடம் செல்லுமாறு உபதேசிக்கிறார். அந்தத் தெய்வம் தரிசனத்தாலும் ஸ்பரிசத்தாலும் பாபநாசகன், மலம் நீக்குபவன் எனப் போற்றப்படுகிறது. பின் ஒரு போதகக் கதை—ஒரு முறை ஒரு சுகன் (கிளி) அரண்மனையில் கூடு கட்டி துணையுடன் நீண்ட காலம் வாழ்ந்தது. பக்தியால் அல்ல, கூடின் பற்றால் அவர்கள் வழக்கமாக பிரதட்சிணை செய்தனர்; காலப்போக்கில் இருவரும் இறந்தனர். அந்தத் தலத்தின் மகிமையால் அவர்கள் ஜாதிஸ்மரராகப் பிறந்து லோபாமுத்ரா, அகஸ்தியர் எனப் புகழடைந்தனர். முன்னைய உடலை நினைத்து அகஸ்தியர் ஒரு காத்தாவை உரைக்கிறார்—யாரேனும் விதிப்படி பிரதட்சிணை செய்து வஹ்னீசன் (அக்னிநாதன்) தரிசனம் செய்தால், அவன் புகழ் பெறுவான்; நான் முன்பு பெற்றதுபோல். இறுதியில் விதி—நெய் ஸ்நானத்தால் தெய்வத்திற்கு அபிஷேகம் செய்து, முறையாக பூஜித்து, நம்பிக்கையுடன் தகுதியான பிராமணருக்கு பொன் தானம் செய்ய வேண்டும். இதனால் தீர்த்தயாத்திரையின் முழுப் பலன் கிடைத்து, பக்தன் வஹ்னிலோகத்தை அடைந்து அழியாத காலம் ஆனந்துறுவான்.

लकुलीश्वरमाहात्म्य (The Māhātmya of Lakulīśvara)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தில் போற்றத்தக்க லகுலீச/லகுலீசுவரரின் மகிமையை எடுத்துரைக்கிறார். தெய்வத்தின் இருப்பிடம் மேற்குத் திசையில், ‘தனுஷாம் சப்தகே’ என அளவிடப்பட்ட தூரத்தில் எனக் கூறப்படுகிறது. அவர் வடிவு அமைதியானதும் அருள்மிகுந்ததும்; எல்லா உயிர்களுக்கும் பாப-நாசகர் (பாவநீக்கி) என்று தெளிவாகச் சொல்லப்படுகிறது; இம்மகாபுண்யத் தலத்தில் அவரின் அவதாரம்/பிரகடனம் என்ற கருத்தும் இணைக்கப்படுகிறது. பின்னர் லகுலீசரின் தவவாழ்வு மற்றும் ஆசாரியத் தன்மை வர்ணிக்கப்படுகிறது—கடுந்தவம் செய்து, சீடர்களுக்கு தீக்ஷை அளித்து, ந்யாய-வைசேஷிகம் உள்ளிட்ட பல சாஸ்திரங்களை மீண்டும் மீண்டும் போதித்து பரம சித்தியை அடைகிறார். இறுதியில் பக்தர்கள் விதிப்படி வழிபட வேண்டும் என அறிவுறுத்தப்படுகிறது; கார்த்திக மாதத்திலும் உத்தராயண காலத்திலும் வழிபாட்டின் பலன் மிகுதி என கூறப்படுகிறது. தகுதியான பிராமணருக்கு வித்யா-தானம்/கல்வி வழங்குதல் பரிந்துரைக்கப்படுகிறது. பலச்ருதியாக செழுமையான பிராமண குலங்களில் மீண்டும் மீண்டும் நல்வாழ்வு பிறப்பு, புத்தி மற்றும் செல்வம் கிடைக்கும் என உரைக்கப்படுகிறது.

Gautameśvara-māhātmya (गौतमेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of the Gautameśvara Liṅga
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் உபதேசமாக கௌதமேஸ்வர லிங்கத்தின் மகிமையைச் சுருக்கமாக உரைக்கிறார். கிழக்கு திசையில் பாபநாசகமான ‘கௌதமேஸ்வர’ லிங்கம் இருப்பதாகவும், தைத்யசூதனத்துடன் தொடர்புடைய மேற்குத் திசைச் சின்னத்தை ஒட்டி அதன் இடம் அறியப்படுவதாகவும் கூறப்படுகிறது; ‘ஐந்து தனுசு’ அளவுக்குள் என இடஅளவும் குறிப்பிடப்படுகிறது. இத்தலம் சர்வகாமதம்—அனைத்து விருப்பங்களையும் அளிப்பதாகப் போற்றப்படுகிறது. காரணக் குறிப்பில் மத்ரராஜன் சல்யன் கடுந்தவம் செய்து மகேஸ்வரனைத் திருப்திப்படுத்தியதால் இங்கு வழிபாடு நிலைபெற்றது எனச் சொல்லப்படுகிறது. இதுபோலவே விதிப்படி பக்தியுடன் ஆராதிப்போர் பரம சித்தியை அடைவார்கள் என்ற பொதுவான வாக்குறுதியும் தரப்படுகிறது. சைத்ர சுக்ல சதுர்தசி நாளில் லிங்கத்திற்கு பாலால் ஸ்நாபனம் செய்து, பின்னர் நறுமண நீரும் சிறந்த மலர்களும் கொண்டு நியமபூர்வமாகப் பூஜிக்க வேண்டும்; இதனால் அச்வமேத யாகத்துக்கு இணையான புண்ணியம் கிடைக்கும் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது. வாக்கு, மனம், செயல் வழி செய்த பாவங்கள் இந்த லிங்கத்தை தரிசிப்பதாலேயே அழியும் என முடிவில் உரைக்கப்படுகிறது.

श्रीदैत्यसूदनमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Śrī Daityasūdana)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் தனித்த புனிதத்தைக் கூறுகிறார். இது வைஷ்ணவ ‘யவாகார’ (யவம் போன்ற வடிவம்) கொண்ட திருத்தலம்; நான்கு திசைகளின் எல்லைகள் தெளிவாக நிர்ணயிக்கப்பட்டுள்ளன. இங்கு செய்யப்படும் செயல்கள்—க்ஷேத்திரத்திற்குள் மரணம், தானம், ஹோமம், மந்திரஜபம், தவம், பிராமணபோஜனம்—ஏழு கல்பங்கள் வரை அக்ஷய புண்ணியத்தை அளிக்கும் என உரைக்கப்படுகிறது. பின்பு வழிபாட்டு முறைகள் கூறப்படுகின்றன: பக்தியுடன் உபவாசம், சக்ரதீர்த்தத்தில் ஸ்நானம், கார்த்திக த்வாதசியில் பொன் தானம், தீபதானம், பஞ்சாம்ருத அபிஷேகம், ஏகாதசி இரவில் ஜாகரணம் மற்றும் பக்திப் பாடல்-நடனாதி, மேலும் சாத்துர்மாஸ்ய விரத அனுஷ்டானம். அடுத்து கதையில் தேவர்களின் ஸ்துதிக்கு மகிழ்ந்த விஷ்ணு தானவர்களை அழிப்பேன் என வாக்குறுதி அளித்து பிரபாசத்தில் அவர்களைத் தொடர்ந்து சக்ரத்தால் சம்ஹாரம் செய்து ‘தைத்யசூதன’ என்ற நாமத்தை நிறுவுகிறார். இறுதியில் இக்க்ஷேத்திரத்தில் தரிசனம்-பூஜை செய்தால் பாபநாசமும் மங்களமான வாழ்க்கை பலன்களும் கிடைக்கும் என பலश्रுதி கூறப்படுகிறது.

चक्रतीर्थोत्पत्तिवृत्तान्तमाहात्म्यवर्णनम् (Origin and Glory of Cakratīrtha)
இந்த அதிகாரத்தில் தேவி, “சக்ரதீர்த்தம்” என்ற பெயரின் பொருள், அதன் இருப்பிடம், அதன் பலன் என்ன என்று ஈசுவரனை வினவுகிறாள். ஈசுவரன் தேவர்–அசுரப் போரின் பழங்கதையை உரைக்கிறார்—ஹரி (விஷ்ணு) அசுரர்களை வதைத்து, இரத்தம் படிந்த சுதர்சனச் சக்கரத்தை எந்த இடத்தில் கழுவினாரோ, அந்த இடமே புனிதமடைந்து சக்ரதீர்த்தமாக நிறுவப்பட்டது. அங்கே எண்ணற்ற உபதீர்த்தங்கள் உள்ளன என்றும், ஏகாதசி நாளிலும் சூரிய/சந்திர கிரகண காலங்களிலும் விசேஷ மகிமை உண்டு என்றும் கூறப்படுகிறது. இங்கு நீராடினால் எல்லாத் தீர்த்தங்களிலும் நீராடிய சமமான கூட்டு பலன் கிடைக்கும்; இங்கு அளிக்கும் தானம் அளவிட முடியாத பலன் தரும் எனப் புகழப்படுகிறது. குறிப்பிட்ட அளவுடன் இது விஷ்ணுக் க்ஷேத்திரம் என அறிவிக்கப்படுகிறது; கல்ப வேறுபாட்டின்படி கோடிதீர்த்தம், ஸ்ரீநிதானம், சததாரா, சக்ரதீர்த்தம் போன்ற பெயர்களும் சொல்லப்படுகின்றன. தவம், வேதப் பயில், ஹோமம், ஸ்ராத்தம், பிராயச்சித்தம் போன்ற விரதங்கள் இங்கு செய்தால் பிற இடங்களை விட பல மடங்கு புண்ணியம் பெருகும். இறுதியில் பலश्रுதி: இது பாபநாசி, விருப்பநிறைவேற்றும் தீர்த்தம்; கடின பிறப்புநிலைகளிலும் உயர்வு தரும்; இங்கு மரணம் அடைந்தவர்க்கு உயர்ந்த கதி உண்டென கூறப்படுகிறது.

योगेश्वरीमाहात्म्यवर्णनम् (Yogeśvarī Māhātmya—Account of Yogeśvarī’s Glory)
பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் கிழக்கில் உறையும் யோகேஸ்வரி தேவியின் தோற்றமும் வழிபாட்டு விதியின் மகிமையும் ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் உரைக்கிறார். உருவமாற்ற வல்லமை கொண்ட மகிஷாசுரன் மூவுலகங்களுக்கும் அச்சுறுத்தலாகிறான். அப்போது பிரம்மா ஒப்பற்ற கன்னியைப் படைக்க, அவள் கடுந்தவம் செய்கிறாள். நாரதர் அவள் அழகில் மயங்கினாலும், கன்னியவிரதம் காரணமாக மறுக்கப்பட்டு மகிஷனிடம் சென்று அவளைப் புகழ்ந்து கூறுகிறார். மகிஷன் தவக்கன்னியை மணத்திற்குக் கட்டாயப்படுத்த முயல, தேவி சிரிக்கிறாள்; அவள் மூச்சிலிருந்து ஆயுதம் தாங்கிய பெண் வடிவங்கள் தோன்றி அவன் சேனையை அழிக்கின்றன. இறுதியில் தேவி போரில் மகிஷனை அடக்கி தலைவெட்டுடன் வதம் செய்கிறாள்; தேவர்கள் அவளை வித்யா-அவித்யா, ஜயம், பாதுகாப்பு, உலகமெங்கும் நிறைந்த சக்தி எனப் போற்றி ஸ்தோத்திரம் செய்கிறார்கள். தேவர்கள் இந்தக் க்ஷேத்திரத்தில் தேவி நிரந்தரமாகத் தங்கி பக்தர்களுக்கு வரம் அருள வேண்டுமென வேண்டுகின்றனர். பின்னர் ஆஸ்வினி சுக்லப் பக்கத்தில் நடைபெறும் திருவிழா விதிகள் கூறப்படுகின்றன—நவமியில் நோன்பும் தரிசனமும் பாபநாசம் தரும்; காலை பாராயணம் அச்சமின்மையை அளிக்கும். இரவில் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்ட காட்கம் (வாள்) வழிபாடு—மண்டபம், ஹோமம், ஊர்வலம், ஜாகரணம், நைவேத்யம், பலி, திக்பாலர் முதலியோர்க்கு அர்ப்பணம், அரசரதத்தில் யோகேஸ்வரி பிரதட்சிணை—என விரிவாக விதிக்கப்படுகிறது. முடிவில் சாதகர்களுக்கும், குறிப்பாக க்ஷேத்திரவாசி பிராமணர்களுக்கும், பாதுகாப்பு உறுதி அளித்து, இந்த விழா தடைகளை நீக்கும் மங்களகரமான சமூக தர்மச்சடங்கென நிறைவு செய்கிறது।

आदिनारायणमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification and Narrative Account of Ādinārāyaṇa)
ஈசுவரன் தேவியிடம், கிழக்குத் திசையில் உள்ள ஆதிநாராயண ஹரியிடம் செல்லுமாறு உபதேசிக்கிறார்; அவர் ‘பாதுகா-ஆசனம்’ மீது அமர்ந்து, அனைத்துப் பாவங்களையும் அழிக்கும் உலகப் பாவனராக விளங்குகிறார். பின்னர் க்ருதயுகக் கதை: மேகவாஹனன் என்ற வல்லமைமிக்க அசுரன், போரில் விஷ்ணுவின் பாதுகையால் மட்டுமே மரணம் எனும் வரம் பெற்றதால் ஏறத்தாழ அஜேயனாகி, நீண்ட காலம் உலகைத் துன்புறுத்தி, ரிஷி ஆசிரமங்களை அழித்தான். இடம்பெயர்ந்த ரிஷிகள் கருடத்வஜ கேசவனைச் சரணடைந்து, விஷ்ணுவின் பிரபஞ்சக் காரணத்துவம், ரட்சக சக்தி, நாம-ஸ்மரணத்தின் புனிதப் பயன் ஆகியவற்றை விரிவாகப் புகழ்ந்து ஸ்தோத்திரம் செய்கிறார்கள். விஷ்ணு தோன்றி காரணம் கேட்கிறார்; உலகம் அச்சமின்றி இருக்க அசுரனை அழிக்க வேண்டுமென ரிஷிகள் வேண்டுகின்றனர். பகவான் மேகவாஹனனை அழைத்து, மங்களமான பாதுகையால் அவன் இதயத்தில் அடித்து வதம் செய்கிறார்; பின்னர் அந்த இடத்திலேயே பாதுகா-ஆசனத்தில் நிலைபெறுகிறார். பின் விரதப் பலன் கூறப்படுகிறது—ஏகாதசியன்று இவ்வுருவை வழிபட்டால் அச்வமேத யாகத்துக்கு ஒப்பான பலன்; தரிசனம் பெரும் தானம், குறிப்பாக பெரும் கோதானத்துக்கு ஒப்பெனச் சொல்லப்படுகிறது. கலியுகத்தில், இதயத்தில் ஆதிநாராயணன் நிலைபெற்றவர்களுக்கு துயர் குறைந்து ஆன்மிக நன்மை பெருகும்; ஏகாதசியில், குறிப்பாக ஞாயிற்றுக்கிழமையுடன் சேர்ந்தால், ஸ்நான-பூஜை ‘பவபந்தனம்’ நீக்கும். கேட்பதின் பலன் பாபநாசமும் தரித்திரநாசமும் எனப் பலச்ருதி நிறைவு செய்கிறது.

सांनिहित्य-माहात्म्य-वर्णन (Glorification of the Sānnidhya Tīrtha)
இந்த அத்தியாயத்தில் தேவி–ஈஸ்வர உரையாடலாக சான்நித்ய தீர்த்தத்தின் மகிமை, தோற்றம், இருப்பிடம் மற்றும் ஸ்நானாதி கர்மங்களின் பலன் கூறப்படுகிறது. தேவி—குருக்ஷேத்திரத்துடன் தொடர்புடைய போற்றத்தக்க மகாநதி இங்கு பிரபாசத்தில் எவ்வாறு சன்னிதியாகிறது? தரிசனம், ஸ்பரிசம், ஸ்நானம் ஆகியவற்றால் என்ன பயன்? என்று கேட்கிறாள். ஈஸ்வரன்—இத்தீர்த்தம் மிகச் சுபமும் பாபநாசகமும்; தரிசனம்-ஸ்பரிசம் மட்டுமாலும் நன்மை உண்டாகும்; ஆதிநாராயணனுக்கு மேற்கே குறிப்பிட்ட அளவு தூரத்தில் இது இருப்பதாக விளக்குகிறார். பின்னர் வரலாறு-தத்துவக் கதை: ஜராசந்தன் பயத்தால் விஷ்ணு யாதவர்களை பிரபாசத்திற்கு கொண்டு வந்து, குடியிருப்பிற்காக சமுத்திரத்தை வேண்டுகிறார். பர்வகாலத்தில் ராகு சூரியனைப் பிடித்த கிரகண நேரத்தில் விஷ்ணு யாதவர்களை ஆறுதல் கூறி சமாதியில் அமர்ந்து, பூமியைப் பிளந்து ஒரு சுப ஜலதாரையை வெளிப்படுத்துகிறார்; அது பெரும் ஓடையாக ஸ்நானத்திற்காகப் பாய்கிறது. கிரகணத்தில் அங்கு ஸ்நானம் செய்த யாதவர்கள் குருக்ஷேத்திர யாத்திரையின் முழுப் பலனையும் பெறுகின்றனர். மேலும் விதிவிருத்தி கூறப்படுகிறது—கிரகணகால ஸ்நானம் அக்னிஷ்டோம யாகத்தின் முழுப் பலன் தரும்; ஆறு ருசிகளுடன் பிராமண போஜனம் புண்ணியத்தைப் பெருக்கும்; ஹோமமும் மந்திரஜபமும் ஒவ்வொரு ஆஹுதி/ஒவ்வொரு ஜபத்திற்கும் ‘கோடி-மடங்கு’ பலன் தரும்; பொன் தானமும் ஆதிதேவ ஜனார்தன பூஜையும் பரிந்துரைக்கப்படுகிறது. இறுதியில், பக்தியுடன் இதைச் செவிமடுத்தாலே பாபம் நீங்கும் எனப் பலश्रுதி கூறுகிறது.

पाण्डवेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Pāṇḍaveśvara Māhātmya (Account of the Glory of Pāṇḍaveśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் தெற்கு பகுதியில் அமைந்துள்ள ‘பாண்டவேஸ்வர’ எனும் புகழ்பெற்ற லிங்கத்தின் மகிமை கூறப்படுகிறது. பாண்டவர்கள் மறைவாழ்வு மற்றும் வனவாழ்வு மேற்கொண்ட காலத்தில் தீர்த்தயாத்திரைச் சந்தர்ப்பமாக பிரபாசத்திற்கு வந்து, சோமபர்வ நாளில் கரையோரத்தில் ஐந்து பாண்டவரும் முறையே லிங்கத்தை பிரதிஷ்டை செய்கிறார்கள். மார்கண்டேயர் முதலிய உயர்ந்த பிராமண ரித்விஜ்கள் நியமிக்கப்பட, வேதமந்திரங்களுடன் அபிஷேகம் நடைபெறுகிறது; கோதானம் உள்ளிட்ட தானங்களும் அளிக்கப்படுகின்றன. சரியாக நிறுவப்பட்ட லிங்கத்தைப் பார்த்து முனிவர்கள் மகிழ்ந்து பலश्रுதி உரைக்கிறார்கள்—பாண்டவர்கள் நிறுவிய பாண்டவேஸ்வரத்தை பக்தியுடன் வழிபடுவோர் தேவர்கள் மற்றும் பிற தெய்வீக/அமாநுஷ வகைகளிடமும் மதிக்கப்படுவர்; அவர்களுக்கு அஷ்வமேத யாகத்துக்கு இணையான புண்ணியம் கிடைக்கும். சன்னிஹிதா குண்டத்தில் ஸ்நானம் செய்து, குறிப்பாக மாக மாதம் முழுவதும் பாண்டவேஸ்வர வழிபாடு செய்தால் மிகுந்த பலன், இறுதியில் புருஷோத்தமனுடன் தாதாத்மியம் பெறலாம்; வெறும் தரிசனமே கூட பாபநாசத்தை பலமடங்கு செய்கிறது. லிங்கம் வைஷ்ணவ ரூபமாகவும் கூறப்பட்டு, ஷைவத் தலத்தில் வைஷ்ணவ ஒருமைப்பாட்டை வெளிப்படுத்துகிறது.

Bhūteśvara Māhātmya and the Sequential Worship of the Eleven Rudras (एकादशरुद्र-यात्रा)
இந்த अध्यாயம் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் நடைபெறும் ஏகாதச ருத்ர-யாத்திரைக்கான விதிமுறைச் சுருக்கத்தை அளிக்கிறது. யாத்திரையை श्रद्धையுடன் நிறைவு செய்த யாத்திரிகன் சங்க்ராந்தி, அயன மாற்றங்கள், கிரகணம் மற்றும் பிற சுப திதிகளில் குறிப்பாக, நிர்ணயிக்கப்பட்ட வரிசையில் ஏகாதச ருத்ரர்களை வழிபட வேண்டும் என்று ஈச்வரன் கூறுகிறார். இங்கு ருத்ர நாமங்களின் இரண்டு தொடர்புடைய பட்டியல்கள் தரப்படுகின்றன—பழைய பெயர்கள் (அஜைகபாத, அஹிர்புத்ந்ய முதலியவை) மற்றும் கலியுகப் பெயர்கள் (பூதேஷ, நீலருத்ர, கபாலி, வृषவாஹன, த்ர்யம்பக, கோர, மஹாகால, பைரவ, ம்ருத்யுஞ்ஜய, காமேஷ, யோகேஷ). ஏகாதச லிங்க வழிபாட்டின் வரிசை, மந்திரம், காலம், இட வேறுபாடுகள் குறித்து தேவி விரிவாகக் கேட்கிறாள். ஈச்வரன் ஒரு உள்நோக்குப் பொருளுரையையும் வழங்குகிறார்—பத்து ருத்ரர்கள் பத்து வாயுக்களுடன் (ப்ராண, அபான, ஸமான, உதான, வ்யான, நாக, கூர்ம, க்ருகல, தேவதத்த, தனஞ்சய) இணைக்கப்படுகின்றனர்; பதினொன்றாவது ஆத்மஸ்வரூபம். இதனால் வெளிப்புற பூஜை உட்புற உடல்-தத்துவத்துடன் தொடர்புபடுகிறது. நடைமுறை யாத்திரை சோமநாதத்தில் தொடங்கி, முதல் நிலையமாக பூதேஷ்வரன் (சோமேஷ்வரன் ஆதிதேவன்) குறிப்பிடப்படுகிறார். ராஜோபசாரங்கள், பஞ்சாம்ருத அபிஷேகம், ஸத்யோஜாத மந்திரத்தால் அர்ச்சனை, பின்னர் பிரதக்ஷிணை மற்றும் நமஸ்காரம் விதியாகச் சொல்லப்படுகிறது. “பூதேஷ்வர” என்ற பெயர் 25 தத்துவக் கட்டமைப்பில் பூதஜாலத்தின் அதிபதியாக விளக்கப்படுகிறது; தத்துவஞானம் மோக்ஷ காரணம் என்றும், பூதேஷருத்ர வழிபாடு அழியாத விடுதலையை அளிக்கும் என்றும் கூறப்படுகிறது।

नीलरुद्रमाहात्म्यवर्णनम् | Nīlarudra Māhātmya (Glory of Nīlarudra)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவிக்கு தலவழிகாட்டல் செய்கிறார்—பூதேசரின் வடக்கில் அமைந்த ‘இரண்டாம்’ நீலருத்ரத் தலம்; தூரம் தனுசின் ‘ஷோடச’ அளவால் குறிக்கப்படுகிறது. அங்கு யாத்திரிகன் மகாலிங்கத்திற்கு அபிஷேகம் செய்து, ஈசமந்திரத்தால் பூஜை செய்து, குமுதம் மற்றும் உத்பல மலர்களை அர்ப்பணித்து, பின்னர் பிரதட்சிணை செய்து நமஸ்காரம் செய்ய வேண்டும். பலஸ்ருதியில் இது ராஜசூய யாகத்துக்கு ஒப்பான புண்ணியத்தை அளிக்கும் என கூறப்படுகிறது; முழு யாத்திராபலன் வேண்டுவோர் வृष (காளை) தானம் செய்ய வேண்டும் என்றும் விதிக்கப்படுகிறது. இறுதியில் ‘நீலருத்ர’ என்ற பெயரின் காரணம்—அஞ்சன நிறமுடைய ‘ஆந்தக’ என்ற தைத்யனை வதம் செய்த நினைவாலும், பெண்களின் அழுகை (ரோடனம்) தொடர்பாலும் இறைவன் நீலருத்ரன் எனப் போற்றப்படுகிறார். இந்த மாஹாத்மியம் பாபநாசனம்; தரிசனத்திற்காக ஆவலுள்ளோர் श्रद्धையுடன் கேட்டு ஏற்க வேண்டியது என முடிகிறது.

कपालीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Kapālīśvara (Kāpālika Rudra Shrine)
இந்த அத்தியாயம் தேவியிடம் ஈசுவரன் வழங்கும் தத்துவ உரையாடலாக அமைந்து, பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் ருத்ர வரிசையில் கபாலீஸ்வரனை “மூன்றாம் ருத்ரன்” என நிர்ணயிக்கிறது. சிவன் பிரம்மாவின் ஐந்தாம் தலையைச் சிதைத்த நிகழ்வைச் சொல்லி, அதன் பின் அந்தக் கபாலம் தன் கையில் ஒட்டிக் கொண்டது என விளக்குகிறார்—இதுவே காபாலிக அடையாளத்தின் காரணமாகக் கூறப்படுகிறது. அந்தக் கபாலத்துடன் பிரபாசத்திற்கு வந்து, க்ஷேத்திரத்தின் நடுப்பகுதியில் நீண்ட காலம் தங்கி, அளவிட முடியாத கால அளவுகளில் லிங்கத்தை வழிபட்டதால், அந்த இடமும் லிங்கமும் மிகப் புனிதமாகப் பதியப்படுகின்றன. தீர்த்தத்தின் இடவிளக்கம்: புத்தேஸ்வரத்தின் மேற்கில், மேலும் “ஏழு வில்லுகள்” (தனுஷங்களின் சப்தகம்) என்ற அளவுக் குறிப்பின் அடிப்படையில் யாத்திரிகருக்கான உள் வழிகாட்டி தரப்படுகிறது. தீய மனப்பாங்குகளைத் தடுக்க, திரிசூலதாரி காவலர்களையும் பல கணங்களையும் சிவன் நியமித்து பாதுகாப்பு ஆட்சியை நிறுவுகிறார். ஒருமுக பக்தியுடன் பூஜை, வேதநிபுண பிராமணருக்கு பொன் தானம், தத்புருஷத்துடன் தொடர்புடைய மந்திர-விதி ஆகியவை விதிக்கப்படுகின்றன. பலனாக லிங்க தரிசனமாத்திரத்தால் பிறப்பிலிருந்து சேர்க்கப்பட்ட பாவங்கள் நீங்கும் என்றும், ஸ்பரிசமும் தரிசனமும் சிறப்பு பலன் தரும் என்றும் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் பிரபாசத்தில் கபாலீ (மூன்றாம் ருத்ரன்) எனும் தலத்தின் பாபநாசன மாஹாத்மியம் சுருக்கமாக நிறைவு பெறுகிறது।

वृषभेश्वर-माहात्म्यवर्णनम् (Narration of the Māhātmya of Vṛṣabheśvara Liṅga)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள மிகப் புண்ணியமான ருத்ரத் தலம்—வೃಷபேஸ்வர கல்ப-லிங்கத்தின் மஹாத்மியத்தை உரைக்கிறார். தேவர்களுக்கு அருள்புரியும் இந்த லிங்கம் கல்பம்தோறும் வேறு பெயர்களால் புகழ்பெற்றது: முன்னொரு கல்பத்தில் பிரம்மா நீண்ட காலம் ஆராதித்து உயிர்கள் படைப்பு நிகழ்ந்ததால் ‘பிரம்மேஸ்வர’; அடுத்த கல்பத்தில் ராஜா ரைவதனுக்கு வெற்றி, செழிப்பு கிடைத்ததால் ‘ரைவதேஸ்வர’; மூன்றாம் கல்பத்தில் தர்மன் வृषப ரூபத்தில் (சிவவாகன ரூபத்தில்) பூஜித்து சான்னித்ய/சாயுஜ்ய வரம் பெற்றதால் ‘வृषபேஸ்வர’; வராஹ கல்பத்தில் ராஜா இக்ஷ்வாகு திரிகால நியம பூஜையால் அரசாட்சி, வம்சவிருத்தி பெற்றதால் ‘இக்ஷ்வாக்வீஸ்வர’ என. க்ஷேத்திரத்தின் திசை விரிவு தனு அளவுகளில் கூறப்பட்டு, அங்கு ஸ்நானம், ஜபம், பலி, ஹோமம், பூஜை, ஸ்தோத்திரம் செய்தால் பலன் அక్షயமென அறிவிக்கப்படுகிறது. பின்னர் வலிமையான பலஶ்ருதி: லிங்கத்தின் அருகில் பிரம்மச்சர்யத்துடன் இரவு ஜாகரணம், பக்தியுடன் நடனம்-பாடல் முதலான சேவை, பிராமண போஜனம், குறிப்பாக மாக க்ருஷ்ண சதுர்தசி இரவும், அஷ்டமி/சதுர்தசி தினங்களிலும் பூஜை செய்தால் மகாபுண்ணியம் கிடைக்கும். இத்தலப் பலன் ‘தீர்த்த-அஷ்டகம்’—பைரவ, கேதார, புஷ்கர, த்ருதிஜங்கம, வாராணசி, குருக்ஷேத்ர, மகாகால, நைமிஷ—இவற்றிற்கு சமமென கூறப்படுகிறது. அமாவாசையில் பிண்டதானம் பித்ரு திருப்திக்குரியது; தயிர், பால், நெய், பஞ்சகவ்யம், குசநீர், நறுமணத் திரவியங்களால் லிங்க அபிஷேகம் செய்தால் மகாபாதகங்கள் நீங்கி வேதமரியாதை பெறுவதாகச் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில் இந்த மஹாத்மியத்தை கேட்பது பண்டிதர்-அபண்டிதர் அனைவருக்கும் நன்மை தரும் என உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது.

त्र्यंबकेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Trimbakeśvara: Account of the Shrine’s Glory
ஈசுவரன் தேவியிடம் அழிவிலாத திர்யம்பகேஸ்வரத்திற்குச் செல்லுமாறு உபதேசிக்கிறார்; அது ருத்ரர்களில் ஐந்தாவதும் ஆதித் தெய்வ வடிவமுமாகக் கூறப்படுகிறது. அத்தியாயம் தலத்தின் புனிதப் புவியிடத்தைத் துல்லியமாக அமைக்கிறது: சாம்பபுரத்திற்கு அருகில், முன்யுகத்துடன் தொடர்புடைய சிகாண்டீஸ்வரன் குறிப்பு, மேலும் அண்டையில் கபாலிகா-ஸ்தானத்தில் லிங்கரூப கபாலேஸ்வரன்—அவனது தரிசனமும் ஸ்பரிசமும் குற்றம்-பாபங்களை நீக்கும் என விளக்குகிறது. அங்கிருந்து அளவிட்ட தூரத்தில் வடகிழக்கில் திர்யம்பகேஸ்வரன் இருப்பதாகவும், உலகமெங்கும் நன்மை செய்யும் இஷ்டபலப் பிரதாகனாகவும் வர்ணிக்கப்படுகிறது. குரு எனும் முனிவர் கடுந்தபம் செய்து, தெய்வ விதிப்படி திர்யம்பக மந்திர ஜபம் செய்து, தினமும் மூன்று வேளையும் சங்கரனை வழிபடுகிறார். சிவன் அருளால் அவர் தெய்வீக ஆட்சிச் செல்வம் பெற்று தலத்தின் பெயரை நிறுவுகிறார். பலன் கூறலில் அருகாமை, பூஜை, மந்திரஜபம் மூலம் பாபநாசம்; வாமதேவ மந்திரத்துடன் பக்தியால் குற்றவிலக்கு; சைத்ர சுக்ல சதுர்தசி இரவில் விழிப்புடன் பூஜை, ஸ்துதி, பாராயணம் செய்தால் விசேஷ பலன் எனச் சொல்லப்படுகிறது. முடிவில் முழுத் தீர்த்தபலன் நாடுவோர்க்கு கோதான விதி கூறி, இந்த மாஹாத்மியம் புண்யகரமும் பாபநாசகமும் என நிறைவு செய்கிறது.

अघोरेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Aghoreśvara Liṅga Māhātmya (Glorification of Aghoreśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் அகோரேஸ்வரத்தின் மகிமையையும் வழிபாட்டு நெறியையும் சுருக்கமாக உரைக்கிறார். அகோரேஸ்வரம் “ஆறாவது லிங்கம்” எனக் கூறப்பட்டு, அதன் ‘வக்த்ரம்’ (முகம்) பைரவனாக விளக்கப்படுகிறது. திர்யம்பகேஸ்வரத்திற்கு அருகிலுள்ள இந்தத் தலம் கலியுகக் கல்மஷங்களை நீக்கி பெரும் புண்ணியம் தரும் இடமாகச் சொல்லப்படுகிறது. பக்தியுடன் நீராடி பூஜை செய்வதற்கான படிநிலை முறையும் கூறப்படுகிறது; அங்கு செய்யும் ஆராதனை மேருதானம் போன்ற மகாதானங்களுக்கு ஒப்பான பலன் தரும் எனப் புகழப்படுகிறது. தக்ஷிணாமூர்த்தி-பாவத்தில் அங்கு செய்யும் அர்ப்பணம்/தானம் அக்ஷய பலன் தரும் என்றும் கூறப்படுகிறது. அகோரேஸ்வரத்தின் தெற்கில் செய்யப்படும் ஸ்ராத்தம் பித்ருக்களுக்கு நீண்டகால திருப்தி அளிக்கும்; அதன் சிறப்பு கயா-ஸ்ராத்தத்தையும் அச்வமேதத்தையும் விட உயர்ந்ததாக உயர்த்திப் பேசப்படுகிறது. யாத்திரை-தானத்தில் சிறிதளவு தங்கத் தானம்கூட பெரும் பலன் தரும்; சோமாஷ்டமி அருகில் பிரஹ்மகூர்ச்ச விரதம் பெரிய பிராயச்சித்தத்தை அளிக்கும் என விதிக்கிறது. இறுதியில் இந்த மகிமையைச் செவிமடுத்தால் பாபம் நாசமாய், வேண்டியது நிறைவேறும் என முடிகிறது.

महाकालेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Narration of the Māhātmya of Mahākāleśvara)
ஈசுவரன் தேவியிடம்—அகோரேசருக்கு சற்றே வடக்கில், வாயவ்ய (வடமேற்கு) திசையில் உள்ள மகாகாலேஸ்வர லிங்கத்திற்குச் செல்ல வேண்டும்; அது பாபநாசகத் தீர்த்தம் என அறிவுறுத்துகிறார். யுகத்தோடு இணைந்த பெயர்வரலாறு கூறப்படுகிறது—கிருதயுகத்தில் ‘சித்ராங்கதேச்வர’ என நினைக்கப்பட்டது; கலியுகத்தில் ‘மகாகாலேஸ்வர’ எனப் போற்றப்படுகிறது. ருத்ரன் காலரூபனாகவும், சூரியனையும் விழுங்கும் பேர்தத்துவமாகவும் வர்ணிக்கப்பட்டு, பிரபஞ்சக் கோட்பாடு ஆலயத் தத்துவத்துடன் இணைக்கப்படுகிறது. விடியற்காலத்தில் ஷடாக்ஷர மந்திரத்தால் வழிபாடு செய்ய வேண்டும். கிருஷ்ணாஷ்டமியில் நெய்யுடன் கலந்த குக்குலுவை முறையான இரவுச் சடங்கில் அர்ப்பணித்து சிறப்பு விரதம் மேற்கொள்ள வேண்டும்; பைரவன் குற்றங்களுக்கு விரிவான மன்னிப்பை அளிப்பான் எனச் சொல்லப்படுகிறது. தானங்களில் தேனுதானம் முன்னிறுத்தப்பட்டு, அது முன்னோர் வம்சத்தை உயர்த்தும் எனக் கூறப்படுகிறது; மேலும் தேவனின் தெற்கு பக்கத்தில் சதருத்ரீய பாராயணம் பித்ரு-மாத்ரு வம்சங்களின் உத்தாரணத்திற்கு உதவும். உத்தராயணத்தில் க்ருதகம்பளம் (நெய்யால் செய்யப்பட்ட போர்வை) அர்ப்பணித்தால் கடுமையான மறுபிறவி தணியும். பலश्रுதியில் செல்வம், துரதிர்ஷ்ட நீக்கம், பிறவி பிறவியாக பக்தி வலிமை ஆகியவை கூறப்பட்டு, சித்ராங்கதன் முன்பே செய்த வழிபாட்டால் இத்தலப் புகழ் நிலைபெற்றது என முடிகிறது.

भैरवेश्वरमाहात्म्य (Bhairaveśvara—Glory of the Shrine)
அத்தியாயம் 94-ல் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள பைரவేశ்வரரின் தத்துவமும் வழிபாட்டு முறையும் சுருக்கமாக விளக்கப்படுகிறது. ஈச்வரன் தேவியிடம்—அக்னிகோணத்திற்கு அருகில், திசைச் சுட்டிகளும் அளவு/தூரக் குறிப்புகளும் தெளிவாகக் கூறப்படும் உயர்ந்த பைரவేశ்வரத் தலத்திற்குச் செல்லுமாறு உபதேசிக்கிறார். அங்குள்ள லிங்கம் அனைத்துக் காமங்களையும் அருள்வது; வறுமை, துரதிர்ஷ்டம் ஆகியவற்றை நீக்குவது எனப் போற்றப்படுகிறது. முன்னொரு யுகத்தில் அது ‘சண்டேஸ்வர’ என அழைக்கப்பட்டது; சண்டன் எனும் கணன் நீண்ட காலம் வழிபட்டதால் அந்தப் பெயர் நிலைத்தது என வரலாறு கூறப்படுகிறது. அமைதியான மனத்துடன் தரிசனம் செய்து ஸ்பரிசித்தால் பாவங்கள் நீங்கும்; பிறப்பு-இறப்பு சுழற்சியிலிருந்து விடுதலை கிடைக்கும் என வலியுறுத்தப்படுகிறது. பாத்ரபத மாதம் கிருஷ்ண சதுர்தசி நாளில் உபவாசமும் இரவு விழிப்பும் (ப்ரஜாகர) செய்தால் மகேஸ்வரனின் பரம பதம் பெறலாம். வாக்கு, மனம், செயல் ஆகியவற்றால் ஏற்பட்ட குற்றங்கள் லிங்க தரிசனத்தால் அழியும்; மேலும் எள், தங்கம், ஆடை ஆகியவற்றை பண்டிதருக்கு தானம் செய்தால் மாசு நீங்கி யாத்திரை பலன் நிறைவேறும் என தானதர்மம் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் பைரவனின் பிரபஞ்சப் பொருள் விளக்கப்படுகிறது—பிரளயத்தில் ருத்ரன் பைரவ ரூபம் கொண்டு உலகைச் சங்கரித்து/சுருக்கிக் கொள்கிறான்; அதனால் தலத்தின் பெயர் பிரபஞ்சக் காரியத்தில் நிலைபெறுகிறது. இந்த மாஹாத்மியத்தைச் செவிமடுத்தால் கடும் பாவங்களிலிருந்தும் விடுதலை, மோக்ஷம் எனப் பலश्रுதி கூறுகிறது.

मृत्युञ्जयमाहात्म्यवर्णनम् / The Glory of Mṛtyuñjayeśvara (Mṛtyuñjaya Liṅga)
இந்த அதிகாரத்தில் பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள ‘ம்ருத்யுஞ்ஜயேஸ்வர’ லிங்கத்தின் மகிமையை ஈஸ்வரன் உபதேசமாக விளக்குகிறார். திசைச் சுட்டிகள் மற்றும் தனு அளவுகளால் ஆலயத்தின் இடம் கூறப்பட்டு, காண்பதும் தொடுவதும் மட்டுமே பாபநாசகமெனச் சொல்லப்படுகிறது. முன்னொரு யுகத்தில் இத்தலம் ‘நந்தீஸ்வர’ எனப் புகழ்பெற்றது; அங்கு நந்தின் எனும் கணன் கடுந்தவம் செய்து மகாலிங்கத்தை நிறுவி தினமும் வழிபட்டான். மஹாம்ருத்யுஞ்ஜய மந்திர ஜபத்தால் தேவன் பிரசன்னனாகி அவனுக்கு கணேசத்துவம், சாமீப்யம் மற்றும் முக்திச் சாயலான பலனை அருளினார். பின்னர் லிங்கபூஜை விதி வரிசையாக கூறப்படுகிறது—பால், தயிர், நெய், தேன், கரும்புச் சாறு ஆகியவற்றால் அபிஷேகம்; குங்கும லேபனம்; கற்பூரம், உசீரம், கஸ்தூரி சாரம், சந்தனம், மலர்ப்பூஜை; தூபம், அகுரு; இயல்புக்கு ஏற்ற வஸ்திரார்ப்பணம்; தீபத்துடன் நைவேத்யம், இறுதியில் நமஸ்காரம். முடிவில் வேதம் அறிந்த பிராமணருக்கு பொன் தானம் விதிக்கப்படுகிறது; முறையாகச் செய்தால் பிறவிப் பயன், அனைத்துப் பாபக்ஷயம், இஷ்டசித்தி கிடைக்கும் என பலश्रுதி கூறுகிறது।

कामेश्वर–रतीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Kameśvara and Ratīśvara: Etiology and Merits of Worship
இந்த அத்தியாயம் தேவியும் ஈசுவரனும் நடத்தும் கேள்வி‑பதில் வடிவத் தத்துவ உரையாடலாக அமைந்துள்ளது. ஈசுவரன் முதலில் காமேசுவரத்தின் வடக்கில் ரதீசுவரத் தலம் இருப்பதை திசை‑தூரக் குறியீடுகளால் கூறி, அங்கு வெறும் தரிசனமும் பூஜையும் செய்தாலே ஏழு பிறவிகளின் பாபம் அழியும்; இல்லறக் குழப்பம்/பிளவு நீங்கும் எனப் பலன் உரைக்கிறார். பின்னர் தேவி அந்தத் தலத்தின் தோற்றமும் “ரதீசுவர” என்ற பெயர்க்காரணமும் கேட்கிறாள். ஈசுவரன் காரணக் கதையைச் சொல்கிறார்—திரிபுராரி சிவன் மனசிஜன் காமனை எரித்த பின், ரதி அதே இடத்தில் நீண்ட தவம் செய்கிறாள்; பெருவிரலின் நுனியில் நின்று நீண்ட காலம் தவமிருந்தபோது பூமியிலிருந்து ஒரு மாஹேசுவர லிங்கம் வெளிப்படுகிறது. ஆகாசவாணி ரதியை லிங்கப் பூஜைக்கு உத்தரவிட்டு, காமனுடன் மீண்டும் சேர்வாய் என வரம் அளிக்கிறது. ரதியின் தீவிர பூஜையால் காமன் மீண்டும் பெறப்பட்டு, அந்த லிங்கம் “காமேசுவர” எனப் புகழ்பெறுகிறது; இனி யார் பக்தியுடன் பூஜிப்பார்களோ அவர்களுக்கு இஷ்டசித்தி, சுபகதி கிடைக்கும் என ரதி பலன் கூறுகிறாள். இறுதியில் சைத்ர சுக்ல திரயோதசி நாளின் பூஜை மிகச் சிறந்தது; மங்களமும் ஆசை நிறைவேற்றமும் தரும் எனப் பலश्रுதி கூறப்படுகிறது.

योगेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Yogeśvara Liṅga)
ஈசுவரன் மகாதேவியிடம், பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் வாயு-பகுதியில் காமேசருக்கு அருகே “ஏழு வில்” அளவுக்குள் அமைந்துள்ள மிகுந்த மகிமையுடைய யோகேசுவர லிங்கத்தின் மாஹாத்மியத்தை உரைக்கிறார். அதன் தரிசனமாத்திரத்தாலே பாபம் நாசமடையும்; முன்னொரு யுகத்தில் அது ‘கணேசுவர’ என அழைக்கப்பட்டது. கதையில்—எண்ணிலடங்கா வல்லமைமிக்க கணர்கள் பிரபாசம் மாஹேசுவர க்ஷேத்திரம் என அறிந்து வந்து, யோக நியமங்களுடன் ஆயிரம் திவ்ய ஆண்டுகள் கடுந்தபம் செய்தனர். அவர்களின் ஷடங்க-யோகத்தால் மகிழ்ந்த வृषத்வஜ சிவன் அந்த லிங்கத்திற்கு ‘யோகேசுவர’ என்ற நாமம் அளித்து, யோகப் பலன் தருவதாக நிர்ணயித்தார். விதிமுறையுடன் பக்தியால் யோகேசனை வழிபடுபவன் யோகசித்தியும் ஸ்வர்க ஆனந்தமும் பெறுவான்; இந்தப் பூஜை பொன் மேரு தானம், முழு பூமி தானம் ஆகியவற்றைவிடவும் உயர்ந்தது எனப் புகழப்படுகிறது. பலன் முழுமையடைய வृषப தானமும் விதியாகக் கூறப்படுகிறது. பின்னர் பிரபாசத்தில் வாசிக்கும் ‘ஏகாதச ருத்ரர்கள்’ எப்போதும் பூஜிக்கப்பட வேண்டியவர்கள்; அவர்களின் கதையைச் செவிமடுத்தால் க்ஷேத்திரத்தின் முழுப் புண்ணியம் கிடைக்கும், அவர்களை அறியாமை கண்டிக்கப்படுகிறது. இறுதியில், சோமேசுவர பூஜைக்குப் பின் சதருத்ரீய பாராயணம் செய்ய வேண்டும்; அதனால் எல்லா ருத்ரர்களின் புண்ணியம் பெறப்படும். இது ரகசியம், பாபநாசகம், புண்ணியவர்த்தகம் என முடிவுறுகிறது.

पृथ्वीश्वर-माहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Pṛthvīśvara and the Origin of Candreśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் தேவி, அந்த லிங்கம் ‘பிருத்வீஸ்வர’ என்று ஏன் அழைக்கப்படுகிறது, பின்னர் ‘சந்திரேஸ்வர’ என எவ்வாறு புகழ்பெற்றது என்று கேட்கிறாள். ஈஸ்வரன் பாபநாசினி கதையை உரைத்து, அது முன்னைய யுகங்கள்/மன்வந்தரங்களிலிருந்தே பிரசித்தம் என்றும், பிரபாசப் பகுதியில் திசை-தூரக் குறியீடுகளுடன் அமைந்துள்ளது என்றும் விளக்குகிறார். தைத்யப் பாரத்தால் ஒடுக்கப்பட்ட பூமி பசு வடிவம் கொண்டு அலைந்து பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தை அடைந்து, லிங்கப் பிரதிஷ்டை செய்ய உறுதி செய்கிறது. நூறு ஆண்டுகள் கடும் தவம் செய்தபோது ருத்ரன் திருப்தியடைந்து, விஷ்ணு தைத்யர்களை அகற்றுவார் என்று அபயம் அளித்து, இந்த லிங்கம் ‘தாரித்ரீ/பிருத்வீஸ்வர’ எனப் புகழ்பெறும் என அறிவிக்கிறார். பலச்ருதியில், பாத்ரபத கிருஷ்ண த்ரிதீயை வழிபாடு மகாயாக பலனுக்கு இணை; சுற்றுப்புறம் முக்தி தரும் புனிதப் புலம்; அங்கே அறியாமலே மரணம் நிகழ்ந்தாலும் பரம நிலை கிடைக்கும் என கூறப்படுகிறது. பின்னர் வராஹகல்பக் கதை: தக்ஷனின் சாபத்தால் சந்திரன் நோயுற்று பூமியில் விழுந்து, கடலருகே உள்ள பிரபாசத்தில் பிருத்வீஸ்வரனை ஆயிரம் ஆண்டுகள் வழிபட்டு தன் ஒளியும் சுத்தியும் மீட்கின்றான். அப்போது அந்த லிங்கம் ‘சந்திரேஸ்வர’ என அழைக்கப்படுகிறது. இந்த மாஹாத்மியத்தை கேட்பது மாசுகளை நீக்கி ஆரோக்கியத்தை வளர்க்கும் என அதிகாரம் நிறைவடைகிறது.

Cakradhara–Daṇḍapāṇi Māhātmya (Establishment of Cakradhara near Somēśa and the Pacification of Kṛtyā)
ஈசுவரன் தேவியிடம், பிரபாசக் கண்டத்தில் சோமேசரின் அருகே சக்கரதரன் (சுதர்சனச் சக்கரதாரி விஷ்ணு) மற்றும் தண்டபாணி (சைவ கணேச்வர/காவலர்) இருவரும் ஒன்றாக நிலைபெற்றதற்கான தலமகிமையை உரைக்கிறார். கதை பௌண்ட்ரக வாசுதேவன் எனும் மயக்கமுற்ற அரசன் விஷ்ணுவின் அடையாளங்களைப் போலியாக அணிந்து, கிருஷ்ணனைச் சக்கராதி ஆயுதங்களைத் துறக்கச் சவால் செய்வதிலிருந்து தொடங்குகிறது. பகவான் ஹரி அவன் போலித்தனத்தை வெளிப்படுத்த காசியிலேயே சுதர்சனத்தைப் பயன்படுத்தி பௌண்ட்ரகனையும் காசிராஜனையும் வதம் செய்கிறார். காசிராஜனின் மகன் சங்கரனை ஆராதித்து கொடிய க்ருத்யாவை பெறுகிறான்; அது த்வாரகையை நோக்கி பாய்கிறது. விஷ்ணு சுதர்சனத்தை விடுத்து அதனை அடக்குகிறார்; க்ருத்யா காசிக்கு ஓடி சங்கரரின் சரணை நாடுகிறது. தெய்வாயுதங்களின் மோதல் உலகுக்கு பேராபத்தை உண்டாக்கும் நிலையில், விஷ்ணு பிரபாசத்தில் காலபைரவர்/சோமேசர் சன்னிதிக்கு வருகிறார். தண்டபாணி கட்டுப்பாட்டை அறிவுறுத்துகிறார்—சக்கரத்தை மீண்டும் விடுதல் பெரும் சேதத்தை விளைக்கும்; ஹரி அதை ஏற்று தண்டபாணியின் அருகே சக்கரதரராக அங்கேயே தங்குகிறார். இறுதியில் பூஜைமுறை மற்றும் பலனுரை கூறப்படுகிறது—முதலில் தண்டபாணியை, பின்னர் ஹரியை வரிசையாக வழிபட்டால் பக்தர்கள் பாபமெனும் கவசத்திலிருந்து விடுபட்டு நல்வழி அடைவார்கள். குறிப்பிட்ட சந்திரத் திதிகள், நோன்பு-விரதங்கள் தடையழிப்பு மற்றும் மோக்ஷ நோக்கிய புண்ணியத்திற்காக சிறப்பாகச் சொல்லப்படுகின்றன.

सांबाय दुर्वाससा शापप्रदानवर्णनम् — Durvāsas’ Curse upon Sāmba and the Origin-Frame of Sāmbāditya
இந்த अध्यாயத்தில் சிவன்–தேவி உரையாடல் வழியாகப் பிரபாசக் கண்டத்தில் ‘சாம்பாதித்ய மாஹாத்ம்ய’த் தொடர் ஆரம்பமாகிறது. ஈசுவரன் தேவியை வடக்கு மற்றும் வாயவ்ய (வடமேற்கு) திசைகளைக் காட்டி, சாம்பன் நிறுவிய சூரியத் திருவுருவமான ‘சாம்பாதித்யன்’ பற்றி அறிமுகப்படுத்துகிறார். அந்தப் பகுதியில் மூன்று முக்கிய சூரியத் தலங்கள்—மித்ரவனம், முண்டீரம், மேலும் மூன்றாவதாகப் பிரபாசக்ஷேத்திரம்—என்று கூறுகிறார். பின்னர் தேவி “சாம்பன் யார்? நகரம் ஏன் அவன் பெயரால் அழைக்கப்படுகிறது?” என்று கேட்கிறாள். ஈசுவரன்—சாம்பன் வாசுதேவனின் வல்லமையுடைய புதல்வன், ஜாம்பவதியின் மகன்; தந்தையின் சாபத்தால் அவனுக்கு குஷ்ட நோய் ஏற்பட்டது என்று விளக்குகிறார். காரணக் கதையில் துர்வாச முனிவர் த்வாராவதிக்கு வர, யௌவனமும் அழகும் பற்றிய அகந்தையால் சாம்பன் அவரின் தவசுரூபத்தை அசட்டுச் சைகைகளாலும் நடையாலும் இகழ்ந்து அவமதிக்கிறான். அதனால் கோபித்த துர்வாசர் “விரைவில் குஷ்டம் உன்னைப் பிடிக்கும்” என்று சாபமிடுகிறார். இவ்வாறு இந்த अध्यாயம் துறவியரிடம் பணிவு வேண்டுமெனும் தர்மப் பாடத்தை நிறுவி, பின்னர் சாம்பன் சூரிய வழிபாட்டை நாடி மக்கள் நலனுக்காக சூரியப் பிரதிஷ்டை செய்வதற்கான பின்னணியை அமைக்கிறது।

सांबादित्यमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Sāmba-Āditya (Sun Worship at Prabhāsa)
இந்த அதிகாரத்தில் நடத்தை, அதன் விளைவு, மேலும் பரிகார-பக்தி ஆகியவற்றை இணைக்கும் தர்மநீதிக் கதை கூறப்படுகிறது. நாரதர் த்வாரவதிக்கு வந்து யாதவர்களின் அரசவைக் காட்சிகளைப் பார்க்கிறார்; சாம்பனின் மரியாதையின்மை நிகழ்வுகளுக்குத் தூண்டுகோலாகிறது. மது மற்றும் சமூகச் சூழல் காரணமாக மனக்குவிப்பு நிலையற்றதாவது குறித்து நாரதர் கேள்வி எழுப்ப, ஸ்ரீகிருஷ்ணர் சிந்தித்து ஒரு சோதனைபோன்ற நிகழ்வை நிகழச் செய்கிறார். உல்லாசப் பயணத்தின் போது நாரதர் சாம்பனை கிருஷ்ணரும் அந்தப்புரப் பெண்களும் இருக்கும் இடத்துக்கு அழைத்து வருகிறார்; மயக்கம்–ஆவேசத்தில் கட்டுப்பாடு தளர்ந்து குழப்பம் ஏற்படுகிறது. ஸ்ரீகிருஷ்ணரின் சாபம் இங்கு ஒழுக்க எச்சரிக்கை—கவனச்சிதறல், சமூகப் பாதிப்பு, அலட்சியத்தின் கர்மவிளைவு ஆகியவற்றை உணர்த்துகிறது. சில பெண்கள் வாக்குறுதியான நிலைகளிலிருந்து வீழ்ந்து, பின்னர் கொள்ளையர்களால் கைப்பற்றப்படுவதாகச் சொல்லப்படுகிறது; ஆனால் முதன்மை அரசிகள் திடநிலையால் பாதுகாக்கப்படுகின்றனர். சாம்பனுக்கும் குஷ்ட நோய் சாபமாக வந்து, பரிகார வழி திறக்கிறது. அவர் பிரபாசத்தில் கடுந்தவம் செய்து, சூரியனை நிறுவி குறிப்பிட்ட ஸ்தோத்திரத்தால் வழிபட்டு, ஆரோக்கிய வரமும் நடத்தைக் கட்டுப்பாடுகளும் பெறுகிறார். பின்னர் சூரியனின் பன்னிரண்டு நாமங்கள், மாதங்களுடன் இணைந்த பன்னிரண்டு ஆதித்யர்கள், மேலும் மாக மாத சுக்ல பஞ்சமி முதல் சப்தமி வரை விரத முறை—கரவீர மலர், செங்கந்தனம் கொண்டு அர்ச்சனை, பூஜை விதி, பிராமண போஜனம், பலன்—என பட்டியலிடப்படுகிறது. இறுதிப் பலश्रுதி: இந்த மஹாத்மியத்தை கேட்பதால் பாவநாசமும் ஆரோக்கியமும் கிடைக்கும்.

कंटकशोधिनीदेवीमाहात्म्य (Glory of the Goddess Kaṇṭakaśodhinī)
இந்த அத்தியாயம் கণ্টகசோதினி தேவியின் தீர்த்தமுகமான சுருக்கமான உபதேசத்தை வழங்குகிறது. பக்தன் வடதிசைப் பகுதியில் “இரண்டு தனுசு” தூரத்தில் உள்ள தேவியின் திருத்தலத்திற்குச் செல்ல வேண்டும் எனக் கூறப்படுகிறது. தேவி மகிஷக்னி, மாபெரும் உடலுடையவள், பிரம்மா மற்றும் தேவரிஷிகளால் வழிபடப்படுபவள், காப்பாளி-வீர வடிவினள் என வர்ணிக்கப்படுகிறாள். யுகம் யுகமாக தேவர்களைத் துன்புறுத்தும் ‘தேவகண்டக’ எனப்படும் அசுர சக்திகளையே ‘முள்ளுகள்’ எனக் கொண்டு அவற்றை அகற்றி சுத்திகரிப்பதே தேவியின் காரணகதை எனச் சொல்லப்படுகிறது. ஆச்வயுஜ மாத சுக்லபக்ஷ நவமியன்று பசு-நைவேத்யம், மலர்ப்படையல், உயர்தர தீபம் மற்றும் தூபத்துடன் சிறப்பு பூஜை விதிக்கப்படுகிறது. பலனாக வழிபடுபவருக்கு ஒரு ஆண்டு முழுவதும் பகைவர் இல்லாமை கிடைக்கும்; மேலும் உண்மையான பக்தியுடன் தரிசித்தால் தேவி மகனைப் போலக் காக்கிறாள்—சிறப்பு யாத்திரையிலோ, வழக்கமான தரிசனத்திலோ. இறுதியில் இது சுருக்கமான பாபநாசக மஹாத்மியம்; இதைச் செவிமடுத்தலே பரம ரட்சையாகும் என முடிக்கிறது.

कपालेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Kapāleśvara (Origin and Merit of the Shrine)
அத்தியாயம் 103 பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் கபாலேஸ்வரத்தின் புனிதத்தையும் பெயரின் காரணத்தையும் காரணகதையாக விளக்குகிறது. ஈச்வரன் தேவியிடம்—வடதிசையில் தேவர்களால் போற்றப்படும் உயர்ந்த கபாலேஸ்வரத்திற்குச் சென்று தரிசிக்க வேண்டும் எனக் கூறுகிறார். பின்னர் கதை தக்ஷ யாகத்திற்குச் செல்கிறது: தூசியில் மூடப்பட்ட, கபாலம் ஏந்திய ஒரு தபஸ்வி அங்கு வருகிறார். பிராமணர்கள் அவரை யாகபூமிக்குத் தகாதவர் எனக் கருதி கோபத்துடன் வெளியேற்றுகின்றனர். அவர் சிரித்தபடி கபாலத்தை யாகமண்டபத்தில் எறிந்து மறைந்து விடுகிறார். அந்த கபாலம் மீண்டும் மீண்டும் தோன்றுகிறது; எறிந்தாலும் அகலாது. முனிவர்கள் வியந்து—இத்தகைய அதிசயம் மகாதேவரால் மட்டுமே நிகழும் எனத் தீர்மானிக்கின்றனர். அவர்கள் ஸ்தோத்திரம், ஹோமம், சதருத்ரிய பாராயணம் முதலியவற்றால் சிவனைப் பிரார்த்திக்க, சிவன் நேரில் வெளிப்படுகிறார். வரம் கேட்கச் சொல்லப்பட்டபோது, பிராமணர்கள்—அங்கேயே லிங்கரூபமாக ‘கபாலேஸ்வர’ என்ற நாமத்துடன் சிவன் நிலைத்திருப்பாராக; அங்கு எண்ணற்ற கபாலங்கள் மீளத் தோன்றுவதால் என வேண்டுகின்றனர். சிவன் வரம் அளித்து யாகம் மீண்டும் நடைபெறுகிறது. கபாலேஸ்வர தரிசனப் பலன் அச்வமேத யாகப் பலனுக்கு இணை, முன்ஜன்மப் பாவங்களும் உட்பட அனைத்துப் பாவங்களையும் நீக்கும் எனப் பலश्रுதி கூறுகிறது. மன்வந்தர வேறுபாட்டால் பெயர்மாற்றம் (கபாலேஸ்வர; பின்னர் தத்த்வேஸ்வர) குறிப்பிடப்பட்டு, சிவன் வேடமிட்டு/ஜால்ம ரூபம் கொண்டு இத்தல மகிமையை நிறுவினார் எனவும் சொல்லப்படுகிறது.

कोटीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Kotīśvara Liṅga: Account of its Sacred Greatness
ஈசுவரன் தேவியிடம் திசைவரிசைப்படி தீர்த்தயாத்திரை முறையை அறிவுறுத்துகிறார்—தேடுபவன் முதலில் மகிமைமிக்க கோடீஸ்வரத்தை அடைந்து, அதன் வடக்கில் உள்ள கோடீசா (கோடீச) தலத்தையும் தரிசிக்க வேண்டும். இத்தலத்தின் புனிதம் கபாலேஸ்வரத்தின் அருகே நிகழ்ந்த பழைய நிகழ்வால் நிறுவப்படுகிறது. அங்கே பாசுபதத் துறவிகள்—திருநீறு பூசியோர், ஜடாதாரிகள், முஞ்சமேகலை அணிந்தோர், தமக்கட்டுப்பாடு உடையோர், கோபத்தை வென்ற பிராமண சிவயோகிகள்—நான்கு திசைகளிலும் க்ஷேத்திரத்தை வியாபித்து நீண்ட தவம் செய்தனர். அவர்கள் ‘கோடி’ எண்ணிக்கையாய் மந்திரஜபத்தில் ஈடுபட்டு, கபாலேசன் அருகே விதிப்படி லிங்கத்தை நிறுவி பக்தியுடன் பூஜித்தனர். மகாதேவன் மகிழ்ந்து அவர்களுக்கு முக்தி அருளினார்; அங்கு கோடி ரிஷிகள் சித்தி பெற்றதால் அந்த லிங்கம் பூமியில் ‘கோடீஸ்வர’ எனப் புகழ்பெற்றது. கோடீஸ்வரனை பக்தியுடன் வழிபட்டால் கோடி மந்திரஜபத்தின் பலன் கிடைக்கும்; மேலும் இத்தலத்தில் வேதம் அறிந்த பிராமணருக்கு பொன் தானம் செய்தால் கோடி ஹோமங்களுக்குச் சமமான புண்ணியம் உண்டாகும்; இத்தீர்த்தயாத்திரை முறையாகப் பலன் தருவதாகவும் கூறப்படுகிறது.

ब्रह्ममाहात्म्यवर्णनम् (Brahmā-Māhātmya: Theological Discourse on Brahmā’s Sanctity at Prabhāsa)
ஈசுவரன் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள ஒரு “ரகசியமான, சிறந்த இடம்” பற்றி அறிவிக்கிறார்; அது அனைத்தையும் தூய்மைப்படுத்தும் புனிதத் தலம் எனப் போற்றப்படுகிறது. அங்கே உள்ள தெய்வீக சன்னிதிகளைச் சொல்லி, “இங்கு தரிசனம் மட்டும் செய்தாலும் பிறவியால் உண்டான கடும் பாபமலம் நீங்கி, விடுதலைக்கான வழி திறக்கும்” என்று உறுதியாகக் கூறுகிறார். தேவி கேட்கிறாள்—வேறு இடங்களில் முதுமை வடிவில் வர்ணிக்கப்படும் பிரம்மா இங்கே ஏன் “பாலரூபி” என அழைக்கப்படுகிறார்? மேலும் இடம், காலம், பூஜை விதி, யாத்திரை ஒழுங்கு என்ன? ஈசுவரன் விளக்குகிறார்—சோமநாதருக்கு ஈசான்ய திசையில் பிரம்மாவின் பரமஸ்தானம் உள்ளது; பிரம்மா எட்டு வயதில் வந்து கடும் தவம் செய்து, பெரும் யாக-விதிகளுடன் சோமநாத லிங்கத்தின் நிறுவல்/பிரதிஷ்டையில் பங்கேற்கிறார். பின்னர் காலக் கணக்கீட்டின் நுணுக்கங்கள் கூறப்படுகின்றன—த்ருடி முதல் முஹூர்த்தம் வரை அளவுகள், மாத-வருட அமைப்பு, யுகம் மற்றும் மன்வந்தர அளவுகள், மனுக்கள் மற்றும் இந்திரர்களின் பெயர்கள், பிரம்மாவின் மாதத்தில் வரும் கல்பங்களின் பட்டியல்; தற்போதைய கல்பம் “வராஹ கல்பம்” எனச் சுட்டப்படுகிறது. முடிவில் பிரம்மா–விஷ்ணு–ருத்ரர் என்ற திரயத்தின் ஒருமை, அத்வைத நோக்கு நிறுவப்படுகிறது—செயல்பாட்டால் சக்திகள் வேறுபட்டாலும் தத்துவத்தில் ஒன்று; ஆகவே யாத்திரை பலன் நாடுவோர் முதலில் பிரம்மாவை வணங்கி, சமயத் துவேஷத்தைத் தவிர்க்க வேண்டும்।

ब्राह्मणप्रशंसा-वर्णनम् (Praise of Brahmins and Conduct in Prabhāsa-kṣetra)
இந்த அதிகாரத்தில் தேவி கேட்கிறாள்—பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் குழந்தை வடிவில் வெளிப்பட்ட பிதாமஹன் (பிரம்மா), அத்வைதப் பிரம்மஸ்வரூபனான அவரை எவ்வாறு வழிபட வேண்டும்; எந்த மந்திரங்கள், எந்த விதி-நியமங்கள் பொருந்தும்; மேலும் க்ஷேத்திரத்தில் வசிக்கும் பிராமணர்கள் யார், அவர்களின் வாசம் எவ்வாறு க்ஷேத்திர-பலனை அளிக்கிறது. ஈசுவரன் பதிலளிக்கிறார்—பிராமணர்கள் பூமியில் தெய்வத்தின் நேரடி வெளிப்பாடு; அவர்களைப் போற்றுதல் தேவாராதனைக்கு சமம், சில இடங்களில் அதைவிட உயர்ந்ததாகவும் கூறப்படுகிறது. பிராமணர்களைச் சோதிப்பது, இழிவுபடுத்துவது, துன்புறுத்துவது தடை—அவர்கள் ஏழை, நோயுற்றவர், உடல் குறைபாடு உடையவர் என்றாலும் கூட. வன்முறை மற்றும் அவமதிப்பின் கடும் தீய விளைவுகள் கூறப்பட்டு, அன்னம்-நீர் வழங்கி உபசரிப்பதே முக்கியமான மரியாதை வழி என வலியுறுத்தப்படுகிறது. பின்னர் பிரபாசத்தில் வாழும் பிராமணர்களின் பல்வேறு வாழ்வுமுறைகள்/விருத்திகள் பெயர்களுடன் வகைப்படுத்தப்படுகின்றன—விரதம், தவம், நியமம், பிக்ஷை அல்லது வாழ்வாதார முறைகள் போன்ற குறியீடுகளுடன். முடிவில், ஒழுக்கமும் வேதநிஷ்டையும் உடைய பிராமணர்களே குழந்தை-பிதாமஹனை முறையாக வழிபடத் தகுதியானவர்கள்; பெரிய பாவங்களால் களங்கமுற்றவர்கள் அந்த வழிபாட்டை அணுகக் கூடாது என கூறப்படுகிறது.

बालरूपी-ब्रह्मपूजाविधानम्, रथयात्रा-विधिः, नामशत-स्तोत्र-माहात्म्यम् (Bālarūpī Brahmā Worship Procedure, Chariot-Festival Protocol, and the Merit of the Hundred Names)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் விதி மற்றும் தத்துவத்தை இணைத்து உபதேசிக்கிறார். பக்தி மனஸீ, வாசிகீ, காயிகீ என மூன்று முறைகளாகவும், அதன் நோக்கங்கள் லௌகிகீ, வைதிகீ, ஆத்யாத்மிகீ எனவும் வகைப்படுத்தப்படுகின்றன. பின்னர் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் பாலரூபி பிரம்மாவின் விசேஷ பூஜாவிதி கூறப்படுகிறது—தீர்த்தஸ்நானம், மந்திரோச்சாரணத்துடன் பஞ்சகவ்யம் மற்றும் பஞ்சாம்ருத அபிஷேகம், உடலில் ந்யாசக் கிரமம், திரவிய சுத்தி, புஷ்ப–தூப–தீப–நைவேத்ய உபசாரங்கள், மேலும் வேதக் கூட்டங்களையும் சத்குணங்களையும் பூஜ்யமாகக் கருதி வணங்குதல்। கார்த்திக மாதத்தில், குறிப்பாக பூர்ணிமை அருகில், ரதயாத்திரை விதி விளக்கப்படுகிறது—நகர மக்களின் பொறுப்புகள், சடங்கு முன்னெச்சரிக்கைகள், பங்கேற்போர் மற்றும் தரிசிப்போர் பெறும் பலன்கள். தொடர்ந்து பிரம்மாவின் இடம்-இணைந்த நாமரூபங்களின் நீண்ட பட்டியல் இடம் பெறுகிறது; இது தீர்த்த-புவியியல் குறியீட்டைப் போல அமைந்துள்ளது. பலश्रுதி பகுதியில் நாமசத ஸ்தோத்திர பாராயணம் மற்றும் முறையான அனுஷ்டானம் பாபநாசம் செய்து மஹாபுண்யம் தரும் என்றும், பிரபாசத்தில் பத்மகயோகம் போன்ற அரிய காலயோகங்கள் விசேஷ பலன் தரும் என்றும் கூறப்படுகிறது। முடிவில் பெருவிழாக்களில் அங்கு வசிக்கும் பிராமணர்களுக்கான ஜப–பாராயண பரிந்துரைகளும், நிலதானம் உட்பட குறிப்பிட்ட தானவிதிகளும் அறிவுறுத்தப்படுகின்றன।

प्रत्यूषेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya of Pratyūṣeśvara
ஈசுவரன் தேவியிடம் கூறுகிறார்—சோமநாதக் க்ஷேத்திரத்தின் ஈசான திசைப் பகுதியில் குறிப்பிட்ட தூரத்தில் வசுக்களின் உயர்ந்த லிங்கம் உள்ளது; அது நான்கு முகங்களுடன் தேவர்களுக்கு அன்பானது. அதன் பெயர் ‘பிரத்யூஷேஸ்வர’; இது மகாபாபங்களை நீக்கும், வெறும் தரிசனத்தாலேயே ஏழு பிறவிகளின் பாபச் சேர்க்கை அழியும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. தேவியோ—பிரத்யூஷன் யார்? இந்த லிங்கம் எவ்வாறு நிறுவப்பட்டது? என்று கேட்கிறாள். ஈசுவரன் வம்சக் கதையை உரைக்கிறார்—பிரம்மாவின் புதல்வன் தக்ஷன் தன் மகள்களை தர்மனுக்கு அளித்தான்; அவர்களில் விஷ்வா எட்டு புதல்வர்களைப் பெற்றாள்—அஷ்டவசுக்கள்: ஆப, த்ருவ, சோம, தர, அனல, அனில, பிரத்யூஷ, பிரபாச. பிரத்யூஷன் புத்ரப் பேற்றை விரும்பி பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்திற்கு வந்து, அதை காமத புண்யக்ஷேத்திரம் என அறிந்து மகாதேவனை நிறுவி, நூறு திவ்யவருடங்கள் ஒருமுகத் தியானத்துடன் தவம் செய்தான். மகாதேவன் மகிழ்ந்து ‘தேவல’ எனும் புதல்வனை அருளினார்; அவர் சிறந்த யோகி எனப் புகழப்பட்டார்; ஆகவே அந்த லிங்கம் ‘பிரத்யூஷேஸ்வர’ எனப் பிரசித்தி பெற்றது. இங்கு வழிபட்டால் பிள்ளையில்லாதவர்களுக்கும் நிலையான வம்சத் தொடர்ச்சி கிடைக்கும். பிரத்யூஷகாலத்தில் (விடியற்காலை) உறுதியான பக்தியுடன் ஆராதித்தால் பிரம்மஹத்த்யை சார்ந்ததையும் உட்படக் கடும் பாபங்களும் அழியும். முழுத் தீர்த்தபலத்திற்காக வृषதானம் விதிக்கப்படுகிறது; மாகக் கிருஷ்ண சதுர்தசி இரவில் ஜாகரணம் செய்தால் எல்லா தான-யாகங்களின் பலனும் கிடைக்கும் எனக் கூறப்படுகிறது.

अनिलेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Anileśvara Māhātmya—Description of the Glory of Anileśvara)
ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் உயர்ந்த அனிலேஸ்வரத் தீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு உபதேசிக்கிறார். அது வடதிசையில் மூன்று தனுசு தூரத்தில் இருப்பதாகத் துல்லியமாகக் கூறப்படுகிறது. அங்குள்ள லிங்கம் ‘மஹாப்ரபாவம்’ உடையது; அதன் தரிசனமே பாபநாசனமாக விளங்குகிறது. கதையில் அனிலன் வசுக்களில் ஐந்தாம் வசுவென குறிப்பிடப்படுகிறான். அவன் மிகுந்த ஸ்ரத்தையுடன் மகாதேவனை ஆராதித்து சிவனைப் பிரத்யட்சமாக்கி, முறையாக லிங்கத்தை நிறுவினான். ஈசனின் அருளால் அவன் மகன் மனோஜவன் வலிமையும் அதிவேகமும் பெற்றான்; அவன் இயக்கம் யாராலும் கண்டறிய முடியாததாகச் சொல்லப்படுகிறது. அந்த மூர்த்தி/ஸ்தலத்தை தரிசிப்போர் துன்பமின்றி இருப்பர்; ஊனமின்மை, வறுமையின்மை போன்ற மங்கள பலன்கள் கூறப்படுகின்றன. லிங்கத்தின் மீது ஒரு மலரை மட்டும் அர்ப்பணித்தாலும் சுகம், செல்வம், அழகு கிடைக்கும். இந்த பாபநாசக மாஹாத்மியத்தை கேட்டு அனுமோதிப்பவர்க்கு வேண்டிய பயன் நிறைவேறும் எனப் பலश्रுதி முடிகிறது.

प्रभासेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Prabhāseśvara (Installation, Austerity, and Pilgrimage Observance)
ஈசுவரன் தேவியிடம், கௌரீ-தபோவனத்திலிருந்து மேற்கு திசை நோக்கி சென்று உயர்ந்த பிரபாசேஸ்வரத் திருத்தலத்தை அடையுமாறு உபதேசிக்கிறார். அந்தத் தலம் ஏழு வில் அளவு சுற்றளவில் விளங்குகிறது என்றும், அங்குள்ள மகாலிங்கம் எட்டாம் வசு ‘பிரபாசன்’ நிறுவியதென்றும் கூறப்படுகிறது. பின்னர் பிரபாசனின் சந்தான விருப்பம், அவன் மகாலிங்கத்தை நிறுவிய செயல், ‘ஆக்நேயீ’ எனப்படும் கடும் தவம் நூறு தெய்வ ஆண்டுகள் செய்த வரலாறு விவரிக்கப்படுகிறது. இறுதியில் ருத்ரன் திருப்தியடைந்து வேண்டிய வரத்தை அளிக்கிறார். இடையில் புவனா (பிரஹஸ்பதியின் சகோதரி) பிரபாசனின் துணைவி எனவும், அவர்களின் வம்சம் உலகச் சிற்பி-சிருஷ்டிகர்த்தா விஸ்வகர்மாவுடனும், மிகுந்த வல்லமை கொண்ட தக்ஷகனுடனும் தொடர்புடையதாகவும் கூறப்படுகிறது. முடிவில் யாத்திரிகருக்கான விதி கூறப்படுகிறது: மாக மாத சதுர்தசி நாளில் கடல் சங்கமத்தில் நீராடல், சதருத்ரீய ஜபம், கட்டுப்பாடு (மண்ணில் படுத்தல், உபவாசம்), பஞ்சாமிர்தத்தால் லிங்க அபிஷேகம், விதிப்படி பூஜை, விருப்பமெனில் காளை தானம். இதன் பலனாக பாவநாசமும் முழுமையான செழிப்பும் பெறப்படும் என உரைக்கப்படுகிறது.

रामेश्वरक्षेत्रमाहात्म्यवर्णन — Rāmeśvara Kṣetra Māhātmya (at Puṣkara)
ஈஸ்வரன் தேவியிடம் புஷ்கரத்திற்கு அருகிலுள்ள ‘அஷ்டபுஷ்கர’ எனும் குண்டத்தின் உள்ளூர் மாஹாத்மியத்தை உரைக்கிறார்—அடக்கமற்றோர்க்கு அடைய அரிது, பாபநாசி, மிகப் புண்ணியகரம். அங்கே ராமன் நிறுவிய ‘ராமேஸ்வர’ லிங்கம் புகழ்பெற்றது; வெறும் தரிசன-பூஜையாலேயே பிராயச்சித்தம் உண்டாகி, பிரம்மஹத்த்யை போன்ற மகாபாபத்திலிருந்தும் விடுதலை கிடைக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. தேவியோ மேலும் விரிவாக—சீதா, லக்ஷ்மணனுடன் ராமன் எவ்வாறு அங்கு வந்தார், லிங்கப் பிரதிஷ்டை எவ்வாறு நிகழ்ந்தது—என்று கேட்கிறாள். ஈஸ்வரன் ராமகதையின் பின்னணியை விளக்குகிறார்—ராவணவதத்திற்காக அவதாரம், பின்னர் முனிவரின் சாபத்தால் வனவாசம்; பயணத்தில் பிரபாசப் பகுதியில் வருகை. ஓய்வுக்குப் பின் ராமனுக்கு தசரதன் கனவில் தோன்றுகிறான்; ராமன் பிராமணர்களிடம் ஆலோசிக்கிறார். அவர்கள் அதை பித்ருக்களின் செய்தியாகக் கொண்டு புஷ்கர தீர்த்தத்தில் ஸ்ராத்தம் செய்ய விதிக்கிறார்கள். ராமன் தகுதியான பிராமணர்களை அழைக்க, லக்ஷ்மணனை பழங்கள் சேகரிக்க அனுப்ப, சீதை படையல் பொருட்களைத் தயாரிக்கிறாள். ஸ்ராத்தத்தின் போது பிராமணர்களில் தன் தந்தை வழிப் பித்ருக்கள் நேரில் இருப்பதுபோல் அனுபவித்து சீதை நாணத்தால் விலகுகிறாள்; அவள் இல்லாமையால் ராமன் சிறிது கோபமடைகிறான், பின்னர் சீதை காரணம் கூறுகிறாள்—இந்த நிகழ்வே புஷ்கர அருகே ராமேஸ்வர லிங்க நிறுவலுடன் தொடர்புபடுத்தப்படுகிறது. இறுதியில் பலஸ்ருதி—பக்தியுடன் பூஜித்தால் பரமகதி கிடைக்கும். குறிப்பாக த்வாதசி திதி, மேலும் சதுர்த்தி/ஷஷ்டி சேர்க்கைகளில் செய்யும் ஸ்ராத்தம் அளவிலா பலன் தரும்; பித்ருத் திருப்தி பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் நிலைக்கும். அஸ்வதானம் அஸ்வமேத யாகத்துக்கு இணையான புண்ணியம் எனக் கூறப்படுகிறது. இது பிரபாச காண்டத்தின் இப்பகுதியின் 111ஆம் அத்தியாயம் என முடிகிறது.

लक्ष्मणेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Lakṣmaṇeśvara Māhātmya—Account of the Glory of Lakṣmaṇeśvara)
அத்தியாயம் 112-ல் ஈச்வரன் தேவியிடம் பயண வழிகாட்டல் போல உபதேசித்து, ராமேசத்தின் கிழக்கே முப்பது தனுஸ் தூரத்தில் உள்ள புகழ்பெற்ற லக்ஷ்மணேஸ்வரத் திருத்தலத்தைச் சுட்டுகிறார். அங்குள்ள லிங்கம் தீர்த்தயாத்திரைச் சமயத்தில் லக்ஷ்மணனால் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டதாகவும், அது மகாபாபங்களை நீக்கும், தேவர்களால் வழிபடப்படும் எனவும் கூறப்படுகிறது. பக்தி முறைகள்—நடனம், பாடல், வாத்தியங்களுடன் பூஜை, ஹோமம், ஜபம், மேலும் தியான-சமாதியில் நிலைத்து ஆராதனை—இவற்றின் பயனாக ‘பரமகதி’ கிடைக்கும் என வாக்குறுதி அளிக்கப்படுகிறது. தான விதியும் வகுக்கப்படுகிறது: நறுமணம், மலர் முதலியவற்றை வரிசையாக அர்ப்பணித்து தேவனைப் போற்றி, தகுதியான த்விஜருக்கு அன்னம், நீர், பொன் தானம் செய்ய வேண்டும். மாசி/மா மாதத்தின் கிருஷ்ண சதுர்தசி சிறப்பாகக் கூறப்படுகிறது; அன்றைய ஸ்நானம், தானம், ஜபம் அక్షய பலன் தரும் என அறிவிக்கிறது. இறுதியில் இது பிரபாச கண்டம் மற்றும் பிரபாசக்ஷேத்ர மாஹாத்ம்யத்தின் உட்பிரிவாக இருப்பதும் குறிப்பிடப்படுகிறது.

जानकीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Jānakīśvara Māhātmya: Account of the Glory of Jānakīśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம்—பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் நைருத திசையில், ராமேச/ராமேசானின் அருகில் ‘ஜானகீஸ்வர’ எனும் உயர்ந்த லிங்கம் இருப்பதாகக் கூறுகிறார். அது எல்லா உயிர்களுக்கும் பாபஹரமாகவும், ஒருகாலத்தில் ஜானகி (சீதா) சிறப்பாக வழிபட்ட லிங்கமாகவும் விளக்கப்படுகிறது. பெயர்மாற்ற வரலாறும் கூறப்படுகிறது—முதலில் ‘வசிஷ்டேச’ என அறியப்பட்டு, திரேதாயுகத்தில் ‘ஜானகீச’ எனப் புகழ்பெற்று, பின்னர் அறுபதாயிரம் வாலகில்ய முனிவர்கள் அங்கு சித்தி பெற்றதால் ‘சித்தேஸ்வர’ என்ற பெயர் ஏற்பட்டது. கலியுகத்தில் இது வல்லமைமிக்க ‘யுகலிங்கம்’ என வர்ணிக்கப்படுகிறது; இதன் தரிசனமட்டுமே பக்தர்களை துரதிர்ஷ்டத்தால் உண்டாகும் துயரத்திலிருந்து விடுவிக்கும். பெண்களுக்கும் ஆண்களுக்கும் சமமாகப் பொருந்தும் பூஜாவிதி கூறப்படுகிறது—லிங்கஸ்நானம்/அபிஷேகம் முதலியன. மேலும் புஷ்கர தீர்த்தத்தில் நீராடி, நியமநடத்தை மற்றும் கட்டுப்பட்ட உணவுடன் ஒரு மாதம் தொடர்ந்து வழிபட்டால், தினந்தோறும் கிடைக்கும் புண்ணியம் அஸ்வமேத யாகத்தையும் மிஞ்சும் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது. மாக மாதத்தின் திதி மூன்றாம் நாளில் ஒரு பெண் செய்யும் வழிபாடு அவளது குலத்திலும் துக்கமும் துரதிர்ஷ்டமும் நீங்கச் செய்கிறது. இறுதியில் இந்த மாஹாத்மியத்தைச் செவிமடுத்தல் பாபங்களை அழித்து மங்களத்தை அளிக்கும் எனப் பலश्रுதி கூறுகிறது.

वामनस्वामिमाहात्म्यवर्णनम् | Vāmana-Svāmin Māhātmya (Glorification of Vāmana Svāmin)
ஈசுவரன் தேவியிடம் ‘வாமன-ஸ்வாமின்’ எனப்படும் விஷ்ணு-தீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு உபதேசிக்கிறார். அது பாபங்களை அழிப்பதும், எல்லாப் பெரும் பாவங்களையும் நாசம் செய்வதும் எனப் புகழப்படுகிறது; புஷ்கரத்தின் தென்-மேற்கு பகுதியில் அருகில் இருப்பதாகக் கூறப்படுகிறது. இங்கு பலியை விஷ்ணு கட்டிய புராண நிகழ்வு சொல்லப்படுகிறது—திரிவிக்ரமனின் மூன்று அடிகள்: முதல் அடி இத்தலத்தில் வலப்பாதம் வைத்து, இரண்டாவது மேரு சிகரத்தில், மூன்றாவது ஆகாயத்தில்; மூன்றாவது அடியில் உலக எல்லை உடைந்து நீர் வெளிப்பட்டு, அது ‘விஷ்ணுபதி’ கங்கையாக அறியப்படுகிறது. ‘புஷ்கர’ என்ற சொல்லுக்கு ‘ஆகாயம்’ ‘நீர்’ என்ற பொருள்களால் வேர்ச்சொல் விளக்கம் தரப்பட்டு, பிரஜாபதி-தொடர்புடைய புனித சங்கமமாக நிறுவப்படுகிறது. இங்கு நீராடி ஹரியின் பாதச்சின்னத்தை தரிசித்தால் ஹரியின் பரமபதம் கிடைக்கும்; பிண்டதானம் செய்தால் பித்ருக்கள் நீண்ட காலம் திருப்தியடைவார்கள்; ஒழுக்கமுள்ள பிராமணருக்கு பாதுகை தானம் செய்தால் விஷ்ணுலோகத்தில் மரியாதையுடன் வாகனப் புண்ணியம் பெறும் எனப் பாராட்டப்படுகிறது. வசிஷ்டரின் காதை மேற்கோள் காட்டி தீர்த்தத்தின் தூய்மையளிக்கும் மகிமை உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது.

Puṣkareśvaramāhātmya-varṇana (Glorification of Puṣkareśvara)
ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தில் செய்ய வேண்டிய தீர்த்தயாத்திரை வரிசையை உபதேசிக்கிறார்—முதலில் மிகப் புகழ்பெற்ற புஷ்கரேஸ்வரத்திற்குச் சென்று, பின்னர் அதன் தெற்கில் உள்ள ஜானகீஸ்வரத்தை தரிசித்து வழிபட வேண்டும். புஷ்கரேஸ்வர லிங்கம் மிகுந்த சக்தியுடையது எனக் கூறப்படுகிறது; அதன் மகிமை சிறந்த வழிபாட்டால் உறுதிப்படுத்தப்பட்டுள்ளது—பிரம்மபுத்திரன் (பிரம்மாவின் புதல்வன்) மற்றும் முனிவர் சனத்குமாரர் பொன்னான புஷ்கரப் பூக்களால் விதிப்படி ஆராதித்ததால், அந்தத் தலத்தின் பெயரும் புகழும் நிலைபெற்றன. இங்கு வழிபாட்டு பலன் பற்றிய நியமமும் சொல்லப்படுகிறது—கந்தம், புஷ்பம் முதலியவற்றை அர்ப்பணித்து பக்தியுடன், வரிசையாகவும் முறையாகவும் செய்யும் பூஜை ‘புஷ்கரீ-யாத்திரை’ நிறைவு செய்ததற்குச் சமம். இந்தத் தலம் ‘சர்வபாதகநாசன’ எனப் புகழ்பெற்றது; யாத்திரை நெறிப்படுத்தப்பட்ட பக்தியும் நெறிசார் சுத்திகரிப்பும் என விளக்கப்படுகிறது.

शंखोदककुण्डेश्वरीगौरीमाहात्म्य (Glory of Śaṅkhodaka Kuṇḍa and Kuṇḍeśvarī/Gaurī)
ஈசுவரன் தேவியிடம், பிரபாசக் கண்டத்தில் ‘குண்டேஸ்வரி’ எனும் தேவிஸ்தலத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். அவள் சௌபாக்யம் அளிப்பவள், பாவமும் வறுமையும் நீக்குபவள் எனப் புகழப்படுகிறாள்; திசை மற்றும் தூரக் குறிப்புகளுடன் அந்தத் தலம் சுட்டிக்காட்டப்படுகிறது. அருகில் ‘சங்கோதக குண்டம்’ எனும் நீர்நிலையுள்ளது; அது எல்லாப் பாவங்களையும் அழிக்கும் தீர்த்தமாகக் கூறப்படுகிறது. கதையின்படி விஷ்ணு சங்கன் என்ற ஒருவனை வதம் செய்து, பெரிய சங்கம் போன்ற அவன் உடலைப் பிரபாசத்துக்கு கொண்டு வந்து கழுவினார்; அதனால் வல்லமைமிக்க தீர்த்தம் நிறுவப்பட்டது. சங்கநாதம் கேட்டு தேவி வந்து காரணம் வினவுகிறாள்; அந்தச் சந்திப்பிலிருந்து ‘குண்டேஸ்வரி’ மற்றும் ‘சங்கோதக’ என்ற பெயர்கள் தோன்றின. மாசி/மக மாதத்தின் த்ருதியைத் திதியில் இங்கு வழிபட்டால் ஆண்-பெண் அனைவரும் ‘கௌரீபதம்’ (கௌரியின் நிலை/தாமம்) அடைவார்கள் என விதி கூறப்படுகிறது. தீர்த்தப் பலன் நாடுவோர் தானநெறியாக தம்பதியருக்கு அன்னம் அளித்தல், கஞ்சுகம்/உடை தானம் செய்தல், கௌரீஸ்வரூபிணி பெண்களுக்கு உணவளித்தல் ஆகியவற்றைச் செய்ய வேண்டும் என அறிவுறுத்தப்படுகிறது.

भूतनाथेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Bhūtanātheśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் பிரபாசக் கண்டத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் பூதநாதேஸ்வரத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். குண்டேஸ்வரியின் ஈச-பாகத்தருகே, ‘இருபது வில்’ அளவு இடைவெளியில் உள்ள பூதநாதேஸ்வர-ஹரனை அடைந்து தரிசித்து வழிபட வேண்டும் எனத் தலவழிகாட்டல் கூறப்படுகிறது. இந்த லிங்கம் ஆதியுமல்ல முடிவுமல்லாதது; ‘கல்ப-லிங்கம்’ எனப் பெயரிடப்படுகிறது. யுகத்திற்கேற்ப பெயர் மாறும்: திரேதாயுகத்தில் ‘வீரபத்ரேஸ்வரி’ என நினைவுகூரப்படுகிறது; கலியுகத்தில் ‘பூதேஸ்வரன்/பூதநாதேஸ்வரன்’ எனப் புகழ்பெறுகிறது. துவாபரச் சந்தியில் எண்ணற்ற பூதங்கள் இந்த லிங்கத்தின் அருளால் பரமசித்தி பெற்றதால் இத்தலத்தின் பெயர் பூமியில் நிலைபெற்றது எனக் காரணக் கதை கூறப்படுகிறது. கிருஷ்ண சதுர்தசி இரவில் சிறப்பு அனுஷ்டானம் விதிக்கப்படுகிறது: சங்கரனை வழிபட்டு தெற்குநோக்கி நின்று அகோரரைப் பூஜிக்க வேண்டும்; கட்டுப்பாடு, அச்சமின்மை, தியான ஒருமுகத்துடன் இருந்தால் உலகில் கிடைக்கக்கூடிய எந்தச் சித்தியும் பெறலாம். எள்ளும் பொன்னும் தானம் செய்தலும், பித்ருக்களுக்கு பிண்டம் அளித்தலும் பிரேதநிலையிலிருந்து விடுதலைக்காகப் பரிந்துரைக்கப்படுகிறது. இறுதிப் பலश्रுதி—நம்பிக்கையுடன் வாசித்தல் அல்லது கேட்டல் பாபச் சேர்க்கையை அழித்து தூய்மையை வளர்க்கும்.

गोप्यादित्यमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Gopyāditya (Sun consecrated by the Gopīs)
ஈசுவரன் தேவியிடம், பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் திசை–தூரக் குறியீடுகளால் சுட்டிக்காட்டப்படும் மிகப் புகழ்பெற்ற சூர்யத் தீர்த்தமான ‘கோப்யாதித்ய’ தலத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார்; அது மகாபாபநாசக ஸ்தலமாக வர்ணிக்கப்படுகிறது. பின்னர் அதன் தோற்றக் கதையைச் சொல்கிறார்—கிருஷ்ணன் யாதவர்களுடன் பிரபாசத்திற்கு வந்தான்; கோபியரும் கிருஷ்ணனின் புதல்வர்களும் அங்கே இருந்தனர். நீண்ட தங்குதலில் பல பெயர்களுடன் பல சிவலிங்கங்கள் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டு, கொடிகள், மாளிகைகள், சின்னங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்ட லிங்க-அடர்ந்த புனிதப் பரப்பாக அது உருவானது. இங்கே பதினாறு ‘முதன்மை’ கோபியரின் பெயர்கள் கூறப்பட்டு, அவர்கள் சந்திரகலைகளுடன் தொடர்புடைய சக்திகள்/கலைகள் என விளக்கப்படுகின்றனர். கிருஷ்ணன் ஜனார்தனன்/பரமாத்மா எனவும், கோபியர் அவனுடைய சக்திகள் எனவும் தத்துவார்த்தமாக நிறுவப்படுகிறது. நாரதர் முதலிய ரிஷிகளும் உள்ளூர் மக்களும் உடன், கோபியர் முறையான பிரதிஷ்டா விதியால் சூர்யப் பிரதிமையை நிறுவி, தானங்களும் நிகழ்கின்றன. அப்போது அந்தத் தெய்வம் ‘கோப்யாதித்ய’ எனப் புகழ்பெற்று, மங்களம் அளிப்பதும் பாபம் போக்குவதுமாகக் கருதப்படுகிறது. பின்னர் விதிநெறிகள் கூறப்படுகின்றன—கோப்யாதித்ய பக்தி தவம் மற்றும் வளமிகு யாகங்களின் பலனுக்கு ஒப்பானது எனச் சொல்லப்படுகிறது; மாக சுக்ல சப்தமி காலை வழிபாடு பித்ரு-உத்தாரணம் தரும் எனப் பாராட்டப்படுகிறது. மேலும் தூய்மை–ஒழுக்கக் கட்டுப்பாடுகள், குறிப்பாக எண்ணெய் தொடுதல், நீலம்/சிவப்பு ஆடைத் தடை மற்றும் அதற்கான பிராயச்சித்தங்கள், சாதகர்களுக்கான நெறி–சடங்கு பாதுகாப்பாக நிர்ணயிக்கப்படுகின்றன.

बलातिबलदैत्यघ्नीमाहात्म्यवर्णनम् (Māhātmya of the Goddess who Slays Bala and Atibala)
இந்த அதிகாரத்தில் தேவி, அந்தத் தலத் தேவியை ஏன் “பாலாதிபல-தைத்யக்னீ” என்று புகழ்கிறார்கள் என்று முழுக் கதையையும் கேட்கிறாள். ஈசுவரன் பாவநிவாரணம் தரும் புராணவழக்கை உரைக்கிறார்: ரக்தாசுரனின் புதல்வர்கள் பலன், அதிபலன் மிகுந்த வலிமையுடன் தேவர்களை வென்று, பெயர்பெற்ற சேனாதிபதிகள் மற்றும் பெரும் படைகளின் துணையால் கொடுங்கோல் ஆட்சியை நிறுவுகின்றனர். தேவர்கள் தேவரிஷிகளுடன் சேர்ந்து மகாதேவியைச் சரணடைந்து நீண்ட ஸ்தோத்திரம் பாடுகின்றனர்; சக்த-சைவ-வைஷ்ணவப் பெயர்களால் அவளை உலகாதார சக்தி, எல்லோருக்கும் அடைக்கலம் எனப் போற்றுகின்றனர். அப்போது தேவி சிங்கவாகினியாக, பலகரங்களுடன், ஆயுததாரிணியாகப் பேருருவில் தோன்றி, பேர்போரில் தைத்யப் படைகளை எளிதில் அழித்து தர்ம ஒழுங்கை மீண்டும் நிலைநாட்டுகிறாள். பின்னர் இந்த வெற்றி பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்துடன் இணைக்கப்படுகிறது: அம்பிகை அங்கே தங்கி பல-அதிபலரை அழித்தவளாகப் புகழ்பெறுகிறாள்; அறுபத்து நான்கு யோகினிகளின் பரிவாரமும் கூறப்படுகிறது. தேவியின் வேண்டுகோளின்படி ஈசுவரன் யோகினிகளின் பெயர்களைச் சொல்லி, சாதனை விதிகளை அறிவுறுத்துகிறார்—பக்தியுடன் சண்டிகையைப் போற்றுதல், சதுர்தசி, அஷ்டமி, நவமி திதிகளில் விரதம்-உபவாசம் மற்றும் நியமப் பூஜை, செழிப்பு-பாதுகாப்பிற்கான திருவிழாக்கள். முடிவில் இது பாபநாசனமும், பிரபாசத் தேவியை வழிபடுவோர்க்கு “சர்வார்த்த சாதகமும்” எனக் கூறப்படுகிறது.

गोपीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Gopīśvara Māhātmya (Account of the Glory of Gopīśvara)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் சைவத் தத்துவத்தை உரைத்து, யாத்திரிகனை வடதிசையில் ‘மூன்று வில்’ அளவு தூரத்தில் உள்ள, ஒப்பற்ற கோபீஸ்வரத் திருத்தலத்திற்குச் செல்லுமாறு வழிநடத்துகிறார். அந்தத் தலம் பாபநாசினி; கோபியர்கள் பிரதிஷ்டை செய்ததாகக் கூறப்படும் நிறுவல்-கதை மூலம் தெய்வத்தின் உள்ளூர் மகிமை உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது. பின்னர் சுருக்கமான வழிபாட்டு முறை கூறப்படுகிறது—புத்திரப் பெறுதலுக்காக மகாதேவ/மஹேஸ்வரனைப் பூஜிக்க வேண்டும்; அவர் மனிதரின் எல்லா விருப்பங்களையும் நிறைவேற்றுபவர், குறிப்பாக சந்ததி-ப்ரதன் எனப் புகழப்படுகிறார். சைத்ர சுக்ல த்ருதியை நாளில் நறுமணம், மலர்கள், நைவேத்யம் முதலியவற்றுடன் செய்யும் பூஜை வேண்டிய பலனைத் தரும் என காலநியமமும் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் கோபீஸ்வரனின் தூய்மையளிக்கும் மாஹாத்மியம் சுருக்கமாக பலன்-வாக்கியத்துடன் நிறைவடைகிறது।

जामदग्न्येश्वरमाहात्म्य (Glory of Jāmadagnyēśvara Liṅga)
இந்த அதிகாரத்தில் பிரபாசக்ஷேத்திரத்தில் உள்ள ஜாமதக்ன்யேஸ்வர லிங்கத்தின் தோற்றமும் மகிமையும் சைவத் தலபுராணமாக விளக்கப்படுகிறது. ஈசுவரன் தீர்த்தயாத்திரை வரிசையைச் சொல்கிறார்; அதில் ராமஜாமதக்ன்யன் (பரசுராமன்) நிறுவியதாகக் கூறப்படும் ராமேஸ்வரமும், கோபீஸ்வரத்திற்கு அருகில் தூரக் குறியீட்டுடன் அமைந்த மிகப் பலமுள்ள பாபநாசக லிங்கத்தின் இருப்பிடமும் குறிப்பிடப்படுகின்றன. கதையில் பரசுராமனின் கடும் நெறிச் சிக்கல் நினைவூட்டப்படுகிறது—தந்தையின் ஆணையால் தாயைக் கொன்ற செயல், பின்னர் மனவருத்தம், ஜமதக்னியின் சமாதானம், வரத்தால் ரேணுகையின் உயிர்த்தெழுதல். வரம் பெற்றபின்பும் பரசுராமன் பிரபாசத்தில் அபூர்வத் தவம் செய்து மகாதேவன் சங்கரனை நிறுவி, இறைவன் திருப்தியும் வேண்டிய பலன்களையும் பெறுகிறான்; மகேஸ்வரன் அங்கே சன்னிதியாகத் தங்குகிறார். பின்னர் க்ஷத்திரியர்களுக்கு எதிரான பரசுராமனின் போர்ப்பயணம், குருக்ஷேத்திரம் மற்றும் பஞ்சநதப் பகுதிகளில் செய்த கிரியைகள், பித்ருக் கடன் தீர்த்தல், பூமியைப் பிராமணர்களுக்கு தானமாக அளித்தல் ஆகியவை சுருக்கமாக கூறப்படுகின்றன. பலश्रுதியில்—இந்த லிங்கத்தை வழிபட்டால் மகாபாபியும் எல்லா குற்றங்களிலிருந்து விடுபட்டு உமாபதியின் உலகை அடைவான்; மேலும் கிருஷ்ணபக்ஷ சதுர்தசியன்று ஜாகரணம் செய்தால் அச்வமேதத்துக்கு ஒப்பான பலனும் விண்ணுலக மகிழ்ச்சியும் கிடைக்கும் என அறிவிக்கிறது.

चित्राङ्गदेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Citrāṅgadeśvara
இந்த अध्यாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள ‘சித்ராங்கதேச்வர’ லிங்கத்தின் மஹாத்மியத்தைச் சுருக்கமாக அறிவுறுத்துகிறார். வழிகாட்டுதலாக, அது தென்-மேற்கு திசையில் சுமார் இருபது வில் தூரத்தில் இருப்பதாகக் கூறப்படுகிறது. இந்த திருத்தலத்தில் லிங்கத்தை நிறுவியவர் கந்தர்வராஜன் சித்ராங்கதன். இடத்தின் புனிதத்தைக் கண்டு கடும் தவம் செய்து, மகேஸ்வரனைப் பிரசன்னப்படுத்தி லிங்கத்தை பிரதிஷ்டை செய்தான். பக்தி-பாவத்துடன் வழிபடுவோர் கந்தர்வலோகத்தை அடைந்து கந்தர்வர்களின் சான்னித்யத்தைப் பெறுவர். சுக்ல த்ரயோதசி நாளில் விதிப்படி சிவனுக்கு அபிஷேகம் செய்து, தொடர்ந்து பலவகை மலர்கள், நறுமணப் பொருட்கள், தூபம் முதலியவற்றால் பூஜை செய்ய வேண்டும் என விதி கூறுகிறது. சரியான முறையும் உள்ளார்ந்த பாவமும் இணைந்தால் விரும்பிய அனைத்தும் நிறைவேறும் என பலன் உரைக்கப்படுகிறது.

रावणेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Rāvaṇeśvara (Foundation Narrative of the Rāvaṇeśvara Liṅga)
ஈசுவரன் தேவியிடம் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் ராவணேஸ்வரத்தின் மாஹாத்மியத்தை உரைக்கிறார். முப்புலக வெற்றியை நாடி ராவணன் புஷ்பக விமானத்தில் செல்லும் போது, விமானம் ஆகாயத்தில் திடீரென அசையாமல் நின்றது—க்ஷேத்திர நியமத்தால் சிவனின் அத்திக்ரமிக்க இயலாத சன்னிதியைத் தாண்ட முடியாது என்பதற்கான குறி. ராவணன் பிரஹஸ்தனை விசாரிக்க அனுப்ப, அவன் சோமேஸ்வரர் (சிவன்) தேவர்களால் ஸ்துதி செய்யப்படுவதையும், வாலகில்யாதி தவசிகள் சேவிப்பதையும் கண்டு, சிவப் பிரபாவத்தால் விமானம் முன்னே செல்லாது என அறிவிக்கிறான். ராவணன் இறங்கி பக்தியுடன் பூஜை செய்கிறான்; அச்சத்தால் உள்ளூர் மக்கள் ஓடிவிட, ஆலயப் பரப்பு வெறுமையாகத் தோன்றுகிறது. அப்போது ஒரு அசரீரி வாணி நெறியுரைக்கிறது—தேவனின் யாத்திரைக் காலத்தில் இடையூறு செய்யாதே; தூரத்திலிருந்து வரும் த்விஜாதி யாத்திரிகர்களுக்கு ஆபத்து ஏற்படுத்தக் கூடாது. மேலும் சோமேஸ்வரரின் தரிசனமட்டுமே பால்யம், யௌவனம், முதுமை ஆகிய காலங்களில் சேர்ந்த குற்றங்களைத் துடைக்கும் எனச் சொல்கிறது. பின்னர் ராவணன் அங்கு லிங்கத்தை நிறுவி ‘ராவணேஸ்வரர்’ எனப் பெயரிட்டு வழிபட்டு, உபவாசமும் இரவு விழிப்பும் இசை-வாத்தியங்களுடன் நடத்துகிறான். சிவன் வரம் அளிக்கிறார்—அங்கு தன் நிலையான சன்னிதி, ராவணனுக்கு உலகியலான உயர்வு, மேலும் அந்த லிங்கத்தைப் பூஜிப்போர் வெல்ல முடியாதவர்களாய் சித்தி பெறுவர். ராவணன் மீண்டும் தன் முயற்சிகளுக்குப் புறப்படுகிறான்; இவ்வத்யாயம் தலத்தின் புனிதத்தையும் பூஜை-பல நியமத்தையும் நிறுவுகிறது.

सौभाग्येश्वरीमाहात्म्यवर्णनम् (Glory of Saubhāgyeśvarī / The Saubhāgya-Granting Gaurī Shrine)
இந்த அதிகாரத்தில் சிவ–தேவி உரையாடல் வழியாக, மேற்குத் திசையில் உள்ள கௌரியின் ஒரு சிறப்பு தலத்தைச் சுட்டுகின்றனர்; அங்கு தேவி ‘சௌபாக்யேஸ்வரி’ எனத் தாம்பத்திய மங்களமும் நலனும் அருள்பவளாகப் போற்றப்படுகிறாள். அந்த இடம் ராவணனுடன் தொடர்புடைய ‘ராவணேச’ என்ற குறிப்பாலும், ‘ஐந்து வில்ல்களின் தொகுதி’ என்ற இடநாமச் சுட்டியாலும் அடையாளப்படுத்தப்படுகிறது. காரணக் கதையாக, அருந்ததி தேவி சௌபாக்ய விருப்பத்தால் அங்கே கௌரி வழிபாட்டில் ஈடுபட்டு கடும் தவம் செய்து, தேவியின் சக்தியால் பரம சித்தியை அடைந்தாள் என்று கூறப்படுகிறது. மாக மாத சுக்லபட்சத் திருதியை சிறப்பு புண்ணிய நாளாக குறிப்பிடப்படுகிறது. பலश्रுதி: பக்தியுடன் அந்த தேவியை வழிபடுவோர் இவ்வாழ்விலும் அடுத்த பிறவிகளிலும் சௌபாக்யம் பெறுவர்.

पौलोमीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Paulomīśvara Māhātmya (Glorification of the Paulomīśvara Liṅga)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் திசை‑இடம், அளவு‑தூரம் ஆகியவற்றைச் சொல்லி தேவர்களுக்கு அருமையான ‘மகாலிங்கம்’ எனப்படும் லிங்கத்தைச் சுட்டுகிறார். அது காமப்ரதம், சர்வபாதகநாசனம் எனப் போற்றப்படுகிறது; பௌலோமி நிறுவியதால் ‘பௌலோமீஸ்வர’ என்ற பெயர் பெறுகிறது. தாரகனுடன் நடந்த போரில் தேவர்கள் தோல்வியடைந்து இந்திரன் துயரமும் அச்சமும் அடைகிறான். இந்திரனின் வெற்றிக்காக இந்திராணி சம்புவை வழிபட, மகாதேவன் அருளி—ஆறுமுகன் (ஷண்முகன்) எனும் வல்லமையுள்ள புதல்வன் தோன்றி தாரகனை வதம் செய்வான் என்று முன்னறிவிக்கிறார். பக்தியுடன் பௌலோமீஸ்வர லிங்கத்தை வழிபடுபவன் சிவகணனாகி அவரின் சன்னிதியை அடைகிறான். இறுதியில் இந்திரன் அங்கே தங்கி துயர்‑அச்சம் நீங்கி விடுபடுகிறான்; இதனால் அந்தத் தலம் அடைக்கலமும் புண்ணியக் களமும் என உறுதிப்படுகிறது.

Śāṇḍilyeśvara-māhātmya (Glory of Śāṇḍilyeśvara)
ஈசுவரன் தேவியிடம்—பிரம்மாவின் மேற்குப் பகுதியைச் சார்ந்த திசையில், கூறப்பட்ட அடையாளங்களும் தூரக் குறிப்புகளும் பொருந்தும் இடத்தில் உள்ள உயர்ந்த சாண்டில்யேஸ்வர லிங்கத்திடம் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். அந்த லிங்கம் மிகுந்த பலன் தருவது; வெறும் தரிசனமே பாபநாசமாகவும் மாசு நீக்கமாகவும் அமையும் என்று இவ்வத்யாயம் கூறுகிறது. பின்னர் பிரம்மரிஷி சாண்டில்யர் அறிமுகப்படுத்தப்படுகிறார்—அவர் பிரம்மாவின் சாரதி, தவசீலர், தேஜஸ்வி, ஞானத்தில் நிலைத்தவர், இంద్రியக் கட்டுப்பாடு உடையவர். அவர் பிரபாசத்திற்கு வந்து கடும் தவம் செய்து, சோமேசரின் வடக்கில் ஒரு மகாலிங்கத்தை பிரதிஷ்டை செய்து, நூறு திவ்ய ஆண்டுகள் தாமே வழிபட்டார். இறுதியில் தம் அபீஷ்டத்தை அடைந்து கृतகೃತ்யரானார்; நந்தீஸ்வரரின் அருளால் அணிமா முதலான யோகசித்திகளும் பெற்றார். பலश्रுதி: யார் சாண்டில்யேஸ்வரனை தரிசிக்கிறாரோ அவர் உடனே சுத்தியடைவார்; பால்யம், யௌவனம், முதுமை ஆகிய காலங்களில் அறிந்தோ அறியாமலோ செய்த பாவங்கள் கூட அந்த தரிசனத்தால் அழியும் என்று கூறப்படுகிறது.

Kṣemakareśvara-liṅga Māhātmya (क्षेमंकरॆश्वरलिङ्गमाहात्म्य) — Glory of Kṣemeśvara/Kṣemakareśvara
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் க்ஷேமேஸ்வர (க்ஷேமங்கரேஸ்வர) லிங்கத்தின் மாஹாத்மியத்தை உரைக்கிறார். அது கபாலேசத்தின் வடக்கு மூலையில், கபாலேசத் தலத்தின் தரிசன-வழிபாட்டு எல்லைக்குள், “பதினைந்து வில்” அளவு தூரத்தில் இருப்பதாகக் கூறப்படுகிறது. அந்த லிங்கம் மகாப்ரபாவமுடையது; எல்லாப் பாபங்களையும் நீக்கும் (ஸர்வபாதகநாசன) எனத் தெளிவாகப் புகழப்படுகிறது. பின்னர் காரணக் கதை—க்ஷேமமூர்த்தி என்ற வல்லமையுள்ள அரசன் அங்கே நீண்ட தவம் செய்து, பக்தியும் ஒருமுகச் சங்கல்பமும் கொண்டு லிங்கத்தை நிறுவினான். இதன் தரிசனத்தால் ‘க்ஷேமம்’ (நலன், நிலையான மங்கலம்), காரியசித்தி, பிறவி பிறவியாக விரும்பிய பயன்களின் செழிப்பு, சௌபாக்யம் கிடைக்கும் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது. வெறும் தரிசனமே நூறு பசு தானத்தின் பலனுக்கு ஒப்பெனச் சொல்லி, க்ஷேத்ரபலத்தை நாடுவோர் எப்போதும் இந்த லிங்கத்தில் சரணம் புக வேண்டும் என அறிவுறுத்துகிறது.

सागरादित्यमाहात्म्यवर्णनम् | Sāgarāditya Māhātmya (Glory of Sāgara’s Solar Shrine)
ஈசுவரன் தேவியிடம் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள ‘சாகராதித்ய’ எனும் சிறப்பு சூரியப் பிரதிமைத் தலத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். பைரவீசனின் மேற்கில், தெற்கு/ஆக்னேய திசையில் காமீசனின் அருகில் போன்ற திசைச் சுட்டுகளால் தலத்தின் இருப்பிடம் விளக்கப்படுகிறது. புராணப் புகழ்பெற்ற சகர மன்னன் அங்கு சூரியனை வழிபட்டான் எனக் கூறி, அரச மரபின் ஆதாரத்தால் தலத்தின் பிராமாண்யம் நிறுவப்படுகிறது; கடலின் பேரளவும் ‘சாகர’ என்ற பெயர்ச் சம்பந்தமும் தலத்தின் புராண-வரலாற்றுப் பெருமையை வலுப்படுத்துகின்றன. பின்னர் மாக சுக்லபட்ச விரத விதி கூறப்படுகிறது—நியமம், ஷஷ்டியில் உபவாசம், தெய்வத்தின் அருகில் துயில், ஸப்தமியில் விடியற்காலையில் எழுந்து பக்தியுடன் பூஜை, மேலும் தானத்தில் வஞ்சமின்றி பிராமணர்களுக்கு போஜனம் அளித்தல். சூரியன் திரிலோகத்தின் ஆதாரம், பரம தெய்வத் தத்துவம் எனத் தத்துவமாக உயர்த்தி, பருவங்களுக்கேற்ப சூரியனின் நிற-ரூப தியானமும் போதிக்கப்படுகிறது. இறுதியில் ஸஹஸ்ரநாமத்திற்கு மாற்றாக 21 தூய/ரகசிய நாமங்களைக் கொண்ட சுருக்க ஸ்தவம் அளிக்கப்படுகிறது; காலை மற்றும் மாலை ஜபித்தால் பாபநாசம், செல்வம், சூரியலோகப் பிராப்தி எனப் பலன் கூறப்படுகிறது. இந்த மகாத்மியத்தைச் செவிமடுத்தால் துயர் நீங்கி, மகாபாபங்கள் அழியும் என முடிவுறுகிறது.

उग्रसेनेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya of Ugraseneśvara (formerly Akṣamāleśvara)
அத்தியாயம் 129 பிரபாசத்தில் கடலும் சூரியனும் அண்மைய திசையில் உள்ள ஒரு லிங்கத்தின் தோற்றம், பெயர்மாற்றம், ரட்சகப் பெருமை ஆகியவற்றை விளக்குகிறது. ஈசுவரன் அந்த இடத்தைச் சுட்டிக் காட்டி இதை பாப-சமன “யுகலிங்கம்” என்கிறார்; இது முன்பு அக்ஷமாலேஸ்வரமாகவும் பின்னர் உக்ரசேனேஸ்வரமாகவும் புகழ்பெற்றது. தேவி பழைய பெயரின் காரணத்தை வினவுகிறாள். ஈசுவரன் ஆபத்தர்மக் கதையைச் சொல்கிறார்—பஞ்சத்தில் பசியுற்ற ரிஷிகள் தானியச் சேமிப்புள்ள ஒரு சண்டாள (அந்த்யஜ) இல்லத்திற்குச் செல்கிறார்கள். அவன் தூய்மை-நிஷேதங்களையும் தீய விளைவுகளையும் நினைவூட்டுகிறான்; ஆனால் ரிஷிகள் அஜீகர்த்த, பரத்வாஜ, விஸ்வாமித்ர, வாமதேவ ஆகியோரின் எடுத்துக்காட்டுகளால் உயிர்காக்கும் பொருட்டு ஏற்றுக்கொள்வது நியாயம் என வலியுறுத்துகிறார்கள். நிபந்தனையுடன் வசிஷ்டர் அந்த்யஜக் கன்னி அக்ஷமாலையை மணக்கிறார்; அவள் நல்லொழுக்கமும் ரிஷி-சங்கமும் காரணமாக அருந்ததியாக அறியப்படுகிறாள். பிரபாசத்தில் அவள் ஒரு தோப்பில் லிங்கத்தை கண்டடைந்து நினைவோடு நீண்ட காலம் வழிபட, அது பாபநாசகப் புகழை வெளிப்படுத்துகிறது. துவாபர–கலி சந்தியில் அந்தாஸுரன் புதல்வன் உக்ரசேனன் பதினான்கு ஆண்டுகள் அதையே ஆராதித்து கம்சன் எனும் மகனைப் பெறுகிறான்; அதனால் தலம் உக்ரசேனேஸ்வரம் எனப் பெயர் பெறுகிறது. பலश्रுதி: தரிசனம்/ஸ்பரிசம் மட்டும் கூட பெரும் பாவங்களைத் தணிக்கும்; பாத்ரபத ரிஷி-பஞ்சமியில் பூஜை நரகப் பயத்தை நீக்கும்; பசு, அன்னம், நீர் தானங்கள் சுத்தியும் பரலோக நலனும் தரும் எனப் போற்றப்படுகிறது।

पाशुपतेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Pāśupateśvara (and Anādīśa) at Prabhāsa
இந்த अध्यாயத்தில் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் பாசுபத சார்ந்த திருத்தல வலையமைப்பும், சாந்தோஷேஸ்வர/அநாதீச/பாசுபதேஸ்வர எனப் புகழ்பெற்ற லிங்கத்தின் மஹாத்மியமும் உரையாடல் வடிவில் கூறப்படுகிறது. ஈச்வரன் பிற பிரபாசத் தலங்களுடன் ஒப்பிட்டு இதன் இருப்பிடத்தைச் சுட்டி, தரிசனமாத்திரத்தால் பாபநாசம், வேண்டுதல் நிறைவேற்றம் உண்டாகும்; இது சித்திஸ்தானம், நெறி-ஆன்மிக நோயால் வாடுவோர்க்கு மருந்துபோல் என விளக்குகிறார். இங்கு सिद्ध முனிவர்கள் தொடர்புபடுத்தப்படுகின்றனர்; அருகிலுள்ள ஸ்ரீமுக வனம் லக்ஷ்மி வாசஸ்தலமாகவும் யோகிகளின் சாதனைப் புனிதப் பகுதியாகவும் வர்ணிக்கப்படுகிறது. தேவி பாசுபத யோக-விரதத்தின் இயல்பு, தெய்வத்தின் பெயர்வித்யாசங்கள், பூஜை மரியாதை, மேலும் யோகிகள் உடலோடே திவ்யலோகத்தை அடைந்த நிகழ்ச்சி குறித்து விளக்கம் கேட்கிறாள். பின்னர் நந்திகேஸ்வரன் தவசிகளை கைலாசத்திற்கு அழைக்கச் செல்லும் நிகழ்வும், பத்மநாள (தாமரைத் தண்டு) சம்பவமும் வருகிறது—யோகிகள் யோகபலத்தால் சூக்ஷ்மரூபத்தில் தண்டுக்குள் புகுந்து அதனுள் பயணம் செய்து ‘ஸ்வச்சந்த-கதி’ சித்தியை வெளிப்படுத்துகின்றனர். தேவியின் எதிர்வினையால் சாபக் குறிப்பு எழ, பின்னர் சமாதானமும் காரணவிளக்கமும்: விழுந்த தண்டு ‘மஹாநாள’ லிங்கமாக மாறி, கலியுகத்தில் த்ருவேஸ்வரத்துடன் தொடர்புபடும்; ஆனால் முதன்மைத் தெய்வம் அநாதீச/பாசுபதேஸ்வரனே என உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது. இறுதியில் பலன் கூறப்படுகிறது—முக்கியமாக மாக மாதத்தில் இடையறா பக்தியுடன் வழிபட்டால் யாக-தானப் பலன், சித்தி, மோக்ஷம் கிடைக்கும்; பஸ்ம தாரணம் போன்ற பாசுபத அடையாள-ஆசாரங்களும் தர்மமாக அறிவுறுத்தப்படுகின்றன.

ध्रुवेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Dhruveśvara Māhātmya (The Glory and Origin Account of Dhruveśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்ரீதேவி, “நாலேஸ்வர” எனப் புகழ்பெற்ற லிங்கம் எவ்வாறு “துருவேஸ்வர” என்றும் அறியப்படுகிறது? என்று கேட்கிறாள். அதற்கு ஈஸ்வரன் அதன் மாஹாத்மியமும் தோற்றக் கதையும் கூறுகிறார். உத்தானபாத மன்னனின் மகன் துருவன் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்துக்கு வந்து கடுந்தவம் செய்து, மகாதேவனை நிறுவி, ஆயிரம் தெய்வ ஆண்டுகள் இடையறாத பக்தியுடன் பூஜை செய்கிறான். பின்னர் ஈஸ்வரன் துருவன் பாடிய ஸ்தோத்திரத்தை உரைக்கிறார்; அது மீண்டும் மீண்டும் சரணாகதி வாக்கியமாக அமைந்தது—“தம் சங்கரம் சரணதம் சரணம் வ்ரஜாமி”; இதில் சிவனின் உலகாதிபத்தியமும் புராணப் புகழ் செயல்களும் போற்றப்படுகின்றன. பலஸ்ருதியில்—தூய்மை, நியமம், ஒருமுக மனத்துடன் இதைப் பாராயணம் செய்தால் சிவலோகம் அடையலாம் என்று கூறப்படுகிறது. சிவன் மகிழ்ந்து துருவனுக்கு திவ்ய தரிசனம் அளித்து பல வரங்களை வழங்க முன்வருகிறார்; ஆனால் துருவன் பதவி-மரியாதை போன்றவற்றை வேண்டாமல், தூய பக்தியும் நிறுவப்பட்ட லிங்கத்தில் சிவனின் நித்திய சன்னிதியும் மட்டுமே வேண்டுகிறான். ஈஸ்வரன் அதை உறுதிப்படுத்தி, துருவனின் “நிலையான” நிலையைக் பரம வாசஸ்தலத்துடன் இணைத்து, ஸ்ராவண அமாவாசை அல்லது ஆச்வயுஜ பௌர்ணமி நாளில் லிங்கப் பூஜை செய்ய விதிக்கிறார்; இதனால் அஸ்வமேத யாகத்திற்குச் சமமான புண்ணியம் மற்றும் பக்தர்-கேட்போர்க்கு இஹ-பர பலன்கள் கிடைக்கும் என அருள்கிறார்.

सिद्धलक्ष्मीमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Siddhalakṣmī (Prabhāsa)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம், பிரபாசத்திற்கு அருகில் சோமேச/ஈச திசைப் பகுதியில் அமைந்துள்ள உயர்ந்த வைஷ்ணவீ சக்தியைச் சுட்டிக்காட்டுகிறார். அந்த பீடத்தின் அதிஷ்டாத்ரி ‘சித்தலட்சுமி’; பிரபாசம் உலக ஒழுங்கில் ‘முதல் பீடம்’ எனப் போற்றப்படுகிறது. பைரவனுடன் நிலச்சாரி மற்றும் ஆகாசச்சாரி யோகினிகள் சுதந்திரமாகச் சஞ்சரிக்கும் பீட-சக்தி மகிமை இங்கு வர்ணிக்கப்படுகிறது. ஜாலந்தர, காமரூப, ஸ்ரீமத்-ருத்ர-ந்ருஸிம்ஹ, ரத்னவீர்ய, காஷ்மீரம் முதலிய மகாபீடங்கள் பட்டியலிடப்பட்டு, அவற்றின் அறிவு மந்திரவித் திறனுடன் தொடர்புடையதாகக் கூறப்படுகிறது. பின்னர் சௌராஷ்டிரத்தில் ‘மஹோதய’ எனப்படும் ஆதாரப் பீடம் குறிப்பிடப்படுகிறது; அங்கு காமரூபம் போன்ற ஞானப் பிரவாகம் தொடர்ந்து செயல்படுகிறது எனச் சொல்லப்படுகிறது. அந்தப் பீடத்தில் தேவியை ‘மஹாலட்சுமி’ எனப் புகழ்கிறார்கள்—பாபத்தைத் தணிப்பவள், சுபசித்தியை அளிப்பவள். ஸ்ரீபஞ்சமி நாளில் நறுமணம், மலர்களால் வழிபட்டால் அலட்சுமி (துரதிர்ஷ்டம்) பயம் நீங்கும். மஹாலட்சுமியின் சன்னிதியில் வடக்கு நோக்கி மந்திர சாதனை விதிக்கப்படுகிறது—தீக்ஷை, ஸ்நானம் பின் லட்சஜபம்; அதன் பத்தாம் பங்காக த்ரிமது மற்றும் ஸ்ரீபலத்தால் ஹோமம் செய்ய வேண்டும். பலश्रுதியில் லட்சுமி வெளிப்பட்டு இவ்வுலகிலும் மறுலோகிலும் வேண்டிய சித்தியை அருள்வாள்; திருதியை, அஷ்டமி, சதுர்தசி வழிபாடுகளும் சிறப்புப் பலன் தருவன எனக் கூறப்படுகிறது.

महाकालीमाहात्म्यवर्णनम् | Mahākālī Māhātmya (Glorification of Mahākālī)
இந்த अध्यாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் மகாகாளியின் மாஹாத்மியத்தை எடுத்துரைக்கிறார். பாதாள-விவரமுடைய ஒரு மகாபீடத்தில் மகாகாளி நிலைபெற்றிருப்பதாகவும், அவள் துயரத்தைத் தணிப்பவளும் பகையை அழிப்பவளும் எனவும் கூறப்படுகிறது. கிருஷ்ணாஷ்டமி இரவில் நறுமணம், மலர்கள், தூபம் முதலியவற்றுடன் நைவேத்யம் மற்றும் பலி சமர்ப்பித்து விதிப்படி வழிபட வேண்டும் என்று நிர்ணயிக்கப்படுகிறது. பெண்கள் மேற்கொள்ளும் விரதம் பற்றியும் குறிப்புள்ளது—சுக்லபக்ஷத்தில் ஒரு ஆண்டு முழுவதும் கட்டுப்பாட்டுடன் பூஜை செய்து, விதிப்படி பிராமணருக்கு பழம் தானமாக அளிக்க வேண்டும். கௌரீ-விரதம் நடைபெறும் காலத்தில் இரவில் சில பருப்பு/தானியங்களைத் தவிர்க்க வேண்டும் என்ற உணவுக் கட்டுப்பாடுகளும் சொல்லப்படுகின்றன. பலனுரையில் இல்லறத்தார்க்கு செல்வமும் தானியமும் குறையாமல் நிலைத்திருத்தல், துரதிருஷ்டம் நீங்குதல், பல பிறவிகளின் துன்பம் தணிதல் ஆகியவை கூறப்படுகின்றன. இறுதியில் இத்தலம் மந்திரசித்தி அளிக்கும் பீடம் எனப் புகழ்ந்து, ஆஸ்வின சுக்ல நவமியில் விழிப்புடன் இருந்து, அமைதியான மனத்துடன் இரவில் ஜபம் செய்தால் வேண்டிய சித்தி கிடைக்கும் என அறிவுறுத்தப்படுகிறது।

पुष्करावर्तकानदीमाहात्म्यवर्णनम् (Māhātmya of the Puṣkarāvartakā River)
ஈசுவரன் தேவியிடம், பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் பிரம்மகுண்டத்தின் வடக்கே அருகில் உள்ள ‘புஷ்கராவர்த்தகா’ என்னும் நதியின் மஹாத்மியத்தை உரைக்கிறார்; அதனை முக்கியத் தீர்த்தக் கேந்திரமாக நிறுவுகிறார். இடையில் ஒரு புராண நிகழ்வு கூறப்படுகிறது—சோமயாகச் சூழலில் சோமனைச் சார்ந்து பிரம்மா பிரபாசத்திற்கு வந்து, சோமநாதப் பிரதிஷ்டை மற்றும் முன் வாக்குறுதியின் தொடர்பை நினைவுகூர்கிறார். சந்த்யா காலத்தைச் சரியாகக் கடைப்பிடிப்பது குறித்து கவலை எழுகிறது: பிரம்மா புஷ்கரத்திற்கு சந்த்யாவிதி செய்யச் செல்ல இருப்பதாக அறிய, தைவஜ்ஞர்/காலவித்தகர் ‘இந்நேரம் மிகச் சுபம்; தவற விடக் கூடாது’ என வலியுறுத்துகின்றனர். அப்போது பிரம்மா ஒருமுகச் சித்தத்துடன் நதிக்கரையில் புஷ்கரத்தின் பல வெளிப்பாடுகளைத் தோற்றுவிக்கிறார்; ஜ்யேஷ்ட, மத்திய, கனிஷ்ட என மூன்று ஆவர்த்தங்கள் உருவாகி, மும்மடங்கு புனிதத் தீர்த்த அமைப்பு நிலைபெறுகிறது. பிரம்மா அந்த நதிக்கு ‘புஷ்கராவர்த்தகா’ என்று பெயரிட்டு, தன் அனுக்ரஹத்தால் உலகில் அதன் புகழை அறிவிக்கிறார். அங்கு நீராடி பக்தியுடன் பித்ரு-தர்ப்பணம் செய்தால் ‘திரி-புஷ்கர’ சமமான புண்ணியம் கிடைக்கும்; குறிப்பாக ஸ்ராவண மாதம், சுக்லபக்ஷம், த்ரிதீயைத் திதியில் செய்த தர்ப்பணம் பித்ருக்களுக்கு நீண்ட காலத் திருப்தியை அளிக்கும் என காலவிதி கூறப்படுகிறது.

दुःखान्तकारिणी–लागौरीमाहात्म्य (Duhkhāntakāriṇī / Lāgaurī Māhātmya) — Śītalā as the Ender of Afflictions
இந்த அத்தியாயத்தில் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் அருள்பாலிக்கும் பாதுகாவல் தேவியின் மகிமை கூறப்படுகிறது. துவாபரயுகத்தில் அவள் ‘சீதலா’ எனப் புகழ்பெற்றாள்; கலியுகத்தில் அதே தேவியே ‘கலிதுஃகாந்தகாரிணீ’—கலியின் துயரங்களை முடிவுறச் செய்பவள்—என்று மறுபெயருடன் விளங்குகிறாள். ஈசுவரன் அவளது சன்னிதியை விளக்கி, குழந்தைகளின் நோய்கள், குறிப்பாக விச்போட/புண்கள்-பொட்டுகள் போன்ற வெடிப்புநோய்கள் மற்றும் அதனுடன் வரும் கலக்கங்களைத் தணிக்க வேண்டிய பக்தி-வழிமுறையைச் சொல்கிறார். முதலில் ஆலயத்தில் தேவியைத் தரிசித்து, மசூர்தால் (மசூர) அரைத்து அளவோடு சாந்திக்கான நைவேத்யம் தயாரித்து, குழந்தைகளின் நலனுக்காக சீதலையின் முன் சமர்ப்பிக்க வேண்டும். துணைச் சடங்குகளாக ஸ்ராத்தம் செய்து, பிராமணர்களுக்கு அன்னதானம் செய்வதும் கூறப்படுகிறது. கற்பூரம், மலர்கள், கஸ்தூரி, சந்தனம் போன்ற நறுமணப் பொருட்களும், நெய்-பாயசமும் நைவேத்யமாக அர்ப்பணிக்க வேண்டும்; இறுதியில் தம்பதியர் அர்ப்பணித்த பொருட்கள்/ஆடைகளை அணிய வேண்டும் (பரிதாபனம்) என விதிக்கப்படுகிறது. சுக்ல நவமி நாளில் புனித பில்வமாலை அர்ப்பணித்தால் ‘சர்வசித்தி’ கிடைக்கும் என்பதே இவ்வத்தியாயத்தின் முக்கிய பலன்.

लोमशेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Lomaśeśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் உபதேசித்து—துஃகாந்தகாரிணி தலத்தின் கிழக்கே, ‘ஏழு வில்-அளவு’ (தனுஷாம் சப்தகே) எல்லைக்குள் உள்ள உயர்ந்த திருத்தலம் லோமசேஸ்வரத்திற்குச் செல்லுமாறு கூறுகிறார். அங்கு குகையின் உள்ளே மகாலிங்கத்தை முனிவர் லோமசர் மிகக் கடுமையான தவம் செய்து நிறுவினார் என வர்ணிக்கப்படுகிறது. பின்னர் நீண்ட ஆயுளின் தத்துவம் சொல்லப்படுகிறது—உடலில் உள்ள ரோமங்களின் எண்ணிக்கைக்கு ஒப்ப இன்றர்களின் எண்ணிக்கை; இன்றர்கள் ஒன்றன்பின் ஒன்றாக அழியும்போது அதற்கேற்ப ரோமவிழுதல் நிகழும் எனக் கூறப்படுகிறது. ஈசுவரன் அருளால் லோமசர் பல பிரம்மாக்களின் ஆயுள் வரை வாழும் அபூர்வ நீட்சி பெறுகிறார். லோமசர் போற்றிப் பூஜித்த அந்த லிங்கத்தை பக்தியுடன் வழிபடுவோர் நீண்ட ஆயுள், நோயற்ற நிலை, நலமுடன் சுகமாக வாழ்வர் எனப் பலன் உரைக்கப்படுகிறது.

कंकालभैरवक्षेत्रपालमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Kaṅkāla Bhairava as Kṣetrapāla
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் அனுமதித்த வாக்கினால் புனிதக் க்ஷேத்திரத்தின் முதன்மை க்ஷேத்ரபாலராகிய கங்கால பைரவனின் மாஹாத்மியம் கூறப்படுகிறது. பைரவர் அவரை க்ஷேத்திரத்தைப் பாதுகாக்க நியமித்தார்; விகாரமான இயல்புடைய உயிர்களின் தீங்கிழைக்கும் எண்ணங்களை அடக்கவும் எதிர்க்கவும் அவர் வல்லவர் என விளக்கப்படுகிறது. ஸ்ராவண மாத சுக்ல பஞ்சமி மற்றும் ஆஸ்வின மாத சுக்ல அஷ்டமி ஆகிய நாட்களில் பக்தியுடன் வழிபட வேண்டிய காலம் நிர்ணயிக்கப்படுகிறது. பலி மற்றும் மலர்ப்பூஜை ஆகியவற்றை முறையாக அர்ப்பணித்து க்ஷேத்திரத்தில் வசிக்கும் பக்தன் வழிபட்டால், அவனுடைய காரியங்கள் தடையின்றி நடைபெறும்; கங்கால பைரவர் தன் பிள்ளையைப் போலக் காத்தருள்வார் என்று பலன் கூறப்படுகிறது.

Tṛṇabindvīśvara Māhātmya (तृणबिन्द्वीश्वरमाहात्म्य) — Glory of the Shrine of Tṛṇabindvīśvara
இந்த अध्यாயத்தில் ‘ஈஸ்வர உவாச’ என்ற ஷைவ வெளிப்பாட்டு நடையில், பிரபாச க்ஷேத்திரத்தின் மேற்கு பகுதியில் உள்ள திருணபிந்த்வீஸ்வரத் தலத்தின் இருப்பிடம் கூறப்படுகிறது. இது ‘ஐந்து தனு’ அளவுக்குள் அமைந்த புனிதப் பகுதி என விளக்கி, அங்கு சிவலிங்கத்தின் மகிமை சிறப்பாகப் புகழப்படுகிறது. தலத்தின் புனிதத்திற்கான காரணமாக முனிவர் திருணபிந்து செய்த கடுந்தவம் கூறப்படுகிறது. அவர் பல ஆண்டுகள் தபம் செய்து, மாதந்தோறும் குசா புல்லின் நுனியிலிருந்து ஒரு நீர்த்துளி மட்டுமே அருந்தும் நியமத்தைப் பின்பற்றி கட்டுப்பாடு, துறவு, பக்தி ஆகியவற்றின் மாதிரியாக விளங்கினார். ஈஸ்வராராதனையின் பலனாக ‘சுப பிராபாசிக க்ஷேத்திரத்தில்’ பரம சித்தியை அடைந்தார் எனச் சொல்லி, இந்த अध्यாயம் தலவரைபடம், காரணக் கதை, தபோபக்தி நெறி ஆகியவற்றைச் சுருக்கமாக நிறுவுகிறது.

चित्रादित्यमाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya of Citrāditya (and the Stotra of the 68 Names of Sūrya)
ஈசுவரன் உபதேசிப்பது: பிரம்மகுண்டத்தருகே உள்ள, வறுமைநாசகமான சித்ராதித்ய தலத்திற்குச் செல்ல வேண்டும். முன்னுரை கதையில் தர்மநிஷ்ட காயஸ்தன் மித்ரன் எல்லா உயிர்களின் நலனில் ஈடுபட்டவன்; அவனுக்கு சித்ரன் என்ற மகனும் சித்ரா என்ற மகளும் இருந்தனர். மித்ரன் மறைந்த பின் மனைவி சஹகமனம்/சதி செய்தாள்; இரு பிள்ளைகளையும் முனிவர்கள் காத்து, பின்னர் அவர்கள் பிரபாசப் பகுதியில் தவம் செய்தனர். சித்ரன் பாஸ்கரன் (சூரியன்) பிரதிஷ்டை செய்து விதிப்படி பூஜை செய்து, பரம்பரையாகக் கற்றுத் தரப்பட்ட ஸ்தோத்திரத்தை ஜபித்தான்; அதில் சூரியனின் அறுபத்தெட்டு ரகசிய நாமங்கள் கூறப்பட்டு, அவை இந்தியாவின் பல தீர்த்தங்களோடு சூரியனை இணைக்கின்றன. அந்த நாமங்களை கேட்பதும் ஜபிப்பதும் பாபநாசம், வேண்டிய பலன் (ராஜ்யம், செல்வம், சந்ததி, சுகம்), நோய்நிவாரணம், பந்தவிமோசனம் ஆகியவற்றை அளிக்கும் என உரை கூறுகிறது. மகிழ்ந்த சூரியன் சித்ரனுக்கு செயல்-ஞானப் பரிபக்வத்தை அருள, பின்னர் தர்மராஜன் அவனைச் சித்ரகுப்தனாக—உலகக் கர்மங்களை எழுதும் பதிவாளராக—நியமித்தான். இறுதியில் குறிப்பாக சப்தமி திதியில் பூஜை விதியும், தானங்கள்—குதிரை, உறையுடன் வாள், பிராமணனுக்கு பொன்—யாத்திரைப் புண்ணியத்திற்காக விதிக்கப்படுகின்றன.

चित्रपथानदीमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of the Citrāpathā River
இந்த அத்தியாயத்தில் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள சித்ரபதா நதியின் மாஹாத்மியம் மற்றும் அதன் சடங்கு-பலன் அளிக்கும் திறன் கூறப்படுகிறது. தேவியிடம், பிரஹ்மகூண்டத்தின் அருகில் சித்ராதித்யனுடன் தொடர்புடைய இடத்தில் உள்ள இந்த நதிக்குச் செல்லுமாறு உபதேசிக்கப்படுகிறது. கதையில்—யமனின் ஆணையால் யமதூதர்கள் ‘சித்ர’ என்ற ஒருவரை அழைத்துச் செல்கிறார்கள்; இதை அறிந்த அவன் சகோதரி துயரத்தில் ‘சித்ரா’ என நதியுருவம் கொண்டு, சகோதரனைத் தேடி கடலில் புகுகிறாள்; பின்னர் த்விஜர்கள் அந்த நதிக்கு ‘சித்ரபதா’ என்று பெயரிடுகின்றனர். பலன்: சித்ரபதாவில் நீராடி சித்ராதித்யனை தரிசிப்பவன், திவாகரனுடன் தொடர்புடைய பரம பதவியை அடைகிறான். கலியுகத்தில் இந்த நதி மறைந்துபோய் அரிதாக, குறிப்பாக மழைக்காலத்தில் மட்டுமே தோன்றும் எனச் சொல்லப்படுகிறது; ஆனால் எப்போது தோன்றினாலும், வெறும் தரிசனமே பிரமாணம்—காலக் கணக்கின் கட்டுப்பாடு இல்லை. இத்தலம் பித்ருலோகத்துடனும் இணைக்கப்படுகிறது: நதியைப் பார்த்தவுடன் ஸ்வர்கஸ்த பித்ருக்கள் மகிழ்ந்து, சந்ததியினர் செய்யும் ஸ்ராத்தத்தை எதிர்பார்க்கிறார்கள்; அதனால் அவர்களுக்கு நீண்ட திருப்தி உண்டாகிறது. ஆகவே பாபநாசமும் பித்ருப்ரீதியும் பெற அங்கே ஸ்நானமும் ஸ்ராத்தமும் செய்யுமாறு கூறி, சித்ரபதா பிரபாசத்தின் புண்யம் விளைக்கும் தீர்த்தநதியாகப் போற்றப்படுகிறது.

कपर्दिचिन्तामणिमाहात्म्यवर्णनम् (Kapardī–Chintāmaṇi Māhātmya: Description of the Sacred Efficacy)
அத்தியாயம் 141-ல் ஈசுவரர் அருளிய சுருக்கமான தத்துவ-வழிபாட்டு விதி கூறப்படுகிறது. முதலில் யாத்திரிகன் கபர்தி நிறுவப்பட்ட தலத்திற்குச் சென்று, அங்கிருந்து வடதிசையில் அருகிலுள்ள ‘சிந்திதார்த்தப்ரத’ எனப் புகழ்பெற்ற தெய்வத்தலத்தை அடைய வேண்டும்; அது மனத்தில் நினைத்த இலக்குகளை வழங்கும் இரண்டாம் சிந்தாமணி மணிபோல் வர்ணிக்கப்படுகிறது. பின்னர் காலமும் முறையும் நிர்ணயிக்கப்படுகிறது: சதுர்த்தி திதியில், குறிப்பாக அங்காரக வாரம் (செவ்வாய்) இணையும் போது, தெய்வத்திற்கு ஸ்நானம்/அபிஷேகம் செய்து முழுமையான பூஜை நடத்தி, மங்களகரமான பலவகை நைவேத்யங்களை சமர்ப்பிக்க வேண்டும். இவ்வழிபாடு விக்னராஜன் (கணேசன்) திருப்திக்காகும்; ஒழுங்குடன் செய்தால் எல்லா விருப்பங்களும் நிறைவேறும் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது.

चित्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Citreśvara Māhātmya—Account of the Glory of Citreśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம்—பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் ஆக்நேய (தென்-கிழக்கு) திசை நோக்கி, ஏழு வில் அளவு தூரத்தில் ‘சித்ரேஸ்வர’ எனும் மிகுந்த மகிமையுடைய லிங்கம் இருப்பதாகக் கூறுகிறார். அது ‘சர்வ-பாதக-நாசனம்’ என்று விளக்கப்பட்டு, அதன் தரிசனமும் பூஜையும் செய்தால் பக்தனுக்கு நரகப் பயம் நீங்கும் என அறிவுறுத்தப்படுகிறது. இங்கு பாவம் மாசுபோல் கருதப்பட்டு, சித்ரேஸ்வரன் அதை ‘மார்ஜயதி’—அதாவது துடைத்து சுத்திகரிக்கிறான் என்ற தத்துவம் கூறப்படுகிறது. ஆகவே முழு முயற்சியுடன் சித்ரேசனை வழிபட வேண்டும்; பாவச் சுமையுடன் இருப்பவரும் நரகத்தை காணார் எனப் பலன் உரைக்கப்படுகிறது. இது ஸ்கந்த மஹாபுராணம், பிரபாச கண்டம், பிரபாசக்ஷேத்ர மாஹாத்மியம் (முதல் பகுதி), அதிகாரம் 142.

विचित्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Vicitreśvara
ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் விசித்ரேஸ்வரத் தீர்த்தயாத்திரையின் முறையை உரைக்கிறார். பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் அந்தப் பகுதியில் கிழக்குத் திசையில், சிறிது ஆக்னேய (தென்-கிழக்கு) எல்லைக்குள், பத்து வில்-அளவு தூரத்தில் அமைந்துள்ள உயர்ந்த லிங்கம் என இடவிவரம் கூறப்படுகிறது. தோற்றக் கதையில் யமனின் எழுத்தர் ‘விசித்ர’ கடுந்தவம் செய்து இந்த மகாலிங்கத்தை நிறுவினான் என்று சொல்லப்படுகிறது. இந்த லிங்கத்தை தரிசித்து வழிபட்டால் எல்லாப் பாவங்களும் நீங்கும்; விதிமுறையுடன் பூஜை செய்தால் பக்தன் துயரால் பாதிக்கப்படமாட்டான்—என்று பலன் உரைக்கப்படுகிறது.

पुष्करकुण्डमाहात्म्य (Puṣkara-kuṇḍa Māhātmya) — The Glory of Puṣkara Pond
ஈஸ்வரன் மகாதேவியிடம் “மூன்றாம் மகா புஷ்கர”த்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். அதன் கிழக்குப் பகுதியில், ஈசான திசை அருகில், ‘புஷ்கர’ எனப் பெயரால் நினைவுகூரப்படும் ஒரு சிறிய குளம் இருப்பதாகக் கூறுகிறார். மதிய வேளையில் அங்கே பிரம்மா வழிபட்டார் என்ற ஆதர்ச முன்னுதாரணம் மூலம் தீர்த்தத்தின் அதிகாரம் நிறுவப்படுகிறது; மேலும் மூவுலகத் தாய் சந்த்யை ‘பிரதிஷ்டை’ (நிலைப்படுத்தல்/ஸ்தாபனம்) தொடர்புடையதாகச் சொல்லப்படுகிறது. பௌர்ணமி நாளில் அமைதியான மனத்துடன் அங்கே நீராடுபவன் ‘ஆதி-புஷ்கர’த்தில் முறையாக நிறைவேற்றிய ஸ்நானத்தின் பலனை அடைவான் என விதி கூறுகிறது. எல்லாப் பாவங்களும் நீங்குவதற்காக ஹிரண்யதானம் (தங்கதானம்) செய்யவும் கட்டளையிடப்படுகிறது. இறுதிப் பலश्रுதி, இந்தச் சுருக்கமான மாஹாத்மியத்தை கேட்பது பாவநாசகமும், விரும்பிய பயனை அளிப்பதும் என அறிவிக்கிறது.

गजकुंभोदरमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Gajakumbhodara: Vighneśa at the Kuṇḍa)
அத்தியாயம் 145 பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தில் வி்நேசர் (கணேசர்) பற்றிய ஒரு உள்ளூர் திருவுருவமான ‘கஜகும்போதர’ மாஹாத்மியத்தைச் சுருக்கமாக எடுத்துரைக்கிறது. ஈசுவரன் யானைச் சிறப்பம்சங்களுடன் விளங்கும் இந்த வடிவத்தைச் சுட்டி, தடைகளை நீக்கும், தவறுசெயல்களை அழிக்கும் தெய்வமாகப் போற்றுகிறார். பின்னர் ஒரு குறிப்பிட்ட அனுஷ்டானம் விதிக்கப்படுகிறது: முயற்சியுடன் ஒழுங்குபட்ட மனத்துடன் யாத்திரிகன் சதுர்த்தி நாளில் அந்தக் குண்டத்தில் நீராடி, பக்தியுடன் தெய்வத்தை வழிபட வேண்டும். சரியான காலத்தில் தூய பக்தி மற்றும் நெறியுடனான செயல் தெய்வத் திருப்தியை அளிக்கிறது; அதனால் இடையூறுகள் நீங்கி, மங்களப் பயன்கள் நிறைவேறும் என உணர்த்தப்படுகிறது. முடிவில் இது ஸ்கந்தபுராணத்தின் ‘கஜகும்போதர மாஹாத்மிய வர்ணனம்’ எனக் குறிப்பிடப்படுகிறது.

यमेश्वर-प्रतिष्ठा तथा पापविमोचन-उपदेशः (Yameśvara Installation and Guidance on Release from Demerit)
இந்த அத்தியாயத்தில் சாயை தொடர்பான சாபத்தால் தர்மராஜன் யமன் துன்புறுகிறார்; அவனுடைய ஒரு பாதம் விழுந்து கடும் வேதனை அடைகிறான். அவர் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் தவம் செய்து சூலதாரி சிவனின் லிங்கத்தை நிறுவுகிறார். சிவன் நேரில் தோன்றி வரம் கேளென அழைக்க, யமன் விழுந்த பாதம் மீண்டும் கிடைக்க வேண்டுமென வேண்டுகிறான். மேலும், பக்தியுடன் யமேஸ்வர லிங்கத்தை தரிசிப்போர்க்கு பாபவிமோசனம் உண்டாக வேண்டுமென யமன் பிரார்த்திக்கிறான். சிவன் அருளளித்து மறைந்தார்; யமனுக்கு பாதம் மீண்டு, அவர் ஸ்வர்க்கம் திரும்புகிறார். யாத்திரை விதியாக—ப்ராத்ருத்விதீயா சங்கம காலத்தில் குளத்தில் நீராடி ஆலயத்தருகே யமேஸ்வர தரிசனம் செய்ய வேண்டும். திலபாத்திரம், தீபம், பசுக்கள், காஞ்சனம் ஆகியவற்றை யமனுக்காக அர்ப்பணித்தால் எல்லாப் பாவங்களும் நீங்கும் என கூறப்படுகிறது; நீதியின் காரணத்தை மறுப்பதல்ல, பக்தி-தவம்-விதிக்கிரமச் செயலால் பயம் தணியும் என்பதே போதனை.

ब्रह्मकुण्डमाहात्म्य (Brahmakuṇḍa Māhātmya) — The Glory of Brahmakuṇḍa at Prabhāsa
இந்த அத்தியாயம் சிவன்–தேவி உரையாடலாக அமைந்துள்ளது. பிரபாசத்தில் பிரம்மா உருவாக்கிய ஒப்பற்ற தீர்த்தமான ‘பிரம்மகுண்டம்’ நோக்கி ஈசுவரன் தேவியை வழிநடத்துகிறார். சோமன்/சசாங்கன் சோமநாதரை நிறுவிய காலத்தில் தேவர்கள் அபிஷேகத்திற்காக கூடினார்கள்; அப்போது நிறுவலுக்கான சுயம்பு-சின்னம் அளிக்குமாறு பிரம்மாவிடம் வேண்டினர். பிரம்மா தவம், தியானத்தால் விண், மண், பாதாளம் ஆகிய மூன்று உலகங்களிலுள்ள எல்லாத் தீர்த்தங்களையும் ஒருங்கே இக்குண்டத்தில் சேர்த்தார்; அதனால் இதற்கு “பிரம்மகுண்டம்” என்ற பெயர் ஏற்பட்டது. இங்கு ஸ்நானமும் பித்ரு-தர்ப்பணமும் அக்னிஷ்டோம யாகத்துக்கு இணையான புண்ணியத்தையும், ஸ்வர்கப் பயணப் பலனையும் தரும் என கூறப்படுகிறது. பாபநாசத்திற்காக பண்டித பிராமணர்களுக்கு தானம் செய்யுமாறு வலியுறுத்தப்படுகிறது. பௌர்ணமி, பிரதிபத திதிகளில் சரஸ்வதி இங்கு ஸ்நானம் செய்கிறாள் எனக் கூறி கால-புனிதத்தையும் காட்டுகிறது. குண்டநீரை ‘சித்த-ரசாயனம்’ என—பல நிறங்களும் நறுமணங்களும் கொண்ட அதிசயமாக—வர்ணிக்கிறது; ஆனால் அதன் செயல்திறன் மகாதேவனின் திருப்திக்கு உட்பட்டது. பாத்திரத் தயாரிப்பு, வெப்பமூட்டல், மீண்டும் மீண்டும் ஊற்றிச் சுத்திகரித்தல் போன்ற முறைகளும், பல ஆண்டுகள் ஸ்நானம், மந்திரஜபம், ஹிரண்யேச, க்ஷேத்ரபால, பைரவீசுவரர் பூஜையும் செய்தால் ஆரோக்கியம், நீண்ட ஆயுள், வாக்குத் திறன், கல்வி கிடைக்கும் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் பிரதக்ஷிணை, பூஜை, பக்தியுடன் கேட்பதால் பாபங்கள் நீங்கி பிரம்மலோகம் அடைதல் எனப் பலश्रுதி உரைக்கப்படுகிறது.

Kūpa–Kuṇḍala-janma-kathā and Śivarātri-phala (The Well of Kundala and the Fruit of Śivarātri)
இந்த அதிகாரம் சிவ–தேவி உரையாடலாக அமைந்து, பிரம்மதீர்த்தத்தருகே பிரம்மகுண்டத்தின் வடக்கில் உள்ள ‘குண்டல’ எனும் கிணற்றைச் சுட்டுகிறது. அங்கு நீராடினால் திருட்டுப் பாவம் நீங்கி மிகுந்த புனிதம் பெறும் என கூறப்படுகிறது. குறிப்பாக சிவராத்திரியில், வன்முறையால் இறந்தோர் மற்றும் நெறியழுக்கத்தால் குறியிடப்பட்டோர் நலனுக்காக பிண்டதானம் போன்ற சடங்குகள் செய்ய வேண்டுமென வலியுறுத்தப்படுகிறது. தேவியின் கேள்வியால் அந்தத் தலம் எவ்வாறு புகழ்பெற்றது என்பதை ஈசுவரன் காரணக் கதையாக உரைக்கிறார். ராஜா சுதர்சனன் முன்ஜன்ம நினைவு பெறுகிறார்—முன்ஜன்மத்தில் அவர் ஒரு திருடன்; சிவராத்திரி ஜாகரண இரவில் தீச்செயல் செய்ய முயன்றபோது அரச காவலர்களால் கொல்லப்பட்டு, அவரது அவசேஷங்கள் பிரம்மதீர்த்தத்தின் வடக்கில் புதைக்கப்பட்டன. அறியாமலே சிவராத்திரி விழிப்புடன் ஏற்பட்ட தொடர்பும் க்ஷேத்திரத்தின் மகிமையும் காரணமாக அவர் மாற்றமளிக்கும் பலனைப் பெற்று, தர்மநெறி கொண்ட ராஜா சுதர்சனனாக மறுபிறவி எடுக்கிறார். பின்னர் தங்கம் கிடைத்தது என்ற வெளிப்படையான சின்னம் மக்கள் முன் உண்மையை உறுதிப்படுத்துகிறது; ‘சித்ராபதா’ நதி தோன்றி பெயர் பெறுகிறது. ஸ்ராவண மாதத்தில் அந்தக் கிணற்றில் நீராடி விதிப்படி ஸ்ராத்தம் செய்து, சித்ராதித்யனை வழிபட்டால் சிவலோகத்தில் மரியாதை கிடைக்கும் என கூறப்படுகிறது. இறுதியில், இதை வாசித்தோ கேட்டோ இருப்பவர்களுக்கு ருத்ரலோகத்தில் புனிதமும் மதிப்பும் கிடைக்கும் என பலश्रுதி வழங்கப்படுகிறது.

Bhairaveśvara at Brahmakuṇḍa (भैरवेश्वर-ब्रह्मकुण्ड-माहात्म्यम्)
ஈஸ்வரன் தேவியிடம்—பிரம்மகுண்டத்தின் ஈசான (வடகிழக்கு) பகுதியில் நிலவும் பைரவீஸ்வரன் மிகச் சிறந்த வெளிப்பாடு; அவர் தீர்த்தத்தின் காவலரும் பாபநாசகரும் என அறிவுறுத்துகிறார். அவர் சதுர்வக்த்ர (நான்முக) ரூபமாக வர்ணிக்கப்படுவதால், இத்தலத்தில் பாதுகாப்பும் சடங்கு-அதிகாரமும் வெளிப்படுகின்றன. யாத்திரை வழிபாட்டு முறை சுருக்கமாக கூறப்படுகிறது—மகாகுண்டத்தில் நீராடி, இந்திரியக் கட்டுப்பாட்டுடன் பக்தியோடு பஞ்சோபசார முறையில் பூஜை செய்ய வேண்டும். பலஸ்ருதியில், வழிபடுபவன் முன்னோரும் வருங்கால வம்சமும் ‘தாரயேத்’—உயர்த்தி விடுவிப்பான்; பக்தனுக்கு இழப்பு அல்லது அழிவு வராது என உறுதி அளிக்கப்படுகிறது. ஒளிமிகு விமானங்கள், சூரியசம பிரகாசத்தில் இடையறாத பயணம், தெய்வீக அனுபவங்கள் ஆகிய பலன்கள் கூறப்பட்டு, இந்த நான்முக லிங்கத்தை தரிசிப்பதாலேயே எல்லாப் பாவங்களும் நீங்கும் என முடிவுறுகிறது.

ब्रह्मकुण्डसमीपस्थ-ब्रह्मेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Glory of Brahmeśvara near Brahma-kuṇḍa)
இந்த अध्यாயத்தில் ஈசுவரன், முன்பு நிறுவப்பட்ட பிரம்மகுண்டத்தின் தெற்கில் உள்ள ‘பிரம்மேஸ்வர’ எனும் சைவத் திருத்தலத்தின் மகிமையை உபதேசிக்கிறார். அது திரிலோகப் புகழுடையது என்றும், சிவகணங்கள் அதை பாதுகாக்கின்றனர் என்றும் கூறி, பிரபாசத் தீர்த்தவலயத்தில் அதன் அதிகாரத்தை நிலைநிறுத்துகிறார். யாத்திரிகன் கடைப்பிடிக்க வேண்டிய நியமமான வழிமுறை கூறப்படுகிறது—முதலில் பிரம்மேஸ்வரரிடம் சென்று அங்கே ஸ்நானம் செய்ய வேண்டும்; குறிப்பாக சதுர்தசி நாளிலும், அதிலும் சிறப்பாக அமாவாசை நாளிலும். பின்னர் விதிப்படி ஸ்ராத்தம் செய்து, அதன் பின் பிரம்மேஸ்வரரை வழிபட வேண்டும். அடுத்து தானவிதி—பிராமணர்களுக்கு பொன் தானம் செய்வது சங்கரரின் திருப்திக்குரியதாகப் புகழப்படுகிறது. இவ்வழிபாடுகளின் பலனாக ‘ஜன்மபல’ பெறுதல், பெரும் கீர்த்தி, மேலும் பிரம்மாவின் அருளால் உண்டாகும் ஆனந்தநிலை என்று பலश्रுதி கூறுகிறது.

Sāvitrīśvara-bhairava-māhātmya (सावित्रीश्वरभैरवमाहात्म्य)
அத்தியாயம் 151 பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் பிரம்மகுண்டத்தின் அருகிலுள்ள தீர்த்தமாஹாத்மியத்தைச் சுருக்கமாக எடுத்துரைக்கிறது. ஈசுவரன் அங்கு தெற்கு பகுதியில் பிரம்மகுண்டத்தருகே அமைந்த மூன்றாவது பைரவனை விவரிக்கிறார்; அந்த இடத்தில் சாவித்ரி ஒரு சைவப் பிரதிஷ்டையுடன் தொடர்புபடுத்தப்படுகிறாள். சாவித்ரி கட்டுப்பாடு, கடுமையான நியமங்கள் ஆகியவற்றுடன் பக்தித் தவம் செய்து சங்கரனைப் பிரசன்னப்படுத்துகிறாள். பிரசன்னமான சிவன் வரமாக ஒரு விதியை அளிக்கிறார்—பிரம்மகுண்டத்தில் நீராடி பௌர்ணமி நாளில் “என் லிங்கம்” என்பதை நறுமணம், மலர்கள் முதலியவற்றை முறையாக அர்ப்பணித்து வழிபடுவோர் விரும்பிய மங்களப் பலன்களைப் பெறுவர். மகாபாபச் சுமையுள்ளவரும் குற்றங்களிலிருந்து விடுபட்டு, வृषபத்வஜனான சிவனின் பாதுகாப்பில் புருஷார்த்த நிறைவை அடைவர். இறுதியில் சிவன் அந்தர்தானம் செய்கிறான்; சாவித்ரி சைவப் பாவத்தை நிறுவி பிரம்மலோகத்திற்குச் செல்கிறாள்; இதைச் செவிமடுக்கும் விவேகி ச்ரோதைவும் தோஷமுக்தி பெறுவான் எனப் பலश्रுதி கூறுகிறது।

नारदेश्वरभैरवप्रादुर्भावः (Naradeśvara Bhairava: Origin and Merit)
ஈசுவரன் பைரவ அவதாரங்களின் வரிசையை விளக்கி, பிரம்மேசரின் மேற்கில் வில்லளவுகளால் துல்லியமாக அளந்து அமைந்த நான்காவது பைரவத் தலத்தைச் சொல்கிறார். அங்கே நாரத முனிவர் நிறுவிய லிங்கம் ‘நாரதேச்வர’ எனப் பெயர்பெற்று, எல்லாப் பாவங்களையும் நீக்கி வேண்டிய பயனை அளிப்பதாகப் போற்றப்படுகிறது. கதையில் நாரதர் முன்பு பிரம்மலோகத்தில் இருந்தபோது, சரஸ்வதியுடன் தொடர்புடைய ஒளிமிகு தெய்வீக வீணையைப் பார்த்து ஆர்வத்தால் முறையின்றி வாசிக்கிறார். அதிலிருந்து எழுந்த ஏழு ஸ்வரங்கள் ‘வீழ்ந்த பிராமணர்கள்’ எனக் கூறப்படுகின்றன; பிரம்மா இதை அறியாமையால் ஏற்பட்ட குற்றமாகக் கருதி, ஏழு பிராமணர்களுக்கு தீங்கு செய்ததற்குச் சமமான மகாபாதகம் எனச் சொல்லி, பரிகாரமாகப் பிரபாசத்தில் பைரவனைத் திருப்திப்படுத்தச் செல்க என ஆணையிடுகிறார். நாரதர் பிரபாசம் வந்து பிரம்மகுண்டத்தில் நூறு தெய்வ ஆண்டுகள் பைரவனை வழிபட்டு சுத்தி பெறுகிறார்; பாடல்-வித்தையில் தேர்ச்சி அடைகிறார். முடிவில் ‘நாரதேச்வர பைரவ’ லிங்கம் பெரும் குற்றங்களை அழிப்பதாகவும், அறியாமையால் வீணை/ஸ்வரங்களைப் பயன்படுத்துவோர் சுத்திக்காக அங்கே செல்ல வேண்டும் என்றும் விதிக்கப்படுகிறது. மாக மாதத்தில் கட்டுப்பட்ட உணவுடன் தினம் மூன்று வேளை பூஜை செய்தால், பக்தன் இனிய, மங்களமான ஸ்வர்க்க நிலையை அடைவான்.

Hiraṇyeśvara-māhātmya (हिरण्येश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Hiraṇyeśvara near Brahmakuṇḍa
ஈசுவரன் தேவியிடம் பிரம்மகுண்டத்தின் அருகிலுள்ள ஹிரண்யேஸ்வர லிங்கத்தின் இருப்பிடமும் மோட்சம் அளிக்கும் மகிமையும் கூறுகிறார். பிரம்மகுண்டத்தின் வடமேற்கில் அமைந்த இந்த உயர்ந்த லிங்கம் க்ருதஸ்மரா, அக்னிதீர்த்தம், யமேஸ்வரம் மற்றும் வடக்கு கடற்பகுதி ஆகிய புனித அடையாளங்களுக்கிடையில் உள்ளது; பிரம்மகுண்டம் அருகே புகழ்பெற்ற ‘ஐந்து பைரவங்கள்’ உள்ளன என்றும் குறிப்பிடப்படுகிறது. பிரம்மா லிங்கத்தின் கிழக்குப் புறத்தில் கடும் தவம் செய்து சிறந்த யாகத்தைத் தொடங்கினார். தேவர்கள், ரிஷிகள் தத்தம் பங்குகளைப் பெற வந்தபோது, தக்ஷிணை (புரோகிதருக்கான காணிக்கை) போதாமையால் யாகம் நிறைவேறாத நிலை ஏற்பட்டது. அப்போது பிரம்மா மகாதேவரை வேண்ட, அவரின் அருள்செயலால் தேவர்களின் நலனுக்காக சரஸ்வதி அழைக்கப்பட்டாள்; அவள் ‘காஞ்சன-வாஹினி’ (தங்கம் சுமக்கும் நதி) ஆனாள். அவளின் மேற்கே ஓடும் ஓடை எண்ணற்ற தங்கத் தாமரைகளை உண்டாக்கி அக்னிதீர்த்தம் வரை பகுதியை நிரப்பியது. பிரம்மா அந்த தங்கத் தாமரைகளை தக்ஷிணையாகப் பகிர்ந்து யாகத்தை முடித்தார்; மீதமிருந்த தாமரைகளை நிலத்தடியில் வைத்துத் அதன் மேல் லிங்கத்தை நிறுவினார்—அதனால் பெயர் ‘ஹிரண்யேஸ்வரன்’, தெய்வீக தங்கத் தாமரைகளால் வழிபடப்படுபவன். பிரம்மகுண்டத்தின் நீர் பல நிறங்களில் தோன்றும் என்றும், அடியில் மறைந்த தாமரைகளால் சில கணங்கள் தங்கம் போல மாறும் என்றும் கூறப்படுகிறது. ஹிரண்யேஸ்வர தரிசனம்-பூஜையால் பாபநாசமும் வறுமை நீக்கமும் உண்டாகும்; மாக சதுர்தசி வழிபாடு முழு பிரபஞ்சத்தையும் வணங்குவதற்கு ஒப்பெனவும், பக்தியுடன் கேட்டு/படித்தால் தேவலோகப் பிராப்தியும் பாபவிமோசனமும் கிடைக்கும் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது.

गायत्रीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Glory of Gayatrīśvara Liṅga)
ஈசுவரன் தேவியிடம்—ஹிரண்யேஸ்வரத்தின் வாயவ்ய திசையில் ‘மூன்று வில் நீளம்’ தூரத்தில் பாபவிமோசன லிங்கம் உள்ளது என அறிவுறுத்துகிறார். அதன் தரிசனமும் ஸ்பரிசமும் எல்லா உயிர்களுக்கும் பாபநாசகமாகும். இது காயத்ரீ மந்திர/பரம்பரையின் மூலம் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்ட ‘ஆதி-லிங்கம்’ எனச் சொல்லப்படுகிறது. சுசியாகிய பிராமணன் அங்கு சென்று காயத்ரீ ஜபம் செய்தால், துஷ்ப்ரதிக்ரஹம் (தகாத தானம் ஏற்றல்) என்ற தோஷத்திலிருந்து விடுபடுவான். ஜ்யேஷ்ட பௌர்ணமியில் யதாசக்தி தம்பதியரை போஜனம் செய்து வஸ்திரம் அளித்தால் தௌர்பாக்யம் நீங்கும். பௌர்ணமி நாளில் கந்தம், புஷ்பம், நைவேத்யம் முதலியவற்றால் பூஜித்தால் ஏழு பிறவிகளுக்கு ‘பிராமண்ய’ பலன் உண்டாகும். இறுதியில், பிரஹ்மகுண்டத்தின் அருளால் கிடைத்த ‘சாரத்தின் சாரம்’ என இந்த உரை சுருக்கமாக நிறைவுறுகிறது.

Ratneśvara-māhātmya (रतनॆश्वरमाहात्म्य) — Sudarśana Kṣetra and the Merit of Ratnakuṇḍa Worship
இந்த अध्यாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியுடன் உரையாடி, ரத்னேஸ்வரத்தை ஒப்பற்ற தீர்த்தமாகக் காட்டுகிறார். அங்கே வல்லமையும் மேன்மையும் உடைய விஷ்ணு தவம் செய்து, எல்லா விருப்பங்களையும் அளிக்கும் லிங்கத்தை நிறுவினார் என்று கூறப்படுகிறது. ரத்னகுண்டத்தில் நீராடி, முழு உபசாரங்களுடன் இடையறாத பக்தியால் தெய்வத்தை வழிபட்டால் வேண்டிய பலன் கிடைக்கும். இத்தலத்தின் மகிமை மேலும் இவ்வாறு நிலைபெறுகிறது: அளவற்ற ஒளியுடைய ஸ்ரீகிருஷ்ணன் இங்கே கடுந்தவம் செய்து, எல்லா தைத்யர்களையும் அழிக்கும் சுதர்சனச் சக்கரத்தைப் பெற்றார். ஈசுவரன்—இந்த க்ஷேத்திரம் எனக்கு எப்போதும் பிரியம்; பிரளயத்திலும் என் சன்னிதி இங்கேயே இருக்கும் என்று அறிவிக்கிறார். இக்க்ஷேத்திரம் “சுதர்சன”ம் எனப் பெயர்பெற்று, அதன் எல்லை முப்பத்தாறு தன்வந்தரங்கள் என அளக்கப்படுகிறது. அந்த எல்லைக்குள் ‘தாழ்ந்தோர்’ எனக் கருதப்படுவோரும் அங்கே மரணமடைந்தால் பரமபதம் அடைவர்; மேலும் விஷ்ணுவுக்கு பொன் கருடமும் மஞ்சள் ஆடைகளும் தானம் செய்தால் தீர்த்தயாத்திரை பலன் கிடைக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது.

गरुडेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Garudeśvara Māhātmya—Account of the Glory of Garudeśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் ரத்னேஸ்வர மாஹாத்ம்யத்தின் தொடரில் ஒரு சுருக்கமான தீர்த்த உபதேசம் கூறப்படுகிறது. ஈசுவரன் தேவியிடம்—ரத்னேஸ்வரத்தின் வடக்கே தனுஸ் அளவிட்ட தூரத்தில் வைநதேயன் (கருடன்) பிரதிஷ்டை செய்த சிவலிங்கம் உள்ளது; அது “வைநதேய-பிரதிஷ்டித” எனப் புகழ்பெற்றது என்று அறிவுறுத்துகிறார். அந்த இடம் வைஷ்ணவ இயல்புடையது என உணர்ந்த கருடன் பாபநாசத்திற்காக அங்கே லிங்கத்தை நிறுவினான். பஞ்சமி திதியில் விதிப்படி வழிபட வேண்டும்; பஞ்சாமிர்த அபிஷேகம் செய்து முறையாக பூஜித்தால் எல்லாப் புண்ணியமும் கிடைத்து ஸ்வர்கபோகம் பெறலாம் என்று பலன் கூறப்படுகிறது. மேலும் ஏழு பிறவிகள் வரை பாம்பு-விஷத்தால் உண்டாகும் அபாயத்திலிருந்து பாதுகாப்பு உண்டு எனப் பலश्रுதி தெரிவிக்கிறது. இவ்வாறு சிவலிங்க பக்தி கருடன்/வைஷ்ணவச் சின்னத்துடன் இணைந்து, தீர்த்த யாத்திரை நெறியில் சுத்தியும் பாதுகாப்பும் தரும் மகிமையை வெளிப்படுத்துகிறது।

सत्यभामेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Satyabhāmeśvara Māhātmya (Account of the Glory of Satyabhāmeśvara)
ஈசுவரன் மகாதேவியை நோக்கி, மங்களகரமான சத்தியபாமேஸ்வரத் திருத்தல யாத்திரையை அறிவுறுத்துகிறார். ரத்னேஸ்வரத்திற்குத் தெற்கே ஒரு வில்-நீள இடைவெளியில் இத்தலம் இருப்பதாகவும், இது எல்லாப் பாவங்களையும் தணிக்கும் (சர்வபாப-ப்ரசமன) தலம் எனவும் கூறப்படுகிறது. இதை ஸ்ரீகிருஷ்ணரின் அழகு–உதாரத்தன்மை கொண்ட துணைவி சத்தியபாமை பிரதிஷ்டை செய்தாள் என விளக்கப்படுகிறது. வைஷ்ணவத் தொடர்புடைய இவ்விடத்தில் நீராடுதல் பாவநாசகமாகச் சொல்லப்படுகிறது. மாக மாதத்தின் த்ருதியைத் திதியில் பெண்களும் ஆண்களும் பக்தியுடன் பூஜை செய்தால் பாவவிமோசனம் கிடைக்கும் என காலவிதி தரப்படுகிறது. பலஸ்ருதியில் துரதிர்ஷ்டம், சோகம், துக்கம், தடைகள் ஆகியவற்றால் பாதிக்கப்பட்டவர்களும் இத்தலப் பிரபாவத்தால் விடுபட்டு, ‘சத்தியபாமான்விதர்’ ஆகி சத்தியபாமையின் புனித பிரதிஷ்டையுடன் இணைவு பெறுவர் என கூறப்படுகிறது.

अनंगेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Māhātmya of Anangeśvara: Narrative of the Shrine’s Glory)
அத்தியாயம் 158-ல் ஈசுவரன் யாத்திரை வழிகாட்டல் போலக் கேட்பவரை அனங்கேஸ்வர தரிசனத்திற்கு அழைக்கிறார். ரத்னேஸ்வரத்தின் முன்னால் ‘வில் எய்து தூரம்’ அளவில் அனங்கேஸ்வரம் இருப்பதாகச் சொல்லப்படுகிறது. அங்குள்ள லிங்கம் காமதேவனால்—விஷ்ணுவின் புதல்வன் என்றும் குறிப்பிடப்படுபவன்—பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டது; அந்தத் தலம் வைஷ்ணவத் தொடர்புடையதாகவும், கலியுகத்தில் பாபமல நீக்கத்திற்கு மிகச் சிறப்பானதாகவும் கூறப்படுகிறது. பலன் தெளிவாக உரைக்கப்படுகிறது—அனங்கேஸ்வர தரிசனமும் பூஜையும் செய்தால் பக்தனுக்கு காமதேவனைப் போன்ற கவர்ச்சி, அழகு, சமூக ஈர்ப்பு கிடைக்கும்; வம்சத்திலும் துரதிர்ஷ்டம் அல்லது அசுபக் குறைபாடுகள் தணியும். அனங்க-திரயோதசி நாளில் விரதத்துடன் சிறப்பு பூஜை செய்வது ‘ஜன்ம-சாபல்யம்’ தரும் எனப் புகழப்படுகிறது. தீர்த்தயாத்திரையின் நெறி நிறைவு हेतु நல்லொழுக்கம் கொண்ட பிராமணருக்கு சய்யாதானம் செய்ய வேண்டும்; குறிப்பாக விஷ்ணுபக்தருக்கு அளித்தால் புண்ணியம் மேலும் பெருகும் எனக் கூறப்படுகிறது.

रत्नकुण्ड-माहात्म्य (Ratnakuṇḍa Māhātmya) / The Glory of Ratna-Kuṇḍa near Ratneśvara
ஈசுவரன் மகாதேவியிடம், ரத்னேசுவரரின் தெற்கில் ஏழு வில் அளவு தூரத்தில் உள்ள ரத்னகுண்டம் எனும் உயர்ந்த நீர்த் தீர்த்தத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். இது மகாபாதகங்களையும் பெரிய குற்றங்களையும் நீக்கும் தூய்மையளிப்பதாகவும், இதை விஷ்ணு நிறுவியதாகவும் கூறப்படுகிறது. ஸ்ரீகிருஷ்ணன் பூமியிலும் விண்ணிலும் உள்ள எண்ணற்ற தீர்த்தங்களை ஒன்றுசேர்த்து இங்கே வைத்தார்; தெய்வகணங்கள் இதைக் காக்கின்றனர்; ஆகவே கலியுகத்தில் ஒழுக்கமற்றோர், அச்ரத்தையுடையோர் இதன் அருளைப் பெறுவது கடினம் என விளக்கப்படுகிறது. விதிப்படி நீராடினால் யாகப் பலன் பெருகி, அச்வமேத யாகப் பலனும் பலமடங்கு கிடைக்கும். ஏகாதசியன்று பித்ருக்களுக்கு பிண்டம் அளித்தால் அక్షய திருப்தி உண்டாகும்; உறுதியான நம்பிக்கையுடன் இரவு ஜாகரணம் செய்தால் வேண்டிய பலன் சித்திக்கும். தானமாக மஞ்சள் ஆடை மற்றும் பால் தரும் பசுவை விஷ்ணுவுக்கு அர்ப்பணித்தால் முழு தீர்த்தயாத்திரை பலன் கிடைக்கும். யுகப்படி பெயர்கள்—கிருதயுகத்தில் ஹேமகுண்டம், திரேதாவில் ரௌப்ய, துவாபரத்தில் சக்ரகுண்டம், கலியில் ரத்னகுண்டம்; பாதாளகங்கையின் ஓடைகளும் இங்கே இருப்பதால் இங்கு நீராடுதல் எல்லாத் தீர்த்தங்களிலும் நீராடியதற்கு சமம் என கூறப்படுகிறது.

रैवंतकराजभट्टारकमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Raivanta Rājabhaṭṭāraka
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தில் ரைவந்த ராஜபட்டாரகரின் தரிசனமும் பூஜையும் செய்ய வேண்டிய முறையை அறிவுறுத்துகிறார். அவர் சூரியபுத்திரன், அஸ்வாரூடன், மகாபலன்; க்ஷேத்திரத்தின் உள்ளே சாவித்ரியின் அருகில், நைர்ருதி திசையில் இருப்பதாக கூறப்படுகிறது. அவரை வெறும் தரிசனம் செய்தாலே பக்தன் எல்லா ஆபத்துகளிலிருந்தும் விடுபடுவான் எனப் பலன் உரைக்கப்படுகிறது. குறிப்பாக ஞாயிற்றுக்கிழமை (ரவிவாரம்) சப்தமி திதியுடன் கூடிய நாளில் பூஜை செய்ய வேண்டும் என்று விதி கூறப்படுகிறது. இப்படிப் பூஜித்தால் பூஜகரின் வம்சத்திலும் வறுமை தோன்றாது என உறுதி அளிக்கப்படுகிறது. இறுதியில் க்ஷேத்திரத்தில் தடையில்லா வாசமும், அரசியல்/உலகிய நோக்கங்களும்—சிறப்பாக குதிரை வளர்ச்சியும்—நிறைவேற முழு முயற்சியுடன் ஆராதிக்க வேண்டும் என உபதேசிக்கப்படுகிறது.

अनन्तेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Ananteśvara Māhātmya (Glorification of Ananteśvara)
இந்த अध्यாயத்தில் பிரபாச-க்ஷேத்ரத்தில் ஈசுவரன் திசை வழிகாட்டல் அளிக்கிறார். குறிப்பிடப்பட்ட ஒரு திருத்தலத்தின் தெற்கில், வில்-நீள அளவுகளில் சொல்லப்பட்ட குறுகிய தூரத்தில் உள்ள லிங்கம் “அனந்தேஸ்வர” என அழைக்கப்படுகிறது. அது அனந்தனால் நிறுவப்பட்டது என்றும் நாகராஜனுடன் தொடர்புடையது என்றும் கூறி, தலத்தின் புனிதத்துடன் நாக-காவல் உணர்வை இணைக்கிறது. பால்குண சுக்லபக்ஷ பஞ்சமியில், உணவு மற்றும் இந்திரியக் கட்டுப்பாடு உடையவர் பஞ்சோபசார முறையில் வழிபட வேண்டும் என விதிக்கப்படுகிறது. பலश्रுதியில் பாம்பு கடியிலிருந்து பாதுகாப்பும், குறிப்பிட்ட காலம் வரை விஷம் முன்னேறாதிருப்பதும் கூறப்படுகிறது. மேலும் “அனந்த-விரதம்” பற்றிய விதியில் தேன், தேன்-பாயசம் நைவேத்யம், மற்றும் தேன் கலந்த பாயசத்தால் பிராமண போஜனம் செய்வித்தல் ஆகியவை தானம், அதிதி-சத்காரம் ஆகியவற்றை வழிபாட்டின் அங்கங்களாக நிறுவுகின்றன.

Aṣṭakuleśvara-māhātmya (अष्टकुलेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Aṣṭakuleśvara Liṅga
அத்தியாயம் 162-ல் சிவன் தேவிக்கு உபதேசமாகப் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் புனித அமைப்பில் அஷ்டகுலேஸ்வர லிங்கத்தின் இடத்தைச் சொல்கிறார்—ஒரு குறிப்பிட்ட இடத்திலிருந்து தெற்கே, லக்ஷ்மணேசரின் கிழக்கே என்று. பின்னர் இத்தலத்தின் தத்துவப் பயன் கூறப்படுகிறது: இது எல்லாப் பாவங்களையும் தணிப்பது, கடும் துன்பங்கள்–நோய்களை அழிப்பது; ‘மஹாவிஷம்’ போன்ற அச்சுறுத்தும் அபாய-ரூபத் தோஷத்தையும் சமப்படுத்துவது. சித்தர்கள், கந்தர்வர்கள் போன்ற தெய்வீக உபாசகர்கள் இங்கு வழிபடுகின்றனர் எனக் கூறி தலமகிமை உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது. இது வேண்டிய வரங்களை அளிப்பதாகவும் சொல்லப்படுகிறது. குறிப்பாக கிருஷ்ணாஷ்டமி நாளில் விதிப்படி வழிபட வேண்டும் என்ற வ்ரதவிதி தரப்படுகிறது. பலश्रுதியில் மகாபாதகங்களிலிருந்து விடுதலைவும், நாகலோகத்தில் மரியாதை பெறுதலும் கூறப்படுகிறது.

नासत्येश्वराश्विनेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Nāsatyeśvara and Aśvineśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் “ஈஸ்வர உவாச” எனப் பகவான் அருளிய உபதேசம் கூறப்படுகிறது. குறிப்பிட்ட இடத்தின் கிழக்குத் திசையில் உள்ள திருத்தலத்திற்குச் செல்லுமாறு சாதகனை அவர் வழிநடத்துகிறார்; அங்கு “நாஸத்யேஸ்வர” எனும் சிவலிங்கம் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டு உள்ளது. அது கல்மஷம்—தர்ம-கர்மங்களில் சேரும் அசுத்தம்—அழிக்கும் மிகப் பெரிய சக்தியுடையது எனப் போற்றப்படுகிறது; தரிசனம், ஸ்பரிசம், பூஜை ஆகியவற்றால் சுத்தி, புண்ணியவிருத்தி கிடைக்கும் என்று விளக்கப்படுகிறது. முடிவில் கொலோபன் மூலம் இதன் இடம் சுட்டப்படுகிறது—81,000 ச்லோகங்களைக் கொண்ட ஸ்கந்தபுராணத்தின் ஏழாம் பகுதியான பிரபாசகண்டத்தில், பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தின் முதல் உபகண்டத்தில் இது “நாஸத்யேஸ்வர–அஷ்வினேஸ்வர மாஹாத்ம்ய” வர்ணனையாகும். திசை வழிகாட்டல், தலப் பெயர், சுத்திப் பலன் ஆகியவற்றை இணைத்து, இது ஸ்தலமாஹாத்ம்ய இலக்கியத்தின் சுருக்கமான திருத்தல-சுட்டியாக அமைகிறது.

अश्विनेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Aśvineśvara)
ஈசுவரன் தேவியிடம்—கிழக்குத் திசை நோக்கிச் செல்; ‘ஐந்து வில்லளவுக்குள்’ அமைந்த ‘அச்வினேஸ்வர’ எனப் புகழ்பெற்ற புண்ணியத் தலத்தைச் சுட்டிக் கூறுகிறார். அங்கு வழிபட்டால் பெரும் பாபக் குவியல்கள் தணியும்; எல்லா விருப்பங்களும் நிறைவேறும். அந்த லிங்கத்தின் தரிசனம் மட்டுமே எல்லா நோய்களையும் அடக்கும்; நோயால் வாடுவோர்க்கு அது மகௌஷதம் போன்ற நிவாரணத் தலமாக விளங்குகிறது. மா மாதத்தின் த்விதீயைத் திதியில் அங்கு தரிசனம் அரிது எனச் சொல்லி, அந்த நாளின் சிறப்பை உயர்த்துகிறார். சூரியபுத்திரன் நிறுவிய இரண்டு லிங்கங்கள் அங்கு உள்ளன; ஆகவே சுயக்கட்டுப்பாடு கொண்ட பக்தன் அதே த்விதீயை நாளில் பக்தியுடன் தரிசித்து வழிபட வேண்டும்—பக்தி, காலவிசேஷம், நெறிப்பாடு ஆகியவை ஒன்றாக இணையும் வகையில்.

Savitrī’s Departure to Prabhāsa and the Ritual-Political Crisis of Brahmā’s Yajña (सावित्री-गायत्री-विवादः प्रभासप्रवेशश्च)
இந்த அதிகாரம் சிவ–தேவி உரையாடலாக அமைந்து, சாவித்ரி எவ்வாறு பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்துடன் தொடர்புபட்டாள் என்றும், யாகத்தின் அவசரம் எவ்வாறு நெறி–தத்துவத் திணறலை உருவாக்குகிறது என்றும் விளக்குகிறது. சிவன் கூறுகிறான்: பிரம்மா புஷ்கரத்தில் மகாயாகம் செய்யத் தீர்மானித்தான்; ஆனால் தீக்ஷை, ஹோமம் ஆகியவற்றிற்கு பத்தினி அவசியம். இல்லறக் கடமைகளால் சாவித்ரி தாமதமாக, இன்றன் ஒரு கோபாலக் கன்னியை அழைத்து வந்து காயத்ரியாக பத்தினி-நிலையிலே அமர்த்தி யாகத்தை நடத்தச் செய்கிறான். பின்னர் சாவித்ரி பிற தேவிகளுடன் சபைக்கு வந்து பிரம்மாவை எதிர்கொண்டு தொடர்ச்சியான சாபங்களை அளிக்கிறாள்—பிரம்மாவின் வழிபாடு ஆண்டில் கார்த்திகை காலத்தில் மட்டுமே கட்டுப்பட வேண்டும்; இன்றனுக்கு எதிர்காலத்தில் அவமானமும் பந்தனமும்; விஷ்ணுவுக்கு மனித அவதாரத்தில் துணைவி-வியோகத் துயரம்; ருத்ரனுக்கு தாருவன நிகழ்வில் மோதல்; அக்னி மற்றும் பல ரித்விக்கள்/யாஜகர்கள் குற்றப்பங்காளிகள் ஆக வேண்டும். இது ஆசைமூட்டிய செயலும் நடைமுறை வசதிக்காக செய்த அவசரமும் குறித்த விமர்சனமாகிறது. பின்னர் விஷ்ணு சாவித்ரியை ஸ்துதி செய்கிறான்; சாவித்ரி எதிர்வரங்களை அளித்து சாபங்களைத் தணித்து யாக நிறைவை அனுமதிக்கிறாள். காயத்ரி ஜபம், பிராணாயாமம், தானம், யாகத் தோஷ நிவாரணம்—குறிப்பாக பிரபாசம், புஷ்கரம் சூழலில்—என்று உறுதி அளிக்கிறாள். இறுதியில் சாவித்ரி பிரபாசத்தில் சோமேஸ்வரருக்கு அருகில் தங்குவதாகக் கூறி, உள்ளூர் விதிகளை நிர்ணயிக்கிறது: பதினைந்து நாள் வழிபாடு, பாண்டு-கூபத்தில் நீராடல், பாண்டவர்கள் நிறுவிய ஐந்து லிங்கங்களின் தரிசனம், ஜ்யேஷ்ட பௌர்ணமியில் சாவித்ரி தலத்தில் பிரஹ்ம-ஸூக்தங்கள் பாராயணம். பலன்—பாபவிமோசனம், பரமபதப் பெறுதல்।

सावित्रीव्रतविधि–पूजनप्रकार–उद्यापनादिकथनम् (Sāvitrī-vrata: procedure, worship method, and concluding observances)
இந்த அத்தியாயம் தேவீ–ஈசுவரர் உரையாடலாக அமைந்து, முதலில் பிரபாசத்தில் சாவித்ரீ மரபை கதையாகச் சொல்லி, பின்னர் அதையே முறையான விரத-விதியாக விளக்குகிறது. தேவி பிரபாசத்தில் சாவித்ரீ மகிமை, விரதத்தின் இதிஹாசம் மற்றும் பலன்களை கேட்கிறாள். ஈசுவரர் கூறுவது—பிரபாச யாத்திரையில் அரசன் அச்வபதி சாவித்ரீ-ஸ்தலத்தில் சாவித்ரீ விரதம் செய்து தேவியின் அருளைப் பெற்றான்; அதன் பயனாக மகள் பிறந்து ‘சாவித்ரீ’ எனப் பெயரிடப்பட்டது. தொடர்ந்து சாவித்ரீ–சத்யவான் கதைச் சுருக்கம்—நாரதரின் எச்சரிக்கையையும் மீறி சாவித்ரீ சத்யவானைத் தேர்ந்தெடுத்து, வனத்திற்கு பின்தொடர்ந்து, யமனை எதிர்கொண்டு வரங்களைப் பெற்றாள்: த்யுமத்சேனனுக்கு பார்வையும் அரசும் மீளுதல், தந்தைக்கும் தன்னுக்கும் சந்ததி, கணவனின் உயிர் மீளுதல். இரண்டாம் பகுதியில் ஜ்யேஷ்ட மாதம் திரயோதசியிலிருந்து மூன்று இரவுகள் நோன்பு/நியமம், ஸ்நான விதி (பாண்டுகூபத்தில் ஸ்நானத்தின் சிறப்பு புண்ணியம், பௌர்ணமியில் கடுகு கலந்த நீரால் ஸ்நானம்), மேலும் தங்கம்/மண்/மரத்தால் சாவித்ரீ உருவம் செய்து சிவப்பு வஸ்திரத்துடன் தானம் செய்வது கூறப்படுகிறது. மந்திரங்களுடன் பூஜை (வீணா–புஸ்தக-தாரிணி சாவித்ரீயை வணங்கி அவைதவ்யம் வேண்டுதல்), இரவு விழிப்பு, பாராயணம்–இசை–வாத்தியம், பிரம்மாவுடன் சாவித்ரீக்கு ‘திருமண பூஜை’ ஆகியனவும் உள்ளன. பல தம்பதிகள்/பிராமணர்களுக்கு வரிசையாக அன்னதானம், புளிப்பு–காரம்/க்ஷாரம் வகைகள் விலக்கு, இனிப்பு உணவுகள் முதன்மை, தானம்–மரியாதை–விடை, மேலும் இல்லற ஸ்ராத்த அம்சத்தை நுணுக்கமாக இணைத்தல் குறிப்பிடப்படுகிறது. முடிவில் இது உத்யாபனமாகச் சொல்லப்பட்டு, விரதம் சுத்திகரமும் புண்ணியகரமும் பெண்களின் மாங்கல்ய-சௌபாக்யத்தை காக்கும் என்றும், இதைச் செய்தாலோ அல்லது விதியை கேட்டாலோ பரந்த உலகிய நன்மை கிடைக்கும் என்றும் பலश्रுதி கூறுகிறது.

भूतमातृकामाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Bhūtamātṛkā: Origin, Residence, and Worship Protocols)
அத்தியாயம் 167 இல் ஈசுவரன்–தேவி இடையே தத்துவ உரையாடல் நிகழ்கிறது. ‘பூதமாதா’ என்ற புகழால் மக்கள் வெளியில் காட்டும் உன்மாதம்/சமாதி போன்ற நடத்தை பார்த்து, அது சாஸ்திர ஆதாரமா, பிரபாச வாசிகள் அவளை எவ்வாறு வழிபட வேண்டும், அவள் அங்கு ஏன் வந்தாள், முக்கியத் திருவிழா எப்போது நடத்த வேண்டும் என்று தேவி கேட்கிறாள். ஈசுவரன் தோற்றக் கதையைச் சொல்கிறார்: தேவியின் உடல் சுரப்பிலிருந்து கபாலமாலை அணிந்த, ஆயுதச் சின்னங்களுடன் அச்சமூட்டும் தேவியைப் பிறப்பிக்கிறது; அவளுடன் பிரம்மராக்ஷஸி இயல்புடைய துணையர்கள் மற்றும் பெரும் பரிவாரமும் தோன்றுகிறது. ஈசுவரன் அவளுக்கான செயல்-வரம்புகளை நிர்ணயித்து, இரவுக் கால ஆதிக்கத்தை அளித்து, சௌராஷ்டிரத்தின் பிரபாசத்தை நீண்டகால வாசஸ்தலமாக, இட-அடையாளங்களுடன் நியமிக்கிறார். பின்னர் நடைமுறை நெறி கூறப்படுகிறது—லிங்கார்ச்சனை, ஜபம், ஹோமம், தூய்மை, தினசரி கடமைகள் ஆகியவற்றை அலட்சியம் செய்தல், வீட்டில் தொடர்ந்த சண்டை–அமைதியின்மை ஆகியவை பூத–பிசாசு முதலியவற்றை ஈர்க்கும்; ஆனால் தெய்வநாம ஸ்மரணம், விதிப்படி கர்மம், சுத்தாசாரம் உள்ள வீடுகள் பாதுகாப்பு பெறும். வைசாக சுக்ல பிரதிபதம் முதல் சதுர்தசி வரை வழிபாடு, அமாவாசை/சதுர்தசி தொடர்பான முக்கிய விரதம், மலர்–தூபம்–சிந்தூரம், கழுத்துநூல் போன்ற காணிக்கைகள், சித்தவட்ட மரத்தடியில் நீரார்ப்பணம்/அபிஷேகம், அன்னதானம், மேலும் ‘ப்ரேரணீ–ப்ரேக்ஷணீ’ எனும் நகைச்சுவை–உபதேச வீதி நிகழ்ச்சிகள் கூறப்படுகின்றன. பலனாக குழந்தை பாதுகாப்பு, இல்ல நலன், தீய உபாதைகள் நீக்கம், எல்லா மங்களங்களும் கிடைக்கும் எனப் பலश्रுதி உறுதி செய்கிறது.

Śālakaṭaṅkaṭā Devī Māhātmya (शालकटंकटा देवी माहात्म्यम्) — Glory of the Goddess Śālakaṭaṅkaṭā
அத்தியாயம் 168 ஈசுவரவாக்காகப் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள சாலகடங்கடா தேவியின் தலமகிமையை எடுத்துரைக்கிறது. தேவியின் இருப்பிடம் சாவித்ரியின் தெற்கிலும் ரைவதா தலத்தின் கிழக்கிலும் என நுண்ணிய தல-புவியியல் குறிப்புகளுடன் கூறி, ஏற்கெனவே அமைந்த தீர்த்தயாத்திரை வலையுடன் அவள் வழிபாட்டை இணைக்கிறது. அவள் மகாபாபநாசினி, எல்லாத் துயரங்களையும் அகற்றுபவள், கந்தர்வர்கள் வணங்குபவள்; ச்புரிக்கும் தம்ஷ்டிரைகளுடன் பயங்கர ரூபிணியாக வர்ணிக்கப்படுகிறாள். பௌலஸ்த்யன் அவளை பிரதிஷ்டை செய்தான் என்றும், ‘மஹிஷக்னி’ என வலிய எதிரிகளைச் சங்கரிக்கும் சக்தியாகவும் புகழப்படுகிறாள். மா மாத சதுர்தசியன்று அவளைப் பூஜித்தால் செல்வம், அறிவு, குடும்பத் தொடர்ச்சி கிடைக்கும் என பலஸ்ருதி கூறுகிறது. மேலும் பலி, பூஜை, உபஹாரம் ஆகியவற்றுடன் ‘பசு-ப்ரதானம்’ செய்து தேவியைத் திருப்திப்படுத்தினால் பகைவர்களிலிருந்து விடுதலை பெறலாம் என்பதே இந்த அத்தியாயத்தின் முக்கிய விதியாகும்.

Vaivasvateśvara-māhātmya (Glorification of Vaivasvateśvara)
இந்த அத்தியாயம் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் நடைபெறும் ஒரு புனித வழிபாட்டு-யாத்திரை முறையை ஈசுவர–தேவி உரையாடலாக விளக்குகிறது. ஈசுவரன் தேவியை தெற்கு பகுதியிலுள்ள, தேவியின் திசைப் பிரிவில், தனு அளவுக் கணக்கில் குறிப்பிட்ட தூரத்தில் அமைந்த ‘வைவஸ்வதேஸ்வர’ லிங்கத்திடம் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். அந்த லிங்கத்தின் பிரதிஷ்டையை வைவர்ஸ்வத மனு செய்ததாகவும், அது சர்வகாமதம்—எல்லா விருப்பங்களையும் அருள்வதாகவும் கூறப்படுகிறது. அருகில் ‘தேவகாத’ எனப்படும் தெய்வீக நீரிடம் உள்ளது; அங்கு நீராடி சுத்தி பெற வேண்டும். பின்னர் விதிப்படி, பக்தியுடன், இந்திரியக் கட்டுப்பாட்டுடன் பஞ்சோபசார பூஜை செய்து, அோர விதியால் ஸ்தோத்திரம் பாராயணம் செய்ய வேண்டும் என நிர்ணயிக்கப்படுகிறது. இவ்வாறு செய்தால் சித்தி கிடைக்கும் என்ற பலன் கூறி, இது பிரபாசகண்டத்தின் பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தில் உள்ள அத்தியாயம் என முடிவுறுகிறது.

Mātṛgaṇa–Balādevī Māhātmya (Glorification of the Mother-Hosts and Balādevī)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் உபதேசித்து, அறிவுடைய சாதகர் மாத்ருகணங்களின் தலத்திற்குச் சென்று, அருகிலுள்ள பலாதேவியை பக்தியுடன் வழிபட வேண்டும் எனக் கூறுகிறார். பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் இடம்-காலம்-வழிமுறை ஆகியவை இணைந்த ஒரு சிறு வழிபாட்டு நெறியாக இது விளங்குகிறது. ஸ்ராவண மாதத்தில், குறிப்பாக ஸ்ராவணீ விரத நாளில், பலாதேவிக்கு பூஜை செய்வது சிறந்தது. பாயசம், தேன், தெய்வீக மலர்கள் ஆகியவற்றை நிவேதனமாக அர்ப்பணித்து தேவியின் அருளை வேண்ட வேண்டும். பலனாக, இவ்வாறு வழிபடும் பக்தரின் ஆண்டு முழுவதும் சுகம், நலம், நிம்மதி நிலைக்கும் எனப் பலश्रுதி கூறுகிறது.

दशरथेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Daśaratheśvara Māhātmya—Account of the Glory of Daśaratheśvara)
ஈசுவரன் தேவியிடம் அருகிலுள்ள ‘ஏகல்லவீரிகா’ என்ற தேவிஸ்தலத்தைச் சுட்டிக் காட்டி, பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் நிகழ்ந்த காரணக் கதையை உரைக்கிறார். சூரியவம்ச அரசன் தசரதன் பிரபாசத்திற்கு வந்து கடும் தவம் செய்கிறான். சங்கரனைத் திருப்திப்படுத்த லிங்கத்தை நிறுவி முறையாகப் பூஜை செய்து, வல்லமையுள்ள புதல்வனை வேண்டுகிறான். இறைவன் ‘ராம’ என்ற பெயருடன் மூவுலகிலும் புகழ்பெற்ற மகனை அருள்கிறான். தேவர்கள், கந்தர்வர்கள், தைத்ய-அசுரர்கள், முனிவர்கள் (வால்மீகி உட்பட) அவன் புகழை பாடுகின்றனர் எனக் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் விதியும் பலனுரையும்—அந்த லிங்கத்தின் மகிமையால் தசரதன் பெரும் யசஸைப் பெறுகிறான்; கார்த்திக மாதத்தில், குறிப்பாக கார்த்திகீ விரதத்தில், தீபபூஜை மற்றும் நைவேத்யம் முதலியவற்றுடன் முறையாக வழிபடுபவனும் புகழ் பெறுவான்.

भरतेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (The Glory of Bharateśvara Liṅga)
ஈசுவரன் தேவியிடம்—சற்றே வடக்கில் உள்ள ‘பரதேஸ்வர’ எனும் லிங்கத்திடம் செல்லுமாறு கூறுகிறார். பின்னர் காரணக் கதை கூறப்படுகிறது—அக்னீத்ரரின் புதல்வனாகப் புகழ்பெற்ற அரசன் பரதன், இக்க்ஷேத்திரத்தில் கடும் தவம் செய்து சந்தானப் பெறுதற்காக மகாதேவனை பிரதிஷ்டை செய்தான். சங்கரன் மகிழ்ந்து அவனுக்கு எட்டு புதல்வர்களும் ஒரு புகழ்மிக்க மகளும் அருளினார். பரதன் தன் அரசை ஒன்பது பகுதிகளாகப் பிரித்து பிள்ளைகளுக்குப் பகிர்ந்தான்; அதன்படி தீவுகளின் பெயர்கள் நிலைபெற்றன—இந்திரத்வீபம், கசேரு, தாம்ரவர்ணம், கபஸ்திமான், நாகத்வீபம், சௌம்யம், காந்தர்வம், சாருணம்; ஒன்பதாவது மகளின் பெயரால் ‘குமார்யா’ எனப்பட்டது. எட்டு தீவுகள் கடலால் மூழ்கின; குமார்யா-நாம தீவுமே எஞ்சியது; தெற்கு–வடக்கு நீளம், அகலம் யோஜன அளவில் குறிப்பிடப்படுகிறது. பல அச்வமேத யாகங்களால் பரதனின் யாகமகிமை கங்கை–யமுனா பகுதிகளில் புகழ்பெற்றது; ஈசுவரின் அருளால் அவன் ஸ்வர்க்கத்தில் மகிழ்ந்தான். பலனுரையில்—பரதன் பிரதிஷ்டை செய்த லிங்கத்தை வழிபடுதல் எல்லா யாக-தானங்களின் பலனையும் தரும்; கார்த்திக மாதத்தில் க்ருத்திகா-யோகத்தில் தரிசனம் செய்தால் கொடிய நரகத்தை கனவிலும் காணமாட்டான் என்று கூறப்படுகிறது.

कुशकादिलिङ्गचतुष्टयमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of the Four Liṅgas beginning with Kuśakeśvara
சைவத் தத்துவ உரையாடலில் ஈசுவரன் தேவியிடம், பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் ஒரே இடத்தில் அமைந்துள்ள நான்கு லிங்கங்களுக்கான சுருக்கமான தீர்த்தயாத்திரையை அறிவுறுத்துகிறார். சாவித்ரியின் மேற்கு பகுதியில், திசைச் சுட்டிகளுடன் கூறப்பட்ட இடத்தில், கிழக்கில் இரண்டு லிங்கங்களும் மேற்கில் இரண்டு லிங்கங்களும் தத்தம் முகநோக்குடன் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டுள்ளன. அவற்றின் பெயர்கள் வரிசையாக—குஷகேஸ்வர (முதல்), கர்கேஸ்வர (இரண்டாம்), புஷ்கரேஸ்வர (மூன்றாம்), மைத்ரேயேஸ்வர (நான்காம்) எனக் கூறப்படுகிறது. பக்தியுடனும் தன்னடக்கத்துடனும் இவ்விலிங்கங்களை தரிசிக்கும் பக்தன் பாவங்களிலிருந்து விடுபட்டு சிவனின் உயர்ந்த பதத்தை அடைவான் என்று பலன் சொல்லப்படுகிறது. பின்னர் நடைமுறை விதியாக, சுக்லபக்ஷ சதுர்தசி நாளில்—குறிப்பாக வைசாக மாதத்தில்—முயற்சியுடன் நீராடி, பிராமணர்களுக்கு அன்னதானம் செய்து, இயன்ற அளவு பொன் மற்றும் ஆடைகள் முதலியவற்றை தானம் செய்ய வேண்டும் என அறிவுறுத்துகிறது. இக்கடமைகள் நிறைவேறினால் தான் யாத்திரை ‘முழுமை’ பெறும்; தரிசனத்துடன் காலநியமமும் சமூக தர்மமும் இணைக்கப்படுகின்றன.

कुन्तीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Kuntīśvara Liṅga: The Glory of the Shrine
ஈசுவரன் தேவியிடம், பிரபாச க்ஷேத்திரத்தின் கிழக்குப் பகுதியில் ‘காதா’ (தோண்டப்பட்ட/தாழ்வான இடம்) உள்ளே நிறுவப்பட்ட ‘குந்தீஸ்வர’ என்ற சிறப்பு லிங்கத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். இத்தலத்தின் அதிகாரம் நிறுவல்-நினைவால் உறுதிப்படுகிறது—குந்தீ தானே இந்த லிங்கத்தை பிரதிஷ்டை செய்தாள் என்றும், குந்தீ உடன் பாண்டவர்கள் யாத்திரைச் சூழலில் முன்பே பிரபாசத்திற்கு வந்தனர் என்றும் நினைவூட்டப்படுகிறது. பலஸ்ருதியில் இந்த லிங்கம் எல்லாப் பாவங்களின் பயத்தையும் நீக்கும் எனக் கூறப்படுகிறது; குறிப்பாக கார்த்திக மாதத்தில் செய்யும் பூஜைக்கு மிகுந்த பெருமை விளக்கப்படுகிறது. அக்காலத்தில் பூஜை செய்பவன் வேண்டிய பலனை அடைந்து ருத்ரலோகத்தில் மதிக்கப்படுவான். மேலும், வெறும் தரிசனத்தாலேயே வாக்கு, மனம், செயல் வழிப் பாவங்கள் அழியும் எனச் சொல்லி, தரிசனமும் பூஜையும் யாத்திரை நெறியில் சுத்தி-மோட்சத்திற்கான இணை வழிகளாக காட்டப்படுகின்றன.

अर्कस्थलमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Arkasthala / the Sun-site)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் ‘அர்கஸ்தலம்’ எனப்படும் புண்ணியத் தலத்தின் மகிமையைச் சுருக்கமாக உபதேசிக்கிறார். முன் கூறிய இடத்திலிருந்து ஆக்னேய (தென்-கிழக்கு) திசையில் உள்ள இந்தத் தலம் மிகச் சுபமானது; ‘சர்வ பாப நாசனம்’ என்று போற்றப்படுகிறது. இதன் தரிசனமात्रத்தால் துக்கம் நீங்கி, ஏழு பிறவிகளுக்கு வறுமை வராது; குஷ்டம் போன்ற நோய்களும் சிறப்பாக அழியும் என்று கூறப்படுகிறது। அங்கு தரிசனப் பலன் குருக்ஷேத்திரத்தில் நூறு பசுக்கள் தானம் செய்த பலனுக்கு ஒப்பாகச் சொல்லப்படுகிறது. விதியாக—திரிசங்கம தீர்த்தத்தில் ஏழு ஞாயிற்றுக்கிழமைகள் நீராடுதல், பிராமணர்களுக்கு அன்னதானம், மற்றும் மகிஷி (எருமை) தானம்—என்று குறுகிய அனுஷ்டானம் கூறப்படுகிறது. பலச்ருதியில் ஆயிரம் தெய்வ ஆண்டுகள் சொர்க்கவாசமும் மரியாதையும் கிடைக்கும் என முடிவுறுத்தி, தலம், விரதம், தானம் ஆகியவற்றை ஒரே யாத்திரை முறையாக இணைக்கிறது।

सिद्धेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Siddheśvara Māhātmya—Description of the Glory of Siddheśvara)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவியிடம், அர்கஸ்தலத்திற்கு அருகில் ஆக்நேய (தென்-கிழக்கு) திசையில் உள்ள ‘சித்தேஸ்வர’ லிங்கத்தைச் சுட்டுகிறார். அந்தப் பெயரின் காரணமும் கூறப்படுகிறது—பதினெட்டு ஆயிரம் ஊர்த்வரேதஸ் (பிரம்மச்சாரி) ரிஷிகள் இந்த லிங்கத்துடன் தொடர்புடைய சாதனையால் சித்தி பெற்றதால் இது ‘சித்தேஸ்வர’ எனப் பெயர்பெற்றது. முடிவில் ஒழுக்க-வழிபாட்டு விதி கூறப்படுகிறது—ஸ்நானம் செய்து பக்தியுடன் பூஜை செய்ய வேண்டும், உபவாசம் கடைப்பிடிக்க வேண்டும், இந்திரியக் கட்டுப்பாடு வேண்டும், விதிப்படி பூஜையை நிறைவேற்றி பிராமணர்களுக்கு தக்ஷிணை அளிக்க வேண்டும். பலச்ருதியில் எல்லா விருப்பங்களும் நிறைவேறும் செழிப்பு மற்றும் பரமபதப் பெறுதல் கூறப்படுகிறது।

Lakulīśa-māhātmya (लकुलीशमाहात्म्य) — Glory of Lakulīśa in the Eastern Quarter of Prabhāsa
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் சுருக்கமாக சைவத் தத்துவக் குறிப்பை உரைக்கிறார். பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் கிழக்குத் திசையில், முன்னர் கடும் தவத்தால் सिद्धி பெற்ற பின் உயர்ந்த நிலத்தில் நிறுவப்பட்ட மூர்த்திமான லகுலீசரின் இருப்பிடத்தைச் சுட்டி, அந்தத் தலம் பாப-சமனம் மற்றும் பரிசுத்திகரணம் நோக்கமாக அமைந்தது என விளக்குகிறார். பின்னர் காலநிபந்தனை கூறப்படுகிறது—கார்த்திகி காலத்தில், குறிப்பாக க்ருத்திகா-யோகம் கூடிய வேளையில் பக்தியுடன் வழிபடுவோருக்கு அபூர்வமான அங்கீகாரம் கிடைக்கும். அத்தகைய வழிபாட்டாளர் தேவர்கள், அசுரர்கள் உட்பட எல்லா உயிர்வகைகளிடமும் மரியாதைக்குரியவராவார். இறுதியில் ஸ்கந்தபுராணத்தின் பிரபாசகண்டம், பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யப் பகுதியில் இவ்வதிகாரம் நிறைவடைந்ததென கொலோபன் குறிப்பிடுகிறது.

Bhārgaveśvara Māhātmya (Glorification of Bhārgaveśvara)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் யாத்திரிகன் செல்ல வேண்டிய முறையை அறிவுறுத்துகிறார். பக்தன் தெற்குத் திசையில் உள்ள ‘பார்கவேஸ்வர’ எனும் சிவத் திருத்தலத்திற்குச் செல்ல வேண்டும்; அது எல்லாப் பாவங்களையும் அழிக்கும் புண்ணியத் தலம் எனப் போற்றப்படுகிறது। அங்கு தெய்வீக மலர்களும் பலி-உபஹாரங்களும் அர்ப்பணித்து இறைவனை வழிபடுதல் முக்கிய விதியாக கூறப்படுகிறது. இவ்வழிபாட்டால் வழிபடுபவன் ‘கிருதகிருத்யன்’ ஆகி, எல்லா விருப்பங்களும் நிறைவேறி செழிப்படைவான் எனப் பலன் உரைக்கப்படுகிறது; இடம், வழிபாடு, பலன் ஆகியவை சுருக்கமாகத் தொகுக்கப்படுகின்றன।

माण्डव्येश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Māṇḍavyeśvara Māhātmya (Glorification of Māṇḍavyeśvara)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவிக்கு சுருக்கமாக தத்துவ உபதேசம் அளிக்கிறார். சித்தேச லிங்கத்திலிருந்து தென்-கிழக்கு (ஆக்னேய) மூலையில், மூன்று வில் தூரத்தில் மாண்டவ்யேசுவர லிங்கம் அமைந்துள்ளது; அது பாவங்களையும் மகாபாதகங்களையும் அழிப்பதாகவும், யாத்திரிகர்களுக்கான இடக் குறியீடாகவும் கூறப்படுகிறது. மாசி/மா மாதத்தில் சதுர்தசி நாளில் பக்தன் அங்கு பூஜை செய்து இரவு முழுவதும் ஜாகரணம் செய்ய வேண்டும் என விதி கூறப்படுகிறது. கட்டுப்பாடான பக்தியுடன் இதைச் செய்பவன் மீண்டும் மானுட வாழ்விற்கு திரும்பமாட்டான் எனப் பலனுரை கூறி அத்தியாயம் நிறைவடைகிறது; இது பிரபாச கண்டத்தின் பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யப் பகுதியில் இடம்பெறுகிறது என்றும் குறிப்பிடப்படுகிறது.

Puṣpadanteśvara Māhātmya (पुष्पदन्तेश्वर-माहात्म्यम्) — The Glory of Puṣpadanteśvara
இந்த அத்யாயத்தில் ‘ஈஸ்வர உவாச’ என, பிரபாச க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள ‘புஷ்பதந்தேஸ்வர’ என்ற மங்களகரமான தெய்வஸ்தலத்தை தரிசிக்க யாத்திரிகனுக்கு அறிவுறுத்தப்படுகிறது. புஷ்பதந்தேஸ்வரர் சங்கரரின் சாந்நித்யத்துடன் தொடர்புடைய கணேசராக அடையாளப்படுத்தப்பட்டு, அந்தத் தலத்தின் ஷைவ நெருக்கமும் அதிகாரமும் விளக்கப்படுகிறது. அங்கு கடும் தவம் நிகழ்ந்ததாகவும், அதன் நிறைவாக அத்தலத்தில் லிங்கப் பிரதிஷ்டை ஏற்பட்டதாகவும் கூறப்படுகிறது. அந்தப் புனித பிரதிஷ்டையை வெறும் தரிசனமட்டுமே செய்தாலும் பிறவி-சம்சார பந்தனத்திலிருந்து விடுதலை கிடைக்கும் எனத் தெளிவான பலश्रுதி கூறுகிறது. மேலும் இவ்வுலகில் இஷ்டசித்தி, மறுலகில் நன்மைபயன் ஆகியனவும் வாக்குறுதியாக வழங்கப்படுகின்றன.

Kṣetrapāleśvara-māhātmya (The Glory of Kṣetrapāleśvara)
ஈஸ்வரன் மகாதேவியிடம் ‘க்ஷேத்ரபாலேஸ்வர’ எனும் உயர்ந்த திருத்தலத்தின் மகிமையை அறிவுறுத்துகிறார். அது சித்தேஸ்வரத்திற்கு அருகில், கிழக்குத் திசையில் சிறிது தூரத்தில் இருப்பதாகக் கூறி, அங்கு செல்ல வேண்டுமென வழிகாட்டுகிறார். சுக்ல பஞ்சமி திதியில் அங்கு தரிசனம் செய்து, நறுமணப் பொருட்கள் மற்றும் மலர்களால் ஒழுங்காக விதிப்படி பூஜை செய்ய வேண்டும். பின்னர் தன் திறனுக்கேற்ப பலவகை உணவுகளால் பிராமணர்களுக்கு அன்னதானம் செய்ய வேண்டும்—இவ்வாறு தனிப்பட்ட பக்தியும் சமூக தர்மமும் ஒன்றிணைகின்றன. முடிவில் இது ஸ்கந்த மகாபுராணத்தின் பிரபாச கண்டத்தில் உள்ள பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தின் 181ஆம் அதிகாரம் எனக் குறிப்பிடப்பட்டு, திருத்தல-புவியியல் உரையாடலின் ஒழுங்கமைந்த தொடரைச் சுட்டுகிறது।

वसुनन्दा-मातृगण-श्रीमुख-विवर-माहात्म्य (Vasunandā Mothers and the Śrīmukha Cleft: Sacred Significance)
அத்தியாயம் 182 பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தில் மிகச் சிறிய அளவிலான புனிதத் தல வழிகாட்டலை வழங்குகிறது. தெற்கு திசையில், அர்க-ஸ்தலத்திற்கு அருகில் ‘வசுநந்தா’ என்ற முன்னணி பெயரால் அறியப்படும் மாத்ருகணம் உள்ளது; யாத்திரிகன் அவர்களை தரிசிக்க வேண்டும் என்று கூறப்படுகிறது. ஆச்வயுஜ மாதம் சுக்லபக்ஷ நவமி நாளில், ஒழுக்கமுள்ள பக்தன் முறையான விதிப்படி அமைதியான ஒருமுக மனத்துடன் அந்த மாதர்களை வழிபட வேண்டும். இதனால் ‘சம்ருத்தி’ (செழிப்பு) கிடைக்கும்; அது ஒழுக்கமற்றவர்களுக்கு அரிது என உரைக்கப்படுகிறது. பின்னர் அருகிலுள்ள ‘ஸ்ரீமுக’ தொடர்புடைய புனித விவரம் (பிளவு/குகை வாயில்) குறிப்பிடப்பட்டு, சித்தி விரும்புவோர் அதே நாளில் அதையும் வழிபட வேண்டும் என்று விதி கூறப்படுகிறது.

त्रिसंगममाहात्म्यवर्णनम् | The Glory of Trisaṅgama (Threefold Confluence)
அத்தியாயம் 183-ல் ஈசுவரன் தேவியிடம் ‘மிஷ்ர-தீர்த்தம்’ எனப் புகழ்பெற்ற ‘திரிசங்கம’த்தின் மகிமையை உரைக்கிறார்—சரஸ்வதி, ஹிரண்யா மற்றும் கடல் ஆகிய மூன்றின் சங்கமம் அங்கு நிகழ்கிறது. இது தேவர்களுக்கே அரிதானது, எல்லாத் தீர்த்தங்களிலும் முதன்மையானது; குறிப்பாக சூர்ய-பர்வ நாட்களில் அங்கு செய்யும் ஸ்நானம், தானம், ஜபம் ‘கோடி மடங்கு’ பலன் தரும் என்றும், குருக்ஷேத்திரத்தையும் மிஞ்சும் கர்மபல வலிமை உடையது என்றும் கூறப்படுகிறது. மங்கீஸ்வர லிங்கத்தின் அருகாமைத் தத்துவம் விளக்கப்பட்டு, அந்த எல்லை வரை எண்ணற்ற தீர்த்தங்கள் உள்ளன என்று குறிப்பிடப்படுகிறது. மேலும் சமூகத்தில் ஒதுக்கப்பட்டவர்களாகக் கருதப்படுவோரும் இத்தீர்த்தப் பிரபாவத்தால் ஸ்வர்கப் பலன் பெறுவர் எனச் சொல்லி, இடத்தின் மாற்றமளிக்கும் சக்தி வெளிப்படுத்தப்படுகிறது. யாத்திரை-பலன் வேண்டுவோருக்கான நடைமுறையும் கூறப்படுகிறது—பயன்படுத்திய ஆடைகள், பொன், பசு ஆகியவற்றை பிராமணருக்கு தானம் செய்ய வேண்டும்; கிருஷ்ணபக்ஷ சதுர்தசியில் பித்ருத் தர்ப்பணம் செய்ய வேண்டும். இறுதியில் திரிசங்கமம் மகாபாப நாசகம், குறிப்பாக வைசாகத்தில் மிகுந்த பலன் தருவது எனவும், பாபநிவாரணத்திற்கும் பித்ருப்ரீதிக்குமான வ்ருஷோத்ஸர்கம் (காளையை விதிப்படி விடுதல்/தானம்) சிறந்தது எனவும் பரிந்துரைக்கப்படுகிறது.

मंकीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Mankīśvara Māhātmya (Account of the Glory of Mankīśvara)
ஈசுவரன் தேவியிடம்—திரிசங்கமத்தின் அருகில் பாபநாசகமான ‘மங்கீஸ்வர’ எனும் உயர்ந்த திருத்தலம் உள்ளது என்று கூறுகிறார். அங்கு தவசிகளில் சிறந்த மங்கீ முனிவர், பிரபாசத்தை சங்கரனுக்கு அன்பான மகாக்ஷேத்திரம் என அறிந்து, மூல‑கிழங்கு‑பழங்களை உணவாகக் கொண்டு நீண்டகாலம் கடுந்தவம் செய்தார். நீண்ட தவத்திற்குப் பின் அவர் மகாதேவரை லிங்கரூபமாக பிரதிஷ்டை செய்தார். மகிழ்ந்த சிவன் வரம் அளிக்க முனிவர்—என் பெயரால் குறிக்கப்படும் லிங்கமாக இத்தலத்தில் யுகயுகங்களும் நிலைத்திருங்கள் என்று வேண்டினார். சிவன் சம்மதித்து அங்கே மறைவாக நிலைத்தார்; அதனால் அந்த லிங்கம் ‘மங்கீஸ்வர’ என்று புகழ்பெற்றது. மாசி/மাঘ மாதத்தில் திரயோதசி அல்லது சதுர்தசி நாளில் ஐந்து உபசாரங்களுடன் வழிபட்டால் வேண்டிய பலன் கிடைக்கும். முழு யாத்திரை‑பலன் விரும்புவோர் அங்கே கோ‑தானம் செய்ய வேண்டும் என விதி கூறப்படுகிறது.

Devamātā Sarasvatī in Gaurī-Form at the Nairṛta Quarter (Worship, Feeding, and Golden Sandal Dāna)
இந்த அதிகாரத்தில் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் தேவமாதா சரஸ்வதியின் ஒரு இடச்சார்ந்த வெளிப்பாட்டை ஈச்வரன் மகாதேவியிடம் விளக்குகிறார். அவள் ‘தேவமாதா’ என அழைக்கப்படுகிறாள்; உலகில் சரஸ்வதி என்ற நாமத்தில் போற்றப்படுகிறாள்; நைர்ருத (தென்-மேற்கு) திசையில் கௌரீ-ரூபம் தாங்கி பாதுகாசனத்தில் அமர்ந்திருப்பதாக கூறப்படுகிறது. அவளது ரூபத்தில் ‘வடவா/வடவானல’ குறியீடு சுட்டப்படுகிறது; தேவர்கள் வடவானலப் பயத்திலிருந்து தாய்போல் காக்கப்படுவதால் அறிஞர்கள் அவளை தேவமாதா என உறுதிப்படுத்துகின்றனர் என்று காரணம் விளக்கப்படுகிறது. மா மாதத்தின் த்ருதியைத் திதியில் கட்டுப்பாடு உடைய ஆண் அல்லது ஒழுக்கமுள்ள, தன்னடக்கம் கொண்ட பெண் அவளை வழிபட்டால் வேண்டிய பலன் கிடைக்கும் என காலநியமம் கூறப்படுகிறது. பின்னர் விருந்தோம்பலின் புண்ணியம்—பாயசம், சர்க்கரை முதலிய இனிப்புகளுடன் ஒரு தம்பதியரை உணவளித்தால் பெரிய கௌரீ-போஜனச் சடங்கின் பலனுக்கு ஒப்பான பலன் பெறப்படும். இறுதியில் அத்தீர்த்தத்தில் நல்லொழுக்கமுள்ள பிராமணருக்கு பொன் பாதுகை தானம் செய்ய வேண்டும் என தானவிதி உரைக்கப்படுகிறது.

Nāgasthāna-māhātmya (Glory of the Nāga Station at Tri-saṅgama)
ஈசுவரன் தேவியிடம் கூறுகிறார்—மங்கீசத்தின் மேற்கு திசையில் திரி-சங்கமத்துடன் தொடர்புடைய உயர்ந்த நாகஸ்தானம் உள்ளது; அது மிகப் பாபநாசகமும் பேராற்றலுமுடைய தீர்த்தம், அங்கு செல்ல வேண்டும். இவ்வத்யாயத்தில் பலபத்ரரின் புராணமும் இடம் பெறுகிறது—கிருஷ்ணன் தேகத்தை விட்ட செய்தி கேட்டதும் அவர் பிரபாசத்திற்கு வந்து, க்ஷேத்திரத்தின் அபூர்வ மகிமையையும் யாதவர்களின் அழிவையும் கண்டு வைராக்யம் ஏற்கிறார். அவர் சேஷநாக ரூபத்தில் தேகத்தைத் துறந்து பரம திரி-சங்கம தீர்த்தத்தை அடைந்து, பாதாளத்திற்கு ‘வாசல்’ போல் தோன்றும் பெரிய திறப்பைக் கண்டு, விரைவாக அதில் நுழைந்து அனந்தன் வாசிக்கும் உலகை அடைகிறார். நாகரூபத்தில் அவர் நுழைந்ததால் அந்த இடம் ‘நாகஸ்தானம்’ எனப் பெயர் பெற்றது; அவர் தேகம் துறந்த இடம் ‘சேஷஸ்தானம்’ எனப் புகழ்பெற்றது—நாகராதித்யத்தின் கிழக்கில். விதி—திரி-சங்கமத்தில் ஸ்நானம், நாகஸ்தான பூஜை, பஞ்சமி நாளில் கட்டுப்பட்ட உணவுடன் உபவாசம், ஸ்ராத்தம், இயன்ற அளவு பிராமணருக்கு தக்ஷிணை தானம். பலன்—துன்பநிவாரணமும் ருத்ரலோகப் பிராப்தியும்; சேஷநாகனுக்கு அர்ப்பணித்த தேன் கலந்த க்ஷீரான்னம் முதலியவற்றால் பிராமண போஜனம் செய்தால் ‘கோடிகள்’ பேருக்கு உணவளித்ததற்குச் சமமான புண்ணியம் கிடைக்கும் என தானத்தின் மகிமை வலியுறுத்தப்படுகிறது.

प्रभासपञ्चकमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of the Five Prabhāsas
அத்தியாயம் 187 சிவ–தேவி தத்துவ உரையாடலாக அமைந்துள்ளது. ஈசுவரன் ‘பிரபாச-பஞ்சகம்’ எனும் தீர்த்தச் சுற்றுப்பயணத்தை விளக்குகிறார்—முக்கிய பிரபாசம், விருத்த-பிரபாசம், ஜல-பிரபாசம், க்ருதஸ்மர-பிரபாசம் (சுடுகாடு/பைரவ சூழலுடன் தொடர்புடையது) முதலிய ஐந்து பிரபாசத் தலங்கள். பக்தியுடன் இவற்றை தரிசித்து யாத்திரை செய்தால் முதுமை–மரணத்தைத் தாண்டிய, மீளாத நிலை கிடைக்கும் எனக் கூறப்படுகிறது. மேலும் விதிமுறை: பிரபாசத்தில் கடல் ஸ்நானம், குறிப்பாக அமாவாசை மற்றும் சதுர்தசி/பஞ்சதசி நாட்களில், இரவு விழிப்பு, இயன்ற அளவு பிராமண போஜனம், தானம் (முக்கியமாக கோதானம், ஸ்வர்ணதானம்) ஆகியவை தீர்த்தப் புண்ணியத்தை தர்மமாக வளர்க்கும் என அறிவுறுத்தப்படுகின்றன. தேவி “ஒரே பிரபாசம் புகழ்பெற்றது; ஐந்து ஏன்?” என்று கேட்கிறாள். அப்போது காரணக் கதை: சிவன் தெய்வீக ரூபத்தில் தாருக வனத்தில் நுழைய, முனிவர்கள் இல்லற ஒழுங்கில் குழப்பம் ஏற்பட்டதாகக் கருதி கோபித்து சாபமிடுகின்றனர்; அதனால் சிவலிங்கம் விழுகிறது. லிங்கம் விழுந்தவுடன் பூகம்பம், கடல் பெருக்கம், மலைப் பிளவு போன்ற உலக அசைவு ஏற்படுகிறது. தேவர்கள் முதலில் பிரம்மாவையும், பின்னர் விஷ்ணுவையும், இறுதியில் சிவனையும் அணைகின்றனர். சிவன் சாபத்தை எதிர்க்காமல் விழுந்த லிங்கத்தையே வழிபடுமாறு ஆணையிடுகிறார். தேவர்கள் அந்த லிங்கத்தை பிரபாசத்தில் கொண்டு வந்து பிரதிஷ்டை செய்து பூஜித்து அதன் தாரக சக்தியைப் புகழ்கின்றனர். இறுதியில் இந்திரனின் மறைப்பு/தடை காரணமாக மனிதர்களின் ஸ்வர்கப் பிரவேசம் குறைந்தது எனக் கூறி, பிரபாசத்தின் மகோதயம் அனைத்துப் பாவங்களையும் நீக்கும், எல்லா விருப்பங்களையும் நிறைவேற்றும் எனச் சுருக்கமாக முடிக்கிறது.

Rudreśvaramāhātmya (Glorification of Rudreśvara)
இந்த அத்தியாயத்தில் பிரபாச-க்ஷேத்திரத்திற்குள் ஒரு சுருக்கமான யாத்திரை வழிகாட்டல் கூறப்படுகிறது. ஈசுவரன் தேவியிடம்—ஆதி-பிரபாசத்திலிருந்து மூன்று வில்-அளவு தூரத்தில் பூமியில் ‘ருத்ரேஸ்வர’ எனும் ஸ்வயம்பூ லிங்கம் நிறுவப்பட்டுள்ளது; அங்கு சென்று தரிசனமும் பூஜையும் செய்ய வேண்டும் என்று அறிவுறுத்துகிறார். அத்தலத்தின் மகிமைக்கான காரணமும் விளக்கப்படுகிறது—ருத்ரன் தியானநிலைக்குள் சென்று தன் தெய்வீக தேஜஸ்ஸை அங்கே நிறுவி/நியமித்தான்; ஆகவே இது மனிதர் கட்டியதல்ல, தெய்வ சன்னிதியால் புனிதமானது. முடிவில் பலश्रுதி—ருத்ரேஸ்வர தரிசனமும் பூஜையும் எல்லாப் பாவங்களையும் அழித்து, பக்தருக்கு வேண்டிய பயன்களையும் அனைத்து காமனைகளையும் அளிக்கும் என்று கூறுகிறது।

कर्ममोटीमाहात्म्यवर्णनम् — Karmamoṭī Māhātmya (Glorification of Karmamoṭī)
அத்தியாயம் 189 பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள ஒரு குறிப்பிட்ட தலத்தின் சுருக்கமான, இடச்சார்ந்த தத்துவ-மகிமையை விளக்குகிறது. ஈசுவரன் மேற்குத் திசையில் “அதிகத் தொலைவில் அல்ல” எனும் இடத்தில் உள்ள ஆலயத் தொகுதியைச் சுட்டுகிறார்; அங்கு சண்டிகா மற்றும் கர்மமோட்டி தேவி இணைந்து அருள்பாலிக்க, கோடி-சம்யுத யோகினிகளின் பெருஞ்சபை அந்தத் தலத்தைச் சூழ்ந்துள்ளது. மேலும் அது பீடத் திரயம் என—ஆதிமையானது, மூவுலகிலும் போற்றப்படுவது—என்று கூறப்பட்டு, துல்லியமான உள்ளூர் இடமாக இருந்தாலும் உலகளாவிய அதிகாரமிக்க மகிமை நிலைபெறுகிறது. விதி: நவமி திதியில் தேவீபீடத்தையும் யோகினி சன்னிதியையும் முழுமையாகப் பூஜிக்க வேண்டும். பலश्रுதி தெளிவு—பூஜகர் எல்லா விருப்பங்களையும் அடைவார்; ஸ்வர்க்கத்தில் திவ்ய ஸ்திரீகளுக்கு பிரியமானவராவார் எனச் சொல்லப்படுகிறது; இது சரியான கால-இடத்தில் செய்த ஆராதனையால் ஸ்வர்க்கப் புண்ணியம் மற்றும் மங்களப் பலன் பெருகுவதை உணர்த்துகிறது.

मोक्षस्वामिमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Mokṣasvāmin (Liberation-Granting Hari)
ஈசுவரன் தேவியிடம், பிரபாசப் பகுதியில் நைர்ருத (தென்-மேற்கு) திசையில், முதன்மை புண்ணியப் பரப்பிற்கு அருகில் உள்ள ஹரியின் மோட்சம் அருளும் வடிவமான ‘மோட்சஸ்வாமி’ பற்றிக் கூறுகிறார். ஏகாதசி நாளில் ஜிதாஹாரம் (கட்டுப்படுத்திய உணவு) கடைப்பிடித்து பக்தன் விதிப்படி பூஜை செய்ய வேண்டும்; குறிப்பாக மாக மாதத்தில் இவ்விரதம் மிகுந்த பலன் தரும் என வலியுறுத்தப்படுகிறது. இந்த வழிபாட்டின் பலன் அக்னிஷ்டோம யாகப் பலனுக்கு ஒப்பானது என்று சொல்லப்படுகிறது. அதே தலத்தில் அனசனம் (உண்ணாவிரதம்) மற்றும் சாந்திராயண முதலிய விரதங்களை மேற்கொண்டால், பிற தீர்த்தங்களைவிட கோடி-மடங்கு பலன் கிடைத்து, வேண்டிய வரங்களை அளிக்கும் என விளக்கப்படுகிறது. இறுதியில் இது ஸ்கந்தபுராணத்தின் பிரபாசகண்டம், பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தில் இடம்பெறும் அத்தியாயம் எனக் கொலோபன் குறிப்பிடுகிறது.

अजीगर्तेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Ajeegarteśvara Māhātmya (Glorification of Ajeegarteśvara)
இந்த अध्यாயத்தில் பிரபாசக் கண்டத்தின் தீர்த்தயாத்திரை வரிசையில் சுருக்கமான வழிகாட்டல் கூறப்படுகிறது. ஈசுவரன் தேவியிடம்—சந்திரவாபி எனும் புனித நீர்நிலையின் அருகிலும், மற்றொரு புகழ்பெற்ற அடையாள இடத்தின் சன்னிதியிலும் உள்ள ஹரரூபமான அஜீகர்தேஸ்வரரை நோக்கிச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். அங்கு சென்று தொடர்புடைய நீர்நிலையில் ஸ்நானம் செய்து, பின்னர் சிவலிங்கத்தை வழிபட வேண்டும் என்ற எளிய விதி கூறப்படுகிறது. ஸ்நானத்திற்குப் பின் செய்யும் லிங்கபூஜையால் கடும் பாபங்கள் நீங்கி, இறுதியில் சிவபதம் பெறலாம் எனும் பலश्रுதி மூலம் இந்த தீர்த்தத்தின் மகிமை நிறுவப்படுகிறது.

Viśvakarmeśvara-māhātmya (विश्वकर्मेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Viśvakarmeśvara
இந்த अध्यாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் தத்துவ உபதேசமாக உரைத்து, விஸ்வகர்மன் பிரதிஷ்டை செய்த ஒரு விசேஷ லிங்கத்தின் தரிசனத்திற்குத் திசை காட்டுகிறார். அந்த மகாப்ரபாவ லிங்கம் மோக்ஷஸ்வாமியின் வடக்கில் இருப்பதாகவும், ‘ஐந்து தனுஷ்’ அளவுக்குள் அதன் இடம் துல்லியமாகக் கூறப்பட்டு யாத்திரை வழிமுறை தெளிவுபடுத்தப்படுகிறது. தரிசனமே பிரதானமான பலன் இங்கு கூறப்படுகிறது—யார் பக்தியுடன் அந்த லிங்கத்தை முறையாக தரிசிக்கிறாரோ, அவருக்கு தீர்த்தயாத்திரையின் பலன் கிடைக்கும்; மேலும் வாக்கினாலும் மனத்தாலும் ஏற்பட்ட பாவங்கள் அந்த தரிசனத்தால் அழிகின்றன. இறுதியில் கோலோபோனில், இது ஸ்கந்தமஹாபுராணத்தின் 81,000 ச்லோகத் தொகுப்பில், பிரபாச கண்டத்தின் முதல் பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தில் ‘விஸ்வகர்மேஸ்வர-மாஹாத்ம்ய’ என்ற अध्यாயமாக அடையாளப்படுத்தப்படுகிறது.

Yameśvara-māhātmya-varṇanam (Glorification of Yameśvara)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் தாமே மகாதேவியிடம் நேரடியாகத் தத்துவ உபதேசமாக உரைக்கிறார். பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தில் யாத்திரிகன் செல்ல வேண்டிய முறையைச் சொல்லி, “அனுத்தமன்” (ஒப்பற்ற சிறந்தவன்) எனப் போற்றப்படும் யமேஸ்வரனை நோக்கிச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். ஆலயம் எங்கு உள்ளது என்பதும் கூறப்படுகிறது—நைர்ருத (தென்-மேற்கு) திசையில், அதிகத் தூரமல்ல—இதனால் இது வழிகாட்டும், விதிச் சுட்டும் உரையாக அமைகிறது. பலன் தெளிவாகச் சுருக்கமாகக் கூறப்படுகிறது: யமேஸ்வர தரிசனமாத்திரத்தால் பாப-சமனம் உண்டாகும்; மேலும் அவர் எல்லா விருப்பங்களுக்கும் பலன் அளிப்பவர் (சர்வகாம-பல-ப்ரத) என அறிவிக்கப்படுகிறார். முடிவில் இது ஸ்கந்த மகாபுராணத்தின் பிரபாசகண்டம், பிரபாச-க்ஷேத்திர-மாஹாத்ம்யத்தில் “யமேஸ்வர-மாஹாத்ம்ய-வர்ணனம்” என்ற அத்தியாயம் எனக் குறிப்பிடப்படுகிறது.

अमरेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Amareśvara Māhātmya—Description of the Glory of Amareśvara)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் “தேவர்களால் பிரதிஷ்டிக்கப்பட்ட” லிங்கம் குறித்து உபதேசிக்கிறார். அந்தத் தலத்தின் “பிரபாவம்” அறிதல் எல்லாப் பாவங்களின் நாசத்துடன் தொடர்புபடுத்தப்பட்டு, அமரேஸ்வரத்தின் மகிமை நெறி-வழிபாட்டு விதிகளாகச் சொல்லப்படுகிறது. லிங்கத்தை முன்னிட்டு உக்கிர தவம் செய்ய வேண்டும் என விதிக்கப்படுகிறது; அதன் தரிசனத்தால் யாத்திரிகன் க்ருதக்ருத்யன்—ஆன்மிகக் கடமை நிறைவேற்றியவன்—ஆகிறான் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது. மேலும் வேதபாரக பிராமணருக்கு கோதானம் செய்யப் பரிந்துரைத்து, தகுந்த பாத்திரத்திற்கு அளிக்கும் தானம் யாத்திரையின் பலனை மேலும் உறுதியாகவும் உயர்வாகவும் ஆக்கும் என முடிவுறுகிறது.

वृद्धप्रभासमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Vṛddha Prabhāsa (Origin and Merit)
இந்த அத்தியாயம் சைவ விளக்க உரையாடலாக அமைந்துள்ளது. ஒழுக்கநியமங்களுடன் துறவறம் காக்கும் யாத்திரிகன் ஆதிப் பிரபாசத்தின் தெற்கில் உள்ள வృద్ధப் பிரபாசத்திற்குச் செல்ல வேண்டும் என்று ஈசுவரன் அறிவுறுத்துகிறார். அங்கு “சதுர்முக” எனப் புகழ்பெற்ற லிங்கம், வெறும் தரிசனத்தாலேயே பாபநாசகமாகப் போற்றப்படுகிறது. அந்தப் பெயரின் தோற்றமும், தரிசனம்–ஸ்துதி–பூஜையின் பலன்களும் என்னவென்று ஸ்ரீதேவி கேட்கிறாள். ஈசுவரன் பழம்பெரும் மன்வந்தரத்திலும் திரேதாயுகச் சூழலிலும் நடந்த கதையைச் சொல்கிறார். வடதிசையிலிருந்து வந்த ரிஷிகள் பிரபாச தரிசனத்திற்காக வந்தபோது, இந்திரனின் வஜ்ரத்துடன் தொடர்புடைய காரணத்தால் சைவ லிங்கம் மறைக்கப்பட்டிருந்தது. தரிசனம் இன்றி திரும்பமாட்டோம் என்று உறுதி செய்து, அவர்கள் பருவங்கள் கடந்து நீண்ட தவம் செய்தனர்—பிரம்மச்சரியம், கடும் நியமங்கள், குளிர்–வெப்பத் தாங்குதல் முதலியவற்றுடன்—இறுதியில் முதுமை அடைந்தனர். அவர்களின் அசைக்க முடியாத தீர்மானத்தை அறிந்த சங்கரன் கருணையால் பூமியைப் பிளந்து தன் லிங்கத்தை வெளிப்படுத்தினார்; தரிசனம் பெற்ற ரிஷிகள் ஸ்வர்கலோகத்திற்குச் சென்றனர். இந்திரன் மீண்டும் மறைக்க முயன்றாலும், முதுமை நிலையில் தரிசனம் பெற்றதால் அந்த இடம் “வృద్ధப் பிரபாசம்” எனப் பெயர்பெற்றது. பலश्रுதியில், பக்தியுடன் அந்தத் தலத்தைத் தரிசிப்பது ராஜசூயமும் அஸ்வமேதமும் போன்ற யாகங்களுக்குச் சமமான புண்ணியத்தை அளிக்கும் என்றும், முழுப் பலன் வேண்டுவோர் பிராமணருக்கு உக்ஷா (காளை) தானம் செய்ய வேண்டும் என்றும் கூறப்படுகிறது।

जलप्रभासमाहात्म्यवर्णनम् | Jala-Prabhāsa: The Māhātmya of the Water-Prabhāsa Tīrtha
ஈசுவரன் தேவியை, விருத்த-பிரபாசத்தின் தெற்கில் உள்ள நீரால் நிறுவப்பட்ட பிரபாச தீர்த்தத்திற்குத் திசை காட்டி, அதன் ‘உத்தம’ மஹாத்மியத்தை எடுத்துரைக்கிறார். கதையின் மையம் ஜாமதக்ன்ய ராமன் (பரசுராமன்); க்ஷத்திரியர்களை பெருமளவில் வதம் செய்த பின், உள்ளத்தில் அருவருப்பு/கிளேசம் எழ, பல ஆண்டுகள் மகாதேவரை கடுந்தவத்தாலும் ஆராதனையாலும் வழிபடுகிறார். சிவன் பிரசன்னனாய் தோன்றி வரம் அளிக்கிறார். ராமன் சிவனின் சொந்த லிங்க தரிசனத்தை வேண்டுகிறார்; பயத்தால் இந்திரன் வஜ்ரத்தால் அதை மீண்டும் மீண்டும் மூடுவதாக வர்ணனை. சிவன் அந்த வடிவில் நேரடி லிங்கதரிசனம் தராமல், பரிகார வழியைச் சொல்கிறார்—தீர்த்தத்தைத் தொடுதல் (ஸ்பர்ஷம்) மற்றும் புனித நீரிலிருந்து எழும் லிங்கத்தை அணுகுதல் மூலம் ராமனின் துயரும் பாவமும் நீங்கும். பின்னர் நீரிலிருந்து ஒரு மகாலிங்கம் வெளிப்பட்டு, அந்த இடம் ‘ஜல-பிரபாச’ எனப் புகழ்பெறுகிறது. இறுதியில் பலன் கூறப்படுகிறது—தீர்த்தத்தைத் தொடுதலே சிவலோகப் பிராப்தியைத் தரும்; அங்கு ஒழுக்கமுள்ள ஒரே ஒரு பிராமணருக்குப் போஜனம் அளிப்பதும் உமையுடன் கூடிய சிவனுக்கே போஜனம் அளித்ததற்கு சமம். இது பாப-உபசமனியும், சர்வகாம-பலப்ரதையும் எனப் போற்றப்படுகிறது.

जमदग्नीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Jamadagniśvara: Account of the Sacred Merit
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம், வ்ருத்த-ப்ரபாசத்திற்கு அருகில் உள்ள ஜமதக்னீஸ்வர சிவனின் தீர்த்தயாத்திரையை அறிவுறுத்துகிறார். ஜமதக்னி முனிவர் நிறுவிய இந்தத் தலம் ‘சர்வபாப-உபசமனம்’ எனப் போற்றப்படுகிறது; மேலும் அந்தத் தெய்வத்தின் தரிசனமட்டுமே புராணங்களில் கூறப்படும் ‘ருண-த்ரயம்’ (மூன்று கடன்கள்) நீங்கச் செய்கிறது என உரைக்கப்படுகிறது. பின்பு ‘நிதான-வாபி’ எனும் நீர்த்தலம் கூறப்படுகிறது. அங்கு ஸ்நானமும் பூஜையும் செய்தால் தன-சமృద్ధியும் விரும்பிய பயன்களும் கிடைக்கும் என விதிக்கப்படுகிறது. பழங்காலத்தில் பாண்டவர்கள் நிதி (பொக்கிஷம்) மீட்டதால் அந்தக் குளத்தின் பெயரும் புகழும் பரவி, அது ‘மூவுலகப் போற்றப்பட்டது’ என உயர்த்தப்படுகிறது. இறுதியில் பலश्रுதி: ஸ்நானம் துரதிர்ஷ்டத்தை நல்வாழ்வாக மாற்றி, வேண்டிய வரங்களை அளிக்கும் என்று கூறி, தலவழி கர்மபலத்தின் வலிமையை உறுதிப்படுத்துகிறது.

Pañcama-prabhāsa-kṣetra-māhātmya: Mahāprabhāsa, Tejas-udbhava, and the Spārśa-liṅga Tradition
ஈசுவரன் மகாதேவியுடன் உரையாடும் நிலையில், ஜலப்ரபாசத்தின் தெற்கில் உள்ள மகாப்ரபாசம் எனும் உயர்ந்த புண்ணியத் தலத்தைச் சுட்டுகிறார். அது யமனின் பாதையைத் தடுத்து காக்கும்—அதாவது பாதுகாப்பும் மோட்சமும் தரும்—என்று கூறப்படுகிறது. திரேதாயுகத்தில் இங்கு தெய்வீகத் தேஜஸுடன் விளங்கிய ‘ஸ்பர்ஷ-லிங்கம்’ நினைவுகூரப்படுகிறது; அதன் ஸ்பரிசமே விடுதலை அளிக்கும் எனப் புகழப்படுகிறது. பின்னர் அச்சமுற்ற இந்திரன் வந்து வஜ்ரம் போன்ற தடையால் லிங்கத்தை மூட/அடக்க முயல, கட்டுப்பாடற்ற உஷ்ண-தேஜஸ் வெடித்தெழுந்து ஜ்வாலாமுனையுடன் பெரும் லிங்கரூபமாக விரிந்து புகை, தீயால் மூன்று உலகங்களையும் கலக்குகிறது. தேவர்கள் மற்றும் வேதஞானிகள் ஷிகள் சசிசேகர சிவனைத் துதித்து—இந்த சுயதகிப்பு தேஜஸை அடக்கி, படைப்பு பிரளயமாக மாறாமல் காக்க—வேண்டுகின்றனர். அப்போது அந்த தேஜஸ் ஐந்து ஓடைகளாகப் பிரிந்து பூமியைப் பிளந்து பஞ்சப்ரபாச வடிவில் வெளிப்படுகிறது; வெளியேறும் வழியில் கல்-வாசல் அமைத்து பிளவை மூடினால் புகை தணிந்து உலகங்கள் நிலைபெறுகின்றன, தேஜஸ் அங்கேயே தங்குகிறது. சிவன் ஆணையால் தேவர்கள் அங்கு லிங்கத்தை நிறுவ, அந்த இடம் ‘மகாப்ரபாசம்’ எனப் புகழ்பெறுகிறது. பலனுரையில்—பலவகை மலர்களால் பக்தியுடன் பூஜித்தால் அழியாத பரமபதம் கிடைக்கும்; தரிசனமात्रத்தால் பாபநாசமும் வேண்டிய பயனும் உண்டாகும். தானமாக—ஒழுக்கமுள்ள பிராமணருக்கு பொன் தானம், விதிப்படி இருபிறப்பாளருக்கு கோதானம்—‘பிறவிப் பயன்’ அளித்து ராஜசூய, அச்வமேத யாகங்களுக்கு ஒப்பான புண்ணியத்தைத் தரும் எனச் சொல்லப்படுகிறது.

दक्षयज्ञविध्वंसनम् (Destruction/Disruption of Dakṣa’s Sacrifice) and the Etiology of Kṛtasmaradeva
இந்த अध्यாயத்தில் தீர்த்த வழிகாட்டல் என்ற அமைப்புக்குள் சிவ–தேவி தத்துவ உரையாடல் இடம்பெறுகிறது. ஈசுவரன் தேவியை தெற்குத் திசையில் சரஸ்வதியின் இனிய கரையில் உள்ள சுயம்பு தலத்திற்குக் காட்டி, அங்கு ‘கிருதஸ்மரதேவ’ எனப் புகழ்பெற்ற தெய்வம் பாபங்களைப் போக்கும் பரிசுத்திகரன் என்று கூறுகிறார். பின்னர் காமன் எரிக்கப்பட்ட பின் ரதியின் புலம்பல், சிவன் அவளுக்கு ஆறுதல் கூறி தெய்வ அருளால் எதிர்காலத்தில் காமன் மீண்டும் நிலைபெறுவான் என வாக்குறுதி அளிப்பது—இந்த காரணக் கதையாக விரிகிறது. தேவி “காமன் ஏன் எரிக்கப்பட்டான்? மறுபிறப்பு எவ்வாறு?” என்று வினவ, சிவன் தக்ஷ யாகத்தின் விரிவான பின்னணியைச் சொல்கிறார்—தக்ஷன் மகள்களின் திருமணப் பகிர்வு, மஹாயாகத்தில் தேவர்கள்–முனிவர்கள் கூடுதல், கபாலம்–பசுமை (திருநீறு) போன்ற தபஸ்வி அடையாளங்களால் சிவனை அவமதித்து விலக்குதல். இதனால் சதி கோபித்து யோகத் தவத்தால் தன் உடலைத் துறக்கிறாள். அதன்பின் சிவன் வீரபத்ரன் தலைமையிலான உக்கிர கணங்களை யாகத்தைச் சிதைக்க அனுப்புகிறார். தேவர்களுடன் போர் நிகழ, விஷ்ணுவின் சுதர்சனமும் விழுங்கப்படுகிறது; ருத்ர வரத்தால் வீரபத்ரன் அவதிக்கப்படாதவன் ஆகிறான். சிவன் திரிசூலத்துடன் முன்னேற, தேவர்கள் பின்வாங்குகிறார்கள்; பிராமணர்கள் ருத்ர மந்திரங்களால் ரக்ஷா ஹோமம் செய்தாலும் யாகம் வீழ்த்தப்படுகிறது. இறுதியில் யாகம் மான் வடிவில் தப்பி ஓடி, வானில் நட்சத்திரம் போன்ற உருவமாக இன்னும் காணப்படும் நிலையான குறியீடாகக் கூறப்படுகிறது.

कामकुण्डमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Kāma Kuṇḍa
சிவ–தேவி தத்துவ உரையாடலில், யாகம் தடைபட்ட பின் நிகழ்ந்தவற்றை இவ்வத்யாயம் கூறுகிறது. தாரகாசுரன் தேவர்களை வென்று ஸ்வர்கத்திலிருந்து விரட்டிப் போட்டு உலகங்களில் கலக்கத்தை உண்டாக்குகிறான். தேவர்கள் பிரம்மாவை அணுக, இந்த நெருக்கடியை தீர்ப்பது சங்கர சக்தியாலேயே முடியும் என்றும், ஹிமாலயப் புதல்வியுடன் சிவனின் வருங்கால இணைவிலிருந்து தாரகனை அழிக்கும் வீரன் பிறப்பான் என்றும் பிரம்மா அறிவுறுத்துகிறார். அந்த இணைவைத் தூண்ட வசந்தனுடன் காமதேவன் அனுப்பப்படுகிறான்; ஆனால் சிவனை அணுகியவுடன் சிவனின் மூன்றாம் கண் தீயால் காமன் எரிந்து சாம்பலாகிறான். பின்னர் சிவன் புனிதமான பிராபாசிக-க்ஷேத்திரத்தில் தங்க, அந்த இடம் இந்நிகழ்வின் பாவன நினைவிடமாகிறது. ரதி புலம்ப, ஆகாசவாணி அவளைத் தேற்றி—காமன் உடலற்ற ‘அனங்க’ ரூபத்தில் மீண்டும் செயல்படுவான் எனச் சொல்கிறது. காமன் இன்றி படைப்பு ஒழுங்கு குலையும் என தேவர்கள் வேண்ட, காமன் உடலின்றியும் படைப்புக் கிரமத்தை நடத்துவான் என்று சிவன் தெளிவுபடுத்துகிறார்; பூமியில் ஒரு லிங்கம் தோன்றி இச்சம்பவத்தின் குறியீடாகிறது. ‘க்ருதஸ்மரா’ என்ற பெயருடனான தொடர்பும், பின்னர் ஸ்கந்தன் பிறந்து தாரகனை வதைக்கும் செய்தியும் இணைக்கப்படுகிறது. முடிவில் க்ருதஸ்மராவின் தெற்கே உள்ள ‘காம குண்டம்’ எனும் குண்டத்தில் நீராடலும், வேதம் அறிந்த பிராமணர்களுக்கு கரும்பு, பொன், பசு, வஸ்திரம் ஆகிய தானங்களை விதிப்படியும் கூறி, அவை அமங்கலத்தை நீக்கி நன்மை தரும் எனப் பலன் சொல்லப்படுகிறது.

कालभैरवस्मशानमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Kālabhairava’s Great Cremation-Ground)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் (சிவன்) பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள ஒரு குறிப்பிட்ட தலத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார்—காலபைரவனுடன் தொடர்புடைய மகா சுடுகாடு மற்றும் அதன் அருகிலுள்ள பிரம்மகுண்டம். அங்கு மங்கீஸ்வரன் சன்னிதி இருப்பதால் அந்த இடத்தின் சக்தி மேலும் உறுதியாகிறது எனவும் கூறுகிறார். மையக் கருத்து தலவிசேஷ முக்தி வாக்குறுதி: அங்கே இறப்பவர்களும், அங்கே தகனம் செய்யப்படுபவர்களும்—காலவிபர்யயம், அகால மரணம் போன்ற எதிர்மறை சூழ்நிலைகளிலும்—மோட்சத்தை அடைவார்கள் என்று அறிவிக்கப்படுகிறது. நூலின் நெறி வகைப்பாட்டில் ‘மகாபாதகர்கள்’ எனக் கருதப்படுபவர்களும் கூட அந்தத் தலப் பிரபாவத்தால் உய்வடைவார்கள் என சிவன் கூறுகிறார். ‘க்ருதஸ்மரதா’—இறைவன் நினைவில் நிலைபெறுதல்—என்பதைப் பலனுக்கான ஆதாரமாக இணைத்து, அந்தச் சுடுகாட்டை ‘அபுனர்பவதாயக’ (மறுபிறவியிலிருந்து விடுதலை தரும்) பகுதியாக வர்ணிக்கிறார். விஷுவ காலம் சிறப்பு புண்ணிய நேரமாகக் குறிப்பிடப்படுகிறது; இறுதியில் சிவன் இந்தப் பிரிய க்ஷேத்திரத்தின்மேல் தன் நிலையான பற்றை அறிவித்து, இச்சூழலில் அவிமுக்தத்தையும் விட அதிகப் பிரியமானது எனப் புகழ்கிறார்।

रामेश्वरमाहात्म्य — Rāmeśvara at Prabhāsa and the Pratiloma Sarasvatī Purification
ஈசுவரன் தேவியிடம், பிரபாசத்தில் சரஸ்வதியின் அருகே உள்ள ராமேஸ்வரத்தின் இருப்பிடமும் மகிமையும் விளக்குகிறார். கதையில் பலபத்ரன் (ராமன்/ஹலாயுதன்) பாண்டவர்–கௌரவர் போரில் பக்கம் எடுக்காமல் துவாரகைக்கு திரும்பி, மதமயக்கத்தில் ஒரு வனவிளையாட்டு தோட்டத்திற்குள் செல்கிறான். அங்கு பண்டித பிராமணர்கள் சூதன் ஓதுவதை கேட்கும் வேளையில் கோபத்தால் சூதனை அடித்து வீழ்த்துகிறான்; பின்னர் அதை பிரஹ்மஹத்தியை ஒத்த பாவமென எண்ணி வருந்தி, தர்மமும் உடலும் அடையும் தீவிளைவுகளை நினைத்து புலம்புகிறான். பிறகு பிராயச்சித்தத்தின் நியாயம் கூறப்படுகிறது—உள்ளுணர்ந்து செய்ததும் அறியாமல் நடந்ததும் என்ற வன்முறையின் வேறுபாடு, பிராயச்சித்தத்தின் படிநிலைகள், விரதத்தின் பங்கு. ஒரு அசரீர வாணி அவனை பிரபாசத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறது; அங்கு ஐந்து ஓடைகளுடன் ஓடும் பிரதிலோமா சரஸ்வதி ஐந்து மகாபாதகங்களை அழிப்பவளெனப் புகழப்படுகிறது; பிற தீர்த்தங்கள் அதற்கு ஒப்பில்லை எனச் சொல்லப்படுகிறது. பலபத்ரன் யாத்திரை விதிகளை செய்து, தானம் அளித்து, சரஸ்வதி–கடல் சங்கமத்தில் நீராடி, மகாலிங்கத்தை நிறுவி ராமேஸ்வர வழிபாடு செய்து சுத்தி பெறுகிறான். பலன் கூறலில் ராமேஸ்வர லிங்கப் பூஜை பாவநாசினி; அஷ்டமியில் பிரஹ்மகூர்ச்ச முறையுடன் விரதம் செய்தால் அசுவமேதத்துக்கு ஒப்பான புண்ணியம்; முழு யாத்திரை பலன் நாடுவோர்க்கு நீராடல், பூஜை, கோதானம் சிறந்தவை என முடிகிறது.

मंकीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Mankīśvara Māhātmya (Glory of the Mankīśvara Liṅga)
ஈசுவரன் தேவியிடம் மங்கீஸ்வரத் தீர்த்தயாத்திரையின் வழிமுறையை உரைக்கிறார். இது ராமேசத்தின் வடக்கில், தேவமாத்ரு ஸ்தலத்தருகே உள்ளது; அர்கஸ்தலம், க்ருதஸ்மர இடங்களிலிருந்தும் திசைச் சுட்டுகள் கூறப்படுகின்றன. பழங்காலத்தில் குப்ஜன் (வளைந்த உடல்) ஆன மங்கீ என்ற பிராமணன் நீண்ட தவமும் நித்திய பூஜையும் செய்து இச்சிவலிங்கத்தை பிரதிஷ்டை செய்தான். பல ஆண்டுகள் வழிபட்டும் திருப்தி கிடைக்கவில்லை எனத் துயருற்று, ஜபம்-தியானம் கொண்டு முதுமை வரை கடுமையாக சாதனை செய்தான். இறுதியில் சிவன் தோன்றி காரணத்தை விளக்குகிறார்—மங்கீக்கு மரக்கிளைகளில் ஏறி அதிக மலர்கள் சேகரிப்பது எளிதல்ல; ஆனால் பக்தியுடன் அர்ப்பணிக்கும் ஒரே மலரும் எல்லா யாகங்களின் பலனையும் தரும். மேலும் லிங்கபூஜையின் திரிமூர்த்தி-ஒற்றுமை கூறப்படுகிறது—லிங்கத்தின் வலப்புறம் பிரம்மா, இடப்புறம் விஷ்ணு, நடுவில் சிவன்; ஆகவே லிங்கார்ச்சனை திரிதேவருக்கும் ஒருங்கிணைந்த ஆராதனை. பில்வம், சமீ, கரவீரம், மாலதி, உன்மத்தகம், சம்பகம், அசோகம், கஹ்லாரம் முதலிய மணமிகு மலர்கள் பிரியமான அர்ப்பணங்கள் எனப் பட்டியலிடப்படுகின்றன. மங்கீ வரம் வேண்டுகிறான்—இங்கு நீராடி இந்த லிங்கத்திற்கு நீர் மட்டும் செலுத்தினாலும் எல்லா வழிபாடுகளின் பலன் கிடைக்க வேண்டும்; அருகில் தெய்வீகமும் பூமியுமான மரங்கள் இருக்க வேண்டும். சிவன் வரங்களை அளித்து, எல்லா நாகங்களும் இருப்பதால் இவ்விடம் ‘நாகஸ்தானம்’ எனப் புகழ்பெறும் என்று கூறி மறைந்தார். மங்கீ உடலைத் துறந்து சிவலோகத்தை அடைந்தான். நம்பிக்கையுடன் இம்மகாத்மியத்தை கேட்பது பாபநாசகமென பலश्रுதி நிறைவு செய்கிறது.

Sarasvatī-māhātmya and the Ritual Order of Dāna–Śrāddha at Prabhāsa (सरस्वतीमाहात्म्यं दानश्राद्धविधिक्रमश्च)
இந்த அத்தியாயம் கேள்வி–பதில் வடிவிலான தத்துவ உரையாடலாக அமைந்துள்ளது. தேவி சரஸ்வதியின் மாஹாத்மியத்தை விரிவாகக் கேட்கிறாள்; மேலும் தீர்த்தயாத்திரை ஒழுக்கம் குறித்து நுணுக்கமான கேள்விகள் எழுப்புகிறாள்—‘முக-த்வாரம்’ வழி நுழைவதின் புண்ணியம், ஸ்நானம் மற்றும் தானத்தின் பலன், வேறு இடத்தில் மூழ்குவதின் விளைவு, மேலும் ஸ்ராத்தத்தின் சரியான முறை: விதிகள், மந்திரங்கள், தகுதியான புரோகிதர்கள், ஏற்ற உணவுகள், பரிந்துரைக்கப்பட்ட தானங்கள். ஈச்வரன் தான–ஸ்ராத்த விதிக்ரமத்தை ஒழுங்காக விளக்குவதாக உறுதி அளிக்கிறார். பின்னர் சரஸ்வதியின் புனிதத்தைக் கட்டுக்கட்டாகப் புகழ்கிறார். சரஸ்வதி நீர் மிகுந்த புண்ணியத்தை அளிப்பதாகவும், கடலுடன் கலக்கும் சங்கமத்தில் அது தேவர்களுக்கும் அரிதெனவும் கூறப்படுகிறது; அவள் உலகச் சுகம் தருபவளாகவும் துயர் நீக்குபவளாகவும் வர்ணிக்கப்படுகிறாள். வைசாக மாதம் மற்றும் சோம சம்பந்தமான அனுஷ்டானங்களின் அரிதுத்தன்மை வலியுறுத்தப்பட்டு, பிரபாசத்தில் சரஸ்வதி அணுகல் மற்ற தவங்கள், பிராயச்சித்தங்களைவிட மேலானது என நிறுவப்படுகிறது. பலश्रுதியில் சரஸ்வதி நீரில் நிலைத்திருப்போர் விஷ்ணுலோகத்தில் நீண்ட கால வாசம் பெறுவர் எனத் தெளிவாகச் சொல்லப்படுகிறது; பிரபாசத்தில் சரஸ்வதியை உணர முடியாதோர் ஆன்மீகக் கண்ணோட்டம் குறைந்தவர்களென உவமை செய்யப்படுகின்றனர். சரஸ்வதி விரிந்த ஞானம், தூய விவேகம் போன்றவையாகப் புகழப்பட்டு, பிற நதிகளும் கடலும் சேரும் அவளது சங்கமம் உச்ச தீர்த்தமாகக் கூறப்படுகிறது; அங்கு ஸ்நானமும் தானமும் மகாயாகப் பலனுக்கு ஒப்பெனவும், சரஸ்வதி நீரால் ஸ்நானித்தோர் பாக்கியவான்கள், மரியாதைக்குரியவர்கள் எனவும் அறிவிக்கப்படுகிறது.

श्राद्धविधि-काल- पात्र- ब्राह्मणपरीक्षा (Śrāddha: timing, requisites, and examination of eligible Brāhmaṇas)
அத்தியாயம் 205-ல் தேவி, ஈசுவரரிடம் ஸ்ராத்தத்தின் புண்ணியமான முறையை—குறிப்பாக நாளின் சரியான நேரம் எது, பிரபாச/சரஸ்வதி தீர்த்தச் சூழலில் எவ்வாறு செய்ய வேண்டும்—என்று கேட்கிறாள். ஈசுவரர் நாளின் முஹூர்த்தங்களை விளக்கி, மதியத்திற்கு அருகிலுள்ள ‘குடப-காலம்’ மிகச் சிறந்த பலன் தரும் எனவும், மாலையில் ஸ்ராத்தம் செய்வதைத் தவிர்க்க வேண்டும் எனவும் கூறுகிறார். குச/தர்பை மற்றும் கருந்திலம் (எள்ளு) ஆகியவை பாதுகாப்பும் தூய்மையும் தரும் பொருட்களாகச் சொல்லப்படுகின்றன; ‘ஸ்வதா-பவன’ நேரத்தின் கருத்தும் குறிப்பிடப்படுகிறது. ஸ்ராத்தத்திற்கு மூன்று புகழப்பட்ட ‘பாவனங்கள்’—தௌஹித்ரன், குடபம், திலம்—எனவும், தூய்மை, கோபமின்மை, அவசரமின்மை போன்ற நற்குணங்கள் அவசியம் எனவும் வலியுறுத்தப்படுகிறது. செல்வம் சுத்தத்தின்படி சுக்ல/சம்பல/கிருஷ்ண எனப் பிரிக்கப்பட்டு, அநியாயமாகப் பெற்ற பொருளால் செய்யும் ஸ்ராத்தம் பித்ருக்களைத் திருப்திப்படுத்தாது; பலன் அசுப உயிர்களிடம் திரும்பும் என விளக்கப்படுகிறது. பின்னர் பெறுநர் தகுதி (பாத்திரப் பிராமண பரீட்சை) விரிவாக வருகிறது—வேதஞானம், ஒழுக்கம், கட்டுப்பாடு உடைய பிராமணர்கள் பரிந்துரைக்கப்படுகின்றனர்; பல்வேறு நடத்தை, தொழில், நெறிக் குறைபாடுகளால் ‘அபாங்க்தேய’ராகத் தகுதி இழப்போர் நீண்ட பட்டியலாக விலக்கப்படுகின்றனர்; இறுதியில் தவறான தேர்வு ஸ்ராத்தப் பலனை அழிக்கும் என மீண்டும் கூறி அத்தியாயம் நிறைவடைகிறது।

Śrāddha-vidhi-varṇana (श्राद्धविधिवर्णन) — Procedural Discourse on Śrāddha
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் ஸ்ராத்தத்தின், குறிப்பாக பார்வண முறையின், நுணுக்கமான விதிமுறைகளை விளக்குகிறார். அழைப்புச் சடங்கு, தகுதி மற்றும் அமர்வு ஒழுங்கு, தூய்மை கட்டுப்பாடுகள், முகூர்த்தப் பிரிவுகளால் கால நிர்ணயம், மேலும் பாத்திரங்கள், சமித், குசம், மலர்கள், உணவுப் பொருட்கள் ஆகியவற்றின் தேர்வு விரிவாக கூறப்படுகிறது. தவறான கூட்டு உணவு, விதி மீறல், அசுத்தம் போன்ற குற்றங்களால் பித்ருக்கள் பெறுதல் கெடுகிறது என நெறி எச்சரிக்கைகள் தரப்படுகின்றன. ஜபம், உணவு, பித்ருக் காரியம் முதலியவற்றில் மௌன ஒழுக்கம், தேவகாரியம்–பித்ருக் காரியத்திற்கான திசை விதிகள், சில குறைபாடுகளுக்கான நடைமுறை பரிகாரங்களும் குறிப்பிடப்படுகின்றன. சுப–அசுப மரக்கட்டைகள், மலர்கள், உணவுகள் பற்றிய பட்டியல், சில பகுதிகளில் ஸ்ராத்தம் செய்யத் தடை, மேலும் மலமாச/அதிமாசக் கட்டுப்பாடுகள் மற்றும் மாதக் கணக்கீடு தெளிவுபடுத்தப்படுகிறது. முடிவில் ‘சப்தார்சிஸ்’ புகழ்ச்சியுடன் மந்திரத் தொகுப்புகள் மற்றும் பலன்—பிரபாசத்தில் சரஸ்வதி–கடல் சங்கமத்தில் முறையாகப் பாராயணம் செய்து ஸ்ராத்தம் செய்தால் தூய்மை, சமூக-சடங்கு அங்கீகாரம், செல்வம், நினைவாற்றல், ஆரோக்கியம் கிடைக்கும் என உரைக்கப்படுகிறது।

पात्रापात्रविचारवर्णनम् | Discernment of Worthy and Unworthy Recipients (Pātra–Apātra Vicāra)
இந்த அதிகாரத்தில் பிரபாசக் க்ஷேத்திரப் பின்னணியில் ஈசுவரன் ஸ்ராத்தத்துடன் தொடர்புடைய தானங்களின் வரிசையையும் அவற்றின் பலன்களையும் விதிப்படியாக உரைக்கிறார். பித்ருக்களுக்காகச் செய்யும் தானமும், சரஸ்வதியின் புனித சன்னிதியில் ஒரே ஒரு த்விஜனுக்குக் கூட அன்னம் அளிப்பதும் மிகுந்த புண்ணியமாகப் போற்றப்படுகிறது. பின்னர் தர்ம-நீதி சார்ந்த வகைப்பாடு விரிவடைகிறது—நித்யகர்மங்களை அலட்சியம் செய்வதின் தோஷங்கள், நில அபகரிப்பு/நிலத் திருட்டின் கண்டனம், தடைசெய்யப்பட்ட வழிகளில் ஈட்டிய செல்வத்தின் தீய விளைவுகள். குறிப்பாக ‘வேதவிக்ரயம்’ (வேதக் கல்வியை வாணிபமாக்குதல்) அதன் முறைகள் மற்றும் கர்மபலன்கள் கடுமையாகச் சொல்லப்படுகின்றன. தூய்மை விதிகள், தகாத வாழ்வாதாரங்கள், கண்டிக்கப்படும் மூலங்களிலிருந்து அன்னம்/செல்வம் பெறுதல் அல்லது உண்ணுதல் ஆகியவற்றின் அபாயங்கள் கூறப்படுகின்றன. தானத்தில் தகுதியான பாத்திரத் தேர்வு—ஸ்ரோத்ரியன், குணவான், சீலவான்—அவசியம்; தகாதவர்க்கு அளித்த தானம் புண்ணியத்தை நீக்கும் என்ற நியமமும் நிறுவப்படுகிறது. இறுதியில் சத்தியம், அஹிம்சை, சேவை, கட்டுப்பட்ட உபயோகம் போன்ற நற்குணங்களின் படிநிலை மீண்டும் வலியுறுத்தப்பட்டு, அன்னம், விளக்கு, நறுமணம், ஆடை, படுக்கை முதலிய தானங்களின் பலன்கள் கூறி, சடங்கு நடைமுறையும் நெறிப்போதனையும் ஒன்றிணைக்கப்படுகிறது.

दानपात्रब्राह्मणमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Proper Giving, Worthy Recipients, and Brāhmaṇa Eligibility)
இந்த அதிகாரத்தில் தேவி தானத்தின் துல்லியமான வகைப்பாட்டை கேட்கிறாள்—எதை தானமாக அளிக்க வேண்டும், யாருக்கு, எப்போது, எங்கே, எந்தத் தகுதியுள்ள பாத்திரருக்கு. ஈச்வரன் பயனற்ற பிறவிகளும் பயனற்ற தானங்களும் எவ்வாறு என்பதை விளக்கி, நல்ல பிறவி மற்றும் சாஸ்திரப்படி செய்யும் தானத்தின் மகிமையைச் சொல்லி, பதினாறு மகாதானங்களின் விதிகளை எடுத்துரைக்கிறார்—கோ தானம், பொன் தானம், நில தானம், ஆடை-தானியம் தானம், உபகரணங்களுடன் வீடு தானம் முதலியவை। பின்னர் தானத்தின் நோக்கம் மற்றும் தானப் பொருளின் தூய்மை பற்றி கூறப்படுகிறது—அகந்தை, பயம், கோபம், காட்டிக்காட்டுதல் போன்ற காரணங்களால் செய்யும் தானம் தாமதமாக அல்லது குறைந்த பலனாகும்; தூய மனத்துடன், தர்மப்படி ஈட்டிய பொருளால் செய்யும் தானம் விரைவில் நன்மை தரும். பாத்திர-லட்சணங்களாக கல்வி, யோக ஒழுக்கம், அமைதி, புராண அறிவு, கருணை, சத்தியம், சுத்தம், தமம் ஆகியவை கூறப்படுகின்றன. கோதானத்தில் நல்ல குணமுள்ள பசுவைத் தேர்வு செய்ய வேண்டும்; குறைபாடுள்ள அல்லது சட்டவிரோதமாக பெற்ற பசுவைத் தானம் செய்யக் கூடாது; தவறான தானத்தின் தீய விளைவுகளும் எச்சரிக்கப்படுகின்றன। உபவாசம், பாரணம், சிராத்த கால நிர்ணயங்களில் கவனம், வளம் குறையும்போது அல்லது தகுதியானவர் இல்லாதபோது ஏற்ற சிராத்த முறையும் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில் பாராயணம் செய்பவர்/ஆசிரியரை மரியாதை செய்வதும், பகைமை அல்லது அவமதிப்பு கொண்டவர்களுக்கு உரை வழங்கக் கூடாதென்ற கட்டுப்பாடும், சரியான கேட்கும் முறையும் ஆதரவு-தானமும் கிரியாசித்திக்கான அங்கமென வலியுறுத்தப்படுகிறது।

मार्कण्डेयेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Māhātmya of Mārkaṇḍeyeśvara (Foundation and Merit Narrative)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் இரு பகுதிகளாக உபதேசிக்கிறார். முதலில் அவர் தீர்த்தப் பயண வழியைச் சொல்கிறார்—சாவித்ரீ க்ஷேத்திரத்தின் கிழக்குப் பகுதியருகே, வடதிசையில் உள்ள உயர்ந்த மார்கண்டேயேஸ்வரனை தரிசிக்கச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். பத்மயோனி பிரம்மாவின் அருளால் மார்கண்டேய முனிவர் புராணார்த்தத்தில் அஜரா-அமரராக ஆனார்; க்ஷேத்திரத்தின் சிறப்பை உணர்ந்து சிவலிங்கத்தை நிறுவி, பத்மாசனத்தில் நீண்ட தியான சமாதியில் நிலைத்திருந்தார். யுகங்கள் கடந்தபோது காற்றால் எழுந்த தூசி ஆலயத்தை மூடிவிட்டது; விழித்தெழுந்த முனிவர் அகழ்ந்து பெரிய வாயிலை மீண்டும் திறந்து வழிபாட்டு வழியை வெளிப்படுத்தினார். பக்தியுடன் நுழைந்து வृषபத்வஜ சிவனை வழிபடுவோர் மகேஸ்வரன் இருக்கும் பரமபதத்தை அடைவார். பின்னர் தேவி கேட்கிறாள்—மரணம் அனைவருக்கும் பொதுவானபோது மார்கண்டேயர் ‘அமரர்’ என ஏன் கூறப்படுகிறார்? ஈசுவரன் முன்கல்பக் கதையை உரைக்கிறார்—பிருகுவின் புதல்வன் ம்ருகண்டு ஒரு நற்குணமுள்ள மகனைப் பெற்றான்; ஆனால் அவனுக்கு ஆறு மாத ஆயுள் என விதிக்கப்பட்டது. தந்தை உபநயனம் செய்து தினசரி வணக்கம்-மரியாதைச் சடங்குகளைப் போதித்தான். தீர்த்தயாத்திரையில் சப்தரிஷிகள் அந்த பால பிரம்மச்சாரிக்கு ‘நீண்ட ஆயுள்’ என ஆசீர்வதித்து, அவன் குறுகிய ஆயுளை அறிந்து அஞ்சித் தன்னைப் பிரம்மாவிடம் அழைத்துச் செல்கிறார்கள். பிரம்மா விசேஷ விதியை அறிவிக்கிறார்—இவன் மார்கண்டேயனாகி, பிரம்மாவுக்கு இணையான ஆயுளுடன், கல்பத்தின் தொடக்கமும் முடிவும் ஆகிய காலங்களில் துணையாக இருப்பான். தந்தையின் துயரம் நீங்கி நன்றியுடனான பக்தி உறுதியாகிறது; ஒழுக்கமான வணக்கம், தெய்வ அனுமதி, மறைந்தாலும் க்ஷேத்திரம் மீண்டும் வழிபாட்டிற்கு திறக்கப்படும் என்பதே இவ்வதிகாரத்தின் சாரம்.

Pulastyēśvaramāhātmya (The Glory of Pulastyēśvara) | पुलस्त्येश्वरमाहात्म्यम्
இந்த अध्यாயத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் சுருக்கமான தீர்த்த-உபதேசமாக உரைக்கிறார். பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் புனித வரைபடத்தில் திசைச் சொற்களாலும் அளவு/தூரக் குறியீட்டாலும் குறிப்பிட்ட இடத்தில் உள்ள ‘உத்தம’ தலமான புலஸ்த்யேஸ்வரத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். அங்கே முதலில் தரிசனம் செய்து, பின்னர் விதானதః (சாஸ்திர விதிப்படி) பூஜை செய்ய வேண்டுமென பக்தி வரிசை கூறப்படுகிறது. பலஸ்ருதியில், ஏழு பிறவிகளில் சேர்த்த பாவங்களிலிருந்து வழிபடுபவன் விடுதலை பெறுவான் என்று உறுதியாகச் சொல்லப்படுகிறது—“இதில் சந்தேகம் இல்லை.” இவ்வத்தியாயம் தல-வழிகாட்டல், பூஜைமுறை, பாவநாசப் பயன் ஆகியவற்றை ஒரே தீர்த்த-அலகாக இணைக்கிறது.

पुलहेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Pulahēśvara Māhātmya (Glorification of Pulahēśvara)
இந்த अध्यாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள புலஹேஸ்வரத் தீர்த்தத்தின் மகிமையை உபதேசிக்கிறார். நைர்ருத (தென்-மேற்கு) திசை நோக்கி தனுஷ்-அளவால் குறிக்கப்பட்ட தூரத்தில் புலஹேஸ்வரன் எனும் சிவலிங்கம் இருப்பதாகவும், அங்கு சென்று பக்தியுடன் தரிசனமும் பூஜையும் செய்ய வேண்டுமெனவும் இடவழிகாட்டல் தரப்படுகிறது. புலஹேஸ்வரனை பக்தி வழிபாட்டால் யாத்திரை-பலன் பெறப்படும் என்று கூறி, குறிப்பாக ஹிரண்யதானம் (தங்கம்/செல்வ தானம்) செய்வது யாத்திரைப் புண்ணியத்தை நிறைவு செய்யும் முறையாக வலியுறுத்தப்படுகிறது. இறுதியில் இது ஸ்கந்தபுராணத்தின் பிரபாசகண்டத்தில் உள்ள பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தின் 211ஆம் अध्यாயம் எனக் கொலோபன் குறிப்பிடுகிறது.

Kratvīśvaramāhātmya (क्रत्वीश्वरमाहात्म्यम्) — The Glory of Kratvīśvara
இந்த அத்தியாயம் (212) இல் ஈசுவரன் தேவியிடம்—புலஹீஸ்வரத்திலிருந்து நைர்ருத திசையில் எட்டு தனுசு தூரத்தில் ‘க்ரத்வீஸ்வர’ எனும் சிவத்தலம் இருப்பதாக உபதேசிக்கிறார். அங்கு தரிசனமात्रத்தாலேயே ‘மஹாக்ரது-பலன்’ கிடைக்கும்; அதாவது பெரிய வேத யாகங்களின் புண்ணியம் தீர்த்த தரிசனத்தால் எளிதில் பெறப்படும் என மகிமை கூறப்படுகிறது. பலஸ்ருதியில்—க்ரத்வீஸ்வரனை தரிசிப்பவன் பௌண்டரீக யாகத்தின் பலனை அடைவான்; ஏழு பிறவிகள் வறுமையிலிருந்து காக்கப்படுவான், மேலும் அங்கே துயரம் எழாது என உறுதி அளிக்கப்படுகிறது. இவ்வாறு இடநிர்ணயம், நாமமகிமை, தரிசனபலன் ஆகியவற்றைச் சுருக்கமாக வழிகாட்டும் அத்தியாயமாக இது விளங்குகிறது.

Kaśyapeśvara Māhātmya (काश्यपेश्वरमाहात्म्य) — Glory of the Kaśyapeśvara Shrine
இந்த அத்தியாயத்தில் உரையாடல் வடிவில் ஈசுவரன் தேவியிடம் காச்யபேஸ்வரத் திருத்தலத்தின் மகிமையைச் சுருக்கமாக உரைக்கிறார். தலத்தின் இடவழிகாட்டலும் தரப்படுகிறது—கிழக்குத் திசைப் பகுதியில் “பதினாறு வில்-நீளம்” இடைவெளியில் காச்யபேஸ்வரம் அமைந்துள்ளது எனக் கூறப்படுகிறது. அத்தலத்தை தரிசிப்பதால் மனிதனுக்கு செல்வச் செழிப்பு மற்றும் சந்தானப் பேறு கிடைக்கும்; “அனைத்துப் பாவங்களால்” சுமைப்பட்டவனும் பாவவிமோசனம் அடைவான்—இது ஐயமற்ற பலஸ்ருதி என அறிவிக்கப்படுகிறது. இறுதியில் ஸ்கந்தபுராணத்தின் பிரபாசகண்டம், பிரபாசக்ஷேத்ரமகாத்ம்யத்தில் இவ்வத்தியாயத்தின் இடம் கொலோபன் மூலம் குறிப்பிடப்படுகிறது.

कौशिकेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Narrative of the Glory of Kauśikeśvara
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தாமே உபதேசமாகப் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள கௌசிகேசுவர சிவஸ்தலத்தின் மகிமையை விளக்குகிறார். காச்யபேசுவரத்திலிருந்து ஈசான (வடகிழக்கு) திசையில் எட்டு தனுஸ் அளவு தூரத்தில் அதன் இருப்பிடம் கூறப்பட்டு, அது மகாபாதக நாசகமும் மிகப் புனிதத் தீர்த்தமும் எனப் போற்றப்படுகிறது. பெயர்க்காரணக் கதையில், வஸிஷ்டரின் புத்ரர்களை கொன்றதால் ஏற்பட்ட குற்றத்தால் கௌசிகன் அங்கு சிவலிங்கத்தை பிரதிஷ்டை செய்து வழிபட்டு பாவமுக்தி அடைகிறான். இறுதியில் பலश्रுதி—அந்த லிங்கத்தை தரிசித்து பூஜிப்போர் விரும்பிய பலனைப் பெறுவர் என கூறப்படுகிறது.

कुमारेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya of Kumāreśvara
ஈசுவரன் தேவியிடம், மārkaṇḍeśvara-க்கு தெற்கே சிறிது தூரத்தில் உள்ள குமாரேசுவரத் திருத்தலத்திற்குச் செல்லுமாறு கூறுகிறார். அங்கு ஸ்வாமி எனும் பக்தர் நிறுவிய சிவலிங்கம் புனிதப் பரப்பில் பிராயச்சித்தத் தளமாக விளங்குகிறது என விளக்கப்படுகிறது. கார்த்திகேயருடன் தொடர்புடைய கடுந்தவம், பிறரின் துணைவரைச் சார்ந்த தவறான ஆசையால் உண்டாகும் பாவங்களை நீக்கும் வழி எனச் சொல்லப்படுகிறது. ஒரு மாதிரி பக்தன் லிங்கத்தை நிறுவி மாசு நீங்கி, துறவால் மீண்டும் ‘கௌமார’—இளமைப் போன்ற தூய்மை—பெறுகிறான். இரண்டாம் எடுத்துக்காட்டில் சுமாலி, முன்னோர்கள்/பித்ருக்களை கொன்ற பெரும் பாவத்திற்குப் பிறகும் அங்கு வழிபட்டு அந்தப் பாவத்திலிருந்து விடுதலை பெறுகிறான். தெய்வத்தின் முன்புறம் உள்ள கிணறு குறிப்பிடப்படுகிறது; அதில் நீராடி ஸ்வாமி-நிறுவிய லிங்கத்தை வழிபட்டால் குற்றங்கள் நீங்கி, ஸ்வாமீபுரம் எனும் மாபெரும் தெய்வநகரை அடையலாம். இறுதியில் தான விதி—ஸ்வாமியின் பெயரில் ஒரு த்விஜருக்கு சாத்தகும்ப சுத்தத் தங்கத்தால் ஆன ‘தாம்ரசூட’ பொருளைத் தானம் செய்தால் தீர்த்தயாத்திரை பலன் கிடைக்கும்.

Gautameśvara-māhātmya (गौतमेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Gautameśvara Liṅga
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் சுருக்கமாக ஒரு சைவ தீர்த்தத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். மார்கண்டேஸ்வரரின் வடக்கே பதினைந்து தனுசு தூரத்தில் ‘கௌதமேஸ்வர’ எனப் பெயர்பெற்ற உயர்ந்த லிங்கம் இருப்பதாகக் குறிப்பிடப்படுகிறது. குருஹத்தி பாவத்தாலும் துயரத்தாலும் வாடிய கௌதம முனிவர் அங்கே லிங்கத்தை பிரதிஷ்டை செய்து, தவமும் பூஜையும் செய்து அந்தப் பாவபாரத்திலிருந்து விடுபட்டார் எனக் கதை கூறுகிறது. ஆகவே அந்தத் தலம் பிராயச்சித்தமும் பரிசுத்தியும் அளிக்கும் இடமாகப் போற்றப்படுகிறது. யாத்திரிகருக்கான விதி—நதியில் முறையாக ஸ்நானம், லிங்கத்திற்கு சாஸ்திரப்படி ஆராதனை, மேலும் கபிலா (மஞ்சள் நிற) பசுவை தானமாக அளித்தல். இதனால் பஞ்சமஹாபாதகங்கள் நீங்கி, தூய்மை பெற்று, இறுதியில் மோக்ஷம் கிடைக்கும் என விளக்கப்படுகிறது.

Devarājeśvara-māhātmya (Glorification of Devarājeśvara)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் தேவராஜேஸ்வரத்தின் மகாத்மியத்தைச் சுருக்கமாக உரைக்கிறார். கௌதமேஸ்வரத்திற்குப் மேற்கே அதிகத் தொலைவு அல்லாமல், பதினாறு தனு அளவு தூரத்தில் தேவராஜேஸ்வர லிங்கம் இருப்பதாக இடவிளக்கம் தரப்படுகிறது. அங்கு லிங்கத்தை நிறுவினால் நிறுவுபவன் பாபத்திலிருந்து விடுபடுவான் எனக் காரண-பல வரிசை கூறப்படுகிறது. மேலும் சமாஹித மனத்துடன், ஒருமுகச் சிந்தையால் அந்த லிங்கத்தை வழிபடும் எந்த மனிதனும் மனித உடலால் உண்டாகும் பாவங்களிலிருந்தும் விடுதலை பெறுவான் என விதிப்போதனை வழங்கப்படுகிறது. இறுதிக் கொலோபோனில் இது ஸ்கந்த மகாபுராணம் (81,000 ச்லோகங்கள்) உட்பட்ட பிரபாச காண்டம், பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யப் பகுதியில் ‘தேவராஜேஸ்வர-மாஹாத்ம்ய’ எனும் 217ஆம் அத்தியாயம் என்று குறிப்பிடப்படுகிறது.

Mānaveśvara Māhātmya (The Glory of Mānaveśvara) | मानवेश्वरमाहात्म्य
இந்த அதிகாரம் ஈசுவரர் அருளிய சுருக்கமான தத்துவ உபதேசமாக அமைந்து, பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் மனு நிறுவிய ஒரு சிறப்பு லிங்கத்தை அறிமுகப்படுத்துகிறது. அது “மானவ-லிங்கம்” எனப் புகழ்பெற்றது. தன் மகனை கொன்றதனால் ஏற்பட்ட பாபப் பாரத்தால் வாடிய மனு, இவ்விடத்தை பாபஹரமாக அறிந்து, விதிப்படி அபிஷேகம் செய்து ஈசுவரரை அங்கே பிரதிஷ்டை செய்கிறார். அதன் பயனாக அவர் அந்தத் தார்மிகப் பாரத்திலிருந்து விடுபடுகிறார் என்று கூறப்படுகிறது. பின்னர் பொதுப் பயனாக—எந்த மனித பக்தனும் பக்தியுடன் இந்த மானவ-லிங்கத்தை வழிபட்டால் பாவங்களிலிருந்து விடுதலை பெறுவான் என உரைக்கிறது. இறுதியில் இது ஸ்கந்த மகாபுராணம், பிரபாசக் கண்டம், பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தில் “மானவேசுவர மாஹாத்ம்யம்” எனும் 218ஆம் அதிகாரம் என்று கொலோபன் குறிப்பிடுகிறது।

मार्कण्डेयेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Mārkaṇḍeyeśvara and associated liṅgas near Mārkaṇḍeya’s āśrama)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் மார்கண்டேயரின் ஆசிரமத்தருகே ஆக்னேய (தென்-கிழக்கு) திசையில் உள்ள புனிதத் தலங்களும் லிங்கங்களும் சேர்ந்த ஒரு திருக்கூட்டத்தை விளக்குகிறார். அங்கே புகழ்பெற்ற குஹாலிங்கம்—நீலகண்டம் என்றும் அழைக்கப்படும்—முன்னர் விஷ்ணுவால் வழிபட்டதாகவும், ‘எல்லாப் பாப அவசேஷத்தையும் அழிப்பது’ எனவும் கூறப்படுகிறது. பக்தியுடன் வழிபட்டால் செல்வம், சந்ததி, மாடுபசு போன்ற பசுசம்பத்து, மனநிறைவு ஆகிய பலன்கள் கிடைக்கும் என்று பலश्रுதி உரைக்கப்படுகிறது. பின்னர் தவசிகளின் காணத்தக்க ஆசிரமங்கள், குகைகள், மேலும் பல லிங்க-சம்பந்தமான இடங்கள் விவரிக்கப்படுகின்றன. முக்கிய விதியாக, மார்கண்டேயரின் அருகே லிங்கப் பிரதிஷ்டை செய்தால் விரிந்த குல-வம்சங்களும் உயர்வடையும்; அது சமூகமெங்கும் பரவும் புண்ணிய சாதனமாகக் கூறப்படுகிறது. தத்துவமாக ‘அனைத்து உலகங்களும் சிவமயம்; அனைத்தும் சிவனில் நிலைபெற்றது’ என்று பொதுமைப்படுத்தி, செழிப்பு நாடும் பண்டிதன் சிவபூஜை செய்ய வேண்டும் என வலியுறுத்துகிறது. தேவர்கள், அரசர்கள், மனிதர்கள் ஆகியோரின் எடுத்துக்காட்டுகளால் லிங்கவழிபாடும் பிரதிஷ்டையும் அனைவருக்கும் உரிய நிவாரண வழி என நிறுவப்படுகிறது; சிவதேஜஸால் பெரிய குற்றங்களும் தணியும் என கூறப்படுகிறது. இந்திரன் வ்ருத்ரவதத்திற்குப் பின் சுத்தியடைதல், சங்கமங்களில் சூரியன் வழிபாடு, அகல்யையின் மீட்பு போன்ற கதைகள் சான்றாகக் கொண்டு, இறுதியில் பிரபாசக்ஷேத்திரத்தின் சாரம் மார்கண்டேய ஆசிரமத்துடன் தொடர்புபடுத்தி மீண்டும் கூறப்படுகிறது.

वृषध्वजेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Vṛṣadhvajeśvara Māhātmya (Glorification of Vṛṣadhvajeśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவிக்கு உபதேசமாக, பிரபாசத் தலத்தின் தெற்கில் அமைந்த ‘திரிலோகப் பூஜித’ வृषத்வஜேஸ்வரரைத் தரிசிக்கச் செல்க எனத் தெளிவான இடச் சுட்டியுடன் கூறுகிறார். பின்னர் சிவத் தத்துவம் விளக்கப்படுகிறது—சிவன் அக்ஷரன், அவ்யக்தன்; அவருக்கு மேல் வேறு பரத்தத்துவம் இல்லை; யோகத்தால் அறியப்படுபவன்; எங்கும் நிறைந்த உலகப் புருஷன்—அவனுடைய கை, கால், கண், தலை, வாய் அனைத்தும் எங்கும் இருப்பதுபோல் சர்வாத்மப் பாவத்தில் ஸ்துதி செய்யப்படுகிறது. பிருது, மருத்த, பரத, சசபிந்து, கய, சிபி, ராம, அம்பரீஷ, மந்தாதா, திலீப, பகீரத, சுஹோத்ர, ரந்திதேவ, யயாதி, சகர முதலிய அரசர்கள் பிரபாசத்தை அடைந்து யாகங்களுடன் வृषத்வஜேஸ்வரரை வழிபட்டு ஸ்வர்கம் பெற்றனர் என முன்னுதாரணங்கள் கூறப்படுகின்றன. பிறப்பு-இறப்பு, முதுமை-நோய், துன்பம் ஆகிய சம்சாரச் சுழலை மீண்டும் மீண்டும் நினைவூட்டி, நிலையற்ற உலகில் சிவார்ச்சனையே ‘சாரம்’ என வலியுறுத்துகிறது. பக்தி செழிப்பை அளிக்கும் சக்தியாக வர்ணிக்கப்படுகிறது—பக்தனுக்கு சிந்தாமணி, கல்பத்ருமம் போன்ற பலன், குபேரனும் சேவகனெனும் உவமை. குறைந்த உபசாரத்திற்கும் மகிமை கூறப்படுகிறது: ஐந்து மலர்களால் பூஜித்தால்கூட பத்து அச்வமேத யாகப் பலன். வृषத்வஜ அருகில் வृषதானம் பாபநாசத்திற்கும் யாத்திரைப் பலன் முழுமைக்குமான விதியாகச் சொல்லப்படுகிறது.

ऋणमोचनमाहात्म्यवर्णनम् (R̥ṇamocana Māhātmya—Theological Account of Debt-Release at Prabhāsa)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள “ருணமோசன” எனும் லிங்க-தீர்த்தத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். அதன் தரிசனமாத்திரத்தால் தாய்–தந்தை வழிப் பரம்பரையால் உண்டான பித்ரு-ருணம் நீங்கும் என கூறப்படுகிறது. கதையில் பித்ருக்கள் பிரபாசத்தில் நீண்ட தவம் செய்து பக்தியுடன் ஒரு லிங்கத்தை நிறுவுகின்றனர். மகாதேவன் திருப்தியடைந்து தோன்றி வரம் கேளுங்கள் என்கிறான். பித்ருக்கள்—தேவர், ரிஷி, மனிதர் என யார் நம்பிக்கையுடன் இங்கு வந்தாலும் பித்ரு-ருணமும் பாபமலமும் நீங்க வேண்டும்; பாம்பு, தீ, விஷம் முதலியவற்றால் அசாதாரண மரணம் அடைந்தோர், அல்லது சபிண்டீகரணம், ஏகோத்திஷ்ட/ஷோடச அர்ப்பணங்கள், வ்ருஷோத்ஸர்கம், சௌசம் போன்ற இறுதிக்கிரியைகள் குறைந்த பித்ருக்களும் இங்கு தர்ப்பணம் பெறின் உயர்கதி அடைய வேண்டும்—என்று வேண்டுகின்றனர். ஈசுவரன்—பித்ருபக்தியுடன் புனித நீரில் ஸ்நானம் செய்து பித்ரு-தர்ப்பணம் செய்பவர்களுக்கு உடனடி விடுதலை கிடைக்கும்; பெரும் பாவமிருந்தாலும் மகேசுவரன் வரப்ரதன் என அருள்கிறான். ஸ்நானமும் பித்ருக்கள் நிறுவிய லிங்கப் பூஜையும் பித்ரு-ருணமோசனத்திற்கு காரணம்; ருணத்திலிருந்து மோசனம் செய்வதால் இதன் பெயர் “ருணமோசன” என விளக்கப்படுகிறது. தலையில் பொன் வைத்து ஸ்நானம் செய்தால் நூறு பசு தானத்திற்குச் சமமான புண்ணியம் என கூறப்படுகிறது. இறுதியில் அங்கு முழு முயற்சியுடன் ஸ்ராத்தம் செய்து, தேவர்களுக்கு பிரியமான அந்த பித்ரு-லிங்கத்தை வழிபட வேண்டும் என அறிவுறுத்தப்படுகிறது.

रुक्मवतीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Rukmavatīśvara Māhātmya (Account of the Glory of Rukmavatīśvara)
இந்த அத்தியாயத்தில் “ஈஸ்வர உவாச” எனும் தெய்வவாக்காக, ருக்மவதி நிறுவிய ருக்மவதீஸ்வர லிங்கத்தின் மகிமை சுருக்கமாக கூறப்படுகிறது. அது அனைத்திற்கும் அமைதி தருவது, பாவங்களை நீக்குவது, விரும்பிய பலனை அளிப்பது என விளக்கப்படுகிறது. பின்னர் தீர்த்தவழிபாட்டு வரிசை கூறப்படுகிறது—சம்பந்தப்பட்ட மகாதீர்த்தத்தில் நீராடி, அதன் பின் கவனத்துடன் லிங்கத்திற்கு சமப்லாவன/அபிஷேகம் முறையாக செய்ய வேண்டும். அதன்பின் பிராமணர்களுக்கு தானமாக செல்வம் அளித்தால் புண்ணியம் பெருகும். இவ்வாறு தீர்த்தம், லிங்கம், நீராடல்-அபிஷேகம், தானம் ஆகியவை ஒன்றிணைந்து பாவசுத்தியும் இஷ்டசித்தியும் அருளும் என உரைக்கப்படுகிறது.

Puruṣottama-tīrtha and Pretatīrtha (Gātrotsarga) Māhātmya — पुरुषोत्तमतीर्थ-प्रेततीर्थ(गात्रोत्सर्ग)माहात्म्य
ஈசுவரன் தேவியிடம், மூன்று உலகங்களிலும் போற்றப்படும் லிங்கத்தையும் அதனருகிலுள்ள தீர்த்தத்தையும் அணுகும் முறையை உரைக்கிறார்; அது க்ருதயுகத்தில் ‘ப்ரேததீர்த்தம்’ எனவும் பின்னர் ‘காத்ரோத்ஸர்கம்’ எனவும் பெயர் பெற்றது. ருணமோசன, பாபமோசன தீர்த்தங்களுக்கு அருகிலுள்ள இத்தலத்தின் உள்ளமைப்பைச் சொல்லி, அங்கே உடல் துறத்தல் அல்லது நீராடல் செய்தால் பாவநிவாரணம் உண்டாகும் எனக் கூறப்படுகிறது. அங்கே புருஷோத்தமன் வாசம் செய்கிறான்; நாராயணன், பலபத்ரன், ருக்மிணி வழிபாடு மூவகைப் பாவங்களிலிருந்து விடுதலை தரும்; மேலும் ச்ராத்தம், பிண்டதானம் செய்தால் பித்ருக்கள் ப்ரேதநிலையிலிருந்து விடுபட்டு நீண்டகாலத் திருப்தி பெறுவர் என விளக்கப்படுகிறது. பின்னர் கௌதம முனிவரின் கதையமைப்பு வருகிறது. ஐந்து பயங்கர ப்ரேதங்கள் புண்ணியப் பகுதியுள் நுழைய முடியாமல், தங்கள் பெயர்கள் முன் செய்த தவறுகளால் ஏற்பட்ட நெறிச் சின்னங்கள் எனச் சொல்கின்றன—வேண்டுகோளை மறுத்தல், துரோகம், தீங்கு விளைவிக்கும் தகவல்/சாடி, தானத்தில் அலட்சியம் முதலியவை. ப்ரேதங்களுக்கு அசுத்த உணவு கிடைக்கும் வழிகள், ப்ரேதப் பிறவிக்குக் காரணமான செயல்கள்—பொய், திருட்டு, கோ/பிராமண ஹிம்சை, பழிச்சொல், நீர்நிலைகளை மாசுபடுத்தல், விதிகளைப் புறக்கணித்தல்—எனப் பட்டியலிடுகின்றன; மேலும் தீர்த்தயாத்திரை, தெய்வவழிபாடு, பிராமணபக்தி, சாஸ்திரக் கேள்வி, பண்டித சேவை ஆகியவை ப்ரேதத்தன்மையைத் தடுக்கும் எனக் கூறுகின்றன. கௌதமர் ஒவ்வொருவருக்கும் தனித்தனியாக ச்ராத்தம் செய்து விடுவிக்கிறார்; ஐந்தாம் ‘பர்யுஷித’ என்பவனுக்கு உத்தராயண காலத்தில் கூடுதல் ச்ராத்தம் தேவைப்படுகிறது. விடுதலை பெற்றவன் வரம் அளித்து—இத்தலம் ‘ப்ரேததீர்த்தம்’ எனப் புகழ்பெறும்; இங்கே ச்ராத்தம் செய்பவர்களின் சந்ததி ப்ரேதநிலைக்கு வீழாது; கேட்பதும் தரிசிப்பதும் மகாயாகப் பலனைத் தரும் எனப் பலश्रுதி நிறைவு செய்கிறது.

इन्द्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Indreśvara Māhātmya: The Glory of Indra’s Liṅga)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் கூறுகிறார்—புருஷோத்தமத்தின் தெற்கில் இந்திரன் நிறுவிய லிங்கம் உள்ளது; அது “பாபமோசன” (பாவநிவாரணி) எனப் புகழ்பெற்றது. வ்ருத்ரவதத்திற்குப் பின் இந்திரனுக்கு பிரம்மஹத்த்யை போன்ற அசுத்தப் பளு ஏற்பட்டது; உடலில் நிறமாற்றமும் துர்நாற்றமும் தோன்றி, தேஜஸ், பலம், உயிர்சக்தி குறைந்தன. நாரதர் முதலிய முனிவர்களும் தேவர்களும் பாபஹர க்ஷேத்திரமான பிரபாசத்திற்கு செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகின்றனர். இந்திரன் பிரபாசத்தில் திரிசூலதாரி பரமேசுவரனின் லிங்கத்தை பிரதிஷ்டை செய்து தூபம், நறுமணம், சந்தனலேபனம் முதலியவற்றால் விதிப்படி வழிபடுகிறான். வழிபாட்டின் பலனாக துர்நாற்றமும் நிறவிகாரமும் நீங்கி, அவன் உருவம் மீண்டும் சிறப்புடன் ஒளிர்கிறது. பின்னர் இந்திரன் கூறுகிறான்—பக்தியுடன் இந்த லிங்கத்தை வழிபடுவோர் பிரம்மஹத்த்யை போன்ற மகாபாபங்களும் அழிவடையும். இறுதியில் வேதம் அறிந்த பிராமணருக்கு கோதானம் அளித்தலும், அங்கேயே சிராத்தம் செய்வதும் பிரம்மஹத்த்யை தொடர்பான துன்பநிவாரணத்திற்கு துணைச் செயல்களாகச் சொல்லப்படுகிறது.

Narakeśvara-darśana and the Catalogue of Narakas (Ethical-Theological Discourse)
ஈசுவரன் வடதிசையில் நரகேஸ்வரனுடன் தொடர்புடைய புனிதத் தலத்தை அறிமுகப்படுத்துகிறார்; அது பாவங்களை அழிப்பதாகப் போற்றப்படுகிறது. பின்னர் மதுரையின் ஒரு எடுத்துக்காட்டு—அகஸ்த்ய கோத்திரத்தையுடைய தேவசர்மன் என்ற பிராமணன் வறுமையால் வாட, யமனின் தூதன் வேறு ஒரு ‘தேவசர்மன்’னை அழைத்து வர வேண்டிய நிலையில் பதிவுப் பிழையால் இவரிடமே வந்து விடுகிறான். யமன் தவறைத் திருத்தி தர்மராஜனாக உரைக்கிறான்—நியதிக்காலத்திற்கு முன் மரணம் நிகழாது; காயம் முதலியவை இருந்தாலும் யாரும் ‘அகால மரணம்’ அடையார். அந்தப் பிராமணன் கண்கூடாகக் கூறப்படும் நரகங்களின் எண்ணிக்கையும் அவற்றுக்குக் காரணமான கர்மங்களையும் கேட்கிறான். யமன் இருபத்தொன்று நரகங்களைச் சொல்லி, நம்பிக்கைத் துரோகம், பொய்ச் சாட்சி, கடுமையும் வஞ்சகமும் கொண்ட பேச்சு, பரஸ்த்ரீகமனம், திருட்டு, விரதம் காக்கும்வர்களைத் துன்புறுத்துதல், கோவதை, தேவர்கள்-பிராமணர்களுக்கு விரோதம், கோவில்/பிராமணச் சொத்தை அபகரித்தல் போன்ற சமூக-தர்ம மீறல்கள் நரகப் பயனுக்குக் காரணம் என விளக்குகிறான். முடிவில் தடுப்புச் சோதரியமாக—பிரபாசத்தை அடைந்து பக்தியுடன் நரகேஸ்வர தரிசனம் செய்பவன் நரகத்தைப் பார்க்கான்; இந்த லிங்கத்தை யமன் சிவபக்தியால் நிறுவினான், இவ்வுபதேசம் காக்கப்பட வேண்டிய ரகசியம் என்கிறான். இறுதியில் விதி-பலश्रுதி—ஆயுள் முழுதும் பூஜை செய்தால் பரமப் பெறுமதி; ஆஷ்வயுஜ கிருஷ்ண சதுர்தசியின் சிராத்தம் அஷ்வமேதத்துக்கு ஒப்பான புண்ணியம்; வேதம் அறிந்த பிராமணனுக்கு கருப்பு மான் தோல் தானம் தில எண்ணிக்கைக்கு ஏற்ப ஸ்வர்க மரியாதை தரும்.

मेघेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Meghēśvara Māhātmya (Glorification of Meghēśvara)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன், பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் முன்னோர்ப் பகுதியில் நைர்ருத (தென்-மேற்கு) திசை நோக்கி உள்ள ‘மேகேஸ்வர’ திருத்தலத்தின் மகிமையை உபதேசிக்கிறார். அது பாபமோசனமும், எல்லாப் பெரும்பாவங்களையும் அழிக்கும் தலமும் எனப் போற்றப்படுகிறது. பின்னர் மழையின்மை (அனாவ்ருஷ்டி) பற்றிய அச்சத்தால் எழும் சமூகச் சிக்கலுக்குத் தீர்வு கூறப்படுகிறது—அங்கு பண்டித பிராமணர்கள் சாந்திகர்மம் செய்ய வேண்டும்; வாருணீ முறையில் நீரால் பூமியைச் சடங்காகச் சுத்திகரித்து/அபிஷேகித்து நிலைநிறுத்த வேண்டும். மேகத்தால் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்ட லிங்கத்திற்கு நித்திய பூஜை நடைபெறும் இடத்தில் வறட்சி அச்சம் எழாது என்று கூறி, ஒழுங்கான பக்தி வழியாக இயற்கை மற்றும் சமூக நிலைத்தன்மைக்கு இந்தத் தலம் உறுதிமொழியாக விளங்குகிறது.

बलभद्रेश्वरमाहात्म्य (Glory of Balabhadreśvara Liṅga)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம், பலபத்ரன் முறையாக நிறுவிய லிங்கத்திடம் சென்று வழிபடுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். அந்த லிங்கம் மகாபாபஹரமாகவும், ‘மஹாலிங்கம்’ எனவும், மகாசித்தி-பலன் அளிப்பதாகவும் கூறப்படுகிறது; பாப-சுத்திக்காக பலபத்ரனே விதிப்படி இதை பிரதிஷ்டை செய்தான் என்று தெளிவாக உரைக்கப்படுகிறது. பின்னர் பக்தி வழிபாட்டு முறை கூறப்படுகிறது—கந்தம், புஷ்பம் முதலியவற்றை வரிசையாக அர்ப்பணித்து முறையாக ஆராதனை செய்ய வேண்டும். மூன்றாம் ரேவதி-யோகத்தில் இவ்வழிபாட்டை மேற்கொண்டால் பக்தன் ‘யோகேச-பதம்’ அடைவான் என பலश्रுதி கூறுகிறது. இறுதியில் இது ஸ்கந்த மஹாபுராணத்தின் பிரபாசக் கண்டத்தில், பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தின் முதல் பகுதியின் 227ஆம் அதிகாரம் என குறிப்பிடப்படுகிறது.

भैरवेश-मातृस्थान-विधानम् | Rite of Bhairaveśa at the Supreme Mothers’ Shrine
அத்தியாயம் 228-ல் ஈசுவரன் மகாதேவிக்கு உபதேசமாக ‘பைரவేశ’ எனப் புகழ்பெற்ற உயர்ந்த ‘மாத்ரு-ஸ்தான’த்தைச் சுட்டுகிறார்; அது ‘அனைத்துப் பயங்களையும் அழிப்பது’ என வர்ணிக்கப்படுகிறது. அங்கு யோகினிகளும் மாத்ருக்களும் அருளால் பயநிவாரணம் கிடைக்கும் எனக் கூறப்படுகிறது. கிருஷ்ணபக்ஷ சதுர்தசி திதியில், தன்னடக்கமுடைய சாதகன் கந்தம், புஷ்பம் மற்றும் உயர்ந்த பலி-நைவேத்யங்களுடன் விதிப்படி வழிபட வேண்டும் என காலநியமம் கூறப்படுகிறது. முடிவில் யோகினிகளும் மாத்ருக்களும் பக்தனை பூமியில் மகனைப் போலக் காக்கின்றனர் என்ற உறுதிமொழி வழங்கப்படுகிறது; இதனால் க்ஷேத்ர-சார்ந்த வழிபாடு, பயநாசம், தன்னடக்கம் ஆகியவை ஒன்றிணைந்து விளங்குகின்றன.

गंगामाहात्म्यवर्णनम् (Gaṅgā-māhātmya: Discourse on the Glory of the Gaṅgā at Prabhāsa)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவியிடம்—ஈசான்ய திசையில் உள்ள திரிபதகாமினி கங்கையின் மகிமையை நோக்குமாறு உபதேசிக்கிறார். அந்த கங்கை ஸ்வயம்பூ புனிதப் பெருக்காகவும், முன்பு விஷ்ணு பூமியின் நடுவிலிருந்து அவளை வெளிப்படுத்தி யாதவர்களின் நலனுக்கும் உலகப் பாபநிவாரணத்திற்கும் ஓடச் செய்தார் என்றும் கூறப்படுகிறது. அங்கு ஸ்நானம்—முன்சேர்ந்த புண்ணியத்தால் கூட நிகழக்கூடும்—மேலும் விதிப்படி ஸ்ராத்தம் செய்தால் செய்ததும் செய்யாததும் எனும் கர்மங்களால் உண்டாகும் மனவருத்தமின்றி நிலை பெறலாம். கார்த்திகையில் ஜாஹ்னவீ நீரில் ஸ்நானம் செய்வதன் புண்ணியம் முழு பிரம்மாண்டத்தை தானம் செய்த புண்ணியத்துக்கு ஒப்பென உரைக்கப்படுகிறது. கலியுகத்தில் இத்தகைய தரிசனம் அரிது என்பதால், பிரபாசத்தில் கங்கை/ஜாஹ்னவீ தீர்த்தத்தில் ஸ்நான-தானத்தின் சிறப்பு மேலும் வலியுறுத்தப்படுகிறது.

गणपतिमाहात्म्यवर्णनम् | Gaṇapati-Māhātmya (Account of Gaṇeśa’s Glory in Prabhāsa)
ஈசுவரன் தேவியிடம், தாமே நியமித்து பிரதிஷ்டை செய்த பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள, தேவர்களுக்கு மிகப் பிரியமான கணபதியின் மகிமையை எடுத்துரைக்கிறார். அவர் கங்கையின் தெற்குப் பகுதியில் வீற்றிருந்து, க்ஷேத்திரத்தைப் பாதுகாப்பதில் எப்போதும் ஈடுபட்டிருப்பதாக வர்ணிக்கப்படுகிறார். மாசி/மா மாதத்தின் கிருஷ்ணபட்ச சதுர்தசியன்று அவருக்கு விசேஷ பூஜை விதிக்கப்படுகிறது. தெய்வீக மோதகத்தை நைவேத்யமாக அர்ப்பணித்து, மலர்கள், தூபம் முதலிய உபசாரங்களை முறையாக வரிசைப்படி செய்து வழிபட வேண்டும். இந்த வழிபாட்டின் பலன் பாதுகாப்பானது—வழிபடுபவருக்கு விக்னங்கள் ஏற்படாது; குறிப்பாக க்ஷேத்திரத்தின் உள்ளே தங்கி இருப்பவருக்கே இந்த உறுதி தெளிவாக கூறப்படுகிறது. இறுதியில் இது பிரபாசகண்டத்தின் முதல் பகுதி ‘பிரபாசக்ஷேத்திரமாஹாத்ம்ய’த்தில் 230ஆம் அத்தியாயம், ‘கணபதிமாஹாத்ம்யவர்ணனம்’ எனக் கொலோபோனில் குறிப்பிடப்படுகிறது.

जांबवतीतीर्थमाहात्म्यम् / The Māhātmya of the Jāmbavatī Tīrtha
ஈசுவரன் தேவியிடம் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் ஜாம்பவதீ நதியுடன் தொடர்புடைய புனித இடத்தைச் சுட்டுகிறார். புராண மரபில் ஜாம்பவதீ விஷ்ணுவின் அன்புத் துணைவியாக நினைவுகூரப்படுகிறாள். உரையாடலில் ஜாம்பவதீ அர்ஜுனனிடம் நிகழ்நிலைச் செய்திகளை வினவ, துயரத்தில் மூழ்கிய அர்ஜுனன் யாதவ குலத்தில் ஏற்பட்ட பேரழிவை அறிவிக்கிறான்—பலதேவன், சாத்தியகி முதலிய முக்கிய யாதவர்கள் வீழ்ச்சி மற்றும் யாதவ சமுதாயத்தின் சிதைவு ஆகியவை நெறி-வரலாற்றில் ஒரு பெரிய முறிவாகக் கூறப்படுகின்றன. கணவனின் மரணச் செய்தி கேட்ட ஜாம்பவதீ கங்கைக் கரையில் தன்னைத்தானே தீயில் அர்ப்பணித்து, சிதைச் சாம்பலைச் சேகரிக்கிறாள். பின்னர் தெய்வீக மாற்றத்தால் நதியாகி கடலை நோக்கி ஓடுகிறாள்; இதனால் அந்த நீர்வழி தீர்த்தமாகப் புனிதமடைகிறது. பலனுரையாக—பக்தியுடன் அங்கு நீராடும் பெண்களுக்கும் அவர்களது வம்சப் பெண்களுக்கும் கைம்மைத் துயரம் ஏற்படாது; மேலும் ஆண் அல்லது பெண் யாராயினும் முழு முயற்சியுடன் அங்கு நீராடினால் பரமகதி பெறுவர் என்று கூறப்படுகிறது.

Pāṇḍava-kūpa-pratiṣṭhā and Vaiṣṇava-sānnidhya at Prabhāsa (पाण्डवकूप-प्रसङ्गः)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரர் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் மகிமையையும் பாண்டவ-கூப பிரதிஷ்டை நிகழ்வையும் உரைக்கிறார். வனவாச காலத்தில் பாண்டவர்கள் பிரபாசத்திற்கு வந்து அமைதியான மனத்துடன் சில காலம் தங்குகின்றனர். பல பிராமணர்களுக்கு விருந்தோம்பல் செய்ய நீர் தூரத்தில் இருப்பது தடையாகிறது; ஆகவே த்ரௌபதியின் தூண்டுதலால் ஆசிரமத்தருகே ஒரு கூபம் (கிணறு) தோண்டி நீர்மூலத்தை நிறுவுகின்றனர். பின்னர் த்வாரகையிலிருந்து ஸ்ரீகிருஷ்ணர் யாதவர்களுடன் (ப்ரத்யும்னன், சாம்பன் முதலியோர்) அங்கு வருகிறார். முறையான உரையாடலில் கிருஷ்ணர் யுதிஷ்டிரரிடம் வரம் கேட்கச் சொல்கிறார்; யுதிஷ்டிரர் அந்தக் கூபத்தருகே கிருஷ்ணரின் நித்ய சான்னித்யத்தை வேண்டி, பக்தியுடன் அங்கு ஸ்நானம் செய்பவர்கள் கிருஷ்ணகிருபையால் வைஷ்ணவ பதத்தை அடைவார்கள் என பக்தி-மோக்ஷ வழியை அறிவிக்கிறார். ஈசுவரர் அந்த வரத்தை உறுதிப்படுத்த, கிருஷ்ணர் புறப்படுகிறார். இறுதியில் பலश्रுதி—அந்த இடத்தில் ஸ்ராத்தம் செய்தால் அஷ்வமேதத்துக்கு ஒப்பான புண்ணியம்; தர்ப்பணம், ஸ்நானம் செய்த அளவுக்கு பலன் பெருகும். ஜ்யேஷ்ட பௌர்ணமியில் சாவித்ரீ பூஜையுடன் செய்தால் ‘பரம நிலை’ கிடைக்கும்; முழு தீர்த்தபலன் விரும்புவோருக்கு கோதானம் பரிந்துரைக்கப்படுகிறது.

पाण्डवेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Pandaveśvara Māhātmya—Account of the Glory of Pāṇḍaveśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் நிலைபெற்ற ஐந்து லிங்கங்களின் தொகுதியைப் பற்றி சுருக்கமாக உபதேசிக்கிறார். அவை மகாத்மா பாண்டவர்களால் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டவை எனக் கூறி, அந்தத் தலத்தின் இதிகாசத் தொடர்பும் வழிபாட்டு அதிகாரமும் உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது. பின்னர் பலश्रுதி கூறப்படுகிறது—பக்தியுடன் அந்த லிங்கங்களைப் பூஜிப்பவன் பாவங்களிலிருந்து விடுபடுவான். இவ்வாறு, அங்கீகரிக்கப்பட்ட புனிதத் தலத்தில் பக்தி-நிறைந்த லிங்கபூஜையின் மோட்சதாயக மகிமை விளக்கப்படுகிறது।

दशाश्वमेधिकतीर्थमाहात्म्य (Māhātmya of the Daśāśvamedhika Tīrtha)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் ‘தசாஶ்வமேதிக’ எனப் புகழ்பெற்ற தீர்த்தத்தின் தோற்றமும் மகிமையும் உரைக்கிறார். மூவுலகிலும் பெயர்பெற்ற, மகாபாபங்களை அழிக்கும் இடத்தைக் காட்டி கதை தொடங்குகிறது. அங்கே அரசன் பரதன் பத்து அச்வமேத யாகங்களைச் செய்து, அந்தத் தலத்தை ஒப்பற்றதாகக் கருதி யாகஹவிசால் தேவர்களைத் திருப்திப்படுத்தினான். மகிழ்ந்த தேவர்கள் வரம் அளிக்க முனைந்தபோது, அங்கு நீராடும் எந்த பக்தனும் பத்து அச்வமேதங்களின் புண்ணியப் பயனை அடைய வேண்டும் என்று பரதன் வேண்டினான். தேவர்கள் தீர்த்தத்தின் பெயரும் புகழும் பூமியில் நிலைபெறச் செய்தனர்; அதனால் அது பாபநாசகமான ‘தசாஶ்வமேதிக’ எனப் பரவலாக அறியப்பட்டது என்று ஈசுவரன் கூறுகிறார். இந்தத் தீர்த்தம் ஐந்திர–வாருண குறியீடுகளுக்கிடையில் அமைந்தது; இது சிவக்ஷேத்திரமாகவும், பெருந்தீர்த்தக் கூட்டங்களுள் ஒரு நிலையமாகவும் சொல்லப்படுகிறது. பலश्रுதியில்—அங்கு உடல் துறப்போர் சிவலோகத்தில் ஆனந்தம் பெறுவர்; மனிதரல்லாத பிறப்பிலுள்ள உயிர்களும் உயர்ந்த நிலையை அடைவர். திலோதகத்தால் பித்ரு தர்ப்பணம் செய்தால் பிரளயம் வரை பித்ருக்கள் திருப்தியடைவார்கள். பிரம்மாவின் முன்னைய யாகங்கள், இந்திரன் அங்கு வழிபட்டு தேவராஜ பதவி பெற்றது, கார்த்தவீர்யன் செய்த நூறு யாகங்கள் ஆகியவை நினைவூட்டப்பட்டு, அங்கு மரணமடைந்தோருக்கு அபுனர்பவம், மேலும் வृषோத்ஸர்கம் செய்தால் காளையின் ரோம எண்ணிக்கைக்கேற்ப ஸ்வர்கோன்னதி கிடைக்கும் என முடிவுறுகிறது.

Śatamedhādi Liṅgatraya Māhātmya (Glory of the Three Liṅgas: Śatamedha, Sahasramedha, Koṭimedha)
இந்த அத்யாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் பிரபாச-க்ஷேத்ரத்தில் அமைந்துள்ள “ஒப்பற்ற திரிலிங்கம்” தரிசிக்குமாறு உபதேசிக்கிறார். தெற்கில் சதமேத லிங்கம் உள்ளது; அது நூறு யாகங்களின் பலனை அளிப்பதாக கூறப்படுகிறது. கார்த்தவீர்யன் முன்னர் நூறு யாகங்கள் செய்ததுடன் இதன் தொடர்பு விளக்கப்பட்டு, இதன் பிரதிஷ்டை எல்லாப் பாபப் பாரங்களையும் அழிப்பதாகச் சொல்லப்படுகிறது. நடுவில் கோடிமேதம் புகழ்பெற்றது; பிரம்மா கோடி கணக்கான சிறந்த யாகங்களைச் செய்து மகாதேவனை “சங்கரன், உலக நலன் செய்பவன்” என நிறுவினான் என்று கூறப்படுகிறது. வடக்கில் ஸஹஸ்ரக்ரது (ஸஹஸ்ரமேத) லிங்கம்; சக்ரன்/இந்திரன் ஆயிரம் விதிகளைச் செய்து தேவர்களின் ஆதிதெய்வமாக மகாலிங்கத்தை நிறுவினான் என விவரிக்கப்படுகிறது. கந்தம்-புஷ்பம் கொண்டு பூஜை, பஞ்சாமிர்தமும் நீரும் கொண்டு அபிஷேகம் செய்யும் விதி கூறப்படுகிறது; பக்தர்கள் லிங்கப் பெயர்களுக்கேற்ப பலன் பெறுவர் என உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது. முழு தீர்த்தப் பலனை நாடுவோருக்கு கோதானம் சிறந்தது என பரிந்துரைக்கப்படுகிறது. இறுதியில் அங்கே “பத்து கோடி தீர்த்தங்கள்” வாசம் செய்கின்றன என்றும், நடுவிலுள்ள திரிலிங்கத் தொகுதி எங்கும் பாபநாசகமெனவும் முடிவுறுகிறது.

दुर्वासादित्यमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Durvāsā-Āditya (Sūrya) at Prabhāsa
அத்தியாயம் 236-ல் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் உள்ளே உள்ள ‘துர்வாசா-ஆதித்ய’ (சூரிய) தீர்த்தத்தின் நிறுவலும் அதன் மகிமையும் கூறப்படுகிறது. யாத்திரிகர்கள் அந்தத் தலத்திற்குச் செல்ல வேண்டும்; அங்கு மகரிஷி துர்வாசர் கட்டுப்பாடு-நியமங்களுடன் ஆயிரம் ஆண்டுகள் தவம் செய்து சூரியோபாசனை செய்தார். தவத்தால் மகிழ்ந்த சூரியன் தோன்றி வரம் அளிக்க, துர்வாசர் பூமி நிலைக்கும் வரை அங்கே சூரியனின் நிரந்தர வாசம், தீர்த்தத்தின் புகழ், நிறுவப்பட்ட விக்ரஹத்தின் சன்னிதி தொடர வேண்டும் என வேண்டுகிறார். சூரியன் ஒப்புக்கொண்டு யமுனையை நதியுருவில் வரவழைத்து, தர்மராஜ யமனையும் அழைத்து க்ஷேத்திரத்தின் பாதுகாப்பு மற்றும் ஒழுங்கு காக்கும் பணியில் நியமிக்கிறார்; குறிப்பாக பக்தர்கள் மற்றும் இல்லறப் பிராமணர்களை காக்குமாறு கூறுகிறார். பின்னர் புனித நிலவியல் விவரங்கள்—யமுனை பூகடிப் பாதையில் வெளிப்படுதல், ஒரு குண்டத்தின் குறிப்பிடுதல், ‘துந்துபி’/க்ஷேத்ரபால தொடர்பு—சொல்லப்படுகின்றன. அங்கு ஸ்நானமும் பித்ருத் தர்ப்பணமும் தரும் பலன்கள் விளக்கப்படுகின்றன. தொடர்ந்து காலவழிபாடுகள்—மா சுக்ல சப்தமியில் துர்வாசா-அர்க்க பூஜை, மாதவ மாதத்தில் ஸ்நானம் மற்றும் சூரிய பூஜை, ஆலயத்தின் அருகில் சூரியனின் ஸஹஸ்ரநாம பாராயணம்—விதிக்கப்படுகின்றன. பலश्रுதி பகுதியில் புண்யம் பெருகுதல், பெரிய பாவங்கள் நீங்குதல், இஷ்டசித்தி, பாதுகாப்பு, ஆரோக்கியம், செழிப்பு ஆகியவை கூறப்பட்டு, இறுதியில் அரை கவ்வ்யூதி எல்லை மற்றும் சூரியபக்தி அற்றவர்களுக்கு அனுமதி இல்லை என முடிவுறுகிறது.

यादवस्थलोत्पत्तौ वज्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Origin of Yādava-sthala and the Māhātmya of Vajreśvara
இந்த அதிகாரம் சிவ–தேவி உரையாடலாக, பிரபாசக் கண்டத்தில் ‘யாதவஸ்தலம்’ தோற்றமும் வஜ்ரேஸ்வர மகாத்மியமும் விளக்குகிறது. ஈசுவரன் தேவியிடம் யாதவஸ்தலத்தைச் சுட்டிக் காட்டுகிறார்—அங்கேயே பெரும் யாதவப் படை அழிந்தது. வாசுதேவன் கண்முன்னே வ்ருஷ்ணி, அந்தக, போஜர் ஏன் அழிந்தனர் என்று தேவி காரணம் கேட்கிறாள். சிவன் சாப வரிசையைச் சொல்கிறான்—சாம்பன் பெண் வேடம் பூண்டு விஸ்வாமித்ரர், கண்வர், நாரதர் முதலிய முனிவர்களை இகழ்ந்தான்; கோபித்த முனிவர்கள் ‘குலநாசக’ இரும்பு முஷலம் சாம்பனால் “பிறக்கும்” எனச் சபித்தனர். வாக்கியத்தில் ராமன், ஜனார்தனன் பெயர்கள் தனித்துப் போல் தோன்றினாலும், காலநியதி தவிர்க்க முடியாதது என உணர்த்தப்படுகிறது. முஷலம் பிறந்து பொடியாக்கப்பட்டு கடலில் வீசப்படுகிறது; ஆனாலும் துவாரகையில் காலத்தின் தாக்கத்தால் சமூகத் தலைகீழ்மை, அசுப ஒலிகள், விலங்கு விகாரங்கள், யாகத் தடைகள், பயங்கர கனவுகள் போன்ற தீய நிமித்தங்கள் பரவி, தர்ம எச்சரிக்கையாக நிற்கின்றன. கிருஷ்ணன் பிரபாசத் தீர்த்த யாத்திரையை ஆணையிடுகிறான். அங்கே மதுவெறியால் யாதவர்களுக்குள் பகை வளர்ந்து, சாத்தியகி–கிருதவர்மன் முதலிய நிகழ்வுகளால் வன்முறை வெடித்து, அவர்கள் ஒருவரையொருவர் அழிக்கின்றனர். கரையோர நாணல்கள் வஜ்ரம் போன்ற முஷலங்களாக மாறி, முனிசாபம் (பிரம்மதண்டம்) மற்றும் காலம் ஆகியவற்றின் செயல்வலிமையாக இயங்குகின்றன. தகன நிலங்களும் எலும்புக் குவியல்களும் அந்தப் பகுதியை ‘யாதவஸ்தலம்’ எனப் பெயர்பெறச் செய்கின்றன. பின்னர் உயிர்தப்பிய வாரிசான வஜ்ரன் பிரபாசத்திற்கு வந்து, நாரதரின் உபதேசத்தால் தவம் செய்து சித்தி பெற்று, வஜ்ரேஸ்வர லிங்கத்தை நிறுவுகிறான். ஜாம்பவதீ ஜலத்தில் நீராடல், வஜ்ரேஸ்வர வழிபாடு, பிராமண போஜனம், ஷட்கோண அர்ப்பணம் ஆகிய விதிகள் கூறப்பட்டு, அதன் பலன் பெருந்தீர்த்தப் புண்ணியம்—கோசஹஸ்ர தானத்துக்கு ஒப்பானது—என்று புகழப்படுகிறது.

Hiraṇyā-nadī-māhātmya (हिरण्यानदीमाहात्म्य) — The Glory of the Hiraṇyā River
இந்த अध्यாயத்தில் ஈசுவரன் ஹிரண்யா நதியின் மகிமையை உபதேசிக்கிறார். அந்த நதி பாபநாசினி, புண்யதாயினி, சர்வகாமப்ரதா, தாரித்ர்யாந்தகாரிணி எனப் போற்றப்படுகிறது. தீர்த்த நடைமுறை சுருக்கமாகக் கூறப்படுகிறது—நதியை அணுகுதல், விதிப்படி ஸ்நானம் செய்தல், பித்ருக்களுக்குப் பிண்டோதகாதி கர்மங்களைச் செய்தல், மேலும் கட்டுப்பாட்டுடன் தானம் மற்றும் அதிதி-ஸத்காரம் செய்தல்। இவ்வாறு சரியான முறையில் அனுஷ்டித்தால் யாத்திரிகன் அக்ஷய லோகங்களை அடைவான்; பித்ருக்கள் பாபத்திலிருந்து உயர்த்தப்படுவர் என உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது. மேலும், ஒரு தகுதியான பிராமணருக்கு உணவளித்தல், மனநிலை-சுத்தி மற்றும் பாத்ரதையின் காரணமாக, எண்ணற்ற த்விஜர்களுக்கு உணவளித்ததற்குச் சமமான பலன் தரும் என வலியுறுத்தப்படுகிறது. இறுதியில் சிவார்ப்பணமாக வேதநிபுண பிராமணருக்கு ‘ஹேமரத’ (தங்க ரதம்) தானம் செய்ய விதித்து, அதன் பலன் பெரும் தீர்த்தயாத்திரைகளின் புண்யத்துக்கு ஒப்பென கூறப்படுகிறது।

नागरादित्यमाहात्म्यम् | The Māhātmya of Nāgarāditya (Nagarabhāskara)
ஈசுவரன் தேவியிடம் ஹிரண்யா தீர்த்தத்தருகில் உள்ள சூரியப் பிரதிமை ‘நாகராதித்ய/நாகரபாஸ்கர’த்தின் மஹிமையை உரைக்கிறார். முதலில் தோற்றக்கதை—யாதவ அரசன் சத்ராஜித், பாஸ்கரனைப் பிரசன்னப்படுத்த மகாவிரதமும் தவமும் செய்தான். சூரியன் அவனுக்கு தினமும் பொன் தரும் ச்யமந்தக மணியை அளித்தார். வரம் கேட்கச் சொல்லப்பட்டபோது, சத்ராஜித் தன் ஆசிரமப் பகுதியில் சூரியனின் நிரந்தர சன்னிதியை வேண்டினான்; அங்கு ஒளிமயமான பிரதிமை நிறுவப்பட்டு, அதன் பாதுகாப்பு பிராமணர்களுக்கும் நகரவாசிகளுக்கும் ஒப்படைக்கப்பட்டது; அதனால் அந்தத் தலம் ‘நாகராதித்ய’ எனப் பெயர் பெற்றது. பின்னர் பலश्रுதி—நாகரார்க்கனின் வெறும் தரிசனமே பிரயாகத்தில் செய்யும் மகாதானங்களுக்கு இணையான பலன் தரும் எனக் கூறப்படுகிறது. அவர் வறுமை, துயரம், நோய் ஆகியவற்றை நீக்கும் தெய்வம்; எல்லா வியாதிகளுக்கும் உண்மையான ‘மருத்துவர்’ எனப் போற்றப்படுகிறார். விதிகளில் ஹிரண்யா நீரால் ஸ்நானம், பிரதிமை பூஜை, சுக்லபக்ஷ சப்தமி—சிறப்பாக சங்க்ராந்தியுடன் கூடியது—விரதமாக கூறப்படுகிறது; அந்நாளில் செய்யும் கர்மங்கள் பலமடங்கு பலன் தரும். இறுதியில் சூரியனின் 21 நாம ஸ்தோத்திரம் (விகர்த்தன, விவஸ்வான், மார்த்தாண்ட, பாஸ்கர, ரவி முதலியவை) ‘ஸ்தவராஜம்’ எனச் சொல்லப்படுகிறது; இது உடல் ஆரோக்கியத்தை வளர்க்கும். காலை மற்றும் மாலை ஜபித்தால் வேண்டிய பலன் கிடைத்து, இறுதியில் பாஸ்கரலோகம் அடைவர் என உரைக்கப்படுகிறது.

बलभद्र-सुभद्रा-कृष्ण-माहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Balabhadra, Subhadrā, and Kṛṣṇa)
இந்த अध्यாயத்தில் ‘ஈஸ்வர உவாச’ எனும் ஈஸ்வரமையமான உரையில் பலபத்ரர், சுபத்ரை, ஸ்ரீகிருஷ்ணர் ஆகிய திரயத்தின் மாஹாத்மியம் கூறப்படுகிறது. இவர்களின் தரிசனம்-ஸ்மரணம்-பூஜை மிகப் புண்ணியபலன் தருவதாகவும், குறிப்பாக ஸ்ரீகிருஷ்ணர் ‘ஸர்வபாதகநாசனன்’—அனைத்து பாபங்களையும் அழிப்பவன்—என்று விளக்கப்படுகிறது. கல்ப நினைவின் மூலம் மகிமை உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது: முன் கல்பத்தில் ஹரி இத்தலத்தில் காத்திரோத்ஸர்கம் (தேஹ த்யாகம்) செய்தார்; இக்கல்பத்திலும் அதுபோன்ற நினைவு கூறப்படுகிறது. நாகராதித்யரின் சன்னிதியில் பலபத்ர-சுபத்ரை-கிருஷ்ணரை பூஜிப்போர் ஸ்வர்ககாமிகள் ஆவர் எனும் பலश्रுதி இங்கு அறிவிக்கப்படுகிறது.

शेषमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Śeṣa at Mitra-vana)
அத்தியாயம் 241-ல் ஈசுவரன் பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தில் பலபத்ரருடன் தொடர்புடைய, சேஷன் (பாம்பு-ரூபம்) என அறியப்படும் ஒரு திருத்தலத்தை விளக்குகிறார். இது மித்ர-வனத்தில் அமைந்து, இரண்டு கவ்யூதி அளவு பரப்பளவு கொண்டதாகச் சொல்லப்படுகிறது; இங்கே ‘பாதாள-பாதை’ எனும் புராண வழியால் அடையக்கூடிய திரி-சங்கம தீர்த்தமும் இணைக்கப்படுகிறது. ஆலயத்தின் வடிவு லிங்காகாரமும் மகாப்ரபையும் (மிகுந்த ஒளிவீச்சும்) உடையதாக, ரேவதியுடன் சேர்ந்து “சேஷ” என்ற பெயரில் புகழ்பெற்றதாகக் கூறப்படுகிறது. பின்னர் உள்ளூர் கதையாக—ஜரா என்ற சித்தன், கௌலிகன் (நெசவாளர்) என்றும், கதையுரையில் ‘விஷ்ணுஹந்தா’ என்றும் குறிப்பிடப்பட்டவன், இத்தலத்தில் லயத்தை அடைகிறான்; அதன் பின் இத்தலம் சேஷன் என்ற பெயரால் பரவலாக அறியப்படுகிறது. சைத்ர சுக்ல திரயோதசி நாளில் வழிபாடு செய்ய விதி கூறி, குடும்ப நலம், பிள்ளை-பேரன், கால்நடை செல்வம், ஒரு ஆண்டு முழுவதும் நல்வாழ்வு ஆகிய பலன்கள் உரைக்கப்படுகின்றன. குழந்தைகளுக்கு மசூரிகா/விஸ்போடக போன்ற பொடிப்பு-குமிழ் நோய்களிலிருந்து பாதுகாப்பும் சொல்லப்படுகிறது. எல்லா சமூகங்களிலும் இத்தலம் பிரபலமானது; விலங்கு, மலர், பலவகை பலி-நைவேத்யங்களால் சேஷன் விரைவில் प्रसன்னனாகி, சேர்க்கப்பட்ட பாவங்களை அழிப்பான் எனத் தத்துவமாக கூறப்படுகிறது.

कुमारीमाहात्म्यवर्णनम् (Kumārī Māhātmya—The Glory of the Maiden Goddess)
ஈசுவரன் மகாதேவியிடம், தேவீ குமாரிகை அருகில் கிழக்குத் திசையில் அமைந்த ஒரு காவல்-மகிமை நிகழ்வை உரைக்கிறார். ரதந்தர கல்பத்தில் ‘ருரு’ என்னும் மஹாஸுரன் உலகங்களுக்கு அச்சமாக எழுந்து தேவர்கள், கந்தர்வர்களைத் துன்புறுத்தி, தவசிகளையும் தர்மநிஷ்டர்களையும் கொன்று வேதாசாரத் தொடரைச் சிதைத்தான்; பூமியில் ஸ்வாத்யாயம், வஷட்கார ஒலி, யஜ்ஞோৎসவங்கள் மங்கின. அப்போது தேவர்கள் மற்றும் மஹரிஷிகள் அவனை வதம் செய்ய வழி ஆலோசிக்க, அவர்களது உடலிலிருந்து வெளிப்பட்ட வியர்வையிலிருந்து பத்மலோசனையான திவ்ய குமாரி தோன்றினாள்; தன் பணியை வினவ, அவள் பேராபத்தை நீக்க நியமிக்கப்பட்டாள். தேவி சிரித்தபோது அந்தச் சிரிப்பிலிருந்து பாசம், அங்குசம் தாங்கிய துணைக் குமாரிகள் தோன்றி போரில் ருருவின் படைகளைச் சிதறடித்தனர். ருரு தாமஸ மாயை செய்தாலும் தேவி மயங்கவில்லை; சக்தியால் அவனைத் துளைத்தாள். ருரு கடல்நோக்கி ஓட, தேவி பின்தொடர்ந்து கடலில் புகுந்து வாளால் அவன் தலையை அறுத்து, தோலும் துண்டித்த தலையும் தாங்கும் ‘சர்ம-முண்டதரா’ ரூபத்தில் வெளிப்பட்டாள். பிரபாச க்ஷேத்திரத்திற்குத் திரும்பி, பலரூபத் தெய்வீக பரிவாரத்துடன் ஒளிவீசி அமர்ந்தாள். வியந்த தேவர்கள் அவளை சாமுண்டா, காலராத்திரி, மகாமாயா, மகாகாளி/காளிகா முதலிய உக்ர-ரட்சக நாமங்களால் ஸ்துதித்தனர். தேவி வரங்கள் அளிக்க, இக்க்ஷேத்திரத்தில் நிலைபெற வேண்டும், அவளது ஸ்தோத்திரம் பாராயணம் செய்பவர்க்கு பலன் தர வேண்டும், பக்தியுடன் அவள் தோற்றக் கதையைச் செவிமடுப்போர் சுத்தியும் பராகதியும் பெற வேண்டும் என்று தேவர்கள் வேண்டினர். சுக்லபக்ஷத்தில், குறிப்பாக ஆஷ்வின மாத நவமியில் பூஜை மிகச் சுபம் எனக் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் தேவி அங்கேயே தங்கி, தேவர்கள் பகைவரை வென்று ஸ்வர்க்கம் திரும்புகின்றனர்.

मंत्रावलिक्षेत्रपालमाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya of the Mantrāvalī Kṣetrapāla
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம், ஈசான (வடகிழக்கு) திசையில் உள்ள மிக வல்லமைமிக்க க்ஷேத்ரபாலனை எவ்வாறு அணுக வேண்டும் என்று உபதேசிக்கிறார். அந்த காவல்தெய்வம் மந்திராவளி எனும் மந்திரமாலையால் அலங்கரிக்கப்பட்டவன்; ஹிரண்ய-தடம் அருகில் பாதுகாப்பிற்காக நிலைபெற்று, ‘ஹீரக-க்ஷேத்ரம்’ எனப்படும் ரத்தினம் போன்ற உபக்ஷேத்ரத்தை சிறப்பாகக் காக்கிறான் என்று வர்ணிக்கப்படுகிறது. பின்னர் காலவிதி கூறப்படுகிறது—கிருஷ்ணபக்ஷத்தின் திரயோதசி நாளில் பக்தன் நறுமணங்கள், மலர்கள், நைவேத்யம் மற்றும் பலி சமர்ப்பித்து க்ஷேத்ரபாலனை வழிபட வேண்டும். முறையாக வழிபட்டால் அவர் சர்வகாமப்ரதன் ஆகி, தீர்த்தாசார நெறிமுறைகளுக்குள் பாதுகாப்பும் வேண்டிய பலனும் அளிப்பார் எனப் பலश्रுதி கூறுகிறது.

Vicitreśvaramāhātmya (विचित्रेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Vicitreśvara
ஈஸ்வரன் தேவியிடம்—ஹிரண்யாதீரத்தில் அமைந்த ‘விசித்ரேஸ்வர’ எனும் உயர்ந்த சிவத்தலத்திற்குச் செல்லுமாறு உபதேசிக்கிறார். அது மகாபாதகங்களை அழிக்கும் தலமாகவும், பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் சிறப்புமிக்க தீர்த்தமாகவும் கூறப்படுகிறது. இந்தத் தலத்தின் தோற்றம் யமனின் எழுத்தராகிய ‘விசித்ர’ என்பவன் செய்த கடுந்தவத்துடன் தொடர்புடையது. அவன் தீவிரத் தவம் செய்ததன் பயனாக அங்கு மகாரௌத்ர லிங்கம் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டது. பலஸ்ருதியில்—இந்த லிங்கத்தை தரிசிப்பவன் யமலோகத்தை காணான் என்று தெளிவாகச் சொல்லப்படுகிறது; ஆகவே தரிசனம் பாபநிவாரணமும் முக்தியளிக்கும் வழியுமாக மதிக்கப்படுகிறது.

ब्रह्मेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Brahmeśvara Māhātmya (Account of the Glory of Brahmeśvara)
இந்த அத்யாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் தெய்வீக உபதேசமாக உரைத்து, அதே புனிதப் பகுதியில் உள்ள ஒரு குறிப்பிட்ட திருத்தலத்திற்குச் செல்லுமாறு வழிகாட்டுகிறார். அந்த இடம் சரஸ்வதி நதிக்கரையில், பார்ணாதித்யம் தொடர்புடைய அடையாளத்தின் மேற்கே, அருகில்/மேல்நோக்கி எனும் திசைச் சுட்டுகளுடன் விவரிக்கப்படுகிறது. அங்கே பழங்காலத்தில் பிரம்மா நிறுவிய புகழ்பெற்ற லிங்கம் ‘பிரஹ்மேஸ்வர’ என அழைக்கப்படுகிறது; அது எல்லாப் பாவங்களையும் அழிப்பதாக (சர்வபாதகநாசன) போற்றப்படுகிறது. விதிப்படி த்விதீயா திதியில் அங்கு நீராடி உபவாசம் இருந்து, இந்திரியக் கட்டுப்பாட்டுடன் ‘பிரஹ்மேஸ்வர’ நாமத்தில் தேவர்களின் ஆண்டவனை வழிபட வேண்டும். பித்ருக்களுக்குத் தர்ப்பணம் செய்து சிராத்தம் நடத்தினால் சாச்வதப் பதம்/தாமம் கிடைக்கும் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது.

Piṅgā-nadī-māhātmya (Glorification of the Piṅgā River)
ஈஸ்வரன் தேவியிடம், ரிஷி-தீர்த்தத்தின் மேற்கில் அமைந்து பாபங்களை அழிக்கும், கடலில் கலக்கும் பிங்களி/பிங்கா நதியிடம் செல்லுமாறு உபதேசிக்கிறார். நதியின் பலன் படிப்படியாகச் சொல்லப்படுகிறது—வெறும் தரிசனம் பெரிய பித்ருகர்மத்துக்கு இணையான புண்ணியம்; ஸ்நானம் அதற்கு இரட்டிப்பு; தர்ப்பணம் நான்குமடங்கு; ஸ்ராத்தம் செய்தால் அளவிலா பலன் கிடைக்கும் என்கிறார். பழைய நிகழ்வில், சோமேஸ்வர தரிசனத்திற்காக வந்த சில ரிஷிகள்—தென்னாட்டவர், கருநிறம்/விகார உருவம் உடையவர் என வர்ணிக்கப்பட்டோர்—நதிக்கரையிலுள்ள சிறந்த ஆசிரமத்தில் ஸ்நானம் செய்தவுடன் அழகு பெற்று ‘காம-ஸத்ருஷ’ (இலட்சிய ஈர்ப்புக்கு ஒப்பான) நிலையில் மாறுகின்றனர். ‘பிங்கத்வம்’ பெற்றதால் இந்நதி இனி ‘பிங்கா’ எனப் பெயர் பெறும் என்று அவர்கள் அறிவிக்கின்றனர். உயர்ந்த பக்தியுடன் இங்கு ஸ்நானம் செய்பவரின் வம்சத்தில் குரூப சந்ததி தோன்றாது என சமூக-நெறி உரை கூறப்படுகிறது. இறுதியில் ரிஷிகள் நதிக்கரையில் பல இடங்களில் தங்கி, யஜ்ஞோபவீதம் மட்டுமே அணிந்த தபஸ்விகளாய் பல தீர்த்தங்களை நிறுவி பெயரிட்டு புனிதத்தைக் கட்டியெழுப்புகின்றனர்.

पिंगलादित्य–पिंगादेवी–शुक्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Māhātmya of Piṅgalāditya, Piṅgā Devī, and Śukreśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் தரிசிக்க வேண்டிய தெய்வத் தலங்களையும், அவற்றுடன் இணைந்த விரதங்களின் பலன்களையும் வரிசையாக உரைக்கிறார். முதலில் பாபநாசகமான சூரியஸ்வரூப பிங்கலாதித்ய தரிசனம் புனிதிகரமும் புண்யப்ரதமும் என நிறுவப்படுகிறது. பின்னர் பிங்கா தேவியை பார்வதியின் ரூபமாகக் கூறி, அதே புனிதச் சுற்றுப்பாதையில் தேவிபூஜையின் மகிமை இணைக்கப்படுகிறது. அடுத்து த்ருதியா திதியில் சிறப்பு உபவாசம் செய்யுமாறு விதித்து, அதனால் இஷ்டசித்தி, செல்வம், சந்ததி போன்ற மங்கள பலன்கள் கிடைக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில் சுக்ரேஸ்வரன் எனும் லிங்க/தலத்தின் தரிசனம் எல்லாப் பாபங்களிலிருந்தும் விடுதலை அளிக்கும் என்று கூறப்படுகிறது. இவ்வாறு தரிசனம், உபவாசம், பக்தி ஆகியவை க்ஷேத்திரத்தில் நெறி-ஆன்மிக சுத்தியின் சாதனமாக விளக்கப்படுகின்றன.

Brahmeśvara-māhātmya (ब्रह्मेश्वरमाहात्म्य) — Origin and Merit of the Brahmeśvara Liṅga
ஈசுவரன் மகாதேவியிடம்—முன்னர் கூறப்பட்ட, பிரம்மா வழிபட்ட புனிதத் தலத்திற்குச் செல்; அது சரஸ்வதி நதிக்கரையில், பர்ணாதித்யத்தின் மேற்கில் உள்ளது—என்று அறிவுறுத்துகிறார். பின்னர் காரணக் கதையைச் சொல்கிறார்: பிரம்மா நால்வகைச் சிருஷ்டியை உருவாக்குவதற்கு முன், வர்ணிக்க இயலாத வகையைச் சேர்ந்த ஓர் அதிசயப் பெண் புராணங்களில் கூறப்படும் அழகுக் குறியீடுகளுடன் தோன்றினாள். அவளைப் பார்த்த பிரம்மா காமத்தால் மயங்கி சேர்க்கையை வேண்ட, உடனே அவனது ஐந்தாம் தலை விழுந்து கழுதைபோல் மாறியது; இது உடனடியாகத் தர்மத் தவறாகக் கூறப்படுகிறது. ‘மகள்’ எனக் கருதத்தக்கவர்மீது எழுந்த தடைசெய்யப்பட்ட ஆசையின் பாரத்தை உணர்ந்து, பிரம்மா சுத்திக்காகப் பிரபாசத்திற்கு வந்தான்; தீர்த்தஸ்நானமின்றி உடல்-நெறிச் சுத்தி கிடையாது என உரை கூறுகிறது. சரஸ்வதியில் நீராடி, தேவதேவனான சூலினன் சிவனின் லிங்கத்தை நிறுவி, மாசு நீங்கி தன் உலகிற்கு மீண்டான். பலश्रுதி: சரஸ்வதியில் நீராடி அந்த பிரம்மேசுவர லிங்கத்தை தரிசிப்பவன் எல்லாப் பாவங்களிலிருந்தும் விடுபட்டு பிரம்மலோகத்தில் மதிக்கப்படுவான்; சைத்ர சுக்ல சதுர்தசியன்று தரிசித்தால் மகேசுவரனுடைய பரமப் பதத்தை அடைவான்।

संगमेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Sangameśvara Māhātmya (Glory of the Lord of the Confluence)
ஈசுவரன் தேவியிடம் ‘சங்கமேஸ்வரன்’ எனப்படும் தெய்வத்திடம் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். அவர் ‘கோலக’ என்றும் புகழ்பெற்றவர்; பாவங்களை அழிப்பவர் என வர்ணிக்கப்படுகிறார். கதையில் சரஸ்வதி–பிங்கா நதிகளின் சங்கமத் தலம் சுட்டிக்காட்டப்பட்டு, அங்கே தவத்தில் सिद्धி பெற்ற முனிவர் உத்தாலகர் அறிமுகப்படுத்தப்படுகிறார். உத்தாலகரின் கடும் தவத்தின் போது அவர்முன் சிவலிங்கம் வெளிப்படுகிறது; அது பக்திக்கான தெய்வீக உறுதிப்பாடாகும். அப்போது ஒரு அசரீரி வாக்கு அந்த இடத்தில் நிரந்தர தெய்வசன்னிதி நிலைக்கும் என அறிவித்து, சங்கமத்தில் லிங்கம் தோன்றியதனால் அந்தத் தலத்தின் பெயர் ‘சங்கமேஸ்வரம்/சங்கமேஸ்வரன்’ என நிறுவப்படுகிறது. பலனாக—புகழ்பெற்ற சங்கமத்தில் நீராடி சங்கமேஸ்வரனை தரிசிப்பவர் பரமகதியை அடைவார் என்று கூறப்படுகிறது. உத்தாலகர் இடையறாது லிங்காராதனை செய்து, வாழ்நாளின் முடிவில் மகேஸ்வரன் தாமத்தை அடைந்து, தீர்த்தபக்தி வழி முக்திக்கான மாதிரியாக இக்கதை நிறைவடைகிறது.

Gaṅgeśvara Māhātmya (गंगेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Gaṅgeśvara Liṅga
ஈசுவரன் தேவியிடம்—சங்கமேஸ்வரத்தின் மேற்கே, மூன்று உலகங்களிலும் புகழ்பெற்ற ‘கங்கேஸ்வர’ லிங்கம் உள்ளது என்று கூறுகிறார். அதன் மகிமையை விளக்கும்போது, ஒரு முக்கிய நேரத்தில் பிரபவிஷ்ணு அபிஷேகக் காரியத்திற்காக கங்கையை அழைத்த நிகழ்வை நினைவூட்டுகிறார். கங்கை அங்கு வந்து மிகப் புண்ணியமான க்ஷேத்திரத்தை தரிசிக்கிறாள்—ரிஷிகள் இடையறாது வருகை தரும் இடம், பல லிங்கங்கள் நிறைந்த பகுதி, தவசிகளின் ஆசிரமங்கள் சூழ்ந்த நிலம். சிவபக்தியால் உந்தப்பட்ட கங்கை அங்கே லிங்கத்தை நிறுவுகிறாள்; அதுவே கங்கேஸ்வர லிங்கம். இந்தத் தலத்தின் தரிசனமட்டுமே கங்காஸ்நானப் பலனை அளிக்கும் என்றும், மனிதன் ஆயிரம் அஸ்வமேத யாகங்களுக்குச் சமமான புண்ணியத்தைப் பெறுவான் என்றும் பலश्रுதி கூறுகிறது. இடவிளக்கம், நிறுவல் கதையும், தெளிவான பலனுரையும்—இவை பக்தி மற்றும் தீர்த்தயாத்திரை வழிகாட்டுதலாக அமைகின்றன।

Śaṅkarāditya-māhātmya (The Glory of Śaṅkarāditya)
ஈசுவர–தேவி உரையாடலில், இந்த அத்தியாயம் யாத்திரிகனை வழிநடத்துகிறது—கங்கேஸ்வரத்தின் கிழக்கில் அமைந்து, சங்கரர் நிறுவிய ‘சங்கராதித்ய’ திருத்தலத்தை பக்தியுடன் வழிபட வேண்டும். குறிப்பாக சுக்லபக்ஷத்தின் ஷஷ்டி திதி இந்த வழிபாட்டிற்கு மிகச் சுபமான காலமாகச் சொல்லப்படுகிறது. முறை: தாமிரப் பாத்திரத்தில் ரக்த சந்தனம் மற்றும் சிவப்பு மலர்கள் சேர்த்து அர்க்யம் தயாரித்து, ஒருமுக கவனத்துடன் அர்ப்பணிக்க வேண்டும். இதனால் வழிபடுபவர் திவாகரனுடன் தொடர்புடைய பரம லோகத்தை அடைந்து, பரா சித்தியைப் பெறுகிறார்; வறுமையில் வீழ்வதில்லை. இறுதியில், அந்தக் க்ஷேத்திரத்தில் முழு முயற்சியுடன் சங்கராதித்யனை வழிபடுங்கள்; அவர் எல்லா விருப்பங்களுக்கும் பலன் அளிப்பவர் என வலியுறுத்தப்படுகிறது.

शङ्करनाथमाहात्म्यवर्णनम् (Śaṅkaranātha Māhātmya—Account of the Glory of Śaṅkaranātha)
ஈசுவரன் தேவியிடம், யாத்திரை வரிசை மூவுலகிலும் புகழ்பெற்ற பாபநாசகமான ‘சங்கரநாத’ லிங்கத்தை நோக்கி செல்ல வேண்டும் என்று கூறுகிறார். அந்த லிங்கத்தை பானு (சூரியன்) மகத்தான தவம் செய்து பிரதிஷ்டை செய்து, அங்கு ஆலயத்தையும் நிறுவினான் என விளக்குகிறார். பின்னர் சுருக்கமாக நெறி-சடங்குகளை விதிக்கிறார்—உபவாசத்துடன் மகாதேவனை வழிபடுதல், பிராமணர்களுக்கு அன்னதானம், இந்திரியக் கட்டுப்பாட்டுடன் சிராத்தம் செய்தல், மேலும் இயன்ற அளவு பொன்னும் ஆடையும் தானம் செய்தல். இறுதியில் பலன் தெளிவு—இவ்வாறு செய்பவன் பரமதாமத்தை அடைவான்।

गुफेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Gufeśvara Shrine-Māhātmya (Description of the Glory of Gufeśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் தெய்வீக உபதேசமாக யாத்திரை வழியைச் சொல்லி, ‘குபேஸ்வர’ எனும் உயர்ந்த திருத்தலத்தைச் சுட்டுகிறார். இது ஹிரண்யாவின் வடபகுதியில் அமைந்தது; ஒப்பற்றது என்றும் ‘அனைத்துப் பாவங்களையும் அழிப்பது’ என்றும் புகழப்படுகிறது. இங்கு தரிசனத்தின் மகிமை வலியுறுத்தப்படுகிறது—குபேஸ்வரத் தெய்வத்தை வெறும் தரிசனம் செய்தாலே மிகக் கடும் பாவங்களும் நீங்கும். ‘கோடி கொலை’ போன்ற பெருந்தோஷங்களும் அகலும் எனப் பலனுரையில் கூறி, பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் புனிதப் புவியியலில் இதை மோட்சம் தரும் சுத்திகரிப்பு நிலையமாக நிறுவுகிறது.

घण्टेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Ghanteśvara Shrine-Māhātmya (Description of the Glory of Ghanteśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரரின் உபதேசமாகப் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் ‘கண்டேஸ்வர’ எனப்படும் புனித சன்னிதியின் மகிமை கூறப்படுகிறது. அவர் ‘சர்வ-பாதக-நாசகர்’ என வர்ணிக்கப்படுகிறார்; தேவர்கள் மற்றும் தானவர்கள் இருவராலும் வணங்கத்தக்கவர்; ரிஷிகள், சித்தர்கள் வழிபட்ட தலம் என்றும், வேண்டிய பயனை அளிப்பவர் (வாஞ்சிதார்த்த-பலப்ரத) என்றும் சொல்லப்படுகிறது. பின்னர் ஒரு காலவிதி கூறப்படுகிறது—திங்கட்கிழமையில் வரும் அஷ்டமி திதியில் மனித பக்தன் முறையாக கண்டேஸ்வரரை வழிபட்டால், விரும்பிய பொருள்களை அடைந்து பாவமின்றி விடுபடுவான் என உரைக்கிறது. இறுதியில் இது ஸ்கந்த புராணத்தின் பிரபாச காண்டம், பிரபாசக்ஷேத்திர மாஹாத்ம்யத்தில் 254ஆம் அதிகாரம் எனக் கொலோபனில் குறிப்பிடப்படுகிறது.

ऋषितीर्थमाहात्म्य (The Māhātmya of Ṛṣi-tīrtha / Rishi Tirtha)
ஈசுவரன் பிரபாசத்திற்கு அருகிலுள்ள புகழ்பெற்ற ‘ரிஷி-தீர்த்த’த்தின் மஹாத்மியத்தை, குறிப்பாக அதன் மேற்கு பகுதியை விளக்குகிறார்; அங்கு பல மகரிஷிகள் தங்கித் தவம் செய்தனர். அங்கிரஸ், கௌதம, அகஸ்தியர், விஸ்வாமித்ரர், அருந்ததியுடன் வசிஷ்டர், ப்ருகு, கஷ்யபர், நாரதர், பர்வதர் முதலியோர் கட்டுப்பாடு மற்றும் ஒருமுகத் தியானத்தால் நித்திய பிரஹ்மலோகத்தை அடைய கடுந்தவம் புரிந்தனர். அப்போது கடும் வறட்சி, பஞ்சம் ஏற்படுகிறது. உபரிசரன் என்ற அரசன் தானியமும் பொன்னும் ரத்தினங்களும் வழங்க முனைந்து, ‘பிராமணர் தானம் ஏற்றல் குற்றமற்ற வாழ்வாதாரம்’ என வாதிடுகிறான். ரிஷிகள் அரச தானத்தின் நெறி ஆபத்துகள், பேராசையால் வீழ்ச்சி, சேமிப்பு (சஞ்சயம்) மற்றும் தாகம் (த்ருஷ்ணை) ஆகிய பந்தங்களை எடுத்துரைத்து தானத்தை மறுக்கிறார்கள்; திருப்தி, நிர்லோபம் ஆகியவற்றை போற்றுகிறார்கள். அரசன் ஆட்கள் உதும்பர மரங்களருகே ‘ஹிரண்யகர்ப’ நிதிகளைச் சிதறவிட்டாலும், ரிஷிகள் அவற்றையும் விட்டு முன்னே செல்கிறார்கள். பின்னர் தாமரைகள் நிறைந்த பெரிய ஏரியில் நீராடி, வாழ்விற்காக தாமரைத் தண்டுகள் (பீசா) சேகரிக்கிறார்கள். சுனோமுகன் என்ற பரிவ்ராஜகர் அந்த பீசாவை எடுத்துச் சென்று தர்ம விசாரணையைத் தூண்டுகிறான்; அப்போது ரிஷிகள் சத்தியம்/சாபம் மூலம் திருடனின் நெறி வீழ்ச்சியை வரையறுக்கிறார்கள். பின்னர் சுனோமுகன் தானே புரந்தரன் இந்திரன் என வெளிப்படுத்தி, அவர்களின் நிராசக்தியே அழியாத உலகங்களின் அடிப்படை எனப் புகழ்கிறான். இறுதியில் ரிஷிகள் அத்தீர்த்தத்தின் சிறப்பு விதியை கேட்கிறார்கள்: யார் இங்கு வந்து தூய்மையுடன் இருந்து மூன்று இரவுகள் உபவாசம் செய்து, நீராடி, பித்ரு தர்ப்பணம் அளித்து, ஸ்ராத்தம் செய்தால், அவனுக்கு எல்லாத் தீர்த்தங்களின் பலனுக்கு இணையான புண்ணியம் கிடைத்து, கீழ்நிலை கதியைத் தவிர்த்து, தெய்வீக சங்கமம் பெறுவான்.

नन्दादित्यमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Nandāditya)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம், பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் அரசன் நந்தன் நிறுவிய சூரியரூபமான ‘நந்தாதித்ய’ ஆலயமும் வழிபாடும் தர்மசம்மதம் என்று விளக்குகிறார். நந்தன் சிறந்த அரசனாகவும், அவன் ஆட்சியில் மக்கள் நலமுடன் இருந்ததாகவும் கூறப்படுகிறது; ஆனால் கர்மவிபாகத்தால் அவன் கடும் குஷ்டநோயால் பீடிக்கப்படுகிறான். காரணம் தேடும்போது முன்கதை வருகிறது—விஷ்ணு அளித்த திவ்ய விமானத்தில் சென்று மானசரோவரில், உள்ளே அங்குலளவு ஒளிமய புருஷன் இருப்பதான அரிய ‘பிரம்மஜ தாமரை’யைக் காண்கிறான். புகழ் வேண்டி அதை எடுத்துவர ஆணையிட்டவுடன், தொடுதலால் பயங்கர நாதம் எழுந்து நந்தன் உடனே நோயுற்றான். வசிஷ்டர் கூறுகிறார்—அத்தாமரை மிகப் புனிதம்; அதை மக்கள் முன் காட்டும் எண்ணமே குற்றமாகியது; உள்ளிருக்கும் தெய்வம் பிரத்யோதன/சூரியனே. ஆகவே பிரபாசத்தில் பாஸ்கரனைச் சாந்தி செய்து ஆராதிக்க வேண்டும் என விதிக்கிறார். நந்தன் ‘நந்தாதித்ய’யை நிறுவி அர்க்யாதி உபசாரங்களுடன் வழிபட்டபோது, சூரியன் உடனே நோயை நீக்கி அங்கே நிலையான சன்னிதி வரம் அளிக்கிறார்; ஞாயிற்றுக்கிழமையுடன் கூடிய சப்தமியில் தரிசனம் செய்தோர் பரமபதம் அடைவார்கள் என அருள்கிறார். இறுதியில் பலश्रுதி—இத்தீர்த்தத்தில் ஸ்நானம், ஸ்ராத்தம், தானம், குறிப்பாக கபிலா பசு அல்லது நெய்-தேன்ு தானம், அளவிலாப் புண்ணியமும் முக்தி-உதவியும் தரும் என்று கூறப்படுகிறது.

त्रितकूपमाहात्म्य (Glory of the Trita Well)
ஈசுவரன் தேவியிடம் சௌராஷ்டிர நாட்டைச் சேர்ந்த கல்விமிக்க ஆத்திரேயன் (அரசன்/பிராமணன்) மற்றும் அவன் மூன்று மகன்கள்—ஏகத, த்வித, இளையவன் திரித—என்ற கதையை உரைக்கிறார். திரிதன் வேதநிபுணன், நற்குணசாலி; ஆனால் மூத்த இரு சகோதரர்கள் ஒழுக்கம் குன்றியவர்களாக வருணிக்கப்படுகின்றனர். ஆத்திரேயன் மறைந்த பின் திரிதன் தலைமை ஏற்று யாகத்தைத் திட்டமிட்டு, ரித்விக்களை அழைத்து, தேவதைகளை ஆவாஹனம் செய்கிறான். தக்ஷிணைக்காக சகோதரர்களுடன் பிரபாசம் நோக்கி மாடுகளைச் சேகரிக்கச் செல்கிறான்; அவன் பாண்டித்யத்தால் வழியில் விருந்தோம்பலும் தானங்களும் கிடைக்க, அதனால் சகோதரர்களுக்கு பொறாமை எழுகிறது. பயணத்தில் ஒரு பயங்கரப் புலி தோன்றி மாடுகள் சிதறுகின்றன. அருகிலிருந்த அச்சமூட்டும் நீரற்ற கிணற்றைக் கண்டு, சகோதரர்கள் வாய்ப்பைப் பயன்படுத்தி திரிதனை அந்த வறண்ட கிணற்றில் தள்ளி, மாடுகளுடன் புறப்பட்டுச் செல்கிறார்கள். கிணற்றுக்குள் திரிதன் மனம் தளராமல் ‘மானஸ யாகம்’ செய்கிறான்—சூக்தங்களை ஜபித்து, மணலால் குறியீட்டு ஹோமம் நடத்துகிறான். அவன் ஶ்ரத்தையால் தேவர்கள் மகிழ்ந்து சரஸ்வதியை அனுப்பி கிணற்றை நீரால் நிரப்பச் செய்கிறார்கள்; திரிதன் வெளியேறுகிறான். அந்த இடம் ‘திரிதகூபம்’ எனப் புகழ்பெறுகிறது. இறுதியில் விதிகள் கூறப்படுகின்றன—தூய்மையுடன் அங்கு ஸ்நானம், பித்ரு-தர்ப்பணம், பொன்னுடன் எள்ளுதானம் அளித்தல் மிகப் புண்ணியம். அக்னிஷ்வாத்த, பர்ஹிஷத் முதலிய பித்ருகணங்களுக்கு இது பிரியமான தீர்த்தம்; இதன் தரிசனமட்டுமே வாழ்நாள் முடிவுவரை பாபநாசம் தரும் எனச் சொல்லி, நலனுக்காக யாத்திரிகர்கள் அங்கு ஸ்நானம் செய்ய வேண்டும் என அறிவுறுத்துகிறது.

शशापानतीर्थप्रादुर्भावः (Origin of the Śaśāpāna Tīrtha) / The Emergence of Shashapana Tirtha
ஈசுவரன் தேவியிடம், ஷஷாபான-ஸ்மிருதிஸ்தானத்தின் தெற்கில் உள்ள பாபநாசக ‘ஷஷாபான’ தீர்த்தத்தின் தோற்றத்தை உரைக்கிறார். சமுத்திரமந்தனத்தில் தேவர்கள் அமிர்தம் பெற்றபின், அதன் பல துளிகள் பூமியில் விழுந்தன. அங்கே தாகமுற்ற ஒரு ஷஷகன் (முயல்) நீரில் இறங்கி அமிர்தம் கலந்த குளத்துடன் தொடர்பு பெற்றதால், அமிர்தஸ்பரிசத்தால் அதிசய நிலை அடைந்து, அடையாளமாக அங்கேயே தென்படத் தொடங்கினான். மனிதர்கள் விழுந்த அமிர்தத்தை அருந்தி அமரராவார்களோ என தேவர்கள் அஞ்சினர். அப்போது வேடனின் தாக்குதலால் பீடிக்கப்பட்டு நகர இயலாத சந்திரன் (நிசாநாதன்) அமிர்தம் வேண்டினான். தேவர்கள்—அந்தக் குளத்தில் மிகுந்த அமிர்தம் விழுந்துள்ளது; அங்குள்ள நீரையே அருந்து எனக் கூறினர். சந்திரன் முயலுடன் சேர்ந்து/முயலுடன் தொடர்புடைய நீரை அருந்தி புஷ்டியும் ஒளியும் பெற்றான்; முயல் அமிர்தத் தொடர்பின் நேரடி சின்னமாகத் தங்கி இருந்தது. பின்னர் தேவர்கள் வறண்ட குண்டத்தைத் தோண்ட, மீண்டும் நீர் வெளிப்பட்டது. சந்திரன் முயலுடன் தொடர்புடைய நீரை அருந்திய காரணத்தால் அந்தத் தீர்த்தம் ‘ஷஷாபானம்’ எனப் பெயர் பெற்றது. பலश्रுதியில்—அங்கே ஸ்நானம் செய்பவர்கள் மகேசுவர-சம்பந்தமான பரமகதியை அடைவர்; பிராமணர்களுக்கு அன்னதானம் செய்தால் எல்லா யாகங்களின் பலன் கிடைக்கும்; பின்னர் சரஸ்வதி வடவாக்னியுடன் வந்து தீர்த்தத்தை மேலும் தூய்மைப்படுத்துவாள்—ஆகவே முழு முயற்சியுடன் அங்கே ஸ்நானம் செய்ய வேண்டும் என விதிக்கப்படுகிறது.

पर्णादित्यमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Parnāditya (Sun Shrine) on the Prācī Sarasvatī
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவிக்கு உபதேசிக்கிறார்—பிராசீ சரஸ்வதியின் வடகரையில் உள்ள சூரியத் தெய்வத் தலம் ‘பர்ணாதித்யம்’ எனப்படும் இடத்திற்குப் பக்தன்/யாத்திரிகன் சென்று தரிசனம் செய்ய வேண்டும். பின்னர் பழங்கதை கூறப்படுகிறது—திரேதா யுகத்தில் பர்ணாதன் என்ற பிராமணன் பிரபாசக் க்ஷேத்திரம் வந்து கடும் தவம் செய்து, பகல்-இரவு இடைவிடா பக்தியுடன் தூபம், மாலைகள், சந்தனலேபம் முதலியவற்றை அர்ப்பணித்து, வேதநெறி ஸ்தோத்திரங்களால் சூரியனை வழிபடுகிறான். மகிழ்ந்த சூரியன் நேரில் தோன்றி வரம் அளிக்க முன்வருகிறார். பக்தன் முதலில் அரிதான நேரடி தரிசன அருளை வேண்டி, அடுத்ததாக சூரியன் அங்கேயே நிரந்தரமாக நிலைபெற வேண்டும் எனப் பிரார்த்திக்கிறான். சூரியன் ஒப்புக்கொண்டு அவனுக்கு சூரியலோகப் பிராப்தி வரம் அளித்து மறைகிறார். இறுதியில் தீர்த்த விதியும் பலனும் கூறப்படுகிறது—பாத்ரபத மாதத்தின் ஷஷ்டி திதியில் நீராடி பர்ணாதித்ய தரிசனம் செய்தால் துயரம் நீங்கும்; அந்த தரிசனப் புண்ணியம் பிரயாகத்தில் முறையாக நூறு பசுக்கள் தானம் செய்த பலனுக்கு சமம் என உரைக்கப்படுகிறது. கடும் நோயால் வாடியும் பர்ணாதித்யத்தை அறியாதோர் விவேகம் அற்றோர் எனக் கூறப்பட்டு, அறிந்து பக்தியுடன் தீர்த்தயாத்திரை செய்ய வேண்டியதைக் வலியுறுத்துகிறது.

Siddheśvara-māhātmya (Glorification of Siddheśvara)
ஈசுவரன் தேவியிடம், பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் மேற்கு பகுதியில் உள்ள சித்தேஸ்வரனை நோக்கிச் செல்லுமாறு கூறுகிறார்; அவர் சித்தர்களால் நிறுவப்பட்ட பரம தெய்வரூபம். தெய்வீக சித்தர்கள் அங்கு வந்து, எல்லா முயற்சிகளிலும் சித்தி பெற வேண்டும் என்ற நோக்கில் லிங்கத்தை விதிப்படி அபிஷேகம் செய்து பிரதிஷ்டை செய்கிறார்கள்; அவர்களின் கடுந்தவத்தைப் பார்த்து சிவன் மகிழ்கிறான். சிவன் அவர்களுக்கு அணிமா முதலான பல அதிசய சித்திகளையும் ஐஸ்வரியங்களையும் அருளி, அந்தத் தலத்தில் தன் நித்திய சான்னித்யத்தை அறிவிக்கிறான். பின்னர் காலவிதி கூறப்படுகிறது—சைத்ர மாதத்தின் சுக்ல சதுர்தசி நாளில் அங்கு சிவபூஜை செய்பவன் சிவகிருபையால் பரம நிலையை அடைவான். இறுதியில் சிவன் மறைந்து விட, சித்தர்கள் வழிபாட்டைத் தொடர்ந்து செய்கிறார்கள்; சித்தேஸ்வர பக்தியால் மகாசித்தியும் வேண்டிய பலனும் கிடைக்கும் என்பதால், இடையறாது வணங்க வேண்டும் என்று விதிக்கப்படுகிறது।

न्यंकुमतीमाहात्म्यवर्णनम् | Nyankumatī River Māhātmya (Glorification of the Nyankumatī)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் தத்துவ உபதேசமாக ந்யங்குமதி நதியின் மகிமையை எடுத்துரைக்கிறார். க்ஷேத்ர-சாந்திக்காக சம்பு இந்த நதியை புனித ‘மர்யாதை’ எல்லைக்குள் அமைத்தார் என்றும், அதன் தெற்குப் பகுதியில் அனைத்துப் பாவங்களையும் முற்றிலும் அழிக்கும் தலம் இருப்பதாகவும் கூறப்படுகிறது. அங்கே விதிப்படி ஸ்நானம் செய்து பின்னர் ஸ்ராத்தம் செய்தால் பித்ருக்கள் நரகாதி துயர்நிலைகளிலிருந்து விடுபடுவர் எனப் பலன் சொல்லப்படுகிறது. மேலும் வைசாக மாதம் சுக்லபக்ஷ த்ருதியைத் திதியில் ஸ்நானம் செய்து எள்ளு, தர்பை, நீர் கொண்டு தர்ப்பணம் உடன் ஸ்ராத்தம் செய்தால், அது கங்கைக் கரையில் செய்த ஸ்ராத்தத்துக்கு இணையான பலனை அளிக்கும் என நிர்ணயிக்கப்படுகிறது.

वराहस्वामिमाहात्म्यवर्णनम् (Varāha Svāmī Māhātmya—Account of the Glory of Varāha Svāmī)
இந்த अध्यாயத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவிக்கு சுருக்கமான தத்துவ உபதேசம் அளிக்கிறார். கோஷ்பதத்தின் தெற்கில் உள்ள வராஹஸ்வாமி திருத்தலத்திற்குச் செல்லுமாறு கூறி, அது ‘பாப-ப்ரணாசன’ம்—பாவங்கள் நீங்கும் இடம்—என்று விளக்குகிறார். சுக்லபக்ஷ ஏகாதசி நாளில் விசேஷமாக பூஜை செய்தால் மிகுந்த பலன் கிடைக்கும் என கூறப்படுகிறது. அந்த பூஜையால் பக்தன் எல்லாப் பாவங்களிலிருந்தும் விடுபட்டு இறுதியில் ‘விஷ்ணுபதம்’ அடைகிறான். இடம், காலம், செயல் (பூஜை), பலன் ஆகியவற்றை இணைத்து பிரபாசத் தலத்தின் வழிபாட்டு நெறியை இவ்வ अध्यாயம் சுருக்கமாக எடுத்துரைக்கிறது.

छायालिङ्गमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Chāyā-liṅga (Shadow Liṅga)
இந்த अध्यாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் பிரபாசக்ஷேத்திரத்தில் உள்ள ‘சாயாலிங்கம்’ எனப்படும் சிறப்பு லிங்கத்தின் மஹாத்மியத்தைச் சுருக்கமாக உரைக்கிறார். ந்யங்குமதி தீர்த்தத்தின் வடதிசையில் அது இருப்பதாக திசை-குறிப்புடன் இடம் நிர்ணயித்து, புனிதத்தைக் கண்காணிக்கக்கூடிய நிலப்பரப்பில் பதிக்கிறார். சாயாலிங்க தரிசனம் மிகப் பெரிய பலன் தருவதாகவும், அதிசய சக்தி உடையதாகவும் கூறப்படுகிறது. பக்தியுடன் தரிசிப்பவன் பாபங்களிலிருந்து சுத்தி பெறுவான்; ஆனால் மிகுந்த பாபம் கொண்டோர் அதை காண இயலாது எனச் சொல்லி, தரிசனத்தைச் சடங்காக மட்டுமல்ல, நெறி-ஆன்மீக தகுதியுடனும் இணைக்கிறது. முடிவில் ஸ்கந்தபுராணத்தின் பிரபாசகண்டம், பிரபாசக்ஷேத்திர-மஹாத்மிய வரிசையில் இது ‘சாயாலிங்க மஹாத்மிய வர்ணனம்’ எனக் கொலோபன் குறிப்பிடுகிறது।

नंदिनीगुफामाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya (Sacred Account) of Nandinī Cave
இந்த अध्यாயத்தில் சைவ–தேவி உரையாடல் சுருக்கமாக வருகிறது. பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள நந்தினீ குகையை ஈசுவரன் இயல்பாகவே பாபநாசினி, பரம புனிதம் என விளக்குகிறார். புண்ணியசீலமான ரிஷிகள் மற்றும் சித்தர்கள் தங்கியும் கூடிவரும் இடம் என்பதால், அந்தத் தலம் புனிதத் தலமாக நிறுவப்படுகிறது. முக்கிய உபதேசம் தரிசனத்தை அடிப்படையாகக் கொண்டது—அங்கு சென்று நந்தினீ குகையை தரிசிப்பவர் எல்லாப் பாவங்களிலிருந்தும் விடுபடுவர்; மேலும் சாந்திராயண விரதத்தின் பலனையும் பெறுவர். இவ்வாறு தல அடையாளம், சித்த-ரிஷி தொடர்பால் மகிமை, மற்றும் தீர்த்த தரிசனத்தை பிராயச்சித்த விரதத்துக்கு இணையான பலன் எனக் கூறும் பலश्रுதி ஆகியவை இங்கு கூறப்படுகின்றன.

कनकनन्दामाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Goddess Kanakanandā)
இந்த அத்யாயத்தில் ஈசுவரர் மகாதேவியிடம் சுருக்கமான சைவ-சாக்த உபதேசமாக உரைக்கிறார். ஈசான்ய (வடகிழக்கு) திசையில் உள்ள கனகநந்தா தேவியின் தலத்தைச் சுட்டிக் காட்டி, அவளை ‘சர்வகாமபலப்ரதா’—எல்லா விருப்பங்களையும் நிறைவேற்றுபவள்—என்று போற்றுகிறார். யாத்திரை-விதியும் கூறப்படுகிறது: சைத்ர மாதத்தில் சுக்ல பக்ஷ த்ருதியா திதியில் விதிப்படி யாத்திரை செய்து தேவியைப் பூஜிக்க வேண்டும். தலம், காலம், விதிமுறைபடுத்திய பக்தி ஆகியவற்றை இணைத்து ஒழுங்குடன் வழிபடும் யாத்திரிகன் இஷ்டபலமும் சர்வகாம-அவாப்தியும் பெறுவான் என்று பலஸ்ருதி தெளிவாகச் சொல்கிறது।

Kumbhīśvara Māhātmya (कुम्भीश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Kumbhīśvara
இந்த अध्यாயத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் உபதேசித்து—சரபஸ்தானத்தின் கிழக்கே சிறிது தூரத்தில் உள்ள ‘அனுத்தர’ கும்பீஸ்வரத் திருத்தலத்தின் தரிசனத்தைச் சுட்டுகிறார். பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் தீர்த்த வலயத்தில் அந்த சிவாலயத்தின் இடத்தை நிர்ணயித்து, புனிதப் புவியியலின் ஒழுங்கை விளக்குகிறது. முக்கிய பலச்ருதி தெளிவு—கும்பீஸ்வரனை வெறும் தரிசனமात्रத்தாலேயே மனிதன் ‘சர்வ பாபம்/சர்வ பாதகம்’ இலிருந்து விடுபடுகிறான். ஆக, தலதரிசனம் நெறி-ஆன்மிக சுத்தியின் கருவியாக நிறுவப்படுகிறது. இறுதிக் கொலோபோனில் இது ஸ்கந்த மகாபுராணம் (81,000 ச்லோகம்) உட்பட்ட பிரபாசகண்டம், முதல் பிரபாசக்ஷேத்திர-மாஹாத்ம்யத்தில் ‘கும்பீஸ்வர மாஹாத்ம்யம்’ எனும் 266ஆம் अध्यாயம் என்று குறிப்பிடப்படுகிறது.

गङ्गापथ-गङ्गेश्वर-माहात्म्यवर्णनम् | Glory of Gaṅgāpatha and Gaṅgeśvara
இந்த அதிகாரத்தில் ஷைவ உரையாடலில் ஈசுவரன் தேவியிடம் ‘கங்காபதம்’ எனும் புனிதத் தீர்த்தத்தைச் சுட்டுகிறார். அங்கே மகாவேகமாகப் பாயும் கங்கை ஓடுகிறது; ‘கங்கேஸ்வரர்’ என்ற பெயரில் சிவன் லிங்க ரூபமாக விளங்குகிறார். கங்கை சமுத்திரகாமினி, பாபநாசினி, பூமியில் ‘உத்தானா’ எனப் புகழ்பெற்றவள், மூவுலகத்திற்கும் அலங்காரம் என வர்ணிக்கப்படுகிறது. அங்கு நீராடி கங்கேஸ்வரரை வழிபட வேண்டும் என்பது விதி. பலश्रுதி படி பக்தன் கடும் பாபங்களில் இருந்து விடுபட்டு, பல அச்வமேத யாகங்களுக்கு இணையான புண்ணியத்தைப் பெறுவான். இது ஸ்கந்த மகாபுராணம், பிரபாச கண்டம், பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தில் கங்காபத–கங்கேஸ்வர மகாத்ம்யத்தின் சுருக்கமான உபதேசமாகும்.

चमसोद्भेदमाहात्म्य (Camasodbheda Māhātmya: The Glory of the Camasodbheda Tīrtha)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியை நோக்கி, யாத்திரிகன் பிரபாசக் கண்டத்தில் உள்ள சிறப்புமிக்க ‘சமசோத்பேத’ தீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். அந்தப் பெயரின் காரணம் கூறப்படுகிறது—பிரம்மா அங்கு நீண்டகாலம் சத்ர யாகம் செய்தார்; தேவர்கள் மற்றும் மகரிஷிகள் யாகத்தின் ‘சமச’ (யாகக் கிண்ணம்) மூலம் சோமபானம் செய்ததால், பூமியில் அந்த இடம் ‘சமசோத்பேத’ எனப் பெயர் பெற்றது। பின்னர் விதி கூறப்படுகிறது—அத்தீர்த்தத்துடன் தொடர்புடைய சரஸ்வதியில் நீராடி, பித்ருக்களுக்குப் பிண்டதானம் செய்ய வேண்டும். இதனால் ‘கயா கோடி சமமான’ புண்ணியம் கிடைக்கும் எனப் பலன் உரைக்கப்படுகிறது; குறிப்பாக வைசாக மாதம் மிக உயர்ந்த பலன் தரும் காலமாகப் போற்றப்படுகிறது. இறுதியில் இது பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தின் பிரபாசக் கண்டத்தில் உள்ள அதிகாரம் எனக் கொலோபனுடன் நிறைவடைகிறது।

विदुराश्रम-माहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Vidura’s Hermitage)
இந்த அத்யாயத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் ஒரு மகத்தான தீர்த்தத்தைச் சுட்டுகிறார்—விதுரரின் பெரிய ஆசிரமம். அங்கு தர்மமூர்த்தியான விதுரர் ‘ரௌத்ர’ வகை கடுந்தவம் செய்தார் என்று கூறப்படுகிறது. அந்தத் தலத்தின் புனிதம் ஒரு அடிப்படை சைவச் செயலில் நிலைபெறுகிறது—அங்கே மகாதேவ லிங்கம் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டது; அது ‘திரிபுவனேஸ்வர’ எனப் புகழ்பெற்று, உலகாதிபத்தியத்தின் உள்ளூர் வெளிப்பாடாக விளங்குகிறது. அந்த லிங்கத்தின் தரிசனத்தால் பக்தர்கள் விரும்பிய பலன்களைப் பெறுவர்; பாவங்கள் தணியும் எனவும் உரைக்கப்படுகிறது. அந்த இடம் ‘விதுராட்டாலக’ என்று அழைக்கப்படுகிறது; கணங்கள், கந்தர்வர்கள் சேவிக்கும் ‘த்வாதசஸ்தானக’ புனிதத் தொகுதி; பெரும் புண்ணியம் இன்றி அடைய அரிது. அங்கு மழையின்மை கூட அதிசய க்ஷேத்ர இயல்பின் குறியீடாகச் சொல்லப்படுகிறது; இறுதியில் அங்குள்ள தெய்வீக லிங்க தரிசனம் பாபோபசாந்திக்குத் துணை என வலியுறுத்தப்படுகிறது.

Prācī Sarasvatī–Maṅkīśvara Māhātmya (प्राचीसरस्वतीमंकीश्वरमाहात्म्य)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் (சிவன்) தேவியிடம், பிராசீ சரஸ்வதி ஓடும் இடத்தில் ‘மங்கீஸ்வர’ எனும் லிங்கம் நிலைபெற்றுள்ளது என்று உபதேசிக்கிறார். அங்கு தவசி மங்கணக ரிஷி நீண்ட காலம் கட்டுப்பட்ட உணவு, வேதஅధ్యயனம், கடும் தவம் ஆகியவற்றில் ஈடுபடுகிறார். ஒருநாள் அவரது கையிலிருந்து தாவரச் சாறு போன்ற சுரப்பு வெளிவந்ததை அற்புத சித்தி என எண்ணி மகிழ்ச்சியில் நடனம் ஆடுகிறார். அந்த நடனத்தால் உலகில் பெரும் கலக்கம்—மலைகள் அசைதல், கடல் கலங்குதல், நதிகள் வழி மாறுதல், கிரக-நட்சத்திர ஒழுங்கு சிதைதல்—நடக்கிறது. இன்றன் முதலிய தேவர்கள் பிரம்மா-விஷ்ணுவுடன் சேர்ந்து திரிபுராந்தக சிவனைச் சரணடைகிறார்கள். சிவன் பிராமண வேடத்தில் வந்து காரணம் கேட்டு, தன் பெருவிரலிலிருந்து விபூதி தோன்றச் செய்து ரிஷியின் மயக்கத்தை நீக்கி உலக ஒழுங்கை நிலைநிறுத்துகிறார். மங்கணகன் சிவமகிமையை உணர்ந்து, தன் தவம் குறையாத வரம் கேட்க, சிவன் தவத்தை மேலும் வளர்த்துத் தன் நிலையான சன்னிதியை அங்கே நிறுவுகிறார். பின்னர் தீர்த்தவிதி மற்றும் பலश्रுதி கூறப்படுகிறது. பிராசீ சரஸ்வதி, குறிப்பாக பிரபாசத்தில், மிகப் புண்ணியதாயினி; வடகரையில் மரணம் ஏற்பட்டால் மறுபிறவி தடைபடும் என்றும் அச்வமேதத்துக்கு ஒப்பான புண்ணியம் கிடைக்கும் என்றும் உரைக்கப்படுகிறது. நியமஸ்நானம் பரம சித்தி, பிரம்மபதப் பெறுமை தரும்; தகுதியான பிராமணருக்கு சிறிதளவு பொன் தானம்கூட மேருவைப் போன்ற பலன் தரும்; ஸ்ராத்தம் பல தலைமுறைகளுக்கு நன்மை; ஒரே பிண்டம், தர்ப்பணம் மூலம் பித்ருக்கள் துன்பநிலையிலிருந்து உயர்வர்; அன்னதானம் மோக்ஷப் பாதைக்கு துணை; தயிர், கம்பளி போன்ற தானங்கள் குறிப்பிட்ட லோகப் பெறுமை தரும்; அசௌசநிவாரண ஸ்நானம் கோதான பலனுக்கு சமம். கிருஷ்ணபக்ஷ சதுர்தசி ஸ்நானத்தின் சிறப்பு, புண்ணியமற்றோர்க்கு இந்த நதி அரிது என்பதும், குருக்ஷேத்ர-பிரபாச-புஷ்கர குறிப்புகளும், இறுதியில் விஷ்ணுவின் உபதேசமாக ‘மற்ற தீர்த்தங்களைவிட பிராசீ சரஸ்வதியைத் தேர்ந்தெடு’ என்ற வசனமும் இடம்பெற்று அதிகாரம் நிறைவடைகிறது.

Jvāleśvara Māhātmya (ज्वालेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of the Jvāleśvara Liṅga
இந்த அத்தியாயம் பிரபாசத்தின் முக்கிய புனிதப் பகுதியின் அருகில் உள்ள “ஜ்வாலேஸ்வர” லிங்கத்தின் காரணக் கதையை எடுத்துரைக்கிறது. ஈசுவரன் கூறுவது: திரிபுராரி சிவனுடன் தொடர்புடைய பாசுபத அஸ்திரம்/சரம் எந்த இடத்தில் வீழ்ந்ததோ, அங்கே ஜ்வாலை போன்ற ஒளித் திகழ்ச்சி எழுந்தது; அதனால் அந்த லிங்கம் “ஜ்வாலேஸ்வர” என நினைவுகூரப்படுகிறது. இவ்வாறு ஒரு தெய்வீகப் போர்நிகழ்வு நிலையான தீர்த்தச் சின்னமாக மாறி, புராணம் புவியியலுடன் இணைக்கப்படுகிறது. உபதேசம் சுருக்கமாக: இந்த லிங்கத்தை தரிசிப்பதாலேயே பக்தன் தூய்மை பெறுவான்; எல்லாப் பாவங்களிலிருந்தும் விடுதலை அடைவான். இது ஸ்கந்த மகாபுராணத்தின் பிரபாச காண்டம், முதல் பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தில் உள்ள 271ஆம் அத்தியாயம் என தொடக்கமும் முடிவும் குறிப்பிடுகின்றன।

त्रिपुरलिंगत्रयमाहात्म्यम् | The Māhātmya of the Three Tripura Liṅgas
இந்த अध्यாயத்தில் ஈசுவரன் தத்துவ உபதேசமாக யாத்திரிகனுக்கு வழிகாட்டுகிறார். இதே புனிதப் பகுதியில் கிழக்கு திசையில் (பிராசீ), தேவியின் சன்னிதிக்கு அருகில் ஒரு சிறப்பு இடம் இருப்பதாகவும், அங்கே திரிபுரத்துடன் தொடர்புடைய மூன்று லிங்கங்கள் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டுள்ளன என்றும் கூறுகிறார். அவை மகாத்ம திரிபுரப் புருஷர்களின் பெயர்களால்—வித்யுன்மாலி, தாரக, கபோல—என்று அறியப்படுகின்றன. அத்தியாயத்தின் மையம் திசைச் சுட்டுதல், லிங்கத் திரயத்தின் அடையாளம், மற்றும் தரிசனப் பலன் ஆகியவற்றின் இணைப்பு. அந்த பிரதிஷ்டித லிங்கங்களை வெறும் தரிசனம் செய்தாலே பாபங்களில் இருந்து விடுதலை கிடைக்கும் என்று உரைக்கப்படுகிறது. முடிவில் இது ஸ்கந்தமஹாபுராணத்தின் பிரபாசக் கண்டம், பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தில் ‘திரிபுரலிங்கத்திரயமாஹாத்மியம்’ என குறிப்பிடப்படுகிறது.

शंडतीर्थ-उत्पत्ति तथा कपालमोचन-लिङ्गमाहात्म्य (Origin of Śaṇḍa-tīrtha and the Kapālamocana Liṅga)
ஈசுவரன் தேவியிடம் சண்டதீர்த்தத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார்—இது ஒப்பற்ற தீர்த்தம்; எல்லாப் பாவங்களையும் தணித்து விரும்பிய பலனை அளிக்கிறது. முன்னொரு நிகழ்வில் பிரம்மா ஐந்து தலைகளுடன் இருந்தார்; ஒரு சூழலில் ஈசுவரன் அவற்றில் ஒன்றை வெட்டினார். அந்த இரத்தப்பாய்ச்சல் முதலிய காரணங்களால் அந்த இடம் புனிதமடைந்து, பெரிய பனைமரங்கள் தோன்றின; ஆகவே அது பனைவனமாக நினைவுகூரப்பட்டது. ஈசுவரனின் கையில் கபாலம் ஒட்டிக் கொண்டதால், அவரும் அவருடைய காளையும் கருமை நிறம் அடைந்தனர். குற்றபயம் காரணமாக தீர்த்தயாத்திரை செய்தும் எங்கும் பாரம் நீங்கவில்லை. இறுதியில் பிரபாசத்தில் கிழக்குநோக்கிய சரஸ்வதி (பிராசீ தேவி) தரிசனம் கிடைத்தது. காளை நீராடியவுடன் உடனே வெண்மையடைந்தது; அதே கணத்தில் ஈசுவரனும் ஹத்யாதோஷத்திலிருந்து விடுபட்டார். அப்போது கபாலம் கையிலிருந்து விழுந்து, அங்கே கபாலமோசன லிங்கமாக அந்தத் தலம் நிறுவப்பட்டது. பின்னர் பிராசீ தேவியின் அருகில் சிராத்தம் செய்யும் விதி கூறப்படுகிறது—பித்ருக்கள் மிகுந்த திருப்தி அடைவார்கள்; குறிப்பாக ஆஸ்வயுஜ மாத கிருஷ்ணபக்ஷ சதுர்தசி நாளில் முறையாக, தகுதியானவர்களுக்கு அன்னம், பொன், தயிர், போர்வை முதலிய தானங்களுடன் செய்ய வேண்டும். காளை வெண்மையடைந்ததாலேயே ‘சண்டதீர்த்தம்’ என்ற பெயர் ஏற்பட்டது என்றும் விளக்கப்படுகிறது.

Sūryaprācī-māhātmya (Glory of Sūryaprācī)
இந்த அத்தியாயம் பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள ஒரு சுருக்கமான தீர்த்த உபதேசத்தை வழங்குகிறது. ஈஸ்வரர் மகாதேவியிடம், அவள் (மற்றும் யாத்திரிகர்களும்) ஒளிமிக்க, மிகுந்த சக்தியுடைய ‘சூர்யப்ராசீ’ தீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். இத்தீர்த்தம் பாவநிவாரணக் குணத்துடன் விளக்கப்படுகிறது—‘அனைத்துப் பாவங்களையும் தணிப்பது’ என்றும், புராணங்களில் கூறப்படும் ஒழுங்குமுறை யாத்திரை நெறிக்குள் நியாயமான ஆசைகளின் பலனையும் அளிப்பது என்றும் கூறப்படுகிறது. இங்கு முக்கியமான செயல் தீர்த்தஸ்நானம். சூர்யப்ராசீயில் நீராடினால் தர்மவாதத்தில் கூறப்படும் பஞ்சபாதகங்கள் (ஐந்து மகாபாபங்கள்) இருந்து விடுதலை கிடைக்கும் எனப் பலன் உரைக்கப்படுகிறது; இது மாஹாத்ம்ய இலக்கியத்தின் பரிகார-வாக்கியத்தின் தீவிரத்தையும் காட்டுகிறது. முடிவில் இது ஸ்கந்த மகாபுராணத்தின் 81,000 ச்லோக சங்கிதையில், ஏழாம் கண்டமான பிரபாசக் கண்டம், பிரபாசக்ஷேத்ர மாஹாத்ம்யத்தின் ‘சூர்யப்ராசீ-மாஹாத்ம்ய’ அத்தியாயம் எனக் குறிப்பிடப்படுகிறது.

त्रिनेत्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Trinetreśvara (Three-Eyed Śiva)
அத்தியாயம் 275-ல் ரிஷி-தீர்த்தத்திற்கு அருகிலுள்ள திரிநேத்ரேஸ்வர சிவத் தீர்த்தத்தின் மஹாத்மியமும் வழிபாட்டு விதிகளும் சுருக்கமாக கூறப்படுகின்றன. ஈச்வரன் மகாதேவியிடம்—ந்யங்குமதீ நதிக்கரையின் வடபுறத்தில், முனிவர்கள் வழிபட்ட இடத்தில் மூன்று கண்கள் உடைய சிவனை அணுகி தரிசித்து பூஜிக்க வேண்டும் என அறிவுறுத்துகிறார். அங்குள்ள நீர் ஸ்படிகம் போலத் தெளிவானது; தீர்த்தத்தின் அடையாளமாக மீன்/நீர்வாழ் சின்னம் குறித்த சிறப்பு குறிப்பும் உள்ளது. அங்கு ஸ்நானம் செய்தால் பிரஹ்மஹத்த்யா போன்ற மகாபாப வகைகளிலிருந்தும் விடுதலை கிடைக்கும் எனப் புனிதப்படுத்தும் உபதேசம் கூறப்படுகிறது. பின்னர் பாத்ரபத மாத கிருஷ்ணபக்ஷ சதுர்தசியன்று விரதம் விதிக்கப்படுகிறது—உபவாசம் இருந்து இரவு முழுவதும் ஜாகரணம் செய்ய வேண்டும். காலைச் சமயத்தில் ஸ்ராத்தம் செய்து முறையாக சிவபூஜை நடத்த வேண்டும். பலச்ருதியில் நீண்ட காலம் ருத்ரலோகத்தில் வாசம் பெறுவார் என வாக்குறுதி அளித்து, தீர்த்தசேவை, விரதம், சிவாராதனை ஆகியவை சைவ முக்தி நோக்கில் பரலோகப் பலனைத் தரும் என இணைக்கப்படுகிறது.

Devikā-tīra Umāpati-māhātmya (देविकायामुमापतिमाहात्म्यवर्णनम्) — The Glory of Umāpati at the Devikā Riverbank
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் ரிஷி-தீர்த்தம் நோக்கி செல்லும் தீர்த்தயாத்திரை முறையை உபதேசித்து, தேவிகா நதிக்கரையுடன் தொடர்புடைய மிக உயர்ந்த புண்ணிய க்ஷேத்திரத்தின் மகிமையை விளக்குகிறார். அங்கு ‘மஹாசித்திவனம்’ எனும் சித்தவனத்தின் இயற்கை-அண்டவியல் அழகு விரிவாக வர்ணிக்கப்படுகிறது—பலவகை மலர்-கனி மரங்கள், பறவைகளின் இனிய கீதம், விலங்குகள், குகைகள், மலைகள்; மேலும் தேவர்கள், அசுரர்கள், சித்தர்கள், யக்ஷர்கள், கந்தர்வர்கள், நாகர்கள், அப்சரஸ்கள் ஆகியோர் ஒன்றுகூடி ஸ்துதி, நடனம், இசை, புஷ்பவৃষ্টি, தியானம், பரவச பக்திச் செயல்கள் செய்து அந்த இடத்தை வழிபாட்டு நிலமாக்குகின்றனர். பின்னர் ஈசுவரன் அங்கு நிலையான தெய்வ நிலையைக் ‘உமாபதீஸ்வர’ என்று அறிவித்து, யுகம்-கல்பம்-மன்வந்தரம் அனைத்திலும் தன் சந்நிதி தொடரும் என்றும், தேவிகாவின் மங்களகரமான கரையின்மேல் தனிச்சிறப்பு பற்று உண்டு என்றும் கூறுகிறார். புஷ்ய மாத அமாவாசையில் சிராத்தம் செய்ய வேண்டும் என விதிக்கப்படுகிறது; பலச்ருதியில் தானத்தின் புண்ணியம் அழியாதது என்றும், தரிசனமாத்திரத்தால் ‘ஆயிரம் பிரம்மஹத்த்யா’ போன்ற பெரும் பாபங்களும் நீங்கும் என்றும் கூறப்படுகிறது. பசுதானம், நிலதானம், பொன்னதானம், ஆடைத்தானம் ஆகியவை பரிந்துரைக்கப்படுகின்றன; அங்கு பித்ருகர்மம் செய்பவர் தனித்த சிறப்பு புண்ணியவான் என உயர்த்தப்படுகிறார். இறுதியில் தேவர்கள் ஸ்நானத்திற்காக கூடினதால் நதி ‘தேவிகா’ என அழைக்கப்படுகிறது; ஆகவே அது ‘பாபநாசினி’ எனவும் புகழப்படுகிறது.

Bhūdhara–Yajñavarāha Māhātmya (भूधरयज्ञवराहमाहात्म्य)
இந்த அத்தியாயம் தேவிகா நதிக்கரையில் உள்ள ஒரு புனிதத் தலத்தைச் சுட்டி, அங்கு ‘பூதர’ தரிசனம் செய்ய வேண்டுமென கூறுகிறது. பெயரின் காரணம் புராணக் கதை மற்றும் யாக-உவமை வழியாக விளக்கப்படுகிறது—பூமியை உயர்த்திய வராஹனை நினைவூட்டிப், அந்தத் தலம் விரிவான யாகக் குறியீடாகப் பொருள்படுத்தப்படுகிறது. வராஹத்தின் உடல் வேத யாகத்தின் கூறுகளோடு இணைக்கப்படுகிறது: வேதங்கள் பாதங்கள், யூபம் தந்தங்கள், ஸ்ருவ-ஸ்ருச் முகம்/வதனம், அக்னி நாக்கு, தர்பை முடி, பிரஹ்மம் தலை எனப் பல பெயர்களால், பிரபஞ்சத் தத்துவமும் யாக அமைப்பும் ஒன்றென உரைக்கப்படுகிறது. பின்னர் ஸ்ராத்த விதி கூறப்படுகிறது—புஷ்ய மாதம், அமாவாசை, ஏகாதசி, பருவச் சூழல், மேலும் சூரியன் கன்னி ராசியில் நுழையும் காலத்தில் செய்ய வேண்டிய செயல்கள். வெல்லம் கலந்த பாயசம், வெல்லம் கலந்த ஹவிஸ் போன்ற படையல்கள், பித்ருக்களுக்கு ஆவாஹனச் சடங்குகள், நெய்-தயிர்-பால் முதலியவற்றுக்கான தனித்தனி மந்திரங்கள், அதன் பின் பண்டித விப்ரர்களுக்கு போஜனம் மற்றும் பிண்டதானம் விதிக்கப்படுகிறது. பலன் உரையில்—இங்கு முறையாகச் செய்யும் ஸ்ராத்தம் பித்ருக்களை நீண்ட காலம் திருப்திப்படுத்தி, கயா செல்லாமலேயே கயா-ஸ்ராத்தத்திற்குச் சமமான பலனை அளிக்கும் என, இந்தத் தீர்த்தத்தின் முக்தி வழங்கும் மகிமை உயர்த்தப்படுகிறது.

देविकामाहात्म्य–मूलस्थानमाहात्म्यवर्णनम् (Devikā Māhātmya and the Glory of Mūlasthāna/Sūryakṣetra)
இந்த அத்தியாயம் சிவ–தேவி உரையாடலாக விரிகிறது. தேவிகா நதியின் இனிய கரையருகே, பாஸ்கரன் (சூரியன்) தொடர்புடைய புகழ்பெற்ற தலத்தை ஈசுவரன் சுட்டிக்காட்டுகிறார். வால்மீகி எவ்வாறு “சித்தன்” ஆனார்? ஏழு ரிஷிகள் ஏன் கொள்ளையடிக்கப்பட்டனர்? என்று தேவி கேட்கிறாள். ஈசுவரன் முன்கதை கூறுகிறார்: பிராமண குலத்தில் பிறந்த ஒரு மகன் (வைய்சாக/விசாக எனக் கூறப்படுகிறது) முதிய பெற்றோரும் குடும்பமும் வாழ்வதற்காக திருட்டில் இறங்குகிறான். தீர்த்தயாத்திரையில் ஏழு ரிஷிகளைச் சந்தித்து மிரட்டுகிறான்; ஆனால் ரிஷிகள் சமநிலையுடன் இருக்கிறார்கள். அங்கிரசர் நீதிக் கேள்வி எழுப்புகிறார்—அதர்மமாக ஈட்டிய செல்வத்தின் பாபப் பாரத்தை யார் பகிர்வார்? திருடன் பெற்றோரிடமும் பின்னர் மனைவியிடமும் கேட்டபோது, “கர்மத்தின் பலன் செய்பவனுக்கே; பாபத்தைப் பகிர முடியாது” என்று அவர்கள் மறுக்கிறார்கள். இதனால் அவனுக்கு வைராக்யம் பிறக்கிறது. குற்றத்தை ஒப்புக்கொண்டு வன்முறை/திருட்டு வழியிலிருந்து விலகும் முறையை வேண்டுகிறான். ரிஷிகள் நான்கு எழுத்து மந்திரமான “ாடோட” என்பதை உபதேசிக்கிறார்கள்—குரு ஆதரவுடன் ஒருமுகமாக ஜபித்தால் பாபநாசகமும் மோக்ஷதாயகமும் என்கிறார்கள். நீண்ட கால ஜப–சமாதியால் அவன் நிலைபெறுகிறான்; காலப்போக்கில் அவன் உடல் வல்மீகம் (எறும்புப் புற்று) மூடி விடுகிறது. பின்னர் ரிஷிகள் வந்து புற்றை அகற்றி அவன் சித்தியை அறிந்து “வால்மீகி” என்று பெயரிட்டு, ராமாயணத்தை இயற்றும் தெய்வீக வாக்காற்றல் உண்டாகும் என முன்னறிவிக்கிறார்கள். பின்பு தலமகிமை கூறப்படுகிறது: வேம்பு மரத்தின் வேரடியில் சூரியன் தலதேவனாக உறைகிறான்; இத்தலம் “சூர்யக்ஷேத்ரம்”, “மூலஸ்தானம்” என அழைக்கப்படுகிறது. இங்கு ஸ்நானம், எள்ளுநீர் தர்ப்பணம், ஸ்ராத்தம் செய்தால் பித்ருக்கள் உயர்வடைவார்கள்; நீர்தொடர்பால் விலங்குகளுக்கும் புண்ணியம் கிடைக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. குறிப்பிட்ட திதி/காலத்தில் செய்யும் விதிகளால் சில தோல் நோய்கள் தணியும் என்றும் கூறுகிறது. இறுதியில் தேவதரிசனமும் இந்தக் கதையைச் செவிமடுத்தலும் பெரிய குற்றங்களை நீக்கும் வழி எனப் போற்றப்படுகிறது.

च्यवनादित्यमाहात्म्य—सूर्याष्टोत्तरशतनाम-माहात्म्यवर्णनम् (Cāvanāditya Māhātmya—The Glory of Sūrya’s 108 Names)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம், பிரபாசக் கண்டத்தில் ஹிரண்யாவின் கிழக்கு பகுதியில் ச்யவன முனிவர் நிறுவிய ‘ச்யவனார்க்க’ எனும் உயர்ந்த சூரியத் தலத்தைச் சுட்டிக்காட்டுகிறார். சப்தமி திதியில் பக்தன் தூய்மையுடன் விதி-நியமங்களைப் பின்பற்றி சூரியனைப் போற்றி, ஒருமுகச் சிந்தையுடன் சூரியனின் அஷ்டோத்தர சதநாமம் (108 நாமங்கள்) பாராயணம் செய்ய வேண்டும் என்று விதிக்கப்படுகிறது. பின்னர் வரும் நாமாவளியில் சூரியன் காலத்தின் அலகுகளாக—கலா, காஷ்டா, முஹூர்த்தம், பக்ஷம், மாதம், அஹோராத்திரம், ஸம்வத்ஸரம்—என்றும், இந்திரன், வருணன், பிரம்மா, ருத்ரன், விஷ்ணு, ஸ்கந்தன், யமன் போன்ற தேவதைகளுக்கு ஒப்பானவராகவும், தாதா, பிரபாகரன், தமோநுதன், லோகாத்யக்ஷன் போன்ற உலகச் செயல்களை நடத்தும் வடிவங்களாகவும் விரிவாகப் புகழப்படுகிறார். ஸ்தோத்திரத்தின் பரம்பரையும் கூறப்படுகிறது—சக்ரன் உபதேசித்தது, நாரதர் பெற்றது, தௌம்யர் யுதிஷ்டிரருக்கு அளித்தது; யுதிஷ்டிரர் இஷ்டசித்தி அடைந்தார். பலश्रுதியில் தினமும், குறிப்பாக சூரியோதய வேளையில், இதைப் பாராயணம் செய்தால் செல்வம்-ரத்தின வளம், சந்தானப் பேறு, நினைவாற்றல் மற்றும் புத்தி வளர்ச்சி, துக்கநிவாரணம், எண்ணிய காரிய நிறைவேற்றம் ஆகியவை கிடைக்கும் என்று, ஒழுங்கான பக்தியின் சாஸ்திரசம்மத பலனாக விளக்கப்படுகிறது।

च्यवनेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Cyavaneśvara
இந்த அதிகாரத்தில் சிவ–தேவி உரையாடல் வழியாகப் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள ச்யவனேஸ்வர லிங்கத்தின் மகிமை கூறப்படுகிறது; அது ‘சர்வபாதகநாசன’ (எல்லாப் பாவநாசி) எனப் போற்றப்படுகிறது. பின்னர் பார்கவ முனிவர் ச்யவனரின் முன்னுரை வரலாறு சொல்லப்படுகிறது—அவர் பிரபாசத்திற்கு வந்து கடுந்தபம் செய்து, ஸ்தாணுவைப் போல அசையாது நின்று, எறும்புப் புற்று, கொடிகள், எறும்புகள் ஆகியவற்றால் மூடப்பட்டார். அப்போது அரசன் சர்யாதி பெரும் பரிவாரத்துடன் தீர்த்தயாத்திரையாக மகள் சுகன்யையுடன் வருகிறார். சுகன்யை தோழிகளுடன் சுற்றி எறும்புப் புற்றை அணுகி, முனிவரின் கண்களை ஒளிரும் பொருள்கள் எனத் தவறாக எண்ணி முள்ளால் குத்துகிறாள். முனிவரின் கோபத்தால் அரசசேனையில் தண்டரூபத் தடையுண்டாகிறது—மலம்–மூத்திரம் வெளியேற முடியாத தடையெனும் வேதனை. விசாரணையில் சுகன்யை தன் குற்றத்தை ஒப்புக்கொள்கிறாள்; சர்யாதி மன்னிப்புக் கேட்கிறார். ச்யவனர் மன்னிப்பளிக்கிறார்; ஆனால் நிபந்தனையாக சுகன்யையைத் தமக்கு மணமுடிக்க வேண்டும் எனக் கூறுகிறார்; அரசன் சம்மதிக்கிறார். இறுதியில் சுகன்யையின் சிறந்த சேவை வர்ணிக்கப்படுகிறது—ஒழுக்கம், அதிதி-சத்காரம், பக்தி ஆகியவற்றுடன் தவசீ கணவரைச் சேவித்து, பொறுப்பு, பரிகாரம், நம்பிக்கையுள்ள சேவை ஆகிய நெறிகளைத் தீர்த்தமகிமையோடு இணைக்கிறது.

च्यवनेश्वर-माहात्म्यवर्णनम् (Chyavaneśvara Māhātmya—Narration of the Glory of Chyavana’s Lord/Shrine)
ஈசுவரன் சுகன்யையின் நிகழ்வை உரைக்கிறார். சுகன்யை சர்யாதியின் மகள்; மகரிஷி ச்யவனரின் மனைவி. காட்டில் தெய்வ வைத்தியர்களான அச்வினீகுமாரர்கள் அவளைச் சந்தித்து, அவளின் அழகை புகழ்ந்து, முதுமையடைந்த ச்யவனரின் இயலாமையைச் சொல்லி கணவனை விட்டு விலகுமாறு தூண்டுகின்றனர். ஆனால் சுகன்யை பதி-விரத தர்மத்தில் உறுதியாக இருந்து, தாம்பத்திய நம்பிக்கையை வெளிப்படுத்தி அவர்களின் பேச்சை மறுக்கிறாள். அப்போது அச்வினர்கள் ஒரு தீர்வை முன்வைக்கிறார்கள்—நாங்கள் ச்யவனரை மீண்டும் இளமையுடனும் அழகுடனும் ஆக்குவோம்; பின்னர் எங்களில் யாரை விரும்புகிறாயோ அவரை கணவராகத் தேர்ந்தெடுக்கலாம். சுகன்யை இதை ச்யவனரிடம் தெரிவிக்க, அவர் சம்மதிக்கிறார். ச்யவனரும் அச்வினர்களும் சரஸில் நீராட நுழைந்து, சிறிது நேரத்தில் ஒரேபோல் ஒளிவீசும் இளமை வடிவங்களுடன் வெளியே வருகின்றனர். சுகன்யை விவேகத்தால் தன் உண்மைக் கணவர் ச்யவனரையே அறிந்து அவரையே தேர்ந்தெடுக்கிறாள். மகிழ்ந்த ச்யவனர் அச்வினர்களிடம் வரம் கேட்கச் சொல்கிறார். அவர்கள் யாகத்தில் பங்கு மற்றும் சோமபான உரிமையை வேண்டுகின்றனர்; அதை இந்திரன் மறுத்ததாகக் கூறப்படுகிறது. ச்யவனர் தன் முனிவர் அதிகாரத்தால் அவர்களுக்கு யாகபங்கு, சோமபான உரிமை ஏற்படுத்துவதாக வாக்குறுதி அளிக்கிறார். அச்வினர்கள் திருப்தியுடன் புறப்பட, ச்யவன-சுகன்யையின் இல்லறம் மீண்டும் செழிக்கிறது. இவ்வத்யாயம் பதி-விரத நெறி, தர்மத்திற்குள் உள்ள சிகிச்சையின் நியாயம், முனிவர் அதிகாரத்தால் சடங்கு-அதிகார பேச்சுவார்த்தை ஆகியவற்றை காட்டுகிறது.

Chyavanena Nāsatyayajñabhāga-pratirodhaka-vajra-mocanodyata-śakra-nāśāya Kṛtyodbhava-Madonāma-mahāsurotpatti-varṇanam (Chyavaneśvara Māhātmya)
இந்த अध्यாயத்தில் ப்ருகுவம்சத்து மகரிஷி ச்யவனரின் ஆசிரமத்தில் யாகநேரத்தில் எழுந்த சடங்கு–தத்துவ மோதல் கூறப்படுகிறது. ச்யவனருக்கு மீண்டும் இளமை, செழிப்பு ஏற்பட்ட செய்தி கேட்டு அரசன் சர்யாதி தன் பரிவாரத்துடன் வந்து மரியாதையுடன் வரவேற்கப்படுகிறார். ச்யவனர் அரசனுக்காக யாகம் நடத்த ஒப்புக்கொண்டு, சிறந்த யாகமண்டபம் அமைக்கப்படுகிறது. சோமப் பகிர்வின்போது ச்யவனர் நாசத்தியர்களான அஷ்வினிக் குமாரர்களுக்காக சோமக்ரஹம் எடுக்கிறார். இந்திரன்—அஷ்வினர்கள் வைத்தியர்கள், மனிதர்களிடையே நடமாடுவோர்; ஆகவே மற்ற தேவர்களைப் போல சோமபாகம் பெறத் தகுதியில்லை—என்று எதிர்க்கிறார். ச்யவனர் இந்திரனை கண்டித்து, அஷ்வினர்களின் தெய்வத்தன்மையும் உலகநலச் செயலும் நிறுவி, எச்சரிக்கையையும் பொருட்படுத்தாமல் ஆஹுதியை நிறைவேற்றுகிறார். கோபித்த இந்திரன் வஜ்ரத்தால் தாக்க முயன்றபோது, ச்யவனர் தபோபலத்தால் இந்திரனின் கரத்தை உறையச் செய்கிறார். பின்னர் மந்திரயுக்த ஆஹுதியால் க்ருத்யையை உருவாக்குகிறார்; அவரது தபஸிலிருந்து ‘மத’ எனும் பயங்கர மஹாசத்துவம் தோன்றுகிறது—அதிவிசால உருவம், உலகை மூடும் கர்ஜனை, இந்திரனை விழுங்கத் துடிக்கும் வேகம். இந்நிகழ்வு யாகத்தில் உரிமை, ஹோமம் நடத்தும் ऋत्वிக் அதிகாரம், தெய்வ வலுக்கட்டாயத்தின் நெறிமுறை எல்லை ஆகியவற்றை வெளிப்படுத்துகிறது.

च्यवनेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Chyavaneśvara (Glory of the Chyavana-installed Liṅga)
இந்த அத்தியாயத்தில் பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள ‘ச்யவனேஸ்வர’ லிங்கத்தின் ஸ்தலமகிமையும் வழிபாட்டு விதியும் கூறப்படுகிறது. ஈசுவர வாக்காகக் கதை விரிகிறது—அச்சுறுத்தும் பெருமை முன்னிலையில் சக்ரன் (இந்திரன்) அஞ்சி நிற்க, ப்ருகுவம்சத்து ரிஷி ச்யவனன் தீர்மானிக்கும் தவஅதிகாரியாக விளங்குகிறார். ச்யவனனின் செயல்களாலேயே அஷ்வினி தேவர்களுக்கு சோமபான உரிமை கிடைத்தது; இது தற்செயலல்ல, ரிஷியின் சக்தியைப் பிரகாசப்படுத்தவும், சுகன்யா மற்றும் அவளது குலத்திற்கு நிலையான புகழை நிறுவவும் ஏற்படுத்தப்பட்டதென வலியுறுத்தப்படுகிறது. பின்னர் ச்யவனன் சுகன்யையுடன் இந்த வனமய புனிதப் பகுதியில் விஹரித்து, பாபநாசக லிங்கத்தை நிறுவினான்; அது ‘ச்யவனேஸ்வர’ எனப் புகழ்பெற்றது. அந்த லிங்கத்தை முறையாக ஆராதித்தால் அஷ்வமேத யாகத்துக்கு இணையான பலன் கிடைக்கும் எனத் தெளிவான விதி கூறப்படுகிறது. மேலும் ‘சந்திரமஸ்-தீர்த்தம்’ குறிப்பிடப்படுகிறது; அங்கு வைகானஸ, வாலகில்ய முனிவர்கள் வழிபடுவர். பௌர்ணமியில், குறிப்பாக ஆஷ்வின மாதத்தில், விதிப்படி ஸ்ராத்தம் செய்து பிராமணர்களுக்கு தனித்தனியாக அன்னதானம் செய்தால் ‘கோடி-தீர்த்த’ பலன் பெறலாம். இறுதியில், இந்த பாபநாசினி கதையைச் செவிமடுத்தால் பிறவிப் பிறவியாகச் சேர்ந்த பாவங்கள் நீங்கி விடுதலை கிடைக்கும் எனப் பலश्रுதி கூறுகிறது.

सुकन्यासरोमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Sukanyā-saras)
இந்த अध्यாயத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவியிடம், பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள உயர்ந்த தீர்த்தமான ‘சுகன்யா-சரஸ்’ பற்றி எடுத்துரைக்கிறார். சுகன்யா, முனிவர் ச்யவனன், அச்வினி இரட்டையர் ஆகியோரின் புகழ்பெற்ற நிகழ்வு இத்தீர்த்தத்துடன் இணைக்கப்படுகிறது—அச்வினர்கள் ச்யவனனுடன் இச்சரஸில் மூழ்கி ஸ்நானம் செய்தபோது, ஸ்நானப் பிரபாவத்தால் ச்யவனனின் ரூபம் மாறி அச்வினர்களுக்கு ஒப்பான தெய்வீகத் தோற்றம் பெற்றான் என கூறப்படுகிறது. ஸரஸ்-ஸ்நானத்தின் சக்தியால் சுகன்யாவின் விருப்பம் நிறைவேறியதால் இத்தீர்த்தம் ‘கன்யா-சரஸ்’ என்றும் நினைவுகூரப்படுகிறது என்று பெயர்க்காரணம் விளக்கப்படுகிறது. பின்னர் பலश्रுதி போல, குறிப்பாக பெண்கள் இங்கு ஸ்நானம் செய்வதின் மகிமை—முக்கியமாக த்ருதியா திதியில்—பல பிறவிகளிலும் இல்லறக் குழப்பம்/இல்லம் சிதைவு வராமல் காப்பு, வறுமை, ஊனம் அல்லது குருட்தன்மை உடைய கணவரைத் தவிர்க்கும் புண்ணியப் பயன் ஆகியவை தீர்த்தாசரணத்தின் பலனாகச் சொல்லப்படுகின்றன.

अगस्त्याश्रम-गंगेश्वर-माहात्म्यवर्णनम् (Agastya’s Āśrama and the Glory of Gaṅgeśvara)
இந்த अध्यாயத்தில் சிவ–தேவி உரையாடல் தீர்த்தயாத்திரை வரிசையில் அமைந்துள்ளது. ஈசுவரன் தேவியை ந்யங்குமதி நதியோரப் புனித நிலையங்களுக்கு வழிநடத்துகிறார்—கோஷ்பத எனும் சிறந்த தீர்த்தத்தில் கயா-சிராத்தம், வராக தரிசனம், பின்னர் ஹரியின் தாமம், மாத்ருக்களின் வழிபாடு, மேலும் நதி–கடல் சங்கமத்தில் ஸ்நானம். அதன் பின் கிழக்கே ந்யங்குமதியின் இனிய கரையில் உள்ள தெய்வீக அகஸ்த்ய ஆசிரமம் ‘க்ஷுதா-ஹர’ (பசியை நீக்கும்) என்றும் பாபநாசகமென்றும் கூறப்படுகிறது. தேவி கேட்கிறாள்—வாதாபி ஏன் அடக்கப்பட்டான்? அகஸ்த்யரின் கோபத்திற்குக் காரணம் என்ன? ஈசுவரன் இல்வல–வாதாபி கதையைச் சொல்கிறார்: கபடமான விருந்தோம்பலால் அவர்கள் பிராமணர்களை மீண்டும் மீண்டும் கொன்று, உயிர்ப்பிக்கும் யுக்தியால் ஏமாற்றினர்; அப்போது பிராமணர்கள் அகஸ்த்யரைச் சரணடைந்தனர். பிரபாசத்தில் அகஸ்த்யர் ஆட்டுருவில் சமைக்கப்பட்ட வாதாபியை உண்டு அவனின் மீளெழும் திட்டத்தை முறியடித்து, இல்வலைச் சாம்பலாக்குகிறார்; பின்னர் செல்வம் நிறைந்த அந்த இடத்தை பிராமணர்களுக்குத் தந்து, அதனால் அது ‘க்ஷுதா-ஹர’ எனப் புகழ்பெறுகிறது. அசுர-பக்ஷணத்தால் ஏற்பட்ட தோஷம் நீங்க கங்கையை அழைக்கின்றனர்; கங்கை அங்கே பிரதிஷ்டை பெற்று அகஸ்த்யரைப் புனிதப்படுத்துகிறாள், அதனால் அங்குள்ள சிவலிங்கம் ‘கங்கேஸ்வர’ என அழைக்கப்படுகிறது. கங்கேஸ்வர தரிசனம் செய்து ஸ்நானம், தானம், ஜபம் செய்தால் நிஷித்த உணவுண்ணலால் உண்டான பாபம் நீங்கும் என தீர்த்தமகிமை உறுதியாக கூறுகிறது।

बालार्कमाहात्म्यवर्णन (Bālārka Māhātmya — Account of the Glory of Bālārka)
இந்த அதிகாரம் பிரபாச-க்ஷேத்திர யாத்திரைச் சூழலில் தேவியிடம் ஈசுவரன் உபதேசிக்கும் வடிவில் அமைந்துள்ளது. ஈசுவரன் யாத்திரிகனை ‘பாபநாசன’மான பாலார்கத் தீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு கூறி, அது அகஸ்திய ஆசிரமத்தின் வடக்கில் அதிகத் தூரமின்றி இருப்பதாகச் சுட்டுகிறார். பின்னர் பெயர்க்காரணம் விளக்கப்படுகிறது—பண்டைக் காலத்தில் சூரியன் (அர்க்கன்) பாலரூபத்தில் அங்கே தவம் செய்ததால் அந்த இடம் ‘பாலார்க’ எனப் பெயர்பெற்றது. மேலும் ஞாயிற்றுக்கிழமை (ரவிவாரம்) தரிசனம் செய்தால் குஷ்டம் போன்ற நோய்கள் வராது; குழந்தைகளுக்கு நோயால் உண்டாகும் துன்பமும் எழாது எனப் பலன் கூறப்படுகிறது. இவ்வாறு புனிதப் புவியியல் வழிகாட்டல், பெயர்தோற்றத் தத்துவம், காலநியம பக்தியுடன் இணைந்த ஆரோக்கியப் பலன் ஆகியவை ஒருங்கே கூறப்படுகின்றன।

अजापालेश्वरीमाहात्म्यम् | Ajāpāleśvarī Māhātmya (Glory of Ajāpāleśvarī)
ஈசுவரன் தேவியிடம் அகஸ்தியஸ்தானத்திற்கு அருகிலுள்ள ‘அஜாபாலேஸ்வரி’ எனும் மங்களத் திருத்தலத்தைச் சுட்டிக் காட்டுகிறார். ரகுவம்சத்தின் சிறந்த அரசன் அஜாபாலன் அங்கு பாபமும் நோயும் போக்கும் தேவியை பக்தியுடன் வழிபட்டு, ‘அஜா-ரூப’ (ஆடு-வடிவ) நோய்கள் என உருவகமாகக் கூறப்படும் துன்பங்களைத் தணித்தவன் எனக் கூறப்படுகிறது. பின்னர் அவன் தன் பெயராலேயே தேவியை பிரதிஷ்டை செய்து, பாபநாசினியாக நிலைநிறுத்தினான். இவ்வத்யாயம் திருத்தலத்தின் இடமகிமை, அரச ஆதரவு, மற்றும் திதி சார்ந்த வழிபாட்டு நேரம் ஆகியவற்றை இணைத்து அறிவுறுத்துகிறது. முடிவில் பலश्रுதி—திருதியைத் திதியில் முறையாகவும் பக்தியுடனும் பூஜை செய்தால் வலிமை, அறிவு, புகழ், கல்வி, நல்வாழ்வு/சௌபாக்கியம் கிடைக்கும் என உரைக்கிறது.

बालार्कमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Bālārka (the ‘Child-Sun’ Shrine)
ஈசுவரன் தேவியிடம் வழிகாட்டும் முறையில் கூறுகிறார்—அகஸ்தியரின் இடத்திற்குக் கிழக்கே, கவ்வியூதி அளவுகளால் குறிக்கப்பட்ட தூரத்தில் பாலாதித்ய/பாலார்க்கம் எனப் புகழ்பெற்ற தலம் உள்ளது. அத்தியாயம் அருகிலுள்ள இடச்சின்னங்களை, சபாடிகையுடன் தொடர்புடைய பகுதியையும் குறிப்பிடி, அந்தத் திருத்தலத்தின் மகிமையை விளக்குகிறது. பின்னர் காரணக் கதை—முனிவர் விஸ்வாமித்ரர் இத்தலத்தில் வித்யை (புனித ஞானசக்தி)யை வழிபட்டு, மூன்று லிங்கங்களை நிறுவி, ரவி வடிவத்தையும் பிரதிஷ்டை செய்கிறார். கட்டுப்பாட்டான சாதனையால் சூரியனிடமிருந்து சித்தி பெற்றதால், அந்தத் தெய்வம் பாலாதித்ய/பாலார்க்கம் என உலகில் பிரசித்தி பெறுகிறது. பலश्रுதி தெளிவு—‘பாவங்களைத் திருடுபவன்’ எனப் போற்றப்படும் இந்த பாஸ்கரனை தரிசிப்பவன் வாழ்நாள் முழுதும் வறுமையால் துன்புறமாட்டான்; பிரபாசத் தீர்த்தத்தில் தரிசனமே புண்ணியத்தை அளிக்கும் செயல் என வலியுறுத்தப்படுகிறது.

पातालगंगेश्वर–विश्वामित्रेश्वर–बालेश्वर लिङ्गत्रयमाहात्म्य (Glory of the Three Liṅgas: Pātāla-Gaṅgeśvara, Viśvāmitreśvara, and Bāleśvara)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் தெற்குத் திசையில் சிறிது தூரத்தில் (கவ்வியூதி அளவில்) உள்ள ஒரு பரிசுத்த தீர்த்தத்தைச் சுட்டுகிறார். அங்கு கங்கை ‘பாதாளகாமினி’ எனப் பாதாளத்துடன் தொடர்புடைய வடிவில் வெளிப்பட்டு, தெளிவாகப் பாபநாசினி (பாவநாசினி) என்று போற்றப்படுகிறது. பின்னர் விஸ்வாமித்ர முனிவர் ஸ்நானத்திற்காக கங்கையை ஆவாஹனம் செய்த நிகழ்வு கூறப்படுகிறது; அந்தத் தீர்த்தத்தில் ஸ்நானம் செய்தால் எல்லாப் பாவங்களிலிருந்தும் விடுதலை கிடைக்கும் என உரைக்கிறது. தொடர்ந்து கங்கேஸ்வர, விஸ்வாமித்ரேஸ்வர, பாலேஸ்வர என்ற மூன்று லிங்கங்களின் மகிமை விளக்கப்பட்டு, அவற்றின் தரிசனத்தால் இஷ்டசித்தி, பாபக்ஷயம், காமப்ராப்தி ஆகிய பலன்கள் உண்டாகும் என அறிவிக்கப்படுகிறது.

Kuberanagarotpatti and Kubera-sthāpita Somanātha Māhātmya (Origin of Kuberanagara and the Glory of the Somanātha Liṅga Installed by Kubera)
இந்த அத்தியாயம் சிவ–தேவி உரையாடலாக அமைந்துள்ளது. பிரபாசத்தில் ந்யங்குமதீ நதிக்கரையில் உள்ள ஒரு சிறந்த தலத்தை சிவன் சுட்டிக்காட்டுகிறார்; அங்கே முன்பு குபேரன் ‘தனத’ (செல்வத்தின் அதிபதி) பதவியை அடைந்தான் என்கிறார். தேவி—ஒரு பிராமணன் திருட்டு போன்ற செயல்களில் விழுந்தும் பின்னர் குபேரனாக எவ்வாறு ஆனான்? என்று கேட்கிறாள். அதற்கு சிவன் தேவசர்மன் என்ற பிராமணனின் முன்னைய வாழ்க்கையைச் சொல்கிறார்—குடும்பப் பந்தங்களில் மூழ்கி, பின்னர் பேராசையால் செல்வம் தேடி இல்லறத்தை விட்டு விலகுகிறான்; அவன் மனைவி நிலையற்ற நெறியுடையவளாக வர்ணிக்கப்படுகிறாள். அவர்களுக்கு துஃஸஹன் என்ற மகன் தீய சூழலில் பிறந்து, பின்னர் தீவழக்கங்களால் பாதிக்கப்பட்டு சமூகத்தால் ஒதுக்கப்படுகிறான். துஃஸஹன் சிவன் கோவிலில் திருட முயல்கிறான்; ஆனால் அணையப் போகும் விளக்கு, திரி தொடர்பான செயல்களால் அறியாமலேயே ‘தீபசேவை’ போன்ற புண்ணியம் நிகழ்கிறது. கோவில் பணியாளர் அவனைப் பார்த்துவிட, அவன் பயத்தில் ஓடுகிறான்; இறுதியில் காவலர்களால் கொல்லப்படுகிறான். பின்னர் காந்தாரத்தில் சுதுர்முகன் என்ற கெட்ட அரசனாகப் பிறந்து, ஒழுக்கம் குன்றியவனாக இருந்தாலும், குலபாரம்பரிய லிங்கத்தை மந்திரமின்றி பழக்கமாக வழிபட்டு, அடிக்கடி தீபதானம் செய்கிறான். வேட்டையில் முன்னைய வாசனையால் பிரபாசம் வந்து, ந்யங்குமதீ கரையில் போரில் உயிரிழக்கிறான்; சிவபூஜை பலனால் பாவங்கள் அழிந்தன எனக் கூறப்படுகிறது. அதன்பின் அவன் ஒளிமிக்க வைஸ்ரவணன் (குபேரன்) ஆகப் பிறந்து ந்யங்குமதீ அருகே லிங்கத்தை நிறுவி மகாதேவனுக்கு விரிவான ஸ்தோத்திரம் பாடுகிறான். சிவன் தோன்றி நட்பு, திக்பால பதவி, செல்வாதிபத்தியம் ஆகிய வரங்களை அளித்து, அந்த இடம் ‘குபேரநகரம்’ எனப் புகழ்பெறும் என்று அறிவிக்கிறார். மேற்கே நிறுவப்பட்ட லிங்கம் ‘சோமநாதன்’ (இங்கு உமாநாதனுடன் தொடர்புபடுத்தி) என நினைவுகூரப்படுகிறது. பலश्रுதி—ஸ்ரீபஞ்சமியில் விதிப்படி வழிபட்டால் ஏழு தலைமுறைகள் வரை நிலையான லக்ஷ்மி கிடைக்கும் என முடிகிறது.

भद्रकालीमाहात्म्यवर्णनम् (Bhadrakālī Māhātmya Description)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் ‘கௌபேர-ஸஞ்ஞக’ என அழைக்கப்படும் இடத்தின் வடக்கில் உள்ள பத்திரகாளி தேவியின் திருத்தலத்தைச் சுட்டுகிறார். தேவி வாஞ்சிதார்த்த-ப்ரதாயினி எனப் போற்றப்படுகிறாள்; வீரபத்ரனுடன் இணைந்து தக்ஷ யாகம் சிதைந்த நிகழ்வில், யாகவித்வம்சத்திற்கு காரண சக்தியாகவும் வர்ணிக்கப்படுகிறாள். பின்னர் காலநியமம் கூறப்படுகிறது—சைத்ர மாதத்தின் த்ருதியா திதியில் தேவியை வழிபடுதல் சிறப்பாகப் பரிந்துரைக்கப்படுகிறது. சாமுண்டா ரூபங்களின் விரிவான ஆராதனையால் பக்தனுக்கு சௌபாக்யம், விஜயம், லக்ஷ்மியின் வாசம் (செல்வம்) கிடைக்கும் எனப் பலன் உரைக்கப்படுகிறது; இவ்வாறு இடமும் திதியும் இணைந்து நடைமுறை வழிபாட்டு வழிகாட்டியாக அத்தியாயம் அமைகிறது।

भद्रकालीबालार्कमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Bhadrakālī and Bālārka (Solar Installation)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன், ‘கௌரவ-ஸஞ்ஞக’ எனப்படும் இடத்திற்குப் புறம் வடபகுதியில் உள்ள ஒரு தீர்த்தத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். அங்கு தேவி பத்ரகாளி கடுந்தவம் செய்து, பின்னர் பரமபக்தியுடன் ரவி/சூரியனை நிறுவுகிறாள். ஞாயிற்றுக்கிழமை (ரவிவாரம்) சப்தமி திதியுடன் கூடிய காலம் சிறப்பு பூஜைக்காலமாகக் கூறப்படுகிறது. சிவப்பு மலர்கள், சிவப்பு சந்தனம் முதலிய சிவப்பு அனுலேபனங்களால் அர்ச்சனை செய்வது உயர்வாகப் போற்றப்படுகிறது. பக்தியுடன் செய்த வழிபாடு கோடி யாகப் பலனுக்கு இணை; வாத-பித்தத்தால் உண்டாகும் நோய்கள் மற்றும் பல்வேறு கடும் வியாதிகளிலிருந்து விடுதலை தரும் எனப் பலश्रுதி கூறுகிறது. இறுதியில் தீர்த்தயாத்திரையின் முழுப் பலனை நாடுவோர் அதே இடத்தில் அச்வதானம் (குதிரை தானம்) செய்ய வேண்டும் என விதிக்கப்படுகிறது. இவ்வாறு தலவழிபாடு, காலநியமம், தானம் ஆகியவை ஒருங்கிணைந்த தர்மநெறியாக நிறுவப்படுகின்றன.

कुबेरस्थानोत्पत्तौ कुबेरमाहात्म्यवर्णनम् (Origin of Kubera’s Station and its Māhātmya)
இந்த அத்யாயத்தில் ஈசுவரன் குபேரனுடன் தொடர்புடைய ஒரு சிறப்பு புனித நிலையைக் குறித்து தத்துவமாக உரைக்கிறார். புனிதக் களத்தின் அமைப்பில் நைர்ருதி (தென்-மேற்கு) திசையில் குபேரஸ்தானம் இருப்பதாகவும், அங்கு குபேரன் ஸ்வயம்பூவாக வெளிப்பட்டு எல்லாத் தரித்திரத்தையும் நீக்கும் அருளாளன் எனவும் கூறப்படுகிறது. பஞ்சமி திதியில் கந்தம், புஷ்பம், அனுலேபனம் முதலியவற்றால் அங்கு விசேஷ பூஜை செய்ய விதி கூறப்படுகிறது. அந்த இடம் எட்டு மகர-சம்பந்தமான “நிதான”ங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டதாக வர்ணிக்கப்படுகிறது. காலம்–பொருள்–இடத் தெய்வம் ஆகியவை ஒன்றிணைந்து பக்தியுடன் வழிபட்டால், தடையின்றி நிதானப் பெறுதல் மற்றும் ஒப்பற்ற செல்வச் செழிப்பு கிடைக்கும் எனப் பலன் உரைக்கப்படுகிறது.

Ajogandheśvara-māhātmya (अजोगन्धेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Ajogandheśvara at Puṣkara
இந்த அத்தியாயம் சிவன்–தேவி உரையாடலாக அமைந்துள்ளது. குபேரன் இருப்பிடத்தின் கிழக்கில் உள்ள புனித புஷ்கரத்தை ஒரு சிறந்த தீர்த்தமாக ஈசுவரன் தேவிக்கு விளக்குகிறார். மீன் கொல்லும் பாவச்செயல்களில் ஈடுபட்ட கைவர்த்தன் (மீனவர்) ஒருவன் எவ்வாறு ஆன்மிக வெற்றியை அடைந்தான் என்று தேவியார் கேட்கிறார். ஈசுவரன் பழைய நிகழ்வைச் சொல்கிறார்—மாசி/மাঘ மாதத்தில் குளிரால் வாடி, ஈரமான வலை ஒன்றைச் சுமந்து அவன் புஷ்கரக் க்ஷேத்திரத்தில் நுழைந்து, கொடிகள் மரங்கள் மூடிய ஒரு சைவப் பிராசாதத்தை கண்டான். வெப்பம் பெற பிராசாதத்தின் மேல் ஏறி, த்வஜஸ்தம்பத்தின் உச்சியில் வலையை விரித்து வெயிலில் உலர வைத்தான்; கவனக்குறைவு/மயக்கத்தால் கீழே விழுந்து சிவக்ஷேத்திரத்திலேயே திடீரென இறந்தான். காலப்போக்கில் அந்த வலை த்வஜத்தை கட்டிப் பிடித்து நன்மை தரும் காரணமாகியது; ‘த்வஜ மாஹாத்மியம்’ காரணமாக அவன் அவந்தியில் ‘ருதத்வஜ’ என்ற புகழ்பெற்ற அரசனாக மறுபிறவி எடுத்தான், ஆட்சி செய்து பல தேசங்களில் சுற்றி ராஜபோகங்களை அனுபவித்தான். பின்னர் ஜாதிஸ்மரனாகி பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்திற்குத் திரும்பி, அஜோகந்த தொடர்புடைய ஆலயத் தொகுதியை கட்டி/புனரமைத்து, ஒரு குண்டத்தின் அருகில் ‘அஜோகந்தேஸ்வர’ என்ற மகாலிங்கத்தை நிறுவி நீண்ட காலம் பக்தியுடன் வழிபட்டான். இங்கு தீர்த்த விதிகள் கூறப்படுகின்றன—புஷ்கரத்தின் மேற்கு குண்டம் ‘பாபதஸ்கர’த்தில் நீராடுதல், அங்கு பிரம்மாவின் பழைய யாகங்களை நினைவு கூருதல், தீர்த்தங்களை ஆவாஹனம் செய்தல், அஜோகந்தேஸ்வர லிங்கத்தை நிறுவி/வழிபடுதல், மேலும் சிறந்த பிராமணருக்கு பொன் தாமரை தானம் செய்தல். பலன்: சந்தனம், மலர்கள், அக்ஷதை கொண்டு முறையாக வழிபட்டால் ஏழு பிறவிகளின் பாவங்களும் நீங்கும்.

चन्द्रोदकतीर्थमाहात्म्य–इन्द्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Glory of Candrodaka Tīrtha and the Indreśvara Shrine)
ஈசுவரன் தேவியிடம் ஈசான (வடகிழக்கு) திசையில் உள்ள புனிதத் தலத்தை விளக்குகிறார்—கவ்வியூதி அளவால் நிர்ணயிக்கப்பட்ட தூரத்தில் அமைந்த சிறந்த இந்திரஸ்தானம், சந்திரசரஸ் மற்றும் சந்த்ரோதக நீருடன் தொடர்புடையது. அந்த நீருக்கு ஜரா (சிதைவு/முதுமை) மற்றும் தாரித்ரியம் (வறுமை) நீக்கும் சக்தி உண்டு எனப் புகழப்படுகிறது. சுக்லபட்சத்தில் தீர்த்தம் பெருகி, கிருஷ்ணபட்சத்தில் குறைகிறது; ஆனாலும் பாபயுகத்திலும் அது காணப்படுமென கூறப்படுகிறது. அங்கு ஸ்நானம் செய்வது, பெரும் பாவச் சுமையுள்ளவர்களுக்கும் அதிக ஆலோசனை இன்றியே தீர்மானமான பிராயச்சித்தம் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது. பின்னர் அஹல்யா நிகழ்வும், கௌதமரின் சாபத்துடன் தொடர்பான இந்திரனின் பெரிய குற்றமும் நினைவூட்டப்படுகிறது. இந்திரன் பெருந்தானங்களுடன் பூஜை செய்து, ஆயிரம் ஆண்டுகள் சிவனை பிரதிஷ்டை செய்தான்; அந்த வடிவமே ‘இந்திரேஸ்வரர்’, எல்லா அபராதங்களையும் அழிப்பவர். இறுதியில் யாத்திரை முறை—சந்திரதீர்த்தத்தில் ஸ்நானம், பித்ரு மற்றும் தேவர்களுக்கு தர்ப்பணம்-அர்ப்பணம், பின்னர் இந்திரேஸ்வரரை வழிபாடு; இதனால் சந்தேகமின்றி பாவவிமோசனம் கிடைக்கும்.

ऋषितोयानदीमाहात्म्यवर्णन (Māhātmya of the Ṛṣitoyā River)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் பிரபாசக் கண்டத்தில் உள்ள ‘தேவகுல’ எனும் புனிதத் தலத்தின் தத்துவ விளக்கத்தை அளிக்கிறார். அது ஆக்னேய திசையில் கவ்வ்யூதி அளவிலான தூரத்தில் அமைந்துள்ளது; பழங்காலத்தில் தேவர்கள் மற்றும் ரிஷிகள் கூடிய ஆதிச் சபைகளால் அதன் புனிதம் நிலைபெற்றது. முன்பு நிறுவப்பட்ட லிங்கத்தின் பிரபாவத்தால் அந்த இடம் ‘தேவகுல’ என்ற அதிகாரப்பூர்வப் பெயரைப் பெற்றதாக கூறப்படுகிறது. பின்னர் மேற்குத் திசையில் ‘ரிஷிகளுக்குப் பிரியமான’ ரிஷிதோயா நதியின் மகிமை சொல்லப்படுகிறது—அது எல்லாப் பாவங்களையும் போக்கும் நதியாகப் புகழப்படுகிறது. விதிப்படி நீராடி பித்ருக்களுக்கு தர்ப்பணம் முதலியவற்றைச் செய்தால் நீண்ட காலம் பித்ரு திருப்தி உண்டாகும் என விதி கூறப்படுகிறது. தானநெறியும் விளக்கப்படுகிறது: ஆஷாட அமாவாசையில் பொன், அஜினம் (தோல்), கம்பளம் ஆகியவற்றைத் தானம் செய்தால் அதன் புண்ணியம் பௌர்ணமி வரை வளர்ந்து பதினாறு மடங்கு ஆகும். இறுதிப் பலश्रுதியில்—இந்தத் திருத்தலப் பரப்பில் செய்யும் ஸ்நானம், தர்ப்பணம், தானம் ஆகியவற்றால் ஏழு பிறவிகளில் சேர்ந்த பாவங்களும் நீங்கி முக்தி கிடைக்கும் என அறிவிக்கப்படுகிறது.

ऋषितोयामाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Ṛṣitoyā at Mahodaya)
தேவி ஈசுவரனை வினவினாள்—‘ரிஷிதோயா’ எனப்படும் புனித நீரின் தோற்றமும் புகழும் என்ன, அது எவ்வாறு மங்களமான தேவதாருவனத்திற்கு வந்ததென்று. ஈசுவர் கூறுகிறார்: பல தவமுனிவர்கள், அங்குள்ள நீர்நிலைகள் பெரிய நதிகள்போல் யாக‑கர்மங்களில் ஆனந்தம் தரவில்லை எனக் கருதி, பிரம்மலோகத்திற்குச் சென்று பிரம்மாவை படைப்பவன்‑காப்பவன்‑அழிப்பவன் எனப் புகழ்ந்து, அபிஷேக ஸ்நானத்திற்கு ஏற்ற பாபநாசினி நதியை வேண்டினர்। கருணையால் பிரம்மா கங்கை, யமுனை, சரஸ்வதி முதலிய நதிதேவிகளை ஒன்றுசேர்த்து தன் கமண்டலுவில் அடக்கி, பூமிக்குத் திறந்து விட்டார். அந்த நீரே உலகில் ‘ரிஷிதோயா’ எனப் பெயர் பெற்றது—முனிவர்களுக்கு பிரியமானது, எல்லாப் பாவங்களையும் அகற்றுவது—தேவதாருவனத்தை அடைந்து வேதஞான முனிவர்களின் வழிகாட்டுதலால் கடலை நோக்கிச் சென்றது। இது பொதுவாக எளிதில் கிடைக்கும் எனச் சொல்லப்பட்டாலும், மகோதய, மகாதீர்த்தம், மூலசாண்டீசன் அருகில்—இந்த மூன்று இடங்களில் அதன் அரியப் பயன் குறிப்படப்படுகிறது. ஸ்நான‑ஸ்ராத்தத்திற்கு காலமுறை ஒப்புமையும் தரப்படுகிறது—காலை கங்கை, மாலை யமுனை, மதியம் சரஸ்வதி முதலியவை; பலன்: பாபநாசம், வேண்டிய பலன் சித்தி।

गुप्तप्रयागमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Gupta-Prayāga (Hidden Prayāga)
இந்த அதிகாரத்தில் பார்வதி, பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் சங்காலேஸ்வரர் அருகே தீர்த்தராஜமான பிரயாகமும் கங்கை, யமுனை, சரஸ்வதியும் எவ்வாறு இருப்பது என விளக்கம் கேட்கிறாள். ஈசுவரன் கூறுவது: முன்பு லிங்கம் தொடர்பான நிகழ்வுடன் கூடிய தெய்வீக சபையில் எண்ணற்ற தீர்த்தங்கள் கூடியபோது, அவற்றுள் பிரயாகம் தன்னை மறைத்துக் கொண்டதால் ‘குப்த’ (மறைந்த) பிரயாகம் எனப் பெயர் பெற்றது. பின்னர் புனிதத் தல அமைப்பு விளக்கப்படுகிறது—மேற்கில் பிரம்மகுண்டம், கிழக்கில் வைஷ்ணவகுண்டம், நடுவில் ருத்ர/சிவகுண்டம்; மேலும் ‘திரிசங்கம’ பகுதியில் கங்கை–யமுனை சங்கமத்தின் நடுவே சரஸ்வதி நுண்மையாகவும் மறைவாகவும் ஓடுகிறது எனச் சொல்லப்படுகிறது. காலநியமங்களுடன் ச்நானத்தின் படிப்படியான சுத்தித் தத்துவம் கூறப்படுகிறது—மன, வாக்கு, உடல், உறவு, மறைபாவம், துணைத் தவறுகள் ஆகியவை தொடர்ச்சியான ச்நானங்களால் நீங்கும்; மீண்டும் மீண்டும் ச்நானமும் குண்டாபிஷேகமும் பெரிய மாசுகளையும் அகற்றும் என உரைக்கிறது. மாத்ருக்களை (மாத்ரிகள்) காணிக்கையுடன் பூஜிப்பது, குறிப்பாக கிருஷ்ணபக்ஷ சதுர்தசியன்று, அவர்களுடைய பல அனுசரர்களால் வரும் அச்சத்தைத் தணிக்க விதிக்கப்படுகிறது. சிராத்தம் பித்ரு–மாத்ரு வம்சங்களை உயர்த்தும் எனப் புகழப்படுகிறது; யாத்திரையின் முழுப் பலன் வேண்டுவோருக்கு வृषதானம் பரிந்துரைக்கப்படுகிறது. இறுதியில் பலश्रுதி—இந்த மாஹாத்மியத்தை கேட்டு, நம்பிக்கையுடன் ஏற்றுக்கொண்டால் சங்கரரின் தாமத்தை அடையும் வழி கிடைக்கும் எனக் கூறுகிறது.

माधवमाहात्म्यवर्णनम् | Mādhava Māhātmya (Glorification of Mādhava at Prabhāsa)
ஈசுவரன் பிரபாச புனிதப் பகுதியில் தெற்கே சிறிது தூரத்தில் உள்ள மாதவத் திருத்தலம்/ஆலயத்தை விவரிக்கிறார். அங்கு தெய்வம் சங்கம்-சக்கரம்-கதை ஏந்திய விஷ்ணு ரூபமான மாதவன் எனக் கூறப்படுகிறது. சுக்லபட்ச ஏகாதசியன்று புலனடக்கமுடைய பக்தன் உபவாசம் இருந்து, சந்தனம்-நறுமணம், மலர்கள், அனுலேபனங்கள் கொண்டு விதிப்படி வழிபட்டால் ‘பரமபதம்’ கிடைக்கும்; அது மறுபிறவியற்ற நிலை (அபுனர்பவ) என விளக்கப்படுகிறது. பிரம்மாவின் காதா, விஷ்ணுகுண்டத்தில் நீராடி மாதவனைப் பூஜித்தல் ஹரி தாமே பரம சரணமாக இருக்கும் உலகை அடைய நேரடியான வழி என்று உறுதிப்படுத்துகிறது. இறுதியில் பலश्रுதி கூறுவது: இந்த வைஷ்ணவ மாஹாத்மியம் எல்லா புருஷார்த்தங்களையும் அளித்து, எல்லாப் பாவங்களையும் அழிக்கும்; இது தத்துவ உறுதிப்பாடாகவும் சுருக்கமான வழிபாட்டு வழிகாட்டியாகவும் விளங்குகிறது.

संगालेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Sangāleśvara Māhātmya—Account of the Glory of Sangāleśvara)
இந்த அத்தியாயத்தில் பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தின் வடபகுதியில், வாயவ்ய திசை சார்ந்த இடத்தில் அமைந்த சங்காலேஸ்வர லிங்கத்தின் மகிமை கூறப்படுகிறது; அது “சர்வ-பாதக-நாசனம்” எனத் தெளிவாகப் புகழப்படுகிறது. ஈசுவரன் உரைப்பதாவது—பிரம்மா, விஷ்ணு, இந்திரன் (சக்ரன்) மற்றும் பிற லோகபாலர்கள், ஆதித்யர்கள், வசுக்கள் ஆகியோர் அங்கு லிங்கபூஜை செய்தனர். தேவர்கள் கூட்டமாகச் சேர்ந்து வழிபாட்டை நிறுவியதால் பூமியில் அந்தத் தலம் “சங்காலேஸ்வர” எனப் பெயர் பெறும் என்று பெயர்க்காரணமும் விளக்கப்படுகிறது. மனிதர் சங்காலேஸ்வரனைப் பூஜித்தால் குலத்தில் செழிப்பு நிலைத்து வறுமை அகலும்; வெறும் தரிசனமே குருக்ஷேத்திரத்தில் ஆயிரம் பசு தானம் செய்த பலனுக்கு இணை எனச் சொல்லப்படுகிறது. அமாவாசையில் நீராடி கோபமின்றி சிராத்தம் செய்ய வேண்டும்; அதனால் பித்ருக்கள் நீண்டகாலம் திருப்தியடைவார்கள். க்ஷேத்திர எல்லை அரை-க்ரோச பரிக்ரமையாக நிர்ணயிக்கப்பட்டு, அது விருப்பநிறைவேற்றும் பாபநாசகமாக வர்ணிக்கப்படுகிறது. இந்த மஹாபுண்யத் தீர்த்த எல்லைக்குள் இறப்போர்—உத்தமர் அல்லது மத்தியமர்—உயர்ந்த கதியை அடைவார்கள்; உபவாசத்துடன் தேகத்யாகம் செய்பவர் பரமேஸ்வரனில் லயமாவார். வன்முறை மரணம், விபத்து, தற்கொலை, பாம்பு கடி, அசுத்த நிலையில் மரணம் போன்றவை கூட இங்கு அபுனர்பவம் (மீள்பிறவி நீக்கம்) அளிக்கக் கூடியவை எனக் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் ஷோடச சிராத்தங்கள், வ்ருஷோத்ஸர்கம், பிராமண போஜனம் முதலிய முறைகளால் மோக்ஷம் கிடைக்கும் என்றும், இந்த மகாத்மியத்தைச் செவிமடுத்தால் பாபம், சோகம், துயரம் நீங்கும் என்றும் பலश्रுதி வழங்கப்படுகிறது.

Siddheśvara-māhātmya (Glory of Siddheśvara)
இந்த அத்தியாயம் ஈசுவரன்–தேவி இடையிலான சுருக்கமான தத்துவ உரையாடலாக அமைந்துள்ளது. பிரபாசத் தலத் தொகுதியில் சித்தேஸ்வரத்தை உயர்ந்த லிங்கத் தலமாகக் குறிப்பிட்டு, அதன் அருகாமையும் திசைநிலையும் விளக்கப்படுகிறது. தேவர்கள் விரைவில் ‘சங்காலேஸ்வர’ எனும் சிவலிங்கத்தை பிரதிஷ்டை செய்தனர்; பின்னர் சித்தகணங்கள் ‘சித்தேஸ்வர’னை எல்லாச் சித்திகளையும் அருளும் தெய்வமாக நிறுவி ஸ்தோத்திரம் செய்தனர். சிவன் அருளிய வரம்: விதிப்படி வந்து நீராடி, சித்தநாதனை வழிபட்டு ஜபம் செய்பவன்—குறிப்பாக சதருத்ரீயம், அகோர மந்திரம், மகேஸ்வர காயத்ரி—ஆறு மாதங்களில் சித்தியும் அணிமா முதலிய சக்திகளும் பெறுவான். ஆச்வயுஜ மாதக் கிருஷ்ணபட்ச சதுர்தசியின் மகாராத்திரியில் அஞ்சாத, நிலைபெற்ற சாதகனுக்கு சிறப்பு வெற்றி உண்டென கூறப்படுகிறது. இறுதியில் இது பாபநாசனம், சர்வகாமபலப்ரதம் எனப் பலश्रுதி உரைக்கிறது.

गन्धर्वेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Gandharveśvara—Account of the Shrine’s Glory
ஈசுவரன் தேவியிடம், பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் ‘கந்தர்வேஸ்வர’ எனப்படும் உயர்ந்த சிவத் திருத்தலத்திற்குச் செல்லுமாறு கூறுகிறார். அங்கு லிங்கம் வடதிசைப் பகுதியில் ஐந்து தனுசு அளவு தூரத்தில் இருப்பதாக வழிகாட்டும் குறிப்பும் தரப்படுகிறது. அத்தலத்தின் தரிசனத்தால் தரிசிப்பவர் ‘ரூபவான்’ ஆகிறார்—அழகும் கவர்ச்சியும் உடலில் வெளிப்படும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. அந்த லிங்கம் கந்தர்வர்களால் நிறுவப்பட்டது என்பதால் அதன் புனிதத் தோற்றம் வலியுறுத்தப்படுகிறது. நீராடி ஒருமுறை முறையாகப் பூஜை செய்தாலே போதும்; எல்லா விருப்பங்களும் நிறைவேறும், மேலும் ‘ரக்தகண்ட’ (சிவப்புக் கழுத்து) எனும் மங்களச் சின்னம் கிடைக்கும் என்று பலன் கூறப்படுகிறது.

Sangāleśvara–Uttareśvara Māhātmya (संगालेश्वरमाहात्म्य–उत्तरेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्)
அத்தியாயம் 303-ல் ஈசுவரன் தேவியிடம், வடதிசையில் உள்ள ‘உத்தம தேவதை’யை நோக்கிச் செல்லுமாறு ஆணையிடுகிறார்; அந்த தேவதையின் வழிபாடு மகாபாதகங்களை அழிப்பதாகக் கூறப்படுகிறது. அந்த தேவதைக்கு மேற்கே, சேஷநாகன் தலைமையிலான நாகர்கள் கடுந்தபம் செய்து நிறுவிய ஒரு சிறந்த லிங்கம் இருப்பதாக உரை கூறுகிறது. நாகர்கள் வணங்கிய அந்த தெய்வத்தை ஆராதிப்பவர்களுக்கு வாழ்நாள் முழுவதும் விஷத்தால் தீங்கு ஏற்படாது; பாம்புகளும் பிரசன்னமாய் இருந்து தீங்கு செய்யாது—என்ற பாதுகாப்பு-ஆன்மிகக் கருத்து வலியுறுத்தப்படுகிறது. ஆகவே மனிதர்கள் முழு முயற்சியுடன் அந்த லிங்கத்தைப் பூஜிக்க வேண்டும் என விதிக்கப்படுகிறது. மேலும் மேற்குப் பகுதியில் புண்ணியமிக்க கங்கைக் கரையில் ரிஷிகள் பல லிங்கங்களை நிறுவியதாகச் சொல்லப்படுகிறது. அவற்றின் தரிசனமும் பூஜையும் எல்லாப் பாவங்களையும் நீக்கி, ஆயிரம் அசுவமேத யாகத்திற்குச் சமமான புண்ணியத்தை அளிக்கும்—இதுவே இவ்வத்தியாயத்தின் பலश्रுதி ஆகும்.

गंगामाहात्म्यवर्णनम् (Gaṅgā-Māhātmya near Saṅgāleśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் சூதர் உரையாடலுக்குச் சூழலை அமைக்கிறார்; பிரபாசக் கண்டத்தில் சங்காலேஸ்வரரின் அருகே திரிபதகாமினி கங்கை எவ்வாறு உள்ளூராகப் பிரகடித்தாள் என்பதை ஈசுவரர் பார்வதியிடம் விளக்குகிறார். பார்வதி இரண்டு வியப்புகளை கேட்கிறாள்—கங்கை அங்கே எவ்வாறு வந்தாள்? அங்கே திரிநேத்ர மீன்கள் எவ்வாறு உள்ளன? ஈசுவரர் காரணக் கதையைச் சொல்கிறார்: மகாதேவரைச் சார்ந்த சாப நிகழ்வில் ஈடுபட்ட சில ரிஷிகள் பின்னர் மனவருத்தம் கொண்டு சங்காலேஸ்வரத்தில் கடும் தவமும் பூஜையும் செய்கிறார்கள். அவர்களின் பக்தியால் மகிழ்ந்த சிவன் உலகிற்கு நிதர்சனமாக அவர்களுக்கு திரிநேத்ரச் சின்னம் அளித்து, அபிஷேகத்திற்காக கங்கையை அங்கே வெளிப்படுத்த வரம் தருகிறார். உடனே கங்கை மீன்களுடன் தோன்றுகிறாள்; ரிஷிகள் தரிசித்தவுடன் அந்த மீன்களும் சிவானுகிரகத்தால் திரிநேத்ரமாகின்றன. பின்னர் சாதனை–பலன் கூறப்படுகிறது: அந்த குண்டத்தில் நீராடினால் பஞ்சபாதக விமோசனம் கிடைக்கும். அமாவாசையில் நீராடி பிராமணருக்கு பொன், பசு, ஆடை, எள் தானம் செய்பவன் சிவகிருபையின் குறியீடாக ‘திரிநேத்ரத்துவம்’ பெறுவான் எனப்படுகிறது. இந்த மகாத்மியத்தை கேட்பதே புண்ணியமளித்து வேண்டிய பலன்களைத் தரும் என முடிவுறுகிறது।

Nārada-Āditya Māhātmya (Glory of Nāradaāditya)
இந்த அதிகாரத்தில் சிவ–தேவி உரையாடலாகப் பிரபாசப் பகுதியில் உள்ள ‘நாரதாதித்ய’ எனும் சூரியத் தலத்தின் மகிமை கூறப்படுகிறது. அங்கு சூரிய தரிசனத்தால் ஜரா (முதுமை) மற்றும் தாரித்ரியம் நீங்கும் என விளக்கப்படுகிறது. தேவி—நாரத முனிவர் எவ்வாறு ஜரையால் பாதிக்கப்பட்டார்? என்று கேட்க, சிவன் த்வாராவதியில் நடந்த நிகழ்வைச் சொல்கிறார்: கிருஷ்ணனின் மகன் சாம்பன் நாரதருக்கு உரிய மரியாதை செய்யவில்லை; நாரதர் அறிவுறுத்தியபோது சாம்பன் துறவற வாழ்க்கையை இகழ்ந்து கோபத்தில் நாரதரை ‘ஜரைக்குட்படு’ என சபிக்கிறான். ஜரையால் துன்புற்ற நாரதர் தூய, தனிமையான இடத்தில் அழகிய சூரியப் பிரதிமையை நிறுவி ‘அனைத்து தாரித்ரிய நாசகர்’ எனச் சூரியனைப் போற்றி ஸ்தோத்திரங்கள் பாடுகிறார்—அவரை ருக்/சாம வேத வடிவம், நிர்மல ஒளி, அனைத்திலும் நிறைந்த காரணம், இருள் நீக்கி எனப் புகழ்கிறார். மகிழ்ந்த சூரியன் தோன்றி வரம் அளிக்க, நாரதர் மீண்டும் யௌவன உடலைப் பெறுகிறார். மேலும், ஞாயிற்றுக்கிழமை சப்தமி திதியுடன் கூடும் நாளில் சூரிய தரிசனம் செய்தால் நோய் பயம் நீங்கும் என விதி கூறப்படுகிறது. இறுதியில் அந்தத் தலத்தின் பாபநாச சக்தி பலश्रுதி மூலம் உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது।

सांबादित्यमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Sāmbāditya: Sāmba’s Sun-Worship at Prabhāsa)
ஈசுவரன் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் வடபகுதியில் உள்ள பாபநாசகத் தலம் ‘சாம்பாதித்ய’த்தின் மஹாத்மியத்தை உரைக்கிறார். ஜாம்பவதியின் புதல்வன் சாம்பன் தந்தையின் கோபச் சாபத்தால் துன்புற்று விஷ்ணுவைச் சரணடைந்து நிவாரணம் வேண்டுகிறான். விஷ்ணு அவனை பிரபாசத்தில் ரிஷிதோயா நதியின் அழகிய கரையில், பிராமணர்களால் அலங்கரிக்கப்படும் ‘பிரஹ்மபாக’த்திற்குச் செல்லுமாறு ஆணையிட்டு, அங்கே சூரியரூபத்தில் வரம் அளிப்பேன் என உறுதி கூறுகிறார். சாம்பன் அங்கு சென்று பாஸ்கரனைப் பல ஸ்தோத்திரங்களால் போற்றி வழிபடுகிறான்; ரிஷிதோயா கரையில் நாரதர் தவம் செய்யும் இடத்தையும் தரிசிக்கிறான். அங்குள்ள பிராமணர்கள் பிரஹ்மபாகத்தின் புனிதத்தைக் கூறி அவன் சங்கல்பத்தை அனுமதிக்க, சாம்பன் நித்ய பூஜையும் தவமும் மேற்கொள்கிறான். விஷ்ணு தேவகாரியப் பகிர்வை நினைவூட்டுகிறார்—ருத்ரன் ஐஸ்வர்யம் தருவான், விஷ்ணு மோட்சம் தருவான், இந்திரன் ஸ்வர்க்கம் தருவான்; நீர்-பூமி-பஸ்மம் சுத்திகரிப்பவை, அக்னி மாற்றம் செய்பவன், கணேசன் விக்னநாசி—ஆனால் திவாகரனே சிறப்பாக ஆரோக்கியம் அருள்பவன் என முடிவுறுத்துகிறார். சாபத் தடையால் சாதாரண வரங்கள் நிறைவேறாததால், விஷ்ணு சூரியரூபத்தில் தோன்றி சாம்பனை குஷ்டரோகத்திலிருந்து விடுவித்து சுத்தி அளிக்கிறார். சாம்பன் அந்தத் தலத்தில் நிரந்தர சன்னிதி வேண்ட, சூரியன் தேகசுத்தியை உறுதி செய்து விரதம் விதிக்கிறார்—ஞாயிற்றுக்கிழமை வரும் சப்தமியில் உபவாசமும் இரவு விழிப்பும். பக்தியுடன் ஸ்நானம், ஞாயிற்றுக்கிழமை சாம்பாதித்ய பூஜை, அருகிலுள்ள பாபநாசக குண்டத்தில் ஸ்ராத்தம் மற்றும் பிராமணபோஜனம் செய்தால் ஆரோக்கியம், செல்வம், சந்ததி, விருப்பநிறைவு, சூரியலோக மரியாதை கிடைக்கும்; வம்சத்தில் குஷ்டம் போன்ற பாபஜன்ய நோய்கள் எழாது எனப் பலன் கூறப்படுகிறது.

अपरनारायणमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Apara-Nārāyaṇa)
அத்தியாயம் 307-ல் ஈசுவரன் கூறுவது: முன் குறிப்பிடப்பட்ட சாம்பாதித்யத்திற்குச் சிறிது கிழக்கே ‘அபர-நாராயண’ எனும் தெய்வத் தலம் உள்ளது. அங்கே சூரியன் விஷ்ணு-ஸ்வரூபம் என விளக்கப்படுகிறது; பக்தர்களுக்கு வரம் அளிக்கப் பரமன் ‘அபர’ எனும் மற்றொரு/மேலும் ஒரு ரூபத்தை ஏற்கின்றான்; அதனால் ‘அபர’ என்ற பெயரின் காரணமும் கூறப்படுகிறது. பின்னர் விதி கூறப்படுகிறது—அத்தலத்தில் புண்டரீகாக்ஷனை விதிப்படி பூஜிக்க வேண்டும்; குறிப்பாக பால்குண மாத சுக்ல பக்ஷ ஏகாதசி நாளில். பலன் தெளிவு: பாபநாசம் உண்டாகி, விரும்பிய அனைத்தும் நிறைவேறும்; தலம்-தெய்வம்-திதி-செயல்-பலன் எனும் சுருக்கமான வழிமுறை இங்கு அமைக்கப்பட்டுள்ளது।

मूलचण्डीशोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनम् (Origin-Glory of Mūla-Caṇḍīśa and the Taptodaka Kuṇḍa)
மூவுலகிலும் புகழ்பெற்ற ‘மூலசண்டீச’ லிங்கத்தின் மகிமை எவ்வாறு ஏற்பட்டது என்பதை ஈசுவரன் தேவியிடம் கூறுகிறார். தேவதாருவனத்தில் அவர் Ḍiṇḍி எனும் பிச்சைக்காரத் துறவி வடிவில் தூண்டுதலாகத் தோன்ற, முனிவர்கள் சினந்து சாபமிட்டனர்; அதன் விளைவாக முதன்மை லிங்கம் விழுந்தது. மங்களம் குன்றியதால் வருந்திய முனிவர்கள் பிரம்மனை அணுகினர். பிரம்மன்—குபேர ஆசிரமத்தருகே யானை வடிவில் உள்ள ருத்ரனைச் சென்று மன்னிப்பு வேண்டுமென அறிவுறுத்தினான். பயணத்தில் கௌரி கருணையால் கோரசம் (பால்) அளித்து, களைப்பு நீங்கச் சிறந்த நீராடும் இடத்தை ஏற்படுத்துகிறாள்; சூடுநீரின் தொடர்பால் அது ‘தப்தோதக குண்டம்’ எனப் பெயர் பெறுகிறது. இறுதியில் முனிவர்கள் ருத்ரனைச் சந்தித்து ஸ்தோத்திரம் செய்து குற்றத்தை ஒப்புக்கொண்டு எல்லா உயிர்களுக்கும் நலன் வேண்டுகின்றனர். ருத்ரன் அருள்புரிந்து லிங்கத்தை மீண்டும் உயர்த்தி நிறுவுகிறார் (உன்னதப் பொருளுடன்) மற்றும் பலश्रுதி கூறுகிறார்—மூலசண்டீச தரிசனம் பெரும் நீர்ப்பணிகளைக் காட்டிலும் அதிக புண்ணியம் தரும்; நீராடிய பின் பூஜை, தானங்கள் விதியாகச் சொல்லப்படுகின்றன; அவை சக்தி, புகழ், உலகியலான அரசாட்சிச் சின்னமான பலன்களையும் புராண மொழியில் அளிக்கும் எனக் கூறப்படுகிறது. முடிவில் பெயரின் விளக்கம் (சண்டியின் ஈசன்; விழுந்த இடம் ‘மூலம்’) மற்றும் சங்கமேஸ்வர, குண்டிகா, தப்தோதக முதலிய தீர்த்தங்களின் பட்டியலும் தரப்படுகிறது.

Caturmukha-Vināyaka Māhātmya (Glory of Four-Faced Vināyaka)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவிக்கு சுருக்கமான தீர்த்த-வழிகாட்டலும் பூஜை முறையும் உரைக்கிறார். யாத்திரிகன் சண்டீசரின் வடக்கில் உள்ள ‘சதுர்முக’ எனப்படும் விநாயகத் திருத்தலத்திற்குச் செல்ல வேண்டும்; ஈசான திசை நோக்கி நான்கு தனுஸ் அளவு தூரம் எனத் திசை-தூரக் குறியீடும் கூறப்படுகிறது. அங்கு முயற்சியுடன், கவனமாகப் பூஜை செய்ய வேண்டும்—கந்தம், புஷ்பம், மேலும் பக்ஷ்ய-போஜ்ய நைவேத்யங்கள், குறிப்பாக மோதகம் அர்ப்பணிக்க வேண்டும். சதுர்த்தி திதியில் வழிபட்டால் சித்தி கிடைக்கும்; ஒழுங்கான பக்தியால் விக்னங்கள் நீங்கி, தர்ம நோக்கங்கள் வெற்றியுடன் நிறைவேறும் என்பதே கருத்து।

कलंबेश्वरमाहात्म्य (Kalambeśvara Māhātmya) — The Glory of Kalambeśvara
அத்தியாயம் 310-ல் ஈசுவரவாக்காகப் பிரபாசக்ஷேத்திரத்தில் கலம்பேஸ்வரத் திருத்தலத்தின் இடம் கூறப்படுகிறது. அது வாயவ்ய (வடமேற்கு) திசையில், ‘தனுர்த்விதய’ எனப்படும் இரண்டு வில்-நீளத் தூரத்தில் இருப்பதாக விளக்கப்படுகிறது. கலம்பேஸ்வரனைத் தரிசித்து பூஜை செய்வதாலேயே எல்லா கில்பிஷங்களும் (நெறிமுறை மாசுகள்) நீங்கி, இது சர்வபாதகநாசனமாகும் என்று கூறப்படுகிறது. சோமவாரம் (திங்கள்) அமாவாசையுடன் கூடும் நாள் அங்கு மிகுந்த புண்ணியத்தை அளிக்கும் எனச் சிறப்பிக்கப்படுகிறது. புண்ணியப் பயன் நாடுவோர் அங்கு விப்ரர்களுக்கு அன்னம் அளித்து, அதிதி-சத்காரமாக தானம் செய்ய வேண்டும் என்று அறிவுறுத்தி, இறுதியில் இது பிரபாசகண்டத்தின் பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தில் ‘கலம்பேஸ்வரமாஹாத்ம்யம்’ என நிறைவு பெறுகிறது।

गोपालस्वामिहरिमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Gopāla-svāmin Hari)
இந்த அத்யாயம் சுருக்கமான தத்துவோபதேச உரையாடலாக அமைந்துள்ளது. ஈசுவரன் மகாதேவியை கோபாலஸ்வாமி ஹரியின் திருத்தலத்திற்குச் செல்லுமாறு ஆணையிட்டு, இடத்தையும் துல்லியமாகக் கூறுகிறார்—சண்டீசரிடமிருந்து கிழக்குத் திசையில் இருபது தனு (வில் அளவு) தூரத்தில் அந்த ஆலயம் உள்ளது. அங்கு ஹரியின் தரிசனமும் பூஜையும் எல்லாப் பாவங்களையும் அமைதிப்படுத்தி, வறுமையின் அலைகளை அழிக்கும் எனப் புராணப் பலன் கூறப்படுகிறது. குறிப்பாக மாக மாதத்தில் பூஜை மற்றும் ஜாகரணம் (இரவு விழிப்பு) செய்ய வேண்டும் என்று வலியுறுத்தப்படுகிறது; இவ்வாறு செய்பவன் பரம பதத்தை அடைவான் என முடிவில் கூறப்படுகிறது।

Bakulsvāmi-Sūrya Māhātmya (बकुलस्वामिमाहात्म्यवर्णनम्) — The Glory of Bakulsvāmin as Sūrya
இந்த अध्यாயத்தில் ஈசுவரரின் உரையாய் தலவழிகாட்டலும் விரதவிதியும் சுருக்கமாக கூறப்படுகிறது. வடபகுதியில் ‘எட்டு வில்’ அளவு தூரத்தில் சூரியரூபமான பகுலஸ்வாமியின் திருத்தலம் இருப்பதாகவும், அவர்தரிசனம் துயர்-கிளேச நாசகமாகும் எனவும் விளக்கப்படுகிறது. அடுத்து விதி: ஞாயிற்றுக்கிழமை சப்தமி திதி கூடினால் இரவு முழுவதும் ஜாகரணம் செய்ய வேண்டும். இதன் பலனாக எல்லா விருப்பங்களும் நிறைவேறும்; சூரியலோகத்தில் மரியாதை, உயர்வு கிடைக்கும் என்று கூறப்படுகிறது. முடிவில் இது ஸ்கந்தமஹாபுராணம், பிரபாசகண்டம், பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தில் ‘பகுலஸ்வாமி-மாஹாத்ம்ய’ अध्यாயம் எனக் குறிப்பிடப்படுகிறது.

उत्तरार्कमाहात्म्यवर्णनम् (Uttarārka Māhātmya—Description of the Glory of Uttarārka)
இந்த அத்தியாயத்தில் ‘ஈஸ்வர உவாச’ எனும் அதிகாரப்பூர்வ உபதேசமாக உரை அமைந்துள்ளது. பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் வாயவ்ய (வடமேற்கு) திசையில், பதினாறு தனு தூரத்தில் உள்ள “உத்தரார்க” என்ற புனித உபதீர்த்தத்தின் இடமும் அதன் மகிமையும் கூறப்படுகிறது. இந்தத் தலம் ‘சத்யஃ பிரத்யயகாரக’ம்—அதாவது சாதகனுக்கு உடனடி பலன் உறுதியாகத் தோன்றச் செய்வது—என்று புகழப்படுகிறது. இங்கு நிம்ப-சப்தமி விரதத்தின் விதி சொல்லப்பட்டு, அதை அனுஷ்டித்தால் எல்லா நோய்களிலிருந்தும் விடுதலை, ஆரோக்கியப் பயன் கிடைக்கும் என பலश्रுதி அறிவிக்கப்படுகிறது.

ऋषितीर्थसंगममाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of the Ṛṣi-tīrtha Confluence)
ஈசுவரன் தேவியிடம் உரையாடும் பகுதியில், பிரபாச கண்டத்தில் கடற்கரையில் தேவகுலாக்நேய கவ்வியூதியில் அமைந்த ‘ரிஷிதீர்த்தம்’ எனும் உயர்ந்த தீர்த்தத்தின் மகிமை கூறப்படுகிறது. அந்த இடம் மிக அழகும் பேராற்றலும் உடையது; அங்கே பாறை வடிவில் நிலைத்திருக்கும் ரிஷிகள் மனிதர்களுக்குத் திகழ்ந்து காணப்படுகின்றனர் என்றும், அந்தத் தீர்த்தம் எல்லாப் பாவங்களையும் அழிக்கும் என்றும் தெளிவாகச் சொல்லப்படுகிறது. ஜ்யேஷ்ட மாத அமாவாசை நாளில், श्रद्धையுடைய பக்தர்கள் நீராட வேண்டும்; குறிப்பாக பிண்டதானம் செய்து பித்ருகாரியத்தை நிறைவேற்ற வேண்டும் என விதி கூறுகிறது. ரிஷிதோயா சங்கமத்தில் நீராடலும் ஸ்ராத்தமும் அரிதும் மிகப் பலனளிப்பதும் எனப் போற்றப்படுகிறது. பின்னர் கோதானம் பரிந்துரைக்கப்படுகிறது; இயன்ற அளவு பிராமணர்களுக்கு அன்னதானம் செய்ய வேண்டும்—தீர்த்தயாத்திரை தானதர்மம், விருந்தோம்பலுடன் இணைவதாகக் காட்டுகிறது.

मरुदार्यादेवीमाहात्म्यवर्णनम् (Mārudāryā Devī Māhātmya—Glorification of the Goddess Mārudāryā)
இந்த அதிகாரத்தில் சிவ–தேவி உரையாடலின் வழியாகச் சுருக்கமான க்ஷேத்ர உபதேசம் கூறப்படுகிறது. ஈசுவரன் மகாதேவியை மேற்குத் திசையில் அரை க்ரோசம் அளவில் உள்ள ஒளிமிக்க ‘மாருதார்யா’ என்னும் தலத்திற்குச் செல்லுமாறு ஆணையிடுகிறார். அங்குள்ள தேவி மருதர்களால் வழிபடப்படுபவளாகவும் ‘சர்வகாம-பலப்ரதா’ எனவும் போற்றப்படுகிறாள். பின்னர் காலநியமமும் பூஜை முறையும் கூறப்படுகிறது—முக்கியமாக மகாநவமி நாளிலும், சப்தமி நாளிலும், கந்தம்–புஷ்பம் முதலான சாதாரண உபசாரங்களுடன் கவனமாக வழிபட வேண்டும். இவ்வாறு இடம் (எங்கு), காலம் (எப்போது), முறை (எப்படி) ஆகியவற்றை இணைத்து, வேண்டிய பலனும் புண்ணியமும் பெறும் பக்தி-நெறியை புராணம் விளக்குகிறது.

क्षेमादित्यमाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya of Kṣemāditya (Solar Shrine of Welfare)
இந்த அத்தியாயத்தில் தேவகுலத்திற்கு அருகிலுள்ள ஶம்பரஸ்தானத்தில், தேவகுலத்திலிருந்து பஞ்ச-கவ்யூதி அளவு தூரத்தில் ‘க்ஷேமாதித்ய’ எனும் தெய்வப் பிரதிஷ்டை இருப்பதாகக் கூறப்படுகிறது. அந்தத் தெய்வத்தின் தரிசனத்தால் பக்தனுக்கு க்ஷேமார்த்த-சித்தி, நலன் மற்றும் வளம் கிடைக்கும் என மகிமை விளக்கப்படுகிறது. மேலும் சப்தமி திதி ஞாயிற்றுக்கிழமையுடன் கூடிய நாளில் செய்யப்படும் பூஜை சர்வகாமதா, அதாவது விரும்பிய பலன்களை அளிப்பதாக அறிவிக்கப்படுகிறது. இறுதியில் இது தேவகுலத் தீர்த்தத்தில் நிலைபெற்ற உபதேசரூப தீர்த்தமாஹாத்ம்யவாக்காக வகைப்படுத்தப்படுகிறது.

कंटकशोषिणीमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Goddess Kaṇṭakaśoṣiṇī)
ஈசுவரன் தேவியிடம், பிரபாசத் தலத்தில் திசைச் சுட்டிகளால் குறிப்பிடப்படும் ஒரு இடத்தில் தோன்றிய தேவியின் தோற்றக் கதையை உரைக்கிறார். அங்கு புனித நதிக்கரையில் மகரிஷிகள் மாபெரும் வைதிக யாகத்தை நடத்துகின்றனர்—வேத ஒலிகள், இசை-வாத்தியங்கள், தூப-தீபங்கள், ஹவிஸ் அர்ப்பணிப்புகள், பண்டித ரித்விக்களின் ஒழுங்கான கிரியைகள் எனச் சூழல் முழுதும் புனிதமயமாகிறது. அந்நேரம் மாயையில் தேர்ந்த வலிமைமிக்க தைத்யர்கள் யாகத்தைத் தடை செய்ய வருகிறார்கள். பயத்தால் பலர் சிதறுகின்றனர்; ஆனால் அத்வர்யு திடமுடன் ரக்ஷா ஹோமம் செய்து பாதுகாப்பு ஆஹுதியை அளிக்கிறார். அந்தப் புனிதக் கர்மத்திலிருந்து ஒளிமயமான சக்தி வெளிப்படுகிறது—ஆயுதம் தாங்கிய, அச்சமூட்டும் தெய்வீக ரூபம்—அவள் விக்னகரர்களை அழித்து யாக ஒழுங்கை மீட்டெடுக்கிறாள். முனிவர்கள் தேவியைப் போற்றி, அவள் வரம் அளிக்கிறாள். தவசிகள் மற்றும் யாக தர்மத்தின் நலனுக்காக அந்த இடத்தில் நிரந்தரமாகத் தங்குமாறு அவர்கள் வேண்ட, அவள் ‘கண்டகசோஷிணீ’ என்ற பெயரால் அங்கே நிலைபெறுகிறாள்—முள்ளைப் போன்ற துன்பங்களையும் தீய சக்திகளையும் உலரச் செய்து நீக்குபவள். இறுதியில் அஷ்டமி அல்லது நவமி திதியில் பூஜை விதி கூறப்பட்டு, ராக்ஷச-பிசாச பயம் நீங்கிப் பரம சித்தி பெறும் பலன் அறிவிக்கப்படுகிறது.

ब्रह्मेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Brahmeśvara Liṅga: Account of Its Sacred Efficacy
இந்த அத்தியாயம் பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தின் இடவியல் விளக்கத்தில் இடம் பெறும் சுருக்கமான தத்துவக் குறிப்பாகும். ஈச்வரன், குறிப்பு இடத்திலிருந்து அதிகத் தூரமல்லாத கிழக்கு திசையில் உள்ள மிகுந்த சக்தியுடைய லிங்கத்தைச் சொல்கிறார்; அது பாப-க்ஷயத்தை (பாவநாசம்/குறைதல்) அளிப்பதாக வலியுறுத்தப்படுகிறது. அந்த லிங்கம் ‘பிரஹ்மேஸ்வர’ எனப் பெயர்பெற்று, பிராமணர்களால் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டதாகக் கூறப்படுவது அதன் பிரதிஷ்டா-பரம்பரையின் நம்பகத்தன்மையை காட்டுகிறது. இங்கு வழிபாட்டு வரிசையும் சுட்டப்படுகிறது: முதலில் ‘ரிஷிதோயா’ நீரில் ஸ்நானம் செய்து, பின்னர் பிரஹ்மேஸ்வர லிங்கத்தைப் பூஜிக்க வேண்டும். பலன் சமூக-ஆன்மீகமும் அறிவுசார் மாற்றமும் உடையது—வழிபடுபவன் ‘வேதவித்’ ஆகி, தகுதியான பிராமணத் தன்மை பெறுகிறான்; மேலும் ஜாட்யபாவம் (மன மந்தம்/சோம்பல் போன்ற ஜடத்தன்மை) நீங்குகிறது. இவ்வாறு இடம், விதி, பலன் ஆகியவை ஒன்றாக இணைக்கப்படுகின்றன.

उन्नतस्थानमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Unnata-Sthāna (The ‘Elevated Place’)
ஈசுவர–தேவி உரையாடலில் சிவன், ரிஷிதோயா நதிக்கரைக்கு அருகே வடதிசையில் உள்ள ஒரு மங்களப் பகுதியை தேவிக்கு காட்டி, அங்கே ‘உன்னத’ எனும் தலத்தை அறிமுகப்படுத்துகிறார். அந்தப் பெயரின் காரணம், பிராமணர்களுக்கு அந்த இடம் ‘வலுக்கட்டாயமாக’ தானமாக வழங்கப்பட்ட சூழல், மேலும் எல்லை விரிவு ஆகியவற்றை தேவி கேட்கிறாள். சிவன் ‘உன்னத’ என்ற பெயருக்கு பல அடுக்குக் காரணங்களை விளக்குகிறார்—மஹோதயத்தில் லிங்கம் உயர்ந்து/வெளிப்பட்டு நிற்றல், பிரபாசத்துடன் தொடர்புடைய ‘உன்னத வாயில்’, மேலும் முனிவர்களின் உயர்ந்த தவமும் வித்யையும் தலத்தின் மேன்மையை உயர்த்துதல். பின்னர் பல தவமுனிவர்கள் நீண்ட காலம் தவம் செய்கின்றனர். சிவன் பிக்ஷு வடிவில் தோன்றி அறியப்பட்டாலும், இறுதியில் முனிவர்கள் மூலசண்டீச லிங்கத்தின் தரிசனமே காண்கிறார்கள். அந்த தரிசனத்தால் பலர் ஸ்வர்க்கம் ஏறுவதால் மேலும் பலர் வரத் தொடங்குகின்றனர். அப்போது இந்திரன் (சதக்ரது) வஜ்ரத்தால் லிங்கத்தை மூடி மற்ற முனிவர்களின் தரிசனத்தைத் தடுக்கிறான். கோபமுற்ற முனிவர்களை சிவன் அமைதிப்படுத்தி, ஸ்வர்க்கம் நிலையற்றது என உணர்த்தி, அக்னிஹோத்ரம், யாகம், பித்ரு பூஜை, அதிதி உபசாரம், வேதாத்யயனம் தொடரும் அழகிய குடியிருப்பை ஏற்கச் சொல்கிறார்—வாழ்நாள் முடிவில் தன் அருளால் முக்தி அளிப்பேன் என உறுதி செய்கிறார். விஸ்வகர்மா கட்டுமானத்திற்காக அழைக்கப்படுகிறார்; லிங்கப் பகுதியின் உடனடி அருகில் இல்லறத்தார் நிரந்தரமாக வசிக்கக் கூடாது என அவர் அறிவுறுத்துகிறார். ஆகவே சிவன் ரிஷிதோயா கரையிலுள்ள உன்னதத்தில் குடியிருப்பை அமைக்க ஆணையிடுகிறார். ‘நக்னஹர’ உட்பட திசைச் சுட்டிகளுடன் எட்டு யோஜனை அளவுள்ள புனித மண்டலம் வரையறுக்கப்படுகிறது. கலியுகத்தில் பாதுகாப்புக்காக மகாகாலன் காவலன், உன்னதம் விக்னராஜ/கணநாதனாக செல்வம் தருபவன், துர்காதித்யன் ஆரோக்கியம் தருபவன், பிரம்மா புருஷார்த்தங்களும் முக்தியும் அளிப்பவன் என அருள்வாக்கு கூறப்படுகிறது. இறுதியில் ஸ்தலகேஸ்வர பிரதிஷ்டை, யுகத்திற்கேற்ப ஆலய வர்ணனை, மேலும் மாக மாத சுக்ல சதுர்தசியன்று இரவு ஜாகரணத்துடன் சிறப்பு விரதம் விதிக்கப்படுகிறது.

लिंगद्वयमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of the Pair of Liṅgas
ஈசுவரர்–தேவி உரையாடலில், இந்த அத்தியாயம் புனிதப் பகுதியின் தென்கிழக்குத் திசையில் உள்ள மிகப் புண்ணியமளிக்கும் லிங்க இரட்டையின் மகிமையைச் சொல்கிறது. இவ்விரு லிங்கங்களையும் விஸ்வகர்மா நிறுவினார் எனக் கூறப்படுகிறது; நகரம் அமைக்கத் த்வஷ்டா வந்தபோது முதலில் மகாதேவரை பிரதிஷ்டை செய்து, பின்னர் நகரம் கட்டப்பட்டு, லிங்கங்கள் (மீண்டும்) பிரதிஷ்டை செய்யப்படுகின்றன—நகர ஒழுங்கும் புனிதச் சின்ன நிறுவலும் ஒன்றை ஒன்று உறுதிப்படுத்தும் உறவை இது காட்டுகிறது. பின்னர் தோற்றக் கதையிலிருந்து வழிபாட்டு விதிக்குச் சென்று, எந்தச் செயலும் தொடங்கும் முன்பும் முடிந்த பின்பும், குறிப்பாகப் பயணம் மற்றும் திருமண ஊர்வலம் போன்ற சூழல்களில், லிங்க இரட்டையை வழிபடுதல் உடனடி பலன் தரும் என அறிவுறுத்துகிறது. நறுமணப் பொருட்கள், அமிர்தம் போன்ற திரவங்கள், பலவகை நைவேத்யம் ஆகியவற்றை கவனத்துடன் அர்ப்பணிக்க வேண்டும்; இது வெறும் சடங்கல்ல, நோக்கமுள்ள பக்திக்கான நெறிமுறை வழிகாட்டுதலாகும்.

उन्नतस्थाने ब्रह्ममाहात्म्यवर्णनम् (The Glorification of Brahmā at Unnata-sthāna)
இந்த அத்தியாயம் சிவன்–தேவி உரையாடலாக அமைந்துள்ளது. ஈசுவரன் மனிதர்களின் பாவங்களை அழிக்கும் ஒரு மறைமையான, உயர்ந்த புனிதத் தலமான ‘உன்னதஸ்தானம்’ பற்றி அறிவித்து, அங்கே பிரம்மாவின் மஹாத்மியத்தை விளக்குகிறார். தேவி—இங்கே பிரம்மா குழந்தை வடிவில் இருப்பது எப்படி? மற்ற இடங்களில் அவர் முதியவராக வர்ணிக்கப்படுகிறாரே—என்று கேட்டு, அந்த இடத்தின் இருப்பிடம், பிரம்மா அங்கே இருப்பதற்கான காரணம், வழிபாட்டு முறை மற்றும் காலம் ஆகியவற்றை அறிய விரும்புகிறாள். ஈசுவரன் பதிலாக—ரிஷிதோயா அருகே பிரம்மாவின் பிரதான ஆசனம் இருப்பதாகவும், பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் மூவகை வழிபாட்டு நிலவரை இருப்பதாகவும் கூறுகிறார்: புனித நதிக்கரையில் பிரம்மா, அக்னிதீர்த்தத்தில் ருத்ரன், இனிய ரைவதக மலை மீது ஹரி (தாமோதரன்). சோமனின் வேண்டுதலால் பிரம்மா உன்னதஸ்தானத்தில் எட்டு வயது குழந்தை வடிவில் வந்தார்; வெறும் தரிசனமே பக்தர்களை பாவமுக்தராக்கும் எனக் கூறப்படுகிறது. பின்னர் தத்துவப் புகழுரை—பிரம்மாவுக்கு நிகரான தெய்வம், குரு, ஞானம், தவம் எதுவும் இல்லை; பிதாமஹனுக்கு அர்ப்பணிக்கும் பக்தியாலே உலகத் துயரிலிருந்து விடுதலை கிடைக்கும். முடிவில்—முதலில் பிரம்மகுண்டத்தில் நீராடி, பின்னர் மலர்கள், தூபம் முதலிய உபசாரங்களால் பாலபிரம்மாவை முறையாக வழிபட வேண்டும் என்று விதி கூறப்படுகிறது.

दुर्गादित्यमाहात्म्यवर्णनम् (Durgāditya Māhātmya—Account of the Glory of Durgāditya)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் தெற்குத் திசையில் உள்ள “துர்காதித்ய” எனும் புனிதத் தலத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார்; அது எல்லாப் பாவங்களையும் போக்கும் தலம் எனப் புகழப்படுகிறது. பெயர்க்காரணக் கதையில்—துன்பநாசினியான துர்கை ஒருகாலத்தில் மனவேதனையால் பாதிக்கப்பட்டபோது, விடுதலை பெற சூரியனைத் திருப்திப்படுத்த நீண்ட தவம் செய்தாள். தவத்தால் மகிழ்ந்த திவாகரன் தரிசனம் தந்து வரம் கேட்கச் சொன்னான். துர்கை தன் துன்பம் அழிய வேண்டுமென வேண்ட, சூரியன் முன்னறிவித்தான்—சிறிதில் பகவான் திரிபுராந்தகர் (சிவன்) உயர்ந்த, மங்களமான இடத்தில் சிறந்த லிங்கத்தை நிறுவுவார்; அத்தலத்தில் என் பெயர் “துர்காதித்ய” ஆகும் என்று கூறி மறைந்தான். முடிவில் விதி கூறப்படுகிறது—ஞாயிற்றுக்கிழமையுடன் கூடிய சப்தமி நாளில் துர்காதித்யனை வழிபட்டால், எல்லாத் துயரங்களும் நீங்கி, குஷ்டம் உள்ளிட்ட பல தோல் நோய்கள் தணியும் எனப் பலன் சொல்லப்படுகிறது.

Kṣemeśvara Māhātmya (क्षेमेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Kṣemeśvara
சிவ–தேவி உபதேச உரையாடலில், ஈசுவரன் முன்பு கூறப்பட்ட புனிதப் புள்ளியின் ‘தெற்கில்’, ரிஷிதோயா நதிக்கரையில் உள்ள ஒரு திருத்தலத்தை தேவியின் கவனத்திற்கு கொண்டு வருகிறார். அந்த இடம் க்ஷேமேஸ்வரம் என அடையாளப்படுத்தப்படுகிறது; பெயர்மாற்ற வரலாறும் கூறப்படுகிறது—முன்னர் அது பூதீஸ்வரம் எனப் புகழ்பெற்றது, கலியுகத்தில் க்ஷேமேச/க்ஷேமேஸ்வரம் என அறிவிக்கப்படுகிறது. அத்தியாயத்தின் நடைமுறை போதனை சுருக்கமாகத் தீர்த்தயாத்திரை நோக்கில் உள்ளது: அந்த தேவனின் தரிசனம் செய்து பின்னர் பூஜை செய்தாலே பக்தன் எல்லா கில்பிஷம் (பாவ/அசுத்தம்) ஆகியவற்றிலிருந்தும் விடுபடுவான் என்று கூறப்படுகிறது. முடிவில் இது ஸ்கந்த மகாபுராணத்தின் 81,000 ச்லோகத் தொகுப்பில், பிரபாச கண்டம்—பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தின் கீழ் ‘க்ஷேமேஸ்வரமாஹாத்ம்ய-வர்ணன’ அத்தியாயமாக வகைப்படுத்தப்படுகிறது.

गणनाथमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification and Ritual Protocol of Gaṇanātha/Vināyaka at Prabhāsa)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம், பிரபாசத்தின் வடபகுதியில் வாயவ்ய (வடமேற்கு) திசை உபப்பகுதியில் உள்ள கணநாத/விநாயக ஸ்தலத்தின் மகிமையும் பூஜை முறையும் உரைக்கிறார். அந்த விநாயகர் “அனைத்து சித்திகளையும் அளிப்பவர்” எனப் போற்றப்படுகிறார்; மேலும் அவர் முன்பு தனதன் (குபேரன்) உடன் இருந்த துணையெனவும், இப்போது கணநாத ரூபத்தில் நிதிகளைப் பாதுகாக்கும் காவலனாக இருந்து உயிர்களுக்கு வெற்றிச் சித்தி வழங்க அங்கு நிலைத்திருக்கிறார் எனவும் ஒருங்கிணைந்த அடையாளம் கூறப்படுகிறது. பின்னர் காலநியமத்துடன் கூடிய சுருக்கமான விதி சொல்லப்படுகிறது—சதுர்த்தி திதி பௌமவாரம் (செவ்வாய்) உடன் சேர்ந்தால், பக்ஷ்யம், போஜ்யம், மோதகம் முதலிய நைவேத்யங்களால் முறையாக வழிபட வேண்டும். இறுதியில் பலஸ்ருதி கூறுவது: இவ்வாறு சரியான வழிபாடு செய்தால் துருவ சித்தி, அதாவது உறுதியான வெற்றி கிடைக்கும்.

उन्नतस्वामिमाहात्म्यवर्णनम् (Uṇṇatasvāmi Māhātmya—Description of the Glory of Unnatasvāmi)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம், ஷிகளால் புனிதப்படுத்தப்பட்ட நீருடன் தொடர்புடைய அழகிய நதிக்கரையில் உள்ள உயர்ந்த விநாயகத் தலத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். அங்கு தெய்வம் கணேசன்/கணநாதன்—தேவகணங்களின் தலைவர்—திரிபுரம் அழிக்கும் பேரசக்தியுடன் ஒன்றுபட்டவரென, சைவக் கோட்பாட்டில் அவரது மகிமை விளக்கப்படுகிறது. பிரபாசத்தின் மகாக்ஷேத்திரத்தில் அவர் உயர்ந்த கஜரூபத்தில் வீற்றிருந்து, எண்ணற்ற கணங்களால் சூழப்பட்டுள்ளார். யாத்திரை தடையின்றி நடைபெற முழு முயற்சியுடன் அவரை வழிபட வேண்டும்; தினமும் மலர், தூபம் முதலியவற்றை அர்ப்பணிக்கச் சொல்லப்படுகிறது. மேலும் சதுர்த்தி திதியில் கூட்டாக அனுஷ்டிக்க வேண்டுமென விதிக்கிறது—நகரவாசிகள் சதுர்த்தியன்று மீண்டும் மீண்டும் மகோৎসவம் நடத்தி, நாட்டின் நலன் (ராஷ்ட்ரக்ஷேமம்) மற்றும் செயல்சித்தி பெற வேண்டும் என்று கூறப்படுகிறது।

Mahākāla-māhātmya (महाकालमाहात्म्य) — The Glory of Mahākāleśvara
இந்த அதிகாரத்தில் பிரபாசத் தல யாத்திரை முறையில் ஈசுவரன் திசை வழிகாட்டல் அளிக்கிறார். பக்தன் வடதிசையில் உள்ள மகாகாலேஸ்வரர் தலத்திற்குச் செல்ல வேண்டும்; அவர் ‘சர்வ-ரக்ஷா-கர’ எனும் பரம பாதுகாவலராக வர்ணிக்கப்படுகிறார். இந்தத் தலத்துடன் தொடர்புடைய நகரம்/குடியிருப்பின் காவலராக ருத்ரரூப பைரவன் க்ஷேத்ரபாலனாக கூறப்படுவதால், தலத்தின் பலன் பாதுகாப்பு மையமான ஷைவத் தத்துவத்துடன் இணைக்கப்படுகிறது. தர்ஷ (அமாவாசை) மற்றும் பூர்ணிமை நாட்களில் ‘மஹாபூஜை’ செய்ய வேண்டுமென விதி கூறப்படுகிறது; யாத்திரையில் கால ஒழுக்கம் முக்கியம் எனத் தெரிவிக்கிறது. பலஸ்ருதியில்—மஹோதய காலத்தில் நீராடி மகாகால தரிசனம் செய்தவன் ‘ஏழாயிரம் பிறவிகள்’ வரை செல்வச் செழிப்பைப் பெறுவான் எனப் புராண மரபு ஊக்கமாக உரைக்கிறது.

महोदयमाहात्म्यवर्णनम् | The Glorification of Mahodaya Tīrtha
இந்த அதிகாரத்தில் ஈச்வரன் ஈசான திசையில் உள்ள மகோதய தீர்த்தத்தின் மகிமையும் விதிமுறையும் கூறுகிறார். யாத்திரிகன் மகோதயத்திற்கு சென்று விதிப்படி நீராடி, பின்னர் பித்ருக்களுக்கும் தேவர்களுக்கும் தர்ப்பணம் செய்ய வேண்டும். ‘பிரதிக்ரஹ’ (தானம் ஏற்றல்) காரணமாக உண்டாகும் தோஷங்கள் போன்ற தர்மத்தில் நுணுக்கமான பரிவர்த்தனைகளில் சிக்கியவர்களுக்கு மகோதயம் சிறப்பு பரிகாரமாக விளங்குகிறது; இதை அனுஷ்டிப்பவருக்கு பயம் எழாது என உரைக்கிறது. இருமுறை பிறந்தவர்களுக்கு இது பேரானந்தம் தரும்; இంద్రியவிஷயங்களில் ஆசை கொண்டவர்களுக்கும், தானம் ஏற்றல் வலையில் சிக்கியவர்களுக்கும் கூட முக்தி நோக்கிய பலன் உண்டு என வாக்குறுதி அளிக்கிறது. மகாகாலத்தின் வடக்கில் தலத்தை காக்க மாத்ருகணங்கள் நிலை கொண்டுள்ளனர்; நீராடிய பின் அவர்களை வழிபட வேண்டும். முடிவில் அபிஷேகத்தால் மகோதயம் பாபநாசியும் முக்திப்ரதமும்; தீர்த்தப் பரப்பு சுமார் அரை குரோசம், அதன் மையம் முனிவர்களுக்கு என்றும் பிரியமான புண்ணியத் தலம் எனப் போற்றப்படுகிறது.

संगमेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् / Description of the Glory of Saṅgameśvara
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் சுருக்கமாக ஒரு தெய்வீக-வழிபாட்டு விதியை அறிவுறுத்துகிறார். வாயவ்ய திசையில் உள்ள சங்கமேஸ்வரத்தைப் பாபநாசகமான சைவத் தீர்த்தமாகவும், ரிஷிகள் கூடும் சங்கமஸ்தலமாகவும் கூறி அதன் மகிமையையும் புனிதத்தையும் நிறுவுகிறார். அதன் அருகிலுள்ள கிழக்கு பகுதியில் ‘குண்டிகா’ எனும் புனிதக் குளம் வர்ணிக்கப்படுகிறது; அது பாபஹரிணி, அங்கே சரஸ்வதி வடவானல-சக்தியுடன் வந்து சேர்ந்ததாகக் கூறப்படுகிறது. முறையாவது—முதலில் குண்டிகாவில் நீராடி, பின்னர் சங்கமேஸ்வரனை வழிபடுதல். பலச்ருதி—பல பிறவிகளிலும் செல்வமும் அன்புச் சந்ததியும் விலகாமல் இருப்பதும், பிறப்பு முதல் இறப்பு வரை உள்ள பாவங்கள் முழுதும் நீங்குவதும் எனப் புகழ்கிறது.

उन्नतविनायकमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Unnata-Vināyaka (the Exalted Gaṇeśa)
இந்த அத்யாயத்தில் ஈசுவரன் பிரபாசப் பகுதியில் “உத்தமஸ்தானம்” எனப் புகழ்பெற்ற புனிதத் தலத்தைச் சுட்டுகிறார். அது ஒரு குறிப்பிட்ட தெய்வீகப் பரிசரத்தின் வடக்கில், உள்ளூர் தூர அளவுகளின்படி அமைந்துள்ளது எனக் கூறப்படுகிறது. அதற்கும் மேலும் வடக்கே பன்னிரண்டு தனு இடைவெளியில் “உன்னத விக்னராஜன்” அருள்புரிந்து நிற்கிறான்; அவன் எல்லா தடைகளையும் அழிப்பவன் (சர்வ-ப்ரத்யூஹ-நாசன) என வர்ணிக்கப்படுகிறான். சதுர்த்தி திதியில் மணமுள்ள திரவியங்கள், பழங்கள், இனிய நைவேத்யங்கள் (மோதகம் முதலியவை) கொண்டு அவனை வழிபட வேண்டும் என விதி கூறப்படுகிறது. இந்த வழிபாட்டின் பலனாக வேண்டிய விருப்பங்கள் நிறைவேறும்; மேலும் “மூன்று உலகங்களிலும் வெற்றி” எனும் ஜயசித்தி கிடைக்கும் என்று பலஸ்ருதி வடிவில் உறுதி அளிக்கப்படுகிறது.

तलस्वामिमाहात्म्यवर्णनम् | The Glory of Taptodaka-Talāsvāmin (Talāsvāmi Māhātmya)
இந்த अध्यாயத்தில் ஈசுவரன் தத்துவ உரையாக, ஒரு உயர்ந்த இடத்தின் வடக்கே சுமார் மூன்று யோஜனை தூரத்தில் உள்ள ஒரு புனிதத் தீர்த்தத்தைச் சுட்டுகிறார். அங்கு தப்தோதகத்துடன் தொடர்புடைய தப்தகுண்டமும், தலாஸ்வாமி எனும் தெய்வத்தின் மகிமையும் கூறப்படுகிறது. முன்னொரு காலத்தில் நீண்ட போருக்குப் பின், தைத்தியர்களின் தலைவனாக வர்ணிக்கப்படும் தலாஸ்வாமியை விஷ்ணு வதம் செய்தார் என்ற புராண நினைவும் எடுத்துரைக்கப்படுகிறது. இதன் அடிப்படையில் யாத்திரை விதி கூறப்படுகிறது—பக்தன் தப்தகுண்டத்தில் நீராடி தலாஸ்வாமியை முறையாக வழிபட வேண்டும்; பித்ருக்களுக்காக பிண்டப் பிரதானமும் செய்ய வேண்டும். இதனால் கோடி-யாத்திரை பலனுக்கு ஒப்பான மிகுந்த புண்ணியம் கிடைக்கும் எனப் பலश्रுதி கூறி, இடநிர்ணயம், புராணச் சான்று, வழிபாட்டு முறை ஆகியவற்றை ஒரே தீர்த்த அலகாக இணைக்கிறது.

कालमेघमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Kāla-Megha)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் ‘காலமேக’ எனப்படும் புனிதத் தலத்தின் மாஹாத்மியத்தை உபதேசிக்கிறார். பக்தன் அத்தலத்திற்குச் செல்ல வேண்டும் எனக் கூறி, கிழக்குத் திசையில் லிங்க வடிவில் வெளிப்பட்டுள்ள க்ஷேத்ரப/க்ஷேத்ரபாலன் (தலக் காவல் தெய்வம்) இருப்பதைச் சுட்டுகிறார். வழிபாடு திதி விதிப்படி அமைந்தது—சிறப்பாக அஷ்டமி அல்லது சதுர்தசி நாளில் பலி சமர்ப்பணத்துடன் அந்த லிங்கத்தைப் பூஜிக்க வேண்டும். பலன் கூறலில் அந்த தெய்வம் வேண்டிய வரங்களை அளிப்பவன்; கலியுகத்தில் கற்பவிருட்சம் போல எளிதில் பலன் தருபவன் எனப் புகழப்படுகிறது. முடிவில் இது ஸ்கந்தமஹாபுராணத்தின் பிரபாசகண்டத்தில் பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்மிய (முதல் பகுதி) 331ஆம் அதிகாரம் என குறிப்பிடப்படுகிறது.

रुक्मिणीमाहात्म्यवर्णनम् | Rukmiṇī Māhātmya (Glorification of Rukmiṇī and the Hot-Water Kuṇḍa)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தில் ஒன்றோடொன்று தொடர்புடைய இரண்டு புனித அம்சங்களை எடுத்துரைக்கிறார்—தெற்குத் திசையில் அளவிட்ட தூரத்தில் உள்ள தப்தோதக-குண்டங்களின் தொகுதி, மேலும் கிழக்குத் திசையில் குறிப்பிட்ட இடைவெளியில் நிறுவப்பட்ட தேவியான ருக்மிணி. தப்தோதக-குண்டம் பரிசுத்திகரிக்கும் தீர்த்தமாகவும், ‘கோடி-ஹத்யா’ போன்ற மிகக் கடும் பாவங்களையும் அழிக்க வல்லதாகவும் கூறப்படுகிறது. சடங்கு வரிசை தெளிவாக நிர்ணயிக்கப்படுகிறது—முதலில் சூடுநீர்க் குண்டத்தில் ஸ்நானம் செய்து, பின்னர் தேவியான ருக்மிணிக்கு சம்பூர்ண பூஜை செய்ய வேண்டும். ருக்மிணி அனைத்துப் பாவங்களையும் போக்கும், மங்களம் அளிக்கும், பக்தர்க்கு நல்வரங்களைத் தரும் தேவியாகப் போற்றப்படுகிறார். பலश्रுதி பகுதியில் குடும்ப வாழ்வின் நிலைத்தன்மை வாக்குறுதியாக வருகிறது—குறிப்பாக பெண்களுக்கு ஏழு பிறவிகள் வரை இல்லம் சிதைவு/திருமண இல்லக் குலைவு ஏற்படாது எனத் தீர்த்தசேவை-பக்தியின் பலனாகச் சொல்லப்படுகிறது.

मधुमत्यां पिङ्गेश्वर-भद्रा-सङ्गम-माहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Pingeshvara and the Bhadrā Confluence at Madhumatī)
ஈசுவரன் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் பத்திரா நதிக்கரையிலும் கடல்சன்னிதியிலும் உள்ள புனிதத் தலங்களின் வரிசையை விளக்குகிறார். அங்கே துர்வாசேஸ்வரன் எனும் லிங்கம் மிகப் பாவநாசகமும் சுகப்ரதமும் எனப் போற்றப்படுகிறது. அமாவாசையில் நீராடி பித்ருக்களுக்கு பிண்டதானம் செய்தால் அவர்கள் நீண்டகாலம் திருப்தியடைவார்கள் என்று கூறப்படுகிறது. ரிஷிகள் நிறுவிய பல லிங்கங்களை தரிசித்து, தொடந்து, பூஜித்தால் யாத்திரிகர்களின் குற்றங்கள் நீங்கும் என உரைக்கப்படுகிறது. பின்னர் க்ஷேத்திர எல்லைகள் கூறப்படுகின்றன—சுற்றுப்புறத்தில் மதுமதி எனும் இடம், தென்மேற்கு திசையில் கண்டகடம். கடற்கரையில் பிங்கேஸ்வரன் திகழ்கிறான்; அங்கே ஏழு கிணறுகள் குறிப்பிடப்படுகின்றன, திருவிழாக் காலங்களில் பித்ருக்களின் ‘கைகள்’ தெரியும் என்ற மரபு சொல்லப்படுகிறது; இதனால் ஸ்ராத்தத்தின் மகிமை வலியுறுத்தப்படுகிறது. இங்கு செய்யும் ஸ்ராத்தம் கயாவை விட பலமடங்கு பலன் தரும் எனக் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் பத்திரா சங்கமம் (கிழக்கு–மேற்கு அமைப்புடன்) சுட்டிக்காட்டப்பட்டு, அதன் புண்ணியம் கங்கா–சாகரத்துக்கு ஒப்பாக மதிக்கப்படுகிறது।

तलस्वामिमाहात्म्यवर्णनम् (Talasvāmi Māhātmya: Origin Legend and Pilgrimage Rite)
இந்த अध्यாயத்தில் தேவி, முன்பு கூறப்பட்ட “தல” வீழ்ச்சியின் காரணமும், தலஸ்வாமியின் பெருமை எவ்வாறு உயர்ந்ததுமென்று ஈசுவரனை வினவுகிறாள். ஈசுவரன் மறைமுகமான தோற்றக் கதையைச் சொல்கிறான்—மஹேந்திரன் எனும் கொடிய தானவன் நீண்ட தவத்தால் தேவர்களை வென்று, பேரழிவைத் தரும் இரட்டைப் போரைக் கோருகிறான். அப்போது ருத்ரனின் உடலில் உறைந்த தீயாற்றலிலிருந்து “தல” எனும் உருவம் தோன்றுகிறது; ருத்ரவீரியத்தால் வலிமை பெற்ற தல, மஹேந்திரனை வென்று ஆடுகிறான். அந்த நடன வேகத்தால் மூவுலகமும் நடுங்கி, இருள் சூழ்ந்து, உயிர்கள் அச்சத்தில் ஆழ்கின்றன. தேவர்கள் ருத்ரனைச் சரணடைந்தபோது, “தல என் புதல்வன்; அவன் அவத்யன்” என்று கூறி, அவர்களை பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் தப்தோதக குண்டத்தின் அருகே, ஸ்துதிஸ்வாமி எனப் பெயர்பெற்ற தலத்தில் இருக்கும் ஹ்ருஷீகேசன் (விஷ்ணு) அருகே அனுப்புகிறான். விஷ்ணு தலுடன் மல்லயுத்தம் செய்து களைப்படைகிறார்; களைப்பை நீக்க தப்தோதக நீரின் வெப்பத்தை மீட்டுத் தருமாறு ருத்ரனை வேண்டுகிறார். ருத்ரன் மூன்றாம் கணால் குண்டத்தை வெப்பமூட்ட, விஷ்ணு நீராடி வலிமை பெற்று தலையை வெல்லுகிறார். தல சிரித்தபடி—அசுத்த நோக்கத்துடனும் விஷ்ணுவின் பரம நிலையைக் கண்டடைந்தேன் எனச் சொல்ல, விஷ்ணு வரம் அளிக்கிறார். தல—தன் புகழ் நிலைத்திருக்கவும், மார்கழி (மார்கஶீர்ஷ) சுக்ல ஏகாதசியில் பக்தியுடன் விஷ்ணு தரிசனம் செய்பவர்களின் பாவம் அழியவும் வேண்டுகிறான். இறுதியில் தீர்த்தத்தின் சக்திகள் கூறப்படுகின்றன—பாவநாசம், களைப்பு நீக்கம், மகாபாதகங்களுக்கும் பிராயச்சித்தம்; அங்கு நாராயண சன்னிதியும், ஶைவ க்ஷேத்ரபாலன் “காலமேக” இருப்பதும் குறிப்பிடப்படுகிறது. யாத்திரை முறையில்—தலஸ்வாமியாக விஷ்ணு ஸ்மரணம், ஸஹஸ்ரஶீர்ஷ மந்திரம் முதலிய ஜபம், ஸ்நானம், அர்க்யம், கந்த-புஷ்ப-வஸ்திரங்களால் பூஜை, அப்யங்கத் திரவியங்கள், நைவேத்யம், தர்மஶ்ரவணம், இரவு ஜாகரணம், தகுதியான வைதிக பிராமணருக்கு காளை/தங்கம்/வஸ்திரம் முதலிய தானம், உபவாசம், ருக்மிணிக்கு வணக்கம் என விதிக்கப்படுகிறது. பலஶ்ருதியில் குண்டஸ்நானமும் தலஸ்வாமி தரிசனமும் பித்ரு உயர்வையும், பல பிறவிகளுக்கான புண்யவிருத்தியையும், பல யாகங்களுக்கு ஒப்பான பலனையும் தரும் எனச் சொல்லப்படுகிறது.

शंखावर्त्ततीर्थमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Śaṅkhāvartta Tīrtha)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் தேவிக்கு இடவழிகாட்டலைத் துல்லியமாக அளிக்கிறார். யாத்திரிகன் மேற்கு நோக்கி ந்யங்குமதீ நதியின் புனிதக் கரையை அடைந்து, அங்கிருந்து தெற்கே ‘சங்காவர்த்த’ எனும் மகாதீர்த்தத்திற்குச் செல்ல வேண்டும். அங்கு உருவச்சித்திரம் பொறிக்கப்பட்ட கல் (சித்ராங்கிதா ஶிலா) உள்ளது; அது ஸ்வயம்பூ ‘ரக்தகர்பா’ சன்னிதியுடன் தொடர்புடையது; கல் வெட்டப்பட்டபின்பும் சிவப்புச் சின்னம் தென்படுவது, நிலப்பரப்பில் புனிதம் நிலைத்திருப்பதைக் காட்டுகிறது. இவ்விடம் விஷ்ணு-க்ஷேத்திரம் எனக் கூறப்படுகிறது. பழைய நிகழ்வில் விஷ்ணு வேதத்தை அபகரித்த ‘சங்க’னை வதம் செய்ததுடன் இத்தீர்த்தத்தின் தோற்றம் இணைக்கப்படுகிறது. நீர்நிலம் சங்க வடிவமென வர்ணிக்கப்படுவதால், பெயருக்கும் மகிமைக்கும் வடிவகாரணம் உறுதியாகிறது. பலன் கூறலில்—இங்கு ஸ்நானம் செய்தால் பிரஹ்மஹத்தியா பாவபாரம் நீங்கும்; சூத்ரனும் படிப்படியாக பிராமணப் பிறவிகளை அடைவான் எனச் சொல்லப்படுகிறது. பின்னர் கிழக்கே ருத்ரகயாவுக்குச் சென்று, முழுத் தீர்த்தபலன் விரும்புவோர் அங்கு கோதானம் செய்ய வேண்டும்—சுத்தி, புண்ணியம், தானநெறி ஒரே யாத்திரை வழியில் ஒன்றிணைகின்றன.

गोष्पदतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् (The Glory of Goṣpada Tīrtha)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன்–தேவி உரையாடலாக, பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் ந்யங்குமதீ நதி-வட்டாரத்தில் உள்ள கோஷ்பத தீர்த்தமும் அதனுடன் தொடர்புடைய ‘ப்ரேத-சிலா’வும் மறைவானதாயினும் மிகுந்த பலன் தருவதாக மகிமை கூறப்படுகிறது. இங்கு செய்யும் ஸ்ராத்தத்தின் பலன் “கயையை விட ஏழுமடங்கு” எனச் சொல்லப்படுகிறது; உதாரணமாக அரசன் ப்ருது செய்த ஸ்ராத்தத்தால் பாவி வேனன் தீய பிறவியிலிருந்து உயர்வு பெற்று விடுதலை அடைந்த வரலாறு தரப்படுகிறது. தீர்த்தத்தின் தோற்றம், விதி, மந்திரங்கள், தகுதியான புரோகிதர் யார் என்பதைக் தேவி கேட்க, இது ரகசிய உபதேசம்; பக்தியுள்ளோருக்கே சொல்லப்பட வேண்டும் என ஈசுவரன் வரையறை செய்கிறார். பின்னர் சௌசம், பிரம்மச்சரியம், ஆஸ்திக்யம், நாஸ்திக சங்கத்தைத் தவிர்த்தல், ஸ்ராத்தப் பொருட்கள் தயாரித்தல், ந்யங்குமதீயில் ஸ்நானம், தேவர்–பித்ரு தர்ப்பணம் ஆகியவற்றின் ஒழுங்கு விளக்கப்படுகிறது. அக்னிஷ்வாத்த, பர்ஹிஷத், சோமப முதலிய பித்ரு தேவதைகளை ஆவாஹனம் செய்து, அறிந்த–அறியாத முன்னோர்கள், துர்கதியில் உள்ளோர், பிற யோனிகளில் பிறந்தோர் வரை அனைவருக்கும் பிண்டதானம் கூறப்படுகிறது; பாயசம், மது, சக்து, பிஷ்டகம், சரு, தானியங்கள், மூல–பழங்கள் அர்ப்பணம், கோதானம், தீபதானம், பிரதக்ஷிணை, தக்ஷிணை, பிண்ட விஸர்ஜனம் ஆகியனவும் இடம் பெறுகின்றன. இதிஹாசப் பகுதியில் வேனனின் அதர்ம ஆட்சி, ரிஷிகளால் அவன் மரணம், நிஷாதன் மற்றும் ப்ருது தோற்றம், ப்ருதுவின் அரசாட்சி, ‘பூமி தோஹனம்’ நிகழ்வு ஆகியவை கூறப்படுகின்றன. வேனனின் பாவத்தால் பிற தீர்த்தங்கள் ஸ்ராத்தத்தை ஏற்க அஞ்சியபோது, தெய்வ ஆணையால் ப்ருது பிரபாசத்தில் கோஷ்பத தீர்த்தத்துக்கு வந்து விதிப்படி செயல் செய்து வேனனுக்கு முக்தி அளிக்கிறார். இறுதியில் இந்த தீர்த்தத்தின் காலக் கட்டுப்பாடுகள் குறைவு, சுப நாட்கள், மேலும் இந்த ரகசியத்தை உண்மையான சாதகர்களுக்கே வழங்க வேண்டும் என்பதும் மீண்டும் வலியுறுத்தப்படுகிறது.

न्यंकुमतीमाहात्म्ये नारायणगृहमाहात्म्यवर्णनम् | Narāyaṇa-gṛha: Glory and Observances near Nyankumatī
ஈச்வரன் தேவியிடம்—கோஷ்பதம் எனப்படும் இடத்தின் தெற்கில், புனிதமான கடற்கரையில், பாபநாசினியாக விளங்கும் ந்யங்குமதியின் அருகே ‘நாராயணக்ருஹம்’ என்ற உத்தம தீர்த்தம் உள்ளது என்று கூறுகிறார். அங்கே கேசவன் கல்பாந்தரங்களிலும் நிலைத்திருப்பவன்; பகைமைக் களங்களை அழித்து, கடுமையான கலியுகத்தில் பித்ருக்களின் உயர்விற்காக இந்த ‘க்ருஹத்தில்’ ஓய்வெடுத்து உலகில் புகழ்பெற்றான் என விளக்கப்படுகிறது. நான்கு யுகங்களுக்கேற்ப அங்கு இறைவனின் பெயர்கள் கூறப்படுகின்றன—கிருதயுகத்தில் ஜனார்தனன், திரேதாவில் மதுசூதனன், த்வாபரத்தில் புண்டரீகாக்ஷன், கலியில் நாராயணன். இவ்வாறு நான்கு யுகங்களிலும் தர்ம ஒழுங்கின் நிலையான மையமாக அந்தத் தலம் நிறுவப்படுகிறது. ஏகாதசியன்று நிராஹாரமாக இருந்து தரிசனம் செய்பவன் ஹரியின் ‘அனந்த’ பரமபத தரிசனப் பயனை அடைவான் என்று கூறப்படுகிறது. தீர்த்தஸ்நானம், ஸ்ராத்தம் போன்ற விதிகள் சொல்லப்பட்டு, சிறந்த பிராமணருக்கு மஞ்சள் ஆடை தானம் செய்யுமாறு அறிவுறுத்தப்படுகிறது. இறுதியில் இதை கேட்பதும் பாராயணம் செய்வதும் சுப சத்கதியை அளிக்கும் என பலश्रுதி கூறுகிறது.

Jāleśvara-liṅga-prādurbhāvaḥ (Origin and Glory of Jāleśvara at the Devikā Riverbank)
ஈசுவரன் தேவிகா நதிக்கரையில் உள்ள ஒளிமிகு லிங்கத்தை ‘ஜாலேஸ்வர’ம் எனப் புகழ்ந்து கூறுகிறார்; நாககன்னியர் அதனை வழிபடுகின்றனர், அதன் நினைவே பிரம்மஹத்தி போன்ற மகாபாபத்தையும் அழிக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. தேவியார் அந்தப் பெயரின் காரணமும், அந்தத் தலத்துடன் தொடர்பு கொள்ளும் பலனும் கேட்கிறார். அப்போது ஈசுவரன் பழைய இதிஹாசத்தை உரைக்கிறார்—பிரபாசத்தில் ஆபஸ்தம்ப முனிவர் நீருக்குள் தவமும் தியானமும் செய்து கொண்டிருந்தார். மீனவர்கள் பெரிய வலை வீசி அறியாமலே முனிவரை நீரிலிருந்து இழுத்தெடுத்தனர்; பின்னர் அவர்கள் மனம் வருந்தி மன்னிப்பு வேண்டினர். முனிவர் கருணை, தர்மம் ஆகியவற்றை எண்ணி, தன் புண்ணியம் உலக நலனுக்காக அமையட்டும்; அவர்களின் குற்றம் தன் மீது சேரட்டும் என வேண்டினார். நாபாக மன்னன் அமைச்சர்கள், புரோகிதருடன் வந்து மீனவர்களுக்கு ‘விலை’ கொடுத்து ஈடு செய்ய முயன்றான்; ஆனால் முனிவர் பணத்தால் அளவிட மறுத்தார். லோமச முனிவர் தகுந்த விலை பசு எனக் கூற, ஆபஸ்தம்பர் கோமாதாவின் புனிதம், பஞ்சகவ்யத்தின் தூய்மை, கோ-ரட்சை மற்றும் தின வழிபாடு தர்மம் என விளக்கினார். மீனவர்கள் பசுவை அளித்தனர்; முனிவர் அவர்கள் நீரிலிருந்து உயர்த்திய மீன்களுடனும் சேர்ந்து ஸ்வர்க்கம் அடைவார்கள் என ஆசீர்வதித்தார்—நோக்கம் மற்றும் நலமே முதன்மை என வலியுறுத்தினார். நாபாகனுக்கு சாதுசங்கத்தின் மகிமை, அரச அகந்தை விலகல் ஆகியவற்றை போதித்து, அரிய ‘தர்ம-புத்தி’ வரம் அளித்தார். இறுதியில் அந்த லிங்கத்தை முனிவரே நிறுவினார்; வலை (ஜாலம்) காரணமாக ‘ஜாலேஸ்வர’ என்ற பெயர் ஏற்பட்டது என ஈசுவரன் கூறுகிறார். ஜாலேஸ்வரத்தில் ஸ்நான-பூஜை, மாஹாத்ம்யம் கேட்குதல், குறிப்பாக சைத்ர சுக்ல த்ரயோதசியில் பிண்டதானம் மற்றும் வேதம் அறிந்த பிராமணருக்கு கோதானம் மிகப் புண்ணியமென அறிவுறுத்தப்படுகிறது.

Huṁkāra-kūpa Māhātmya (The Glory of the Well Filled by the Huṁkāra)
ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் தேவிகா நதியின் இனிய கரையில் உள்ள ‘திரிலோக-விச்ருத’ ஹுங்கார-கிணற்றின் மகிமையை உரைக்கிறார். அங்கே தேவிகா கரையில் தண்டீ என்ற முனிவர் உறுதியான சிவபக்தியுடன் தவம் செய்கிறார். ஒரு குருடான முதிய மான் ஆழமான, நீரற்ற குழி/கிணற்றில் விழுகிறது. முனிவர் கருணையால் உருகினாலும் தவநியமம் குலையாமல் மீண்டும் மீண்டும் ‘ஹும்’ என ஹுங்காரம் செய்கிறார்; அந்த ஒலி-சக்தியால் கிணறு நீரால் நிரம்பி, மான் சிரமத்துடன் வெளியேறுகிறது. பின்னர் அந்த மான் மனித வடிவம் எடுத்து முனிவரை வியப்புடன் கேட்கிறது—இத்தகைய கர்மபலன் எவ்வாறு வெளிப்பட்டது? அது கூறுகிறது: இந்தத் தீர்த்தத்தின் பிரபாவத்தாலேயே இங்கே மான்யோனி அடைந்தேன், இங்கேயே மீண்டும் மனிதனானேன்; வேறு காரணமில்லை. முனிவர் மீண்டும் ஹுங்காரம் செய்ததும் கிணறு முன்புபோல் நீரால் நிரம்புகிறது; அவர் ஸ்நானமும் பித்ரு-தர்ப்பணமும் செய்து இதைச் சிறந்த தீர்த்தம் என அறிந்து பராகதியை அடைகிறார். பலश्रுதி: இன்றும் அங்கே ஹுங்காரம் செய்தால் நீர்தாரை எழுகிறது. அங்கு பக்தன் சென்றால்—முன்பு பாவத்தில் இருந்தாலும்—பூமியில் மீண்டும் மனிதப் பிறவி பெறமாட்டான். ஸ்நானம் செய்து தூய்மையடைந்து சிராத்தம் செய்தவன் எல்லாப் பாவங்களிலிருந்தும் விடுபட்டு பித்ருலோகத்தில் மதிக்கப்படுவான்; கடந்த-எதிர்காலம் சேர்த்து ஏழு குலங்களை உயர்த்துவான் எனச் சொல்லப்படுகிறது।

चण्डीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Caṇḍīśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம், பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் ‘சண்டீஸ்வர’ எனும் மகாலிங்கம் இருப்பதாகவும், அது எல்லாப் பாவங்களையும் நீக்கும் (சர்வபாதகநாசன) சக்தி உடையதாகவும் அறிவுறுத்துகிறார். பக்தியுடன் தரிசித்து பூஜித்தால் பெரும் புண்ணியமும் உள்ளத் தூய்மையும் கிடைக்கும் என்கிறார். பின்னர் கால-விரத முறையைச் சொல்கிறார்—கார்த்திக மாதம் சுக்லபக்ஷ சதுர்தசியன்று உபவாசம் இருந்து, இரவில் ஜாகரணம் செய்ய வேண்டும். இவ்விரதத்தால் பாபநாசம் பெற்று, மகேஸ்வரனுடைய பரமபதத்தை அடைவான் என்று பலश्रுதி கூறி அதிகாரம் நிறைவடைகிறது.

आशापूरविघ्नराजमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Āśāpūra Vighnarāja)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன், வாயவ்ய (வடமேற்கு) திசையில் அமைந்த ‘ஆசாபூர வி்னராஜ’ என்ற திருத்தலத்தின் மகிமையை விளக்குகிறார். அந்தத் தலம் ‘அகல்மஷ’ (மாசற்றது) என்றும் ‘விக்ன-நாசன’ (தடைகள் நீக்குவது) என்றும் போற்றப்படுகிறது; பக்தர்களின் ஆசை-வேண்டுதல்களை நிறைவேற்றுவதால் ‘ஆசாபூரக’ என்ற பெயர் ஏற்பட்டது என கூறப்படுகிறது. தலத்தின் பலன் நிகழ்வுகளால் உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது—ராமன், சீதை, லக்ஷ்மணன் அங்கு கணேசன்/விக்னேசனை வழிபட்டு தங்கள் அபீஷ்டத்தை அடைந்தனர். சந்திரனும் கணாதிபனை ஆராதித்து வேண்டிய வரத்தைப் பெற்றான்; குறிப்பாக எல்லா வகை குஷ்டம் (தோல் நோய்) அழிந்து ஆரோக்கியம் கிடைக்கும் பலன் தெளிவாகச் சொல்லப்படுகிறது. பாத்ரபத மாத சுக்லபக்ஷ சதுர்த்தியில் தேவனை வழிபட்டு, மோதாக்களுடன் பிராமணர்களுக்கு அன்னதானம் செய்ய வேண்டும் என விதி கூறப்படுகிறது. பலச்ருதியாக வி்னராஜன் அருளால் விரும்பிய வெற்றி கிடைக்கும்; மேலும் க்ஷேத்ரத்தை காக்கவும் பயணிகளின் தடைகளை நீக்கவும் ஈசுவரன் அவரை நியமித்தார் என முடிவில் கூறப்படுகிறது.

Chandreśvara–Kalākuṇḍa Tīrtha Māhātmya (चंद्रेश्वरकलाकुण्डतीर्थमाहात्म्य)
அத்தியாயம் 342-ல் பிரபாசகண்டத்தின் கீழ் ஈசுவரன் இடவிசேஷ உபதேசத்தை வழங்குகிறார். தெற்கு–நைர்ருதி திசையில் சிறிது தூரத்தில் சோமன் (சந்திரன்) தானே நிறுவிய பாபஹர லிங்கம் ‘சந்திரேச/சந்திரேசுவர’ எனக் கூறப்படுகிறது. அதன் அருகில் ‘அமிருதகுண்டம்’ என்ற புனித நீர்நிலையம் உள்ளது; அதே ‘கலாகுண்டம்’ என்றும் அழைக்கப்படுகிறது. இங்கு வழிபாட்டு வரிசை தெளிவாகச் சொல்லப்படுகிறது—முதலில் குண்டத்தில் ஸ்நானம் செய்து, பின்னர் சந்திரேசுவரனைப் பூஜிக்க வேண்டும். இவ்வாறு செய்தால் ஆயிரம் ஆண்டுத் தவத்தின் பலன் கிடைக்கும் எனப் பலश्रுதி கூறுகிறது. மேலும் சந்திரன் அமைத்த ஒரு தடாகம்—பதினாறு வில்-அளவு பரப்புடன்—சந்திரேசனுக்குச் சார்பாக கிழக்கு–மேற்கு திசையில் இருப்பதாகக் குறிப்பிடப்பட்டு, இந்த பகுதி தீர்த்த வரைபடம்போல் வழிகாட்டுகிறது. முடிவில் இது பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தின் ஆசாபூரா-மாஹாத்ம்யத் தொடரில் உள்ள அத்தியாயம் எனச் சுட்டப்படுகிறது.

कपिलधाराकपिलेश्वरमाहात्म्ये कपिलाषष्ठीव्रतविधानमाहात्म्यवर्णनम् (Kapiladhārā–Kapileśvara Māhātmya and the Procedure/Glory of the Kapilā-Ṣaṣṭhī Vrata)
இந்த அத்தியாயம் சிவ–தேவி உரையாடலாக அமைந்துள்ளது. முதலில் திசைநிர்ணயம் மற்றும் தீர்த்த-சார்ந்த நிலவியல் குறிப்புகள் மூலம் கபிலேஸ்வரமும் கபிலக்ஷேத்திரமும் எங்கு உள்ளன என்பதைக் கூறி, பின்னர் மகரிஷி கபிலரின் நீண்ட தவமும் மகேஸ்வர பிரதிஷ்டையும் என்ற புராண முன்னுதாரணத்தால் அந்தத் தலத்தின் மஹிமை நிறுவப்படுகிறது. கடலுடன் தொடர்புடைய புனிதப் பெருக்கான ‘கபிலதாரா’ புண்ணியவான்களுக்கு மட்டுமே தென்படும் என விளக்கப்படுகிறது. மையமாக ‘கபிலா-ஷஷ்டி’ விரத விதி கூறப்படுகிறது—அரிய திதி-சேர்க்கை இதன் அடையாளம். தலத்தில் அல்லது சூரியனுடன் தொடர்புடைய இடத்தில் ஸ்நானம், ஜபம், குறிப்பிட்ட திரவியங்களால் சூரியனுக்கு அர்க்யம், பிரதக்ஷிணம், கபிலேஸ்வர அருகில் பூஜை ஆகியவை படிப்படியாக விதிக்கப்படுகின்றன. பின்னர் கும்ப அமைப்பு, சூரியச் சின்னம்/பிரதிமையுடன் தானம் செய்து வேதம் அறிந்த பிராமணருக்கு அளிக்க வேண்டும் என கூறப்படுகிறது. இறுதியில் பலச்ருதி: சேர்க்கப்பட்ட பாபங்கள் நீங்குதல், மகாயாகங்களுக்கு ஒப்பான புண்ணியம், பல தீர்த்த தானங்களுக்கு இணையான மகாபலன் எனப் புகழப்படுகிறது.

जरद्गवेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Jaradgaveśvara Māhātmya (Glorification of Jaradgaveśvara)
அத்தியாயம் 344-ல் பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் அமைப்பில் தேவிக்கு ஈசுவரன் தல வழிகாட்டலை வழங்குகிறார். பாபநாசக லிங்கம் ‘ஜரத்கவேஸ்வர’ம் எனப் புகழப்படுகிறது; அது ஜரத்கவனால் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டதும், கபிலேஸ்வரத்திற்கு அருகில் திசைச் சுட்டியுடன் அமைந்ததும் கூறப்படுகிறது. இத்தலத்தில் தரிசனம்-பூஜை செய்தால் பிரம்மஹத்த்யா முதலான மகாபாபங்களும் தொடர்புடைய குற்றங்களும் நீங்கும் என உரைக்கப்படுகிறது. அதே இடத்தில் நதிதேவி அம்ஷுமதியின் இருப்பும் சொல்லப்படுகிறது. விதிப்படி ஸ்நானம் செய்து பிண்டதானம் (பித்ரு அர்ப்பணம்) செய்ய வேண்டும்; இதனால் பித்ருக்கள் நீண்ட காலம் திருப்தியடைவார்கள் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது. மேலும் வேதம் அறிந்த பிராமணருக்கு வृषபதானம் செய்யுமாறு பரிந்துரைக்கப்படுகிறது. கந்தம்-புஷ்பம் அர்ப்பணம், பஞ்சாமிர்த அபிஷேகம், குக்குலு தூபம், தொடர்ந்து ஸ்துதி, நமஸ்காரம், பிரதக்ஷிணை ஆகிய பக்தி நடைமுறைகள் விவரிக்கப்படுகின்றன. பலவகை உணவுகளால் பிராமண போஜனம் செய்வது தர்மம் என்றும், பலமடங்கு புண்ணியப் பலன் என்றும் கூறப்படுகிறது. இத்தீர்த்தம் க்ருதயுகத்தில் ‘சித்தோதக’ என்றும், கலியுகத்தில் ‘ஜரத்கவேஸ்வர தீர்த்தம்’ என்றும் அழைக்கப்படுகிறது.

नलेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Naleśvara Māhātmya—Account of the Glory of Naleśvara)
இந்த அத்தியாயத்தில் பிரபாச க்ஷேத்திரத்தில் உள்ள ஹாடகேஸ்வர லிங்கத்தின் மகிமை சுருக்கமாக கூறப்படுகிறது; அதன் கிழக்குத் திசையில் நலேஸ்வர எனும் திருத்தலம் இருப்பதாகவும் விளக்கப்படுகிறது. ஈச்வரன் தேவியிடம் திசைச் சுட்டும் குறிப்பிட்ட தூர அளவையும் கூறி, அந்த ஆலயத்தை அடைய வழிகாட்டுகிறார். நலன் தமயந்தியுடன் சேர்ந்து நலேஸ்வரத்தை பிரதிஷ்டை செய்தான் என உரை கூறி, சிறந்த அரச தம்பதியின் அங்கீகாரத்தால் க்ஷேத்திரத்தின் மேன்மை நிறுவப்படுகிறது. பலश्रுதி: முறையாக தரிசித்து பூஜை செய்பவன் கலியுகத் துன்ப-தோஷங்களிலிருந்து விடுபடுவான்; மேலும் த்யூதம்/சூதாட்டத்தில் வெற்றிப் பயனும் பெறுவான் என்று தனிச்சிறப்பாக கூறப்படுகிறது.

कर्कोटकार्कमाहात्म्यवर्णनम् — Karkoṭakārka Māhātmya (Account of the Glory of the ‘Karkoṭaka Sun’)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன், பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் ஆக்நேய (தென்-கிழக்கு) திசைப் பகுதியில் உள்ள ‘கர்கோடக-ரவி’ எனும் சூரியத் திருவுருவின் மகிமையை உபதேசிக்கிறார். அந்த வடிவத்தின் தரிசனமட்டுமே எல்லாத் தேவர்களையும் மகிழ்விக்கிறது எனக் கூறி, ஒரு உள்ளூர் தெய்வத் தோற்றம் அனைத்துத் தெய்வங்களின் அருளுக்கான மையமாக விளங்குகிறது என்று நிறுவப்படுகிறது. பின்னர் சுருக்கமான விதி கூறப்படுகிறது—சப்தமி திதி ஞாயிற்றுக்கிழமையுடன் கூடும் போது, தூபம், கந்தம், அனுலேபனம் போன்ற உபசாரங்களுடன் விதிப்படி பூஜை செய்ய வேண்டும். சரியான காலமும் முறையான காணிக்கைகளும் சேர்ந்த ஆராதனை ‘சர்வ-கில்பிஷ’ எனப்படும் எல்லாப் பாவ/குறைபாடுகளிலிருந்தும் விடுதலை அளிக்கும் என்பது இவ்வத்தியாயத்தின் போதனை. இது ஸ்கந்தமஹாபுராணம் பிரபாசகண்டம், பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தில் 346ஆம் அத்தியாயம்.

हाटकेश्वरमाहात्म्यम् (Hāṭakeśvara Māhātmya: The Glory of Hatakeśvara Liṅga and Agastya’s Āśrama)
ஈசுவரன் தேவியிடம் ஹாடகேஸ்வர லிங்கத்தின் இருப்பிடமும் மகிமையும் கூறுகிறார். அது நலேஸ்வரத்திற்கு அருகிலும், அகஸ்த்யாம்ர-வனத்தின் பக்கத்திலும் உள்ளது; அங்கே முன்பு மகரிஷி அகஸ்த்யர் தவம் செய்தார். பின்னர் காரணக் கதை—விஷ்ணு காலகேய தைத்யர்களை அழித்தபின் மீதமிருந்தோர் கடலில் மறைந்து, இரவில் பிரபாசப் பகுதியில் வந்து தவசிகளைத் தின்று, யாக-தான மரபைச் சிதைத்து, ஸ்வாத்யாயம், வஷட்காரம் போன்ற தர்மக் குறியீடுகள் மங்கச் செய்கிறார்கள். கலங்கிய தேவர்கள் பிரம்மனை அணைகிறார்கள்; பிரம்மன் அவர்களை காலகேயர் என அறிந்து, பிரபாசத்தில் அகஸ்த்யரை நாடச் சொல்கிறான். அகஸ்த்யர் கடலருகே சென்று கடலைக் கண்டுூஷமாகக் குடித்து, தைத்யர்களை வெளிப்படுத்துகிறார்; அவர்கள் தோற்கடிக்கப்படுகிறார்கள், சிலர் பாதாளத்திற்கு ஓடுகிறார்கள். கடலை மீண்டும் நிரப்புமாறு கேட்டபோது, நீர் ஜீர்ணம்/அசுத்தம் ஆகியதாகக் கூறி, பிற்காலத்தில் பகீரதன் கங்கையை கொண்டு வந்து கடலை நிரப்புவான் என முன்னறிவிக்கிறார். இறுதியில் வரங்கள்—அகஸ்த்யாஸ்ரமம் மற்றும் ஹாடகேஸ்வர சன்னிதியில் ஸ்நான-பூஜை செய்தால் மகாபலன்; தினசரி பூஜை கோதானத்துக்கு இணையான புண்ணியம்; ऋது/அயன பூஜை, ஸ்ராத்தம் சிறப்பு பலன் தரும். நம்பிக்கையுடன் இதைச் செவிமடுத்தால் பகல்-இரவு பாவங்கள் உடனே நீங்கும் என பலश्रுதி கூறுகிறது.

नारदेश्वरीमाहात्म्यवर्णनम् | Nāradeśvarī Māhātmya (Glorification of Nāradeśvarī)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரரின் உபதேசமாகச் சுருக்கமான தீர்த்தவிதி கூறப்படுகிறது. பக்தனை நோக்கி—மகாதேவியைச் सम्बோதித்து—மேற்குத் திசையில் உள்ள நாரதேச்வரீ தேவியின் திருத்தலத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்தப்படுகிறது; அவளது சாந்நித்யம் எல்லா துர்பாக்கியத்தையும் அழிப்பதாகப் புகழப்படுகிறது. சிறப்பு விதி: த்ருதியா திதியில் அமைதியான மனத்துடன் தேவியை வழிபடும் பெண் பாதுகாப்பளிக்கும் புண்ணியத்தை நிறுவுகிறாள்; அதன் பயனாக அவளது வம்சத்தில் பெண்கள் துர்பாக்கியக் குறியால் குறிக்கப்படமாட்டார்கள். இடம், காலம், பலன் ஆகியவற்றைச் சொல்லி, இது பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தின் ‘நாரதேச்வரீமாஹாத்ம்யம்’ என நிறைவு பெறுகிறது.

मन्त्रविभूषणागौरी-माहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Mantravibhūṣaṇā Gaurī)
இந்த அத்யாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் உபதேசித்து, பீமேஸ்வரரின் அருகில் உள்ள “தேவி மந்திரவிபூஷணா” என்ற சிறப்பு ரூபத்தை கவனித்து வழிபடுமாறு கூறுகிறார். முன்பு சோமன் இந்த தேவியை முறையாகப் பூஜித்தான் என்று சொல்லி, தேவியின் மகிமையும் தலத்தின் சிறப்பும் விளக்கப்படுகின்றன. பின்னர் விரதத்தின் காலமும் முறையும் நிர்ணயிக்கப்படுகிறது—ஸ்ராவண மாதத்தில் சுக்லபக்ஷத்தின் திருதியைத் திதியில் விதிப்படி இந்த தேவியை வழிபடும் பெண் எல்லா துயரங்களிலிருந்தும் விடுபடுவாள் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது. தலவிளக்கம், பக்தப் பரம்பரை, விரதநேரம் ஆகியவை இணைந்து சுருக்கமான பலனளிக்கும் உபதேசமாக அமைந்துள்ளது।

दुर्गकूटगणपतिमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Durgakūṭa Gaṇapati (Glorification Narrative)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரின் உரையாக துர்ககூடகத்தில் உள்ள விஶ்வேசரின் நுண்ணிய இடவிளக்கம் கூறப்படுகிறது—அவர் பல்லதீர்த்தத்தின் கிழக்கிலும், யோகினீசக்கரத்தின் தெற்கிலும் இருப்பதாகத் தெரிவிக்கிறது. பின்னர் முன்னுதாரணமாக பீமன் இத்தெய்வத்தை வெற்றிகரமாகப் பிரார்த்தித்து அருள்பெற்ற செய்தி கூறப்பட்டு, விதிப்படி வழிபட்டால் இத்தலம் ‘சர்வகாமப்ரதம்’ (எல்லா விருப்பங்களையும் அளிப்பது) என உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது. பால்குண மாதம், சுக்ல பக்ஷம், சதுர்த்தி நாளே வழிபாட்டு காலமாக நிர்ணயிக்கப்படுகிறது. நறுமணம், மலர்கள், நீர் போன்ற எளிய உபசாரங்களுடன் சாஸ்திர விதிப்படி பூஜை செய்தால், பக்தன் சந்தேகமின்றி ஒரு ஆண்டு முழுவதும் நிர்விக்னமாக வாழ்வான் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது.

कौरवेश्वरीमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Kauraveśvarī (Protectress of the Kṣetra)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் கௌரவేశ்வரி தேவியிடம் செல்லுமாறு உபதேசிக்கிறார். முன் ஆராதனையின் காரணமாக அவளது நாமம் குருக்ஷேத்திரத்துடன் தொடர்புடையது என்றும், அவள் புனிதக் க்ஷேத்திரத்தை காக்கும் ரட்சக சக்தி என்றும் விளக்கப்படுகிறது; பீமனும் க்ஷேத்திரரட்சணப் பொறுப்பை ஏற்று முன்பு அவளை வழிபட்டான் என்பதும் நினைவூட்டப்படுகிறது. மகாநவமி நாளில் முயற்சியுடன் செய்யும் பூஜை மிகுந்த பலன் தரும் எனக் கூறப்படுகிறது. அதிதி உபசாரம் மற்றும் தானநெறி குறித்து—சிறப்பாக தம்பதிகளுக்கு அன்னதானம் செய்ய வேண்டும்; தெய்வீகத் தரமுள்ள உணவு-பானங்கள், நன்றாகத் தயாரித்த இனிப்புகள் சமர்ப்பிக்க வேண்டும். இவ்வாறு ஸ்தோத்திரமும் தானமும் செய்தால் தேவியானவள் மகிழ்ந்து பக்தனை மகனைப் போலக் காக்கிறாள்; இடநிலை பக்தி, ரட்சணக் கடமை, ஒழுங்கான தானம் ஆகியவை ஒன்றை ஒன்று வலுப்படுத்தும் எனப் போதிக்கிறது.

सुपर्णेलामाहात्म्यवर्णनम् (Supārṇelā Māhātmya—Account of the Glory of Supārṇelā)
ஈசுவரன் தேவியிடம் திசை வழிகாட்டலுடன் யாத்திரை முறையை உரைக்கிறார்—துர்கா-கூட்டத்தின் தெற்கே அளவிட்ட தூரத்தில் சுபர்ணேலா தீர்த்தமும் அதனுடன் தொடர்புடைய பைரவீ ஸ்தலமும் உள்ளன எனக் கூறுகிறார். பின்னர் அந்தத் தலத்தின் காரணக் கதையும் சொல்லப்படுகிறது—சுபர்ணன் (கருடன்) பாதாளத்திலிருந்து அமிர்தத்தை கொண்டு வந்து நாகர்களின் முன்னிலையில் அங்கே விடுத்தான்; நாகர்கள் கண்டு காத்த அந்த இடம் பூமியில் ‘சுபர்ணேலா’ எனப் புகழ்பெற்றது. அந்த நிலம் சுபர்ணன் நிறுவிய ‘இலா’ என அழைக்கப்படுகிறது; ‘சுபர்ணேலா’ என்ற பெயர் பாபநாசகமானது என்று தெளிவாக விளக்கப்படுகிறது. நடைமுறை விதியாக சுபர்ண-குண்டத்தில் நீராடல், தலத்தில் பூஜை, பிராமணர்களுக்கு உபசாரம், தானம் குறிப்பாக அன்னதானம் கூறப்படுகிறது. பலனாக உயிர்க்கொல்லும் அபாயங்களிலிருந்து பாதுகாப்பு, இல்லத்தில் மங்கலம், பெண் ‘ஜீவவத்ஸா’ ஆகி சந்தானச் செழிப்பு பெறுதல் ஆகியவை உரைக்கப்படுகின்றன.

भल्लतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् | Bhallatīrtha Māhātmya (Glorification of Bhallatīrtha)
ஈஸ்வரன் தேவியிடம், பிரபாசக் கண்டத்தின் மேற்குப் பகுதியில் மித்ரவனத்திற்கு அருகே உள்ள ‘பல்லதீர்த்தம்’ எனும் சிறந்த தீர்த்தத்தைச் சுட்டிக் காட்டுகிறார். இது வைஷ்ணவ ‘ஆதி-க்ஷேத்திரம்’ என்று கூறப்படுகிறது; யுகயுகங்களிலும் விஷ்ணு இங்கே விசேஷமாக நிலைபெறுகிறார் என்றும், உயிர்களின் நலனுக்காக கங்கை இங்கு வெளிப்படையாகத் தோன்றியிருக்கிறாள் என்றும் விளக்கப்படுகிறது. த்வாதசி நாளில் (ஏகாதசி ஒழுக்கத்துடன் தொடர்புபடுத்தி) விதிப்படி நீராடுதல், தகுதியான பிராமணர்களுக்கு தானம், பக்தியுடன் பித்ரு-தர்ப்பணம்/சிராத்தம், விஷ்ணு பூஜை, இரவு விழிப்பு, தீபதானம் ஆகியவற்றைச் செய்ய வேண்டும் என விதிக்கப்படுகிறது; இவை பாவநாசகமும் புண்யப்ரதமும் எனப் போற்றப்படுகிறது. பின்னர் காரணக் கதை—யாதவர்கள் மறைந்த பின் வாசுதேவன் கடற்கரையில் தியானத்தில் அமர்கிறான். ‘ஜரா’ என்ற வேடன், விஷ்ணுவின் பாதத்தை மான் என எண்ணி ‘பல்ல’ (அம்பு) எய்கிறான்; தெய்வரூபம் அறிந்து மன்னிப்பு வேண்டுகிறான். விஷ்ணு இது முன்சாபத்தின் முடிவை நிறைவு செய்த நிகழ்வு எனக் கூறி அவனுக்கு உயர்கதி அளிக்கிறார்; இத்தலத்தில் தரிசனம் செய்து பக்தியுடன் நடப்போர் விஷ்ணுலோகத்தை அடைவார்கள் என அருள்வாக்கு தருகிறார். அம்பு நிகழ்வால் ‘பல்லதீர்த்தம்’ என்ற பெயர் வந்தது; முன்கல்பங்களில் இது ‘ஹரிக்ஷேத்திரம்’ என்றும் அறியப்பட்டது. இறுதியில் வைஷ்ணவ ஒழுக்கங்களை, குறிப்பாக ஏகாதசி கட்டுப்பாட்டை, புறக்கணிப்பது கண்டிக்கப்படுகிறது; பல்லதீர்த்தத்தின் அருகே த்வாதசி பூஜை குடும்பப் பாதுகாப்பும் புண்யவிருத்தியும் தரும் எனப் புகழப்படுகிறது. யாத்திரை பலன் முழுமையடைய விரும்புவோர் முதன்மை பிராமணர்களுக்கு வஸ்திரம், பசு முதலிய தானங்களைச் செய்ய வேண்டும் என அறிவுறுத்தப்படுகிறது.

Kardamālā-tīrtha Māhātmya and the Varāha Uplift of Earth (कर्दमालतीर्थमाहात्म्यं तथा वाराहोद्धारकथा)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் ‘கர்தமாலா’ எனும் தீர்த்தத்தின் மஹாத்மியத்தை உரைக்கிறார். அது மூவுலகிலும் புகழ்பெற்றது; எல்லாப் பாபங்களையும் அகற்றுவது. பிரளயகாலத்தில் ஏகார்ணவத்தில் பூமி மூழ்கி, ஒளிமண்டலங்களும் லயமடைகின்றன; அப்போது ஜனார்தனன் வராஹ ரூபம் கொண்டு தன் தந்தத்தில் பூமியைத் தூக்கி மீண்டும் தக்க இடத்தில் நிறுவுகிறான். பின்னர் விஷ்ணு இத்தலத்தில் நியமபூர்வமாக நீடித்த வாசம் செய்வேன் என அறிவித்து, பித்ருகர்மங்களுடன் இதன் சிறப்பு தொடர்பைச் சொல்கிறான்—கர்தமாலாவில் தர்ப்பணம் செய்தால் பித்ருக்கள் ஒரு கல்பம் முழுதும் திருப்தியடைவார்கள்; கீரை, கிழங்கு, பழம் போன்ற எளிய படையல்களால் செய்த சிராத்தமும் எல்லாத் தீர்த்தங்களிலும் செய்த சிராத்தத்துக்கு ஒப்பாகக் கூறப்படுகிறது. ஸ்நானமும் தரிசனமும் உயர்ந்த கதியையும் கீழ் பிறவிகளிலிருந்து விடுதலையையும் தரும் எனப் பலன் உரைக்கப்படுகிறது. பின்னர் ஒரு அதிசயக் கதை: வேட்டையாடிகளால் அச்சுறுத்தப்பட்ட மான்களின் கூட்டம் கர்தமாலாவில் புகுந்தவுடன் உடனே மனிதநிலையை அடைகிறது; இதைக் கண்ட வேட்டையாடிகள் ஆயுதங்களை விட்டுத் தீர்த்தத்தில் நீராடி பாபமுக்தி பெறுகின்றனர். தேவியின் தோற்றமும் எல்லையும் பற்றிய கேள்விக்கு ஈசுவரன் ‘ரகசிய’ வரலாற்றை வெளிப்படுத்துகிறார்—வராஹ உடல் யாக-சின்னமாக, வேதாங்கங்களும் யாகாங்கங்களும் போல விரிவாக வர்ணிக்கப்படுகிறது; பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் தந்தத்தின் முனை சேற்றால் (கர்தமம்) பூசப்பட்டதால் ‘கர்தமாலா’ என்ற பெயர் ஏற்பட்டது. மேலும் மகாகுண்டம், கங்கை அபிஷேகத்தை ஒத்த பெருஞ்சுனை, விஷ்ணுவின் புனித எல்லை ஆகியவற்றைச் சொல்லி, கலியுகத்தில் ‘சௌகர’ க்ஷேத்திரத்தில் வராஹ தரிசனம் தனித்த புண்ணியமும் மோட்சத்தின் விசேஷத்தையும் அளிக்கும் என முடிக்கிறார்.

Guptēśvara-māhātmya (गुप्तेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Guptēśvara
ஈசுவரன் தேவியிடம்—பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தில் தேவகுப்தேஸ்வரத்திற்குச் செல்; அது மேற்கு-வடமேற்கு திசையில் உள்ளது என அறிவுறுத்துகிறார். அங்கே சோமன் (சந்திரன்) குஷ்டம் போன்ற நோயும் உடல் சிதைவும் ஏற்பட்டதால் வெட்கமுற்று, மறைவாக (குப்தமாக) தவம் செய்தான். ஆயிரம் தெய்வ ஆண்டுகள் தவம் முடிந்தபின் சிவன் நேரில் வெளிப்பட்டு மகிழ்ந்து, சோமனின் க்ஷயத்தையும் நோயையும் நீக்கினார். பின்னர் சோமன் தேவர்கள்-அசுரர்கள் அனைவரும் வணங்கும் மகாலிங்கத்தை நிறுவினான்; மறைத் தவத்தினாலே ‘குப்தேஸ்வர’ என்ற பெயர் ஏற்பட்டது. இந்த லிங்கத்தைப் பார்ப்பதாலும் தொடுவதாலும் தோல் நோய்கள் நீங்கும் எனப் புகழப்படுகிறது. குறிப்பாக திங்கட்கிழமை (சோமவாரம்) வழிபட்டால் வழிபடுவோரின் வம்சத்திலும் குஷ்டத்துடன் பிறப்பு ஏற்படாது என்ற பலன் கூறப்படுகிறது.

बहुसुवर्णेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Bahusuvarṇeśvara Māhātmya (Glory of Bahusuvarṇeśvara)
ஈசுவரன் தேவியிடம், பிரபாசக் க்ஷேத்திரத்தின் ஹிரண்ய-பூர்வ திசைப் பகுதியில் உள்ள பஹுசுவர்ணக/பஹுசுவர்ணேஸ்வர லிங்கத்திடம் செல்லுமாறு உபதேசிக்கிறார். அந்தத் தலத்தின் புனிதத்திற்குக் காரணமாக ஒரு முன்னுதாரணம் கூறப்படுகிறது—தர்மபுத்திரன் அங்கே மிகக் கடினமான யாகத்தைச் செய்து, ‘பஹுசுவர்ண’ எனும் மிக வலிமைமிக்க லிங்கத்தை நிறுவினான் என்று. அந்த லிங்கம் ‘ஸர்வேஸ்வர’ என்றும் அழைக்கப்படுகிறது; எல்லா யாகங்களின் பலனையும் அளிப்பதாகவும், சரஸ்வதி நீருடன் தொடர்பால் விதிபூர்ணமானதாகவும் வர்ணிக்கப்படுகிறது. அங்கே ஸ்நானம் செய்து பிண்டதானம் செய்தால் குல-கோடி முன்னோர்கள் உயர்வடைவார்கள்; ருத்ரலோகத்தில் மரியாதை பெறுவார்கள் என்று விதி கூறப்படுகிறது. கந்தம், மலர்கள் முதலியவற்றால் சாஸ்திர விதிப்படி பக்தியுடன் பூஜித்தால், சதாசிவன் ‘கோடி-பூஜை’க்கு இணையான பலனை அளிப்பான் என்று உறுதியாகச் சொல்லப்படுகிறது. இது ஸ்கந்தபுராணத்தின் பிரபாசகண்டம், பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தில் பஹுசுவர்ணேஸ்வர மாஹாத்ம்யமாக நிறைவுறுகிறது.

शृंगेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Śṛṅgeśvara Māhātmya (Account of the Glory of Śṛṅgeśvara)
“ஈஸ்வர உவாச” எனத் தொடங்கும் இவ்வத்யாயம், தேவியை சுகஸ்தானத்திற்கு அருகிலுள்ள ஒப்பற்ற ஸ்ரீங்கேஸ்வரத் தீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு வழிநடத்துகிறது. அங்கு விதிப்படி ஸ்நானம் செய்து, நியமப்படி ஸ்ரீங்கேசனைப் பூஜிக்க வேண்டும் எனச் சடங்கு-வழிமுறைகள் கூறப்படுகின்றன. இந்தத் தலம் “சர்வபாதகநாசனம்” என்று போற்றப்படுகிறது; முறையான தீர்த்தயாத்திரை மற்றும் ஆராதனையால் எல்லாப் பாவங்களிலிருந்தும் விடுதலை கிடைக்கும் எனப் பலன் உரைக்கப்படுகிறது. முன்னுதாரணமாக ருஷ்யஷ்ருங்கர் முன்பு இத்தலத்தில் சுத்தி/உத்தரவைப் பெற்றார் என்று குறிப்பிடப்படுகிறது. முடிவில் இது ஸ்கந்தமஹாபுராணத்தின் பிரபாசகண்டம், பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தில் “ஸ்ரீங்கேஸ்வரமாஹாத்ம்யவர்ணனம்” என்ற अध्यாயமாகச் சுட்டப்படுகிறது.

कोटीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Description of the Māhātmya of Koṭīśvara
இந்த அத்தியாயத்தில் “ஈஸ்வர உவாச” என்ற உரையாடல் வழியாக கோடீஸ்வர மகாலிங்கத்தின் தலவிளக்கம் மற்றும் பலனுரை சுருக்கமாக கூறப்படுகிறது. ஈசான (வடகிழக்கு) திசையில் கோடிநகரம் எனும் இடம் குறிப்பிடப்பட்டு, அதன் தெற்கு பகுதியில் ஒரு யோஜனை தூரத்தில் கோடீஸ்வர லிங்கம் இருப்பதாக விளக்கப்படுகிறது. வழிபாட்டு முறையும் கூறப்படுகிறது—விதிப்படி நீராடி, பின்னர் லிங்கபூஜை செய்ய வேண்டும். கோடீஸ்வரன் ‘கோடி யாக’ பலனை அளிப்பவன் என்றும், எல்லாப் பாவங்களிலிருந்தும் விடுதலை தருபவன் என்றும் போற்றப்படுகிறான். விதிமுறைப்படி நீராடி வழிபடுவோருக்கு சர்வபாதக நிவாரணமும், கோடி யாகத்துக்கு இணையான மகாபுண்ணியமும் கிடைக்கும் என பலனுரை கூறுகிறது. இது ஸ்கந்தபுராணம் பிரபாச கண்டம், பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தில் கோடீஸ்வர மாஹாத்ம்ய வர்ணனை ஆகும்.

Nārāyaṇa-tīrtha-māhātmya (Glory of Nārāyaṇa Tīrtha)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் உபதேசித்து, யாத்திரிகன் ‘நாராயண’ எனப்படும் தீர்த்தத்திற்குச் செல்ல வேண்டும் என வழிகாட்டுகிறார். அந்த தீர்த்தத்தின் ஈசான (வடகிழக்கு) பகுதியில் ‘சாண்டில்யா’ என்ற வாபி/குளம் உள்ளது என்று துல்லியமான இடக் குறிப்பு தரப்படுகிறது. விதிப்படி அங்கே நீராடி, சாண்டில்ய முனிவரை வழிபட வேண்டிய முறையும் கூறப்படுகிறது. ரிஷி-பஞ்சமி நாளில் பத்திவிரதை பெண் ஸ்பரிச-அஸ்பரிச நியமத்தைப் பின்பற்றினால் ரஜோதோஷம் (மாதவிடாய் அசௌசம்) பற்றிய அச்சம் நிச்சயமாக நீங்கும் எனப் பலன் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில் இது ஸ்கந்தபுராணத்தின் பிரபாசகண்டத்தில் உள்ள ‘நாராயண-தீர்த்த-மாஹாத்ம்ய’ அத்தியாயம் எனக் குறிப்பிடப்படுகிறது.

Śṛṅgāreśvara Māhātmya (Glory of Śṛṅgāreśvara at Śṛṅgasara)
இந்த அதிகாரத்தில் ஈசுவரன் மகாதேவியிடம் உரைத்து ‘ஸ்ருங்கசார’ எனும் புனிதத் தலத்தின் சிறப்பை எடுத்துரைக்கிறார். அங்கே நிலைபெற்ற லிங்கம் ‘ஸ்ருங்காரேஸ்வரர்’ என்று புகழ்பெற்றது. தலத்தின் புனிதத்திற்குக் காரணமாக ஒரு பழம்பெரும் தெய்வ நிகழ்வு கூறப்படுகிறது—ஹரி கோபியருடன் அங்கே ஸ்ருங்கார லீலை நிகழ்த்தியதால், அந்தத் தலத்துக்கும் லிங்கத்துக்கும் இப்பெயர் ஏற்பட்டதாக விளக்கப்படுகிறது. பின்னர், விதி-விதானப்படி அந்த இடத்தில் பவ (சிவன்) வழிபாடு செய்தால் சேர்க்கப்பட்ட பாபங்கள் அழியும் என அறிவுறுத்தப்படுகிறது. பலश्रுதி கூறுவது—வறுமை மற்றும் துயரால் வாடும் பக்தன் அங்கே ஆராதனை செய்தால் இனி மீண்டும் அத்தகைய வறுமை-துயரைச் சந்திக்கமாட்டான்; ஆகவே இது பரிகார பக்திக்கும் நெறி-சடங்கு ஒழுக்கத்திற்கும் அங்கீகாரமுள்ள தலம் எனப் போற்றப்படுகிறது.

मार्कण्डेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Glory of Mārkaṇḍeśvara (Narrative Description)
அத்தியாயம் 361 இல் ஈசுவரர்–தேவி உரையாடலின் வழியாகச் சுருக்கமான தீர்த்த உபதேசம் கூறப்படுகிறது. சாதகன் ஹிரண்யாதடத்திற்கு செல்ல வேண்டும் என்றும், அங்கே ‘கடிகாஸ்தானம்’ எனப்படும் ஒரு குறிப்பிட்ட இடம் இருப்பதாகவும், அது முன்பு ஒரு சித்தரிஷியுடன் தொடர்புடையதாகவும் விளக்கப்படுகிறது. அந்த இடத்தின் புனிதம் ம்ருகண்டு முனிவரின் யோகசித்தியால் நிலைபெற்றதாகக் கூறப்படுகிறது. அவர் தியானயோகத்தால்—ஒரு நாடி அளவிலேயே பலன் கிடைத்ததாகச் சொல்லி—அதே இடத்தில் லிங்கத்தை நிறுவினார். அந்த லிங்கம் ‘மார்கண்டேஸ்வரர்’ எனப் பெயர்பெற்று, அதன் தரிசனமும் பூஜையும் மட்டும் செய்தாலே எல்லாப் பாவங்களும் அடங்க/நீங்கும் என உரை வலியுறுத்துகிறது. உள்ளார்ந்த தவவலிமையும் பொதுமக்களுக்கு எளிதான பக்திசேவையும் இணையும் விதத்தை காட்டி, பிரபாசக்ஷேத்திரத்தின் ஒரு சிறு தீர்த்த-வரைபடத்தை யாத்திரை வழிகாட்டுதலாக இவ்வத்தியாயம் தருகிறது.

Koṭihrada–Maṇḍūkeśvara Māhātmya (कोटिह्रद-मण्डूकेश्वरमाहात्म्य)
ஈசுவரன் தேவியிடம் பிரபாச-க்ஷேத்திரத்தில் வரிசையாக மேற்கொள்ள வேண்டிய தீர்த்தயாத்திரையை உபதேசிக்கிறார். முதலில் மண்டூகேஸ்வரத்திற்குச் செல்லுமாறு கூறி, மாண்டூக்யாயனரின் தொடர்பில் நிறுவப்பட்ட சிவலிங்கத்தைச் சுட்டுகிறார். அதன் அருகில் கோடிஹ்ரதம் எனும் புனித நீர்நிலையும், அங்கு அதிஷ்டாதா ரூபமாக கோடீஸ்வர சிவனும் உள்ளார்; அங்கே நிலைபெற்ற மாத்ருகணம் விரும்பிய பலனை அளிப்பதாகக் கூறப்படுகிறது. விதி—கோடிஹ்ரத தீர்த்தத்தில் நீராடி லிங்கபூஜை செய்ய வேண்டும்; மேலும் மாத்ருக்களையும் வழிபட வேண்டும். இதனால் துயரம் மற்றும் சோகம் நீங்கி விடுதலை கிடைக்கும் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது. பின்னர் கிழக்கே ஒரு யோஜனை தூரத்தில் திரிதகூபம் எனும் இடம் குறிப்பிடப்படுகிறது—அது மிகத் தூயது, எல்லாப் பாவங்களையும் அழிப்பது; பல தீர்த்தங்களின் மகிமை அங்கேயே ஒன்று சேர்ந்து ‘நிலைத்துள்ளது’ என வலியுறுத்தப்படுகிறது. கோலோபனில் இது பிரபாசக் கண்டத்தின் இப்பகுதியில் 362ஆம் அத்தியாயம் எனத் தெரிவிக்கப்படுகிறது.

एकादशरुद्रलिङ्गमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of the Eleven Rudra-Liṅgas
இந்த அதிகாரத்தில் பிரபாசக்ஷேத்திரத்தின் யாத்திரை வழிமுறையும் விதியும் சுருக்கமாக கூறப்படுகிறது. ஈசுவரன் தேவியிடம்—கோஷ்பதம் எனும் இடத்தின் வடக்கே இரண்டு கவ்யூதி தூரத்தில் புகழ்பெற்ற வலாயத் தீர்த்தம் உள்ளது; அங்கு பக்தியுடன் செல்ல வேண்டும் என அறிவுறுத்துகிறார். வலாயத்தில் ‘ஏகாதச ருத்ரர்கள்’ தத்தம் ஸ்தான-லிங்கங்களாக விளங்குகின்றனர்; அஜைகபாதன், அஹிர்புத்ந்யன் முதலிய பெயர்கள் குறிப்பிடப்படுகின்றன. அந்த லிங்கங்களை விதிப்படி வழிபட்டால் எல்லாப் பாவங்களும் நீங்கி முழு தூய்மை பெறப்படும் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது.

Hiraṇya-taṭa–Tuṇḍapura–Gharghara-hrada–Kandeśvara Māhātmya (हिरण्यातुण्डपुर-घर्घरह्रद-कन्देश्वर माहात्म्यम्)
ஈசுவரன் மகாதேவியிடம், ஹிரண்ய-தடத்தில் துண்டபுரம் என்ற தலம் இருப்பதாகவும், அங்கே கற்கர-ஹ்ரதம் என்ற புனித நீர்நிலையுடன் இணைந்ததாகவும் கூறுகிறார். அந்தத் தலத்தின் அதிஷ்டான தெய்வம் கந்தேஸ்வரன் என அறிவிக்கப்படுகிறது. சிவன், அந்த இடத்தில் தன் ஜடைகள் கட்டப்பட்டன என்ற தெய்வீக நினைவைக் கூறி, தலத்தின் மஹிமையை உறுதிப்படுத்துகிறார். பக்தன் அங்கு சென்று தீர்த்தஸ்நானம் செய்து, விதிப்படி கந்தேஸ்வரனைப் பூஜிக்க வேண்டும் என்ற வழிமுறை சுட்டப்படுகிறது. இதன் பலன் அறமும் முக்தியும் சார்ந்தது—கடுமையான பாபங்கள் நீங்கி, ‘சாசனம்’ பெறப்படுகிறது; அதாவது இறை அருள்-பாதுகாப்பும், புராண வழக்கில் அங்கீகரிக்கப்பட்ட ஆசீர்வாதமும்।

संवर्तेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Saṃvarteśvara Māhātmya (Glorification of Saṃvarteśvara)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஈசுவரன் தேவியிடம் உபதேசித்து, யாத்திரிகன்–சாதகன் ‘உத்தம’மான ஸம்வர்தேஸ்வரத் திருத்தலத்திற்குச் செல்ல வேண்டிய வழிகாட்டுதலை அளிக்கிறார். ஸம்வர்தேஸ்வரம் இந்த்ரேஸ்வரத்தின் மேற்கிலும், அர்கபாஸ்கரத்தின் கிழக்கிலும் இருப்பதாகக் கூறி, அருகிலுள்ள புனிதத் தலங்களுடன் தொடர்புடைய திசைவரைபடம் போல இடத்தை விளக்குகிறார். இங்கு குறைந்தபட்ச வழிபாட்டு முறையே கூறப்படுகிறது—முதலில் மகாதேவரின் தரிசனம், பின்னர் புஷ்கரிணியின் நீரில் ஸ்நானம்; இதுவே செயல்படும் பக்திச் செயல் எனப் போற்றப்படுகிறது. பலश्रுதியில், இவ்வாறு செய்பவன் பத்து அஸ்வமேத யாகங்களின் பலனை அடைவான் என்று கூறப்படுகிறது. முடிவில் இது ஸ்கந்தபுராணத்தின் பிரபாசகண்டம், பிரபாசக்ஷேத்ரமாஹாத்ம்யத்தின் முதல் பிரிவில் உள்ள ३६५ஆம் அத்தியாயம் ‘ஸம்வர்தேஸ்வரமாஹாத்ம்யவர்ணனம்’ எனக் குறிக்கப்படுகிறது।

प्रकीर्णस्थानलिङ्गमाहात्म्यवर्णनम् — Discourse on the Māhātmya of Liṅgas in Dispersed Sacred Sites
ஈசுவரன் மகாதேவியிடம்—ஹிரண்யாவின் வடக்கில் ‘சித்தி-ஸ்தான’ எனப்படும் பகுதிகளுக்குச் செல்லுமாறு உபதேசிக்கிறார்; அங்கு சித்த மகரிஷிகள் வாசிக்கின்றனர். பின்னர் அத்தியாயம் சிதறிய புனிதத் தலங்களில் உள்ள லிங்கங்களின் மஹாத்மியத்தை எண்ணிக்கைகளுடன் கூறுகிறது—லிங்கங்கள் எண்ணிலடங்காதவை என்றாலும்: ஒரு தொகுதியில் நூற்றுக்கும் மேற்பட்ட புகழ்பெற்ற லிங்கங்கள், வஜ்ரிணி கரையில் பத்தொன்பது, ந்யங்குமதி கரையில் 1200-க்கும் மேல், கபிலா கரையில் அறுபது சிறந்த லிங்கங்கள், சரஸ்வதியுடன் தொடர்புடையவை கணக்கற்றவை எனத் தெரிவிக்கிறது. பிரபாசக் க்ஷேத்திரம் சரஸ்வதியின் ஐந்து ஓடைகள் (பஞ்சஸ்ரோதஸ்) மூலம் வரையறுக்கப்படுகிறது; அவற்றின் ஓட்டங்கள் பன்னிரண்டு யோஜன அளவிலான புனிதப் பரப்பை நிர்ணயிக்கின்றன. எங்கும் குளங்கள், கிணறுகளில் நீர் எழுகிறது; அந்த நீரை ‘ஸாரஸ்வத’ நீர் என அறிந்து அருந்துதல் போற்றப்படுகிறது. உரிய நம்பிக்கையுடன் எங்கு நீராடினாலும் ஸாரஸ்வத-ஸ்நானத்தின் பலன் கிடைக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில் ‘ஸ்பர்ஷ-லிங்கம்’ என்பது ஸ்ரீ சோமேசன் என அடையாளப்படுத்தப்படுகிறது; க்ஷேத்திரத்தின் மைய லிங்கத்தை சோமேசனாக அறிந்து வழிபட்டால் அது சோமேச வழிபாடே ஆகும் என்று கூறி, சிதறிய சிவத் தலங்களை ஒரே சைவக் குறிக்கோளில் ஒன்றிணைக்கிறது.
Prabhāsa is presented as a spiritually efficacious kṣetra where tīrtha-contact, devotion, and disciplined listening to purāṇic discourse are said to remove fear of saṃsāra and confer elevated destinies.
Merits are framed in yajña-like terms: purification, removal of sins, freedom from afflictions, and attainment of higher states—often conditioned by faith (śraddhā), tranquility, and proper eligibility.
The opening chapter emphasizes transmission-legends (Śiva → Pārvatī → Nandin → Kumāra → Vyāsa → Sūta) and the Naimiṣa inquiry setting, establishing Prabhāsa’s māhātmya within an authoritative purāṇic lineage.