Prabhasa Kshetra Mahatmya

Vyasa

Prabhasa Khanda366 Adhyayas8991 Shlokas

This section is centered on Prabhāsa-kṣetra, a coastal pilgrimage region in western India traditionally associated with Somnātha/Someśvara worship and a dense network of tīrthas. The text treats the landscape as a ritual field where travel (yātrā), bathing, and recitation function analogously to Vedic rites, while also embedding the site in a broader purāṇic memory-map through genealogies of teachers and narrators.

Adhyayas in Prabhasa Kshetra Mahatmya

366 chapters to explore.

Adhyaya 1

प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये प्रस्तावना (Prologue: Invocation, Authority, and Eligibility)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದ ಕಥಾಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯ-ಪರಂಪರೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರಾಣಾರ್ಥದ ಮೂಲ ಜ್ಞಾತಾ-ಗುರುವಾಗಿ ವ್ಯಾಸರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದ ಋಷಿಗಳು ಸೂತ (ರೋಮಹರ್ಷಣ)ನನ್ನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಹಿಂದಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಯಾತ್ರೆಯ ಉಲ್ಲೇಖದೊಂದಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೈಷ್ಣವೀ ಮತ್ತು ರೌದ್ರೀ ಯಾತ್ರೆಗಳ ವಿವರಣೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಸ್ತುತಿ, ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪ (ಚಿನ್ಮಾತ್ರ)ಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ಅಮೃತ–ವಿಷ ವಿರೋಧದಿಂದ ರಕ್ಷಣಾಭಾವ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸೂತ ಹರಿಗೆ ಓಂಕಾರಸ್ವರೂಪ, ಪರಾತ್ಪರ ಹಾಗೂ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಕಥೆ ಸುಸಂಘಟಿತ, ಅಲಂಕೃತ ಮತ್ತು ಪಾವನಕಾರಿಣಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ನೀತಿನಿಯಮಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ—ನಾಸ್ತಿಕರಿಗೆ ಈ ಉಪದೇಶ ನೀಡಬಾರದು; ಶ್ರದ್ಧಾವಂತ, ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪಠಣ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕಾರ, ನಿತ್ಯಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಸದಾಚಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿನ ಶಿವನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಸೂತವರೆಗೆ ಬಂದ ಶ್ರವಣ-ವಂಶಾವಳಿ ಹೇಳಿ, ಈ ಭಾಗವು ಸಂಪ್ರದಾಯಾಧಾರಿತ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ವೃತ್ತಾಂತವೆಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

30 verses

Adhyaya 2

Purāṇa-lakṣaṇa, Purāṇa-anuक्रम, and Upapurāṇa Enumeration (पुराणलक्षण–पुराणानुक्रम–उपपुराणनिर्देश)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಕಥಾ-ಪ್ರವಚನವನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ—ಅದರ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಗುಣ-ದೋಷಗಳು, ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಗುರುತಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು. ಸೂತನು ಉತ್ತರವಾಗಿ ವೇದ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳ ಆದ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿ, ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣಸಂಪುಟದ ಮಹಾವಿಸ್ತಾರ, ಹಾಗೂ ನಂತರ ವ್ಯಾಸರು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಿ ಅಷ್ಟಾದಶ ಮಹಾಪುರಾಣಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿದ ವಿಚಾರವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಮಹಾಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಪುರಾಣಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಗಣನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅನೇಕ ಕಡೆ ಅಂದಾಜು ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆಯ ಜೊತೆಗೆ ದಾನವಿಧಾನಗಳೂ ಬರುತ್ತವೆ—ಗ್ರಂಥಪ್ರತಿಲಿಪಿ ಮಾಡುವುದು, ದಾನ ಮಾಡುವುದು, ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಪುಣ್ಯಸಾಧನೆ. ಪುರಾಣದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಂಚಲಕ್ಷಣ (ಸರ್ಗ, ಪ್ರತಿಸರ್ಗ, ವಂಶ, ಮನ್ವಂತರ, ವಂಶಾನುಚರಿತ) ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಗುಣಭೇದದಿಂದ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ/ರಾಜಸ/ತಾಮಸ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ತದನುಗುಣ ದೇವತಾ-ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ–ಪುರಾಣ ಪರಂಪರೆ ವೇದಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿರಾಧಾರವೆಂದು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿ, ಸ್ಕಂದಪುರಾಣದ ಆಂತರಿಕ ಸಪ್ತವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಭಾಸಿಕ ಖಂಡದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಸ್ಥಳಾಧಾರಿತ ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳ ವಿವರಣೆಗೆ ಪೀಠಿಕೆ ಇಡುತ್ತದೆ।

107 verses

Adhyaya 3

तीर्थविस्तरप्रश्नः प्रभासरहस्यप्रकाशश्च (Inquiry into the Spread of Tīrthas and the Revelation of Prabhāsa’s Secret)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು, ಹಿಂದಿನ ಸೃಷ್ಟಿವಿಷಯಗಳ ನಂತರ, ಸೂತನಿಂದ ತೀರ್ಥಗಳ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸೂತನು ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪೂರ್ವ ಸಂವಾದವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅಲ್ಲಿ ದೇವಿ ದಿವ್ಯಸಭೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಶಿವನನ್ನು ದೀರ್ಘ ಸ್ತೋತ್ರದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಶಿವನು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಶಿವ-ಶಕ್ತಿಗಳ ಪರಮಾಭೇದವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿ, ಯಜ್ಞಕರ್ಮ, ಲೋಕಕಾರ್ಯ, ಕಾಲಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪರಸ್ಪರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ವಿಶಾಲ ತಾದಾತ್ಮ್ಯ-ವಚನಮಾಲೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ದೇವಿ ಕಲಿಯುಗಪೀಡಿತ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ—ಯಾವ ತೀರ್ಥದ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ಸಮಸ್ತ ತೀರ್ಥಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು. ಶಿವನು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪ್ರಭಾಸವನ್ನು ಗುಹ್ಯವಾದ ಪರಮ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಉನ್ನತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಪಟಿಗಳು, ಹಿಂಸಕರು, ನಾಸ್ತಿಕರು ಇಂತಹ ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ವಾಗ್ದತ್ತ ಫಲ ಸಿಗದು ಎಂಬ ನೈತಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯೂ, ಕ್ಷೇತ್ರಶಕ್ತಿ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಸೂಚನೆಯೂ ಬರುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಪ್ರಕಾಶ, ಅದರ ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರ, ಹಾಗೂ ಇಚ್ಛಾ-ಜ್ಞಾನ-ಕ್ರಿಯಾ ಎಂಬ ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು ಎಂಬುದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟು, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳುವವರಿಗೆ ಪಾವನತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಫಲಶ್ರುತಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ।

149 verses

Adhyaya 4

प्रभासक्षेत्रप्रमाण-त्रिविधविभाग-श्रीसोमेश्वरमाहात्म्य (Prabhāsa: Measurements, Threefold Division, and the Somēśvara Discourse)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಪ್ರಭಾಸತೀರ್ಥದ ಸರ್ವತೀರ್ಥೋತ್ತಮತ್ವ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಏಕೆ ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು—ಪ್ರಭಾಸವು ತನ್ನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಅಲ್ಲಿ ತಾನು ನಿತ್ಯ ಸನ್ನಿಹಿತನಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ದಾನ, ತಪ, ಜಪ, ಯಜ್ಞಾದಿಗಳ ಫಲ ಕ್ಷಯವಾಗದು ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಕ್ಷೇತ್ರ–ಪೀಠ–ಗರ್ಭಗೃಹ ಎಂಬ ತ್ರಿಸ್ತರ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ, ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಫಲವೃದ್ಧಿ ಆಗುವುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಗಡಿಗಳು, ದಿಕ್ಕುಚಿಹ್ನೆಗಳು, ಒಳಗಿನ ರುದ್ರ–ವಿಷ್ಣು–ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಭಾಗ, ತೀರ್ಥಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಹಾಗೂ ರೌದ್ರೀ–ವೈಷ್ಣವೀ–ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಯಾತ್ರೆಗಳು ಇಚ್ಛಾ–ಕ್ರಿಯಾ–ಜ್ಞಾನ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಕಾಲಭೈರವ/ಕಾಲಾಗ್ನಿರುದ್ರರ ರಕ್ಷಣಾ-ಶುದ್ಧೀಕರಣ ತತ್ತ್ವ, ಶತರುದ್ರೀಯವು ಆದರ್ಶ ಶೈವ ಪಠ್ಯ/ಲಿಟುರ್ಗಿ ಎಂಬ ಮಹತ್ವ, ವಿನಾಯಕ, ದಂಡಪಾಣಿ, ಗಣಾದಿ ರಕ್ಷಕರ ವರ್ಣನೆ ಇವೆ. ಜೊತೆಗೆ ದ್ವಾರ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಗೌರವ, ಘೃತ-ಕಂಬಳಾದಿ ಅರ್ಪಣೆ, ವಿಶೇಷ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ನಿಯಮಗಳು ಎಂಬ ಯಾತ್ರಾ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಗಳನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

129 verses

Adhyaya 5

प्रभासक्षेत्रस्य अतिविशेषमहिमा — The Supreme Eminence of Prabhāsa-kṣetra

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸೂತನ ಉಪೋದ್ಘಾತದ ನಂತರ ದೇವಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸವನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಇದು ಯೋಗಿಗಳು ಹಾಗೂ ವೈರಾಗ್ಯವಂತರಿಗೆ ಪರಾಗತಿಯ ಸ್ಥಾನ; ಇಲ್ಲಿ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದವರು ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ, ದುರ್ವಾಸ, ಭರದ್ವಾಜ, ವಸಿಷ್ಠ, ಕಶ್ಯಪ, ನಾರದ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಮೊದಲಾದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸದೆ ನಿರಂತರ ಲಿಂಗಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುವುದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನಿತೀರ್ಥ, ರುದ್ರೇಶ್ವರ, ಕಂಪರ್ದೀಶ, ರತ್ನೇಶ್ವರ, ಅರ್ಕಸ್ಥಳ, ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ, ಮಾರ್ಕಂಡೇಯಸ್ಥಾನ, ಸರಸ್ವತಿ/ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಜಪ-ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಮಹಾಸಭೆಗಳ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಧನಾಘನತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರನ ದರ್ಶನದಿಂದ ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸಿತ ಸಮಗ್ರ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಸ್ನಾನ-ಪೂಜೆಯಿಂದ ಯಜ್ಞಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಪಿಂಡ-ಶ್ರಾದ್ಧದಿಂದ ಪಿತೃಉದ್ಧಾರ ಬಹುಗುಣವಾಗುತ್ತದೆ; ನೀರಿನ ಸಹಜ ಸ್ಪರ್ಶವೂ ಪುಣ್ಯಕರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ವಿಭ್ರಮ-ಸಂಭ್ರಮ ಎಂಬ ಗಣಗಳು, ವಿನಾಯಕಸ್ವರೂಪ ಉಪಸರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ‘ಹತ್ತು ದೋಷಗಳು’ ಹೇಳಿ, ವಿಘ್ನನಿವಾರಣಕ್ಕೆ ದಂಡಪಾಣಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಉಪಾಯವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳ ಕಾಮ್ಯರು ಅಥವಾ ನಿಷ್ಕಾಮರು—ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರೆ ಶಿವನ ದಿವ್ಯಧಾಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮಹಾದೇವನ ಗುಣಗಳು ಅವರ್ಣನೀಯವೆಂದು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.

45 verses

Adhyaya 6

सोमेश्वरलिङ्गस्य परमार्थवर्णनम् (Theological Description of the Someshvara Liṅga at Prabhāsa)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ, ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ವಿಷಯದ ಅತಿಶಯತೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ—ಇತರ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲಿಂಗಗಳಿಗಿಂತ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಫಲಪ್ರದ ಶಕ್ತಿ ಏಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಹಾಗೂ ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಶೇಷ ಮಹಿಮೆ ಏನು ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು—ಇದು ಪರಮ ‘ರಹಸ್ಯ’ ಉಪದೇಶ; ತೀರ್ಥ, ವ್ರತ, ಜಪ, ಧ್ಯಾನ, ಯೋಗಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಪ್ರಭಾಸ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಪರಮಾರ್ಥಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—ಅದು ಧ್ರುವ, ಅಕ್ಷಯ, ಅವ್ಯಯ; ಭಯ, ಮಲ, ಪರಾಧೀನತೆ, ಕಲ್ಪನಾ-ವಿಸ್ತಾರಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತ; ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಅತೀತ. ಆದರೂ ಸಾಧಕನ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಜ್ಞಾನದೀಪದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಪ್ರಣವ/ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮ ತತ್ತ್ವ, ಹೃದಯಕಮಲ ಮತ್ತು ದ್ವಾದಶಾಂತದ ಅಂತಃಸ್ಥಿತಿ, ‘ಕೇವಲ’ ‘ದ್ವೈತವರ್ಜಿತ’ ಅದ್ವಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ. ವೇದಸೂಚನೆಯಂತೆ ‘ತಮಸ್ಸಿನ ಪಾರ ಮಹಾನ್ ಪುರುಷ’ನನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಮಾತು ಬಂದು, ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗದು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವರ್ಣದವರು ಪಠಣ/ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿದರೆ ಪಾಪನಾಶವಾಗಿ ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

41 verses

Adhyaya 7

सोमेश्वरनाम-प्रभाव-वर्णनम् | Someshvara: Names Across Kalpas, Boon of Soma, and the Sacred Topography of Prabhāsa

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಹಿಂದಿನ ಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಬಳಿಕ ಶಂಕರನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ—“ಸೋಮೇಶ್ವರ/ಸೋಮನಾಥ” ಎಂಬ ನಾಮವು ಹೇಗೆ ಉದ್ಭವಿಸಿತು, ಅದು ಹೇಗೆ ಸ್ಥಿರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕಲ್ಪಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಏಕೆ ನಾಮಭೇದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ? ಲಿಂಗದ ಹಿಂದಿನ ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ನಾಮಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಉತ್ತರವಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮಯುಗಗಳ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವು ವಿಭಿನ್ನ ಬ್ರಹ್ಮ-ಪರ್ಯಾಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ನಾಮಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಆ ನಾಮಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ, ವರ್ತಮಾನ “ಸೋಮನಾಥ/ಸೋಮೇಶ್ವರ” ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ “ಪ್ರಾಣನಾಥ” ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವಿಯ ಸ್ಮೃತಿಹಾನಿ ಅವಳ ಪುನಃಪುನಃ ಅವತಾರಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರೂಪಾಂತರಗಳಿಂದಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿ, ಶಿವನು ಅನೇಕ ಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳ ನಾಮ-ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಸೋಮ/ಚಂದ್ರನ ತಪಸ್ಸು, ಒಂದು ಉಗ್ರ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲಿಂಗಪೂಜೆ, ಮತ್ತು “ಸೋಮನಾಥ” ನಾಮವು ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ರಪೂರ್ತಿ ಮುಂದಿನ ಎಲ್ಲ ಚಂದ್ರಾಧಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರಲಿ ಎಂಬ ವರದಿಂದ ನಾಮಸ್ಥೈರ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮಾಣ, ಕೇಂದ್ರ ಪವಿತ್ರ ವಲಯ, ದಿಕ್ಕುಸೀಮೆಗಳು, ಸಮುದ್ರಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಲಿಂಗಸ್ಥಾನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನಕ್ಷೆಯಂತೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಪವಿತ್ರ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷಫಲ, ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾಪಾಚಾರ ಮಾಡಬಾರದೆಂಬ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನೀತಿ, ಮತ್ತು ಘೋರ ಅಪರಾಧಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ವಿಘ್ನನಾಯಕನ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಆಡಳಿತವೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸೋಮೇಶ್ವರಲಿಂಗದ ಅನನ್ಯ ಪ್ರಿಯತೆ, ತೀರ್ಥ-ಲಿಂಗಗಳ ಸಂಗಮಬಿಂದುತ್ವ, ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ-ಸ್ಮರಣೆ-ನಿಯಮಿತ ಜಪದಿಂದ ಮುಕ್ತಿದಾನ ಮಾಡುವ ಮಹಿಮೆ ಪುನಃ ಸ್ತುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

105 verses

Adhyaya 8

श्रीसोमेश्वरैश्वर्यवर्णनम् (Description of the Sovereign Powers of Śrī Someśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ದೇವಿ–ಈಶ್ವರ ಸಂವಾದವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದೇವಿ, ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಪುನಃ ಪಾವನಕರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಾ–ವಿಷ್ಣು–ಈಶ ಎಂಬ ತ್ರಯ ತತ್ತ್ವವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಿವರಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಉತ್ತರವಾಗಿ—ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಸೋಮೇಶ್ವರಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತಿಶಯಗಳು ಇವೆ; ಅನೇಕ ತಪಸ್ವಿ ಋಷಿಗಳು ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀನರಾದರು, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧಿ, ವೃದ್ಧಿ, ತುಷ್ಟಿ, ಋದ್ದಿ, ಪುಷ್ಟಿ, ಕೀರ್ತಿ, ಶಾಂತಿ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಮೊದಲಾದ ಕಲ್ಯಾಣಶಕ್ತಿಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಮಂತ್ರಸಿದ್ಧಿಗಳು, ಯೋಗರಸಾಯನಗಳು, ಔಷಧಿರಸಗಳು, ಗರುಡವಿದ್ಯೆ, ಭೂತತಂತ್ರ, ಖೇಚರೀ/ಅಂತರೀ ಮೊದಲಾದ ವಿಶೇಷ ಪರಂಪರೆಗಳು ಈ ಧಾಮದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಜ್ಞಾನರೂಪಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುಗಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸದ ಸೋಮೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಪಡೆದ ಸಿದ್ಧಗಣಗಳ (ಪಾಶುಪತ ಸಂಬಂಧಿತರೂ ಸೇರಿ) ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅಶುಭ ಕರ್ಮದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯರು ಈ ಸ್ಥಳದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹದೋಷಗಳು, ಭೂತ-ಪ್ರೇತಾದಿ ಉಪದ್ರವಗಳು, ಅನೇಕ ರೋಗಗಳು—ಇವು ಸೋಮೇಶ್ವರ ದರ್ಶನದಿಂದ ಶಮನವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ವಿವರವಾದ ಪಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರನು ‘ಪಶ್ಚಿಮೋ ಭೈರವ’ ‘ಕಾಲಾಗ್ನಿರುದ್ರ’ ಮೊದಲಾದ ಉಪನಾಮಗಳಿಂದ ಅಭಿನ್ನನೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅವನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ‘ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶನ’—ಸರ್ವ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ತೀರ್ಥಸಿದ್ಧಾಂತ—ಎಂದು ಪುನಃ ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

29 verses

Adhyaya 9

मुण्डमालारहस्यं तथा प्रभासक्षेत्रतत्त्वनिर्णयः (The Secret of the Skull-Garland and the Tattva-Doctrine of Prabhāsa)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಂಕರನನ್ನು ಸೋಮೇಶ್ವರನೆಂದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಂದಿಸಿ, ಕಾಲಾಗ್ನಿ-ಕೇಂದ್ರಿತ ದಿವ್ಯರೂಪದ ದರ್ಶನವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದಿಯಿಲ್ಲದ, ಪ್ರಳಯಾತೀತನಾದ ಪ್ರಭು ಹೇಗೆ ಮುಂಡಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ? ಎಂಬ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸಂಶಯವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅನಂತ ಕಲ್ಪಚಕ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬ್ರಹ್ಮರು ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿ ಲಯಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಮುಂಡಮಾಲೆ ಪುನಃಪುನಃ ನಡೆಯುವ ಸೃಷ್ಟಿ-ಪ್ರಳಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಂಕೇತ. ನಂತರ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿನ ಶಿವನ ಶಾಂತ, ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯ, ಆದಿ-ಮಧ್ಯ-ಅಂತ್ಯಾತೀತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು, ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ಒಳಗೆ ವೇದಗಳು, ಮತ್ತು ನೇತ್ರಗಳಾಗಿ ಲೋಕದೀಪ್ತಿಗಳು; ಇದರಿಂದ ದೇವಿಯ ಸಂಶಯ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿ ಅವಳು ವಿಶದ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮುಂದೆ ದೇವಿ ಪ್ರಭಾಸದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕೇಳಿ, ವಿಷ್ಣು ಏಕೆ ದ್ವಾರಕೆಯನ್ನು ತೊರೆದು ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲೇ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ? ಎಂದು ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತಾಳೆ—ಜಗತ್ಕಾರ್ಯ, ಅವತಾರಧರ್ಮ, ನಿಯತಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ಸೂತನು ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟು, ಈಶ್ವರನು ‘ರಹಸ್ಯ’ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ—ಪ್ರಭಾಸವು ಇತರ ತೀರ್ಥಗಳಿಗಿಂತ ಫಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ-ತತ್ತ್ವ, ವಿಷ್ಣು-ತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ರೌದ್ರ-ತತ್ತ್ವಗಳ ಅನನ್ಯ ಸಂಗಮ. 24/25/36 ತತ್ತ್ವಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣು-ಶಿವ ಸನ್ನಿಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಿಮ ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಮರಣವು ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳಿಗೂ, ಎಲ್ಲ ಯೋನಿಗಳ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ—even ಭಾರೀ ಪಾಪಭಾರಿತರಿಗೂ—ಉನ್ನತ ಗತಿ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕ್ಷೇತ್ರಪಾವನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

62 verses

Adhyaya 10

तत्त्वतीर्थ-निरूपणम् (Mapping of Tattva-Tīrthas and the Sanctity of Prabhāsa)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾ ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆಗೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ನಕ್ಷೆಯ ರೂಪ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಭೂಮಿ, ಜಲ, ತೇಜಸ್ಸು, ವಾಯು, ಆಕಾಶ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ಜನಾರ್ದನ, ರುದ್ರ, ಈಶ್ವರ, ಸದಾಶಿವರು ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೇವತೆಗಳೆಂದು ಹೇಳಿ, ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ತೀರ್ಥಗಳು ತತ್ತದ್ದೇವತೆಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಜಲ, ತೇಜ, ವಾಯು, ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತೀರ್ಥಸಮೂಹಗಳನ್ನು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಷ್ಟಕಗಳಾಗಿ) ಗಣನೆ ಮಾಡಿ, ಜಲತತ್ತ್ವವು ನಾರಾಯಣನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ, ಅವನು ‘ಜಲಶಾಯಿ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಭಲ್ಲುಕಾ-ತೀರ್ಥದ ಪರಿಚಯ ಬರುತ್ತದೆ—ಅದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಗುರುತಿಸಲು ಕಷ್ಟ; ಆದರೆ ಕೇವಲ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ಬಹು ಲಿಂಗಪೂಜೆಯ ಸಮಾನ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರ್ಣನೆ. ಮಾಸವ್ರತಗಳು, ಅಷ್ಟಮಿ-ಚತುರ್ದಶಿ, ಗ್ರಹಣಕಾಲ, ಕಾರ್ತ್ತಿಕೀ ಇತ್ಯಾದಿ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸ ಲಿಂಗಗಳ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಸರಸ್ವತಿ-ಸಮುದ್ರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳ ಸಮಾಗಮವೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಇರುವ ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮಗಳ ದೀರ್ಘ ಕ್ರಮವನ್ನು ನೀಡಿಸಿ, ಬೇರೆಬೇರೆ ಆಕಾರ-ಮಾಪದ ಉಪಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಅಪಾರತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಳಯಾನಂತರವೂ ಪ್ರಭಾಸವು ಸ್ಥಿರ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿ, ಶ್ರವಣ-ಪಠಣ ಪಾಪಶುದ್ಧಿಕರವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ, ಈ ‘ರೌದ್ರ’ ದಿವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಕೇಳುವವರಿಗೆ ಉನ್ನತ ಪರಲೋಕಗತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

58 verses

Adhyaya 11

प्रभासक्षेत्रनिर्णयः — Cosmography of Bhārata and the Etiology of Prabhāsa

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ತತ್ತ್ವವಿವರಣೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಿರುವ ದೇವಿ ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಮೊದಲು ಜಂಬೂದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಭಾರತವರ್ಷದ ಪ್ರಮಾಣ-ಸೀಮೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಕರ್ಮಭೂಮಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ—ಇಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯ-ಪಾಪಗಳ ಫಲ ಕಾರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕೂರ್ಮ-ರೂಪಕದ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ‘ದೇಹ’ದ ಮೇಲೆ ನಕ್ಷತ್ರಗುಂಪುಗಳು, ರಾಶಿಸ್ಥಾನಗಳು, ಗ್ರಹಾಧಿಪತ್ಯಗಳನ್ನು ನಕ್ಷೆಬದ್ಧವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿ, ಗ್ರಹ/ನಕ್ಷತ್ರ ಪೀಡೆ ಬಂದರೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ ಪೀಡೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ತೀರ್ಥಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಕ್ಷೆಗೊಳಿಸಿದ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಸಮುದ್ರಸಮೀಪದ ಪ್ರಭಾಸವನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ—ಕೈಲಾಸಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಿಯ, ಗುಪ್ತವಾಗಿ ರಕ್ಷಿತ. “ಪ್ರಭಾಸ” ಎಂಬ ಹೆಸರಿಗೆ ಹಲವು ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ—ಪ್ರಕಾಶ, ಜ್ಯೋತಿಗಳೂ ತೀರ್ಥಗಳೂ ನಡುವೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ, ಸೂರ್ಯಸನ್ನಿಧಿ, ಪುನಃ ಪಡೆದ ಕಾಂತಿ. ನಂತರ ದೇವಿ ವರ್ತಮಾನ ಕಲ್ಪದ ಉದ್ಭವಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಸೂರ್ಯನ ವಿವಾಹಗಳು (ದ್ಯೌಃ/ಪ್ರಭಾ ಮತ್ತು ಪೃಥಿವೀ/ನಿಕ್ಷುಭಾ), ಸಂಜ್ಞೆಗೆ ಸೂರ್ಯತೇಜ ಅಸಹ್ಯವಾಗಿ ಕಷ್ಟವಾಗುವುದು, ಛಾಯೆಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ, ಯಮ-ಯಮುನಾ ಮೊದಲಾದವರ ಜನನ, ಸತ್ಯ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ತಿಳಿಯುವುದು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಸೂರ್ಯತೇಜವನ್ನು ‘ಕ್ಷೌರ/ಶಮನ’ ಮಾಡುವುದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಋಕ್-ಮಯ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಒಂದು ಅಂಶ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಪೂರ್ವ ಪಾವಿತ್ರ್ಯಕ್ಕೂ ಹೆಸರಿನ ತರ್ಕಕ್ಕೂ ಆಧಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

221 verses

Adhyaya 12

Yameśvarotpatti-varṇanam (Origin Account of Yameśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ತೀರ್ಥಪ್ರಾಮಾಣ್ಯ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ‘ರಾಜ/ರಾಣಿ’ ಹಾಗೂ ‘ಛಾಯಾ’ ಎಂಬ ಪದಗಳ ಧಾತು-ಆಧಾರಿತ ಅರ್ಥವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಗುರುತು ಕೂಡ ತತ್ತ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮನುವನ್ನು ವಂಶಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧರ ವೈಷ್ಣವ-ಲಕ್ಷಣಗಳಿರುವ ಪುರುಷನ ಉಲ್ಲೇಖ ಬರುತ್ತದೆ; ಜೊತೆಗೆ ಯಮನನ್ನು ‘ಹೀನ-ಪಾದ’ ದೋಷದಿಂದ ಪೀಡಿತನೆಂದು ಹೇಳಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ತಪಸ್ಸಿನ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಮನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಅಪಾರಕಾಲ ಲಿಂಗಾರಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಈಶ್ವರನು ಅನೇಕ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ‘ಯಮೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಶಾಶ್ವತ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ—ಯಮದ್ವಿತೀಯಾ ದಿನ ಯಮೇಶ್ವರ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರೆ ಯಮಲೋಕದ ದರ್ಶನ/ಅನುಭವ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಪ್ರಭಾಸ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಆ ತಿಥಿಯ ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ।

8 verses

Adhyaya 13

Arka-sthala-prādurbhāva and Prabhāsa-kṣetra-tejas (Origin of Arkāsthala and the Radiant Sanctification of Prabhāsa)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ದೇವೀ–ಈಶ್ವರ ಸಂವಾದವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದೇವಿ ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ—ಶಾಕದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸೂರ್ಯನು ಕ್ಷುರಧಾರೆಯಂತೆ ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೇಗೆ ‘ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು’, ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸು ಏನಾಯಿತು ಎಂದು. ಈಶ್ವರನು ಪಾಪನಾಶಕವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವ ‘ಉತ್ತಮ ಸೂರ್ಯಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ’ವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೂರ್ಯನ ಆದ್ಯ ತೇಜೋಂಶವು ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಸ್ಥಳಾಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದಿತು—ಮೊದಲು ಜಾಂಬೂನದ (ಸುವರ್ಣ) ವರ್ಣ, ನಂತರ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಬಲದಿಂದ ಪರ್ವತಸಮಾನ; ಜೀವಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಅರ್ಕರೂಪ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು. ಯುಗಾನುಸಾರ ನಾಮಗಳು—ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ, ತ್ರೇತೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ, ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಸವಿತಾ, ಕಲಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಕಸ್ಥಲ; ಅವತರಣಕಾಲ ಸ್ವಾರೋಚಿಷ (ದ್ವಿತೀಯ) ಮನುಯುಗವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ತೇಜೋ-ರೇಣುವಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರಸೀಮೆಗಳು, ಯೋಜನಾಮಾಪ, ನದಿಗಳು–ಸಮುದ್ರ ಮುಂತಾದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ವಿಶಾಲ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತೇಜೋಮಂಡಲವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು—ನನ್ನ ನಿವಾಸ ಈ ತೇಜೋಮಂಡಲದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪಿಲಿನಂತೆ ಇದೆ; ಸೂರ್ಯತೇಜದಿಂದ ನನ್ನ ಗೃಹ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ‘ಪ್ರಭಾಸ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ—ಅರ್ಕರೂಪ ಸೂರ್ಯದರ್ಶನದಿಂದ ಪಾಪಮುಕ್ತಿ, ಸೂರ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಹಿಮೆ; ಅಂಥ ಯಾತ್ರಿಕನು ಸರ್ವತೀರ್ಥಸ್ನಾನ, ಮಹಾಯಾಗ–ದಾನ ಮಾಡಿದವನಿಗೆ ಸಮಾನ. ನಿಯಮೋಪದೇಶದಲ್ಲಿ—ಅರ್ಕಪತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಭೋಜನ ಮಾಡುವುದು ಘೋರ ನಿಂದ್ಯ, ಮಹಾಶೌಚದೋಷಫಲದಾಯಕ; ಆದ್ದರಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಅರ್ಕಭಾಸ್ಕರನ ಮೊದಲ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಮಹಿಷದಾನ, ತಾಮ್ರವರ್ಣ/ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರದ ಉಲ್ಲೇಖ ಮತ್ತು ಸಮೀಪದ ಅಗ್ನಿಕೋಣ ಸಂಬಂಧವೂ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (ಕಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಜೈಗೀಷವ್ಯೇಶ್ವರ) ದರ್ಶನದಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸಮೀಪ ಭೂಗರ್ಭದ ದ್ವಾರ—ಸೂರ್ಯತೇಜದಿಂದ ರಾಕ್ಷಸರು ದಗ್ಧರಾದ ಸ್ಥಳ—ಕಲಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಗಿನಿಯರು ಮತ್ತು ಮಾತೃದೇವಿಯರು ಕಾಯುವ ‘ಬಾಗಿಲು’ಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಮಾಘ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶಿ ರಾತ್ರಿ ಬಲಿ, ಪುಷ್ಪ, ಉಪಹಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಸಿದ್ಧಿ ದೊರಕುವ ವಿಧಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಉಪಸಂಹಾರದಲ್ಲಿ—ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿ ಆಚರಿಸುವವನು ದೇಹಾಂತದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

35 verses

Adhyaya 14

जैगीषव्यतपः–सिद्धेश्वरलिङ्गमाहात्म्य (Jaigīṣavya’s Austerities and the Glory of the Siddheśvara Liṅga)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ದೇವಿ–ಈಶ್ವರ ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಸೂರ್ಯಸಂಬಂಧಿತ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ, ಅರ್ಕಸ್ಥಳದ ಆದ್ಯಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಾಭರಣತ್ವ, ಹಾಗೆಯೇ ಪೂಜೆಯ ಸರಿಯಾದ ಮಾನದಂಡಗಳು—ಮಂತ್ರಗಳು, ವಿಧಾನಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳ ಕಾಲಮಾನ—ಇವುಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನು ಉತ್ತರವಾಗಿ ಕೃತಯುಗದ ಪ್ರಾಚೀನ ಪೂರ್ವಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶತಕಲಾಕನ ಪುತ್ರ ಋಷಿ ಜೈಗೀಷವ್ಯನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅಪಾರಕಾಲ ಕ್ರಮೇಣ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ವಾಯುಆಹಾರ, ಜಲಆಹಾರ, ಪರ್ಣಆಹಾರ ಮತ್ತು ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ವ್ರತಚಕ್ರಗಳು; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತೀವ್ರ ಸಂಯಮದಿಂದ ಲಿಂಗವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಶಿವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಸಂಸಾರಬಂಧವನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕುವ ಜ್ಞಾನಯೋಗವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ, ಅಮಾನ, ಕ್ಷಮೆ, ದಮ (ಆತ್ಮಸಂಯಮ) ಇತ್ಯಾದಿ ಧರ್ಮಸ್ಥೈರ್ಯಕರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಯೋಗೈಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯದರ್ಶನ ಸುಲಭವಾಗುವ ವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಯುಗಯುಗಾಂತರಕ್ಕೂ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಫಲ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ; ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಲಿಂಗ ‘ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೈಗೀಷವ್ಯನ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಶೀಘ್ರ ಫಲದಾಯಕ, ಶುದ್ಧಿಕರ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಹಿತಕರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಾರಾಧನೆಯ ಅತಿಶಯ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ವಿಶ್ವತೂಲನೆಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಮಾಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

32 verses

Adhyaya 15

पापनाशनोत्पत्तिवर्णनम् | Origin Account of the Pāpa-nāśana Liṅga

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ‘ಪಾಪಹರ/ಪಾಪನಾಶನ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾದ ಲಿಂಗದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತತ್ತ್ವ ಹಾಗೂ ಪೂಜಾವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರವಾಕ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕುಸಂಬಂಧಿತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭೂವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—ಸಿದ್ಧಲಿಂಗದ ಸಮೀಪ, ಸೂರ್ಯಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಅರುಣ (ಉಷಃಸ್ವರೂಪ) ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿ ಪಾಪನಾಶನ ಲಿಂಗ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಸಾರಥಿಯೇ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಿ ಸೌರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಆರಾಧನೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಶೈವ ಚಿಹ್ನವಾದ ಲಿಂಗವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕಾಲವಿಧಾನ ಸ್ಪಷ್ಟ—ಚೈತ್ರ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ತ್ರಯೋದಶಿಯಂದು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಅದರ ಫಲ ‘ಪುಂಡರೀಕ’ ಫಲಕ್ಕೆ ಸಮ/ತೂಲ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಿ ತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಪುಣ್ಯ-ಮಾಪಕ ಸೂಚಕವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ (ಪ್ರಥಮ ಭಾಗ)ದ ಹದಿನೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಕೊಲೊಫನ್ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

4 verses

Adhyaya 16

पातालविवरमाहात्म्यं (Glory of the Pātāla Fissure near Arkasthala)

ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಅರ್ಕಸ್ಥಲದ ಸಮೀಪ ಇರುವ ಮಹಾ ಪಾತಾಳ-ವಿವರದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಂಧಕಾರದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವಿರೋಧಿಗಳಾದ ಅನೇಕ ಬಲಿಷ್ಠ ರಾಕ್ಷಸರು ಉದ್ಭವಿಸಿ, ಉದಯಿಸುವ ದಿವಾಕರನನ್ನು ಹಾಸ್ಯವಚನಗಳಿಂದ ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಸೂರ್ಯನು ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ಕೋಪದಿಂದ ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ತನ್ನ ತೀಕ್ಷ್ಣ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಕ್ಷೀಣ ಗ್ರಹಗಳಂತೆ, ಬಿದ್ದ ಹಣ್ಣುಗಳಂತೆ ಅಥವಾ ಯಂತ್ರದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿದ ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಆಕಾಶದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅಧರ್ಮವು ತಾನೇ ಕುಸಿಯುವ ನಿಯಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ. ಗಾಳಿಯ ವೇಗ ಮತ್ತು ಆಘಾತದಿಂದ ಅವರು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಚೀರಿ ರಸಾತಲಕ್ಕೆ ಇಳಿದು, ಕೊನೆಗೆ ಪ್ರಭಾಸವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಪತನದೊಂದಿಗೆ ಪಾತಾಳ-ವಿವರದ ಪ್ರಾಕಟ್ಯ/ದರ್ಶನ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅರ್ಕಸ್ಥಲವು ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿ ನೀಡುವ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಈ ವಿವರ ಪ್ರಮುಖ; ಇತರ ಅನೇಕ ರಂಧ್ರಗಳು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಮರೆಯಾದರೂ ಇದು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕಟವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಸೂರ್ಯತೇಜದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಂತೆ ಸ್ವರ್ಣಪ್ರಭ, ಸಿದ್ಧೇಶನಿಂದ ರಕ್ಷಿತ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೂರ್ಯಪರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಫಲದಾಯಕ. ಬ್ರಾಹ್ಮೀ, ಹಿರಣ್ಯಾ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಗಳ ತ್ರಿಸಂಗಮವು ಕೋಟಿ-ತೀರ್ಥದ ಸಮಾನ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಮುಖ-ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಒಂದು ವರ್ಷ ಸುನಂದಾದಿ ಮಾತೃಗಣಪೂಜೆ, ಪುಷ್ಪ-ಧೂಪ-ದೀಪ-ನೈವೇದ್ಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದರಿಂದ ಸಿದ್ಧಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಈ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಶ್ರವಣವು ಸತ್ಪುರುಷನನ್ನು ಆಪತ್ತಿನಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

27 verses

Adhyaya 17

Arkasthala-Sūryapūjāvidhi: Dantakāṣṭha, Snāna, Arghya, Mantra-nyāsa, and Phalaśruti (अर्कस्थल-सूर्यपूजाविधिः)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಅರ್ಕಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಭಾಸ್ಕರ/ಸೂರ್ಯನ ಪೂಜಾವಿಧಿಯನ್ನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಆದಿತ್ಯನ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೀಯ ಮಹಿಮೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ—ಅವನು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಆದ್ಯ, ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತಿನ ಧಾರಕ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಮತ್ತು ಲಯಕರ್ತ; ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು ವಿಶ್ವಧರ್ಮದ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂಧಿತವೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಶುದ್ಧಿವಿಧಾನ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ—ಮುಖ, ವಸ್ತ್ರ, ದೇಹಶುದ್ಧಿ; ದಂತಕಾಷ್ಠ ನಿಯಮಗಳು (ಅನುಮತಿತ ವೃಕ್ಷಗಳು, ಅವುಗಳ ಫಲಗಳು, ನಿಷೇಧಗಳು, ಆಸನ, ದಂತಧಾವನ ಮಂತ್ರ, ಕಾಷ್ಠ ವಿಸರ್ಜನೆ); ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ಮಣ್ಣು/ಜಲದಿಂದ ಮಂತ್ರಯುಕ್ತ ಸ್ನಾನ. ತರ್ಪಣ, ಸಂಧ್ಯಾ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾರ್ಘ್ಯದ ವಿವರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಾಪಕ್ಷಯ-ಪುಣ್ಯವೃದ್ಧಿಯ ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಿಸ್ತೃತ ದೀಕ್ಷಾವಿಧಿ ಮಾಡಲು ಅಸಮರ್ಥರಿಗೆ ವೇದಮಾರ್ಗದ ಪರ್ಯಾಯ ನೀಡಿ ಆವಾಹನ-ಪೂಜೆಗೆ ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಂಡಲಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಅಂಗನ್ಯಾಸ, ಗ್ರಹ-ದಿಕ್ಪಾಲರ ಸ್ಥಾಪನೆ-ಪೂಜೆ, ಆದಿತ್ಯಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿರೂಪ ವರ್ಣನೆ ಇವೆ. ಮೂರ್ತಿಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕದ್ರವ್ಯಗಳು, ಉಪವೀತ, ವಸ್ತ್ರ, ಧೂಪ, ಗಂಧ, ದೀಪ, ಆರಾತ್ರಿಕ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಕ್ರಮ; ಇಷ್ಟಪುಷ್ಪ-ಸುಗಂಧ-ದೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಪಣೆಗೆ ಅಯೋಗ್ಯವಾದವುಗಳ ನಿಷೇಧ; ಲೋಭ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾದದ ಅಸಮ್ಯಕ್ ಬಳಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಹುವಿನ ‘ಗ್ರಹಣ’ವು ಗ್ರಸಿಸುವುದಲ್ಲ, ಆವರಣವೆಂಬ ವಿವರಣೆ, ಉಪದೇಶದ ಗೌಪ್ಯನಿಯಮಗಳು, ಹಾಗೂ ಶ್ರವಣ-ಪಠನ ಫಲಗಳು—ಸಮೃದ್ಧಿ, ರಕ್ಷಣೆ, ಲೋಕಹಿತ—ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ.

199 verses

Adhyaya 18

चन्द्रोत्पत्तिवर्णनम् — Origin of the Moon and Śiva as Śaśibhūṣaṇa (Moon-adorned)

ಅಧ್ಯಾಯ 18ರಲ್ಲಿ ಸೂತನ ಮುಖದಿಂದ ಸಾಗುವ ಕಥನ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಕೇಳಿದ ದೇವಿ, ಶಂಕರನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ತನ್ನ ಭ್ರಮೆ ಮತ್ತು ಸಂಶಯ ನಿವೃತ್ತಿಯಾದವು, ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು, ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಶಿವನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ವಿರಾಜಿಸುವ ಚಂದ್ರನ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಯಾವಾಗ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ವರಾಹಕಲ್ಪದ ಆದಿ ಸೃಷ್ಟಿಕಾಲಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಷೀರಸಾಗರ ಮಥನದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ರತ್ನಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಚಂದ್ರನೂ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ತಾನೇ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೇನೆಂದು ಹೇಳಿ, ವಿಷಪಾನದ ಪ್ರಸಂಗದೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ—ಈ ಚಂದ್ರಭೂಷಣವು ಮೋಕ್ಷಮುಖಿ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭೂ ಲಿಂಗರೂಪವಾಗಿ ಶಿವನ ನಿತ್ಯಸನ್ನಿಧಿ, ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿಪ್ರದತ್ವ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪಾಂತವರೆಗೆ ಇರುವ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

18 verses

Adhyaya 19

कला-मान, सृष्टि-प्रलय-क्रम, तथा चन्द्र-लाञ्छन-कारण (Measures of Time, Creation–Dissolution Sequence, and the Cause of the Moon’s Mark)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ‘ಚಂದ್ರನು ಸದಾ ಪೂರ್ಣನಾಗಿರದೆ ಇರುವುದೇಕೆ?’ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ಈಶ್ವರನು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಿಂದ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯವರೆಗೆ ಚಂದ್ರಕಲೆ/ತಿಥಿಗಳ ಷೋಡಶ (ಹದಿನಾರು) ವಿಭಾಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕಾಲಮಾನದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮದಿಂದ ಮಹತ್ತಿನವರೆಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ತ್ರುಟಿ, ಲವ, ನಿಮೇಷ, ಕಾಷ್ಠಾ, ಕಲೆ, ಮುಹೂರ್ತ, ಅಹೋರಾತ್ರ, ಪಕ್ಷ, ಮಾಸ, ಅಯನ, ವರ್ಷ, ಯುಗ, ಮನ್ವಂತರ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪವರೆಗೆ—ಇದರಿಂದ ವಿಧಿ-ಯಜ್ಞಗಳ ಕಾಲಗಣನೆ ವಿಶ್ವಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಯಾ/ಶಕ್ತಿಯೇ ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಪ್ರಳಯಗಳನ್ನು ಚಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯತತ್ತ್ವವೆಂದು ಈಶ್ವರನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಹುಟ್ಟಿದದ್ದು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂಲಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಚಕ್ರನಿಯಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ದೇವಿ ಅಮೃತೋದ್ಭವ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಪ್ರಿಯನಾದ ಸೋಮನ ಲಾಂಛನದ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ; ಈಶ್ವರನು ಅದು ದಕ್ಷನ ಶಾಪದಿಂದ ಉಂಟಾಯಿತು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅನೇಕ ಚಂದ್ರರು, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳು, ಕಲ್ಪಗಳು ಪುನಃಪುನಃ ಉದ್ಭವಿಸಿ ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ; ಸರ್ಗ-ಸಂಹಾರಗಳ ಏಕೈಕ ನಿಯಂತ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ. ಅಂತಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪ-ಮನ್ವಂತರಗಳ ಕಾಲಸ್ಥಾನಗಳು, ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಕಟಗಳ ಸೂಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರಕ್ರಮ—ಭವಿಷ್ಯದ ಕಲ್ಕಿ ಅವತಾರ ಸಹಿತ—ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿದೆ.

95 verses

Adhyaya 20

दैत्यावतारक्रमः—सोमोत्पत्तिः—ओषधिनिर्माणं च (Order of Asura Incarnations, Soma’s Emergence, and the Origin of Plants)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಅಪಾರ ಕಾಲಚಕ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯ–ರಾಕ್ಷಸ ಸಂಬಂಧಿತ ಆಧಿಪತ್ಯಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಮತ್ತು ಬಲಿ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಬಲ ರಾಜರನ್ನು ಉದಾಹರಿಸಿ, ಯುಗಸಮಾನ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಏರಿ, ನಂತರ ಲೋಕವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ವಂಶಾವಳಿ ಹಾಗೂ ರಾಜವೃತ್ತಾಂತ ಬರುತ್ತದೆ—ಪುಲಸ್ತ್ಯ ವಂಶ, ಕುಬೇರ ಮತ್ತು ರಾವಣಾದಿಗಳ ಜನ್ಮ, ಹೆಸರು–ಗುರುತಿನ ಕಾರಣಲಕ್ಷಣಗಳ ವಿವರಣೆ. ನಂತರ ಪ್ರಮುಖ ತಿರುವು: ಅತ್ರಿಯ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸೋಮ (ಚಂದ್ರ) ಉದ್ಭವ, ಸೋಮನ ‘ಪತನ’ದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಅಶಾಂತಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ, ಮತ್ತು ಸೋಮನನ್ನು ರಾಜತ್ವ ಹಾಗೂ ಯಜ್ಞಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು—ರಾಜಸೂಯ ಪ್ರಸಂಗ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾದಾನ ಸಹಿತ—ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಓಷಧಿಗಳ (ಸಸ್ಯಗಳು, ಧಾನ್ಯಗಳು, ಕಾಳುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ) ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಕಾರಣಕಥನವನ್ನು ಪಟ್ಟಿಯಂತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಸೋಮನು ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನೆಯಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪೋಷಿಸುವವನು, ಸಸ್ಯಲೋಕದ ಅಧಿಪತಿ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯ ಮೂಲಕ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕೃಷಿಜೀವನ ಮತ್ತು ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

78 verses

Adhyaya 21

Dakṣa-śāpa, Soma-kṣaya, and Prabhāsa-liṅga Upadeśa (दक्षशाप–सोमक्षय–प्रभासलिङ्गोपदेशः)

ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ, ಸೋಮನ ವಿಶೇಷ ಗುರುತು/ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರಣವನ್ನು ಈಶ್ವರನಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ದಕ್ಷನ ಸಂತತಿ ಹಾಗೂ ವಿವಾಹ-ವಿಭಾಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರಿಯರು ಧರ್ಮ, ಕಶ್ಯಪ, ಸೋಮ ಮೊದಲಾದವರಿಗೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟರು; ನಂತರ ಧರ್ಮನ ಪತ್ನಿಗಳು–ಸಂತಾನ, ವಸುಗಳು–ಅವರ ವಂಶ, ಸಾಧ್ಯರು, ದ್ವಾದಶ ಆದಿತ್ಯರು, ಏಕಾದಶ ರುದ್ರರು ಹಾಗೂ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಮೊದಲಾದ ಅಸುರ ವಂಶಾವಳಿಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ನಿರೂಪಣೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಸೋಮನಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ನಕ್ಷತ್ರ-ಪತ್ನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾದ ಕಥೆ; ರೋಹಿಣಿ ಸೋಮನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಗೊಂಡ ಇತರ ನಕ್ಷತ್ರ-ಪತ್ನಿಗಳು ದಕ್ಷನ ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೆ. ದಕ್ಷನು ಸೋಮನಿಗೆ ಸಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವರ್ತಿಸಬೇಕೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸೋಮನು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ರೋಹಿಣಿಯಲ್ಲೇ ಏಕಾಂತ ಆಸಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ದಕ್ಷನು ಶಾಪ ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ಸೋಮನನ್ನು ಯಕ್ಷ್ಮ (ಕ್ಷಯರೋಗ) ಆವರಿಸಿ, ಅವನ ತೇಜಸ್ಸು ಕ್ರಮೇಣ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ. ತೇಜಸ್ಸು ಕುಂದಿದ ಸೋಮನು ರೋಹಿಣಿಯ ಸಲಹೆಯಿಂದ ಶಾಪದಾತ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಹಾದೇವನ ಶರಣು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಸೋಮನು ವಿಮೋಚನೆ ಬೇಡಿದಾಗ ದಕ್ಷನು—ಈ ಶಾಪ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ನಿವಾರಣೆಯಾಗದು; ಶಂಕರನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಳ-ನಿರ್ದೇಶ ನೀಡುತ್ತಾನೆ: ವರುಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಸಮೀಪದ ಅನೂಪ (ಜಲಾವೃತ/ಚರಂಡಿ) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭೂ, ಮಹಾಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಲಿಂಗವಿದೆ; ಅದರ ದಿವ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪುನಃ ತೇಜಪ್ರಾಪ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ನೀತಿ, ವಂಶಸೂಚಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಲಿಂಗೋಪಾಸನೆ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರುತ್ತವೆ.

85 verses

Adhyaya 22

कृतस्मरपर्वत-वर्णनम् तथा सोमशापानुग्रहः (Description of Mount Kṛtasmar(a) and Soma’s Curse–Boon Resolution)

ಅಧ್ಯಾಯ 22ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಯಜ್ಞಭೂಗೋಳದಲ್ಲಿ ಸೋಮನ ದುಃಖದಿಂದ ಪುನರುತ್ಥಾನದವರೆಗೆಗಿನ ಕ್ರಮವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷನ ಅನುಮತಿ ದೊರೆತರೂ ಶೋಕಗ್ರಸ್ತನಾದ ಸೋಮನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಸ್ಮರ ಪರ್ವತವನ್ನು ದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಶುಭ ವೃಕ್ಷಲತೆಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಗಂಧರ್ವಗಾನ, ಹಾಗೂ ತಪಸ್ವಿಗಳು ಮತ್ತು ವೇದಪಾರಂಗತರು ಸೇರಿದ ಸಭೆಯಿಂದ ಆ ಪರ್ವತವು ವೈಭವವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಸೋಮನು ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ‘ಸ್ಪರ್ಶ’ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲಿಂಗರೂಪದ ಸಮೀಪ ಪುನಃಪುನಃ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಏಕಾಗ್ರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಫಲ-ಮೂಲಾಹಾರ ನಿಯಮದಿಂದ ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಶಿವನ ಪರಾತ್ಪರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅನೇಕ ನಾಮಗಳಿಂದ, ಯುಗಾನುಕ್ರಮದ ದಿವ್ಯನಾಮಮಾಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ತೋತ್ರವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ಸೋಮನ ಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಿ ಕೃಷ್ಣ-ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ನಡೆಯಲಿ; ದಕ್ಷನ ವಾಕ್ಯವೂ ಸತ್ಯವಾಗಲಿ, ಅದರ ಕಠೋರತೆಯೂ ಶಮನವಾಗಲಿ. ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಧಿಕಾರವೇ ಲೋಕಸ್ಥೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಸಿದ್ಧಿಗೆ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಆಧಾರ ಎಂಬ ನೈತಿಕ ಉಪದೇಶವೂ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿರುವ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿ, ನಿಸ್ತೇಜನಾದ ಸೋಮನಿಗೆ ‘ಪ್ರಭೆ’ ಮರಳಿ ಬಂದ ಸ್ಥಳವೇ ‘ಪ್ರಭಾಸ’ ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿತು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

114 verses

Adhyaya 23

Somēśa-liṅga Pratiṣṭhā at Prabhāsa: Soma’s Yajña Preparations and Brahmā’s Consecration

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸೋಮ (ಚಂದ್ರ) ಶಂಭುವಿನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಪಡೆದ ಪರಮ ಲಿಂಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಭಕ್ತಿಯೂ ಆಶ್ಚರ್ಯವೂ ಸಹಿತ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾನೆ. ಲಿಂಗದ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳನಿರ್ಣಯಕ್ಕಾಗಿ ದಿವ್ಯ ಶಿಲ್ಪಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ (ತ್ವಷ್ಟಾ)ನನ್ನು ನೇಮಿಸಿ, ಮಹಾಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಅಪಾರ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಚಂದ್ರಲೋಕಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ. ಸಚಿವ ಹೇಮಗರ್ಭನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ—ಅಗ್ನಿಯೊಡನೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ, ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧ ದಾನವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ದೇವ-ದಾನವ-ಯಕ್ಷ-ಗಂಧರ್ವ-ರಾಕ್ಷಸ, ಸಪ್ತದ್ವೀಪಗಳ ರಾಜರು ಹಾಗೂ ಪಾತಾಳವಾಸಿಗಳವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಯಜ್ಞ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮಂಡಪಗಳು, ಯೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಕುಂಡಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ, ಸಮಿಧೆ, ಕುಶ, ಪುಷ್ಪ, ತುಪ್ಪ, ಹಾಲು, ಸ್ವರ್ಣಪಾತ್ರಗಳು ಮೊದಲಾದವು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಉತ್ಸವದಂತೆ ವೈಭವ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಸಿದ್ಧತೆಯ ವರದಿಯನ್ನು ಹೇಮಗರ್ಭನು ಸೋಮ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ಪುರೋಹಿತನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆಗಮಿಸಿ, ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪುನಃಪುನಃ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪಭೇದಾನುಸಾರ ನಾಮಭೇದಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಪೂರ್ವದೋಷ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಪುನರುಸ್ಥಾಪನೆ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅನೇಕ ಮಂಡಪಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ, ಋತ್ವಿಜರ ಪಾತ್ರವಿಭಾಗ, ರೋಹಿಣಿಯನ್ನು ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸೋಮನ ದೀಕ್ಷೆ, ವೇದಶಾಖೆಗಳಂತೆ ಮಂತ್ರಜಪ ವಿತರಣೆ, ದಿಕ್ಕುಗಳಂತೆ ನಿಗದಿತ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕುಂಡ ನಿರ್ಮಾಣ, ಧ್ವಜ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ವೃಕ್ಷಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮಶಿಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮಂತ್ರನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ಸೋಮೇಶ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಧೂಮರಹಿತ ಅಗ್ನಿ, ದಿವ್ಯ ದುಂದುಭಿ, ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಮುಂತಾದ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿ, ನಂತರ ಅಪಾರ ದಕ್ಷಿಣೆ, ರಾಜದಾನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿತ ದೇವತೆಗೆ ಸೋಮನು ತ್ರಿಕಾಲ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ನಿಯಮ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ.

135 verses

Adhyaya 24

सोमनाथलिङ्गप्रतिष्ठा, दर्शनफलप्रशंसा, पुष्पविधान, तथा सोमवारव्रतप्रस्तावना (Somnātha Liṅga स्थापना, merits of darśana, floral regulations, and the prelude to the Monday-vrata)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ–ಈಶ್ವರ ಸಂವಾದದ ಮೂಲಕ ತ್ರೇತಾಯುಗದ ಪವಿತ್ರ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೋಮನಾಥ ಲಿಂಗದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೋಮನು ತನ್ನ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಪೂಜಾಬಲದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪ, ಯೋಗಸ್ವರೂಪ, ತೀರ್ಥಸ್ವರೂಪ, ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪ ಎಂದು ಬಹುನಾಮಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯಸನ್ನಿಧಿಯ ವರವನ್ನು ನೀಡಿ, ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ‘ಪ್ರಭಾಸ’ ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗೆ ‘ಸೋಮನಾಥ’ ಎಂಬ ನಾಮಗಳನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮನಾಥ ದರ್ಶನವು ಮಹಾತಪಸ್ಸು, ದಾನ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ, ಮಹಾಯಾಗಗಳ ಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಭಕ್ತಿಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪೂಜೆಗೆ ಯೋಗ್ಯ/ವರ್ಜ್ಯ ಪುಷ್ಪ-ಪತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ, ತಾಜಾತನ, ರಾತ್ರಿ–ಹಗಲು ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿಷೇಧಗಳೂ ವಿವರವಾಗಿವೆ. ಆರೋಗ್ಯಲಾಭದ ನಂತರ ಸೋಮನು ಪ್ರಾಸಾದಸಮೂಹ ಮತ್ತು ನಗರ ನಿರ್ಮಾಣ, ದಾನ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ ವೃತ್ತಾಂತ ಬರುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ನಿರ್ಮಾಲ್ಯವನ್ನು ಕೈಲಾಡುವುದರಿಂದ ಅಶೌಚವಾಗಬಹುದೆಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸಂಶಯಕ್ಕೆ, ನಾರದಸ್ಮರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಗೌರೀ–ಶಂಕರ ಸಂವಾದದ ತತ್ತ್ವ—ಭಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆ, ಗುಣಾನುಸಾರ ಸ್ವಭಾವಗಳು, ಮತ್ತು ಶಿವ–ಹರಿಗಳ ಪರಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅದ್ವೈತ ಸಂಬಂಧ—ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಮವಾರ ವ್ರತದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಮಾಡಿ, ಗಂಧರ್ವ ಕುಟುಂಬದ ಕಥೆಯ ಮೂಲಕ ಸೋಮನಾಥೋಪಾಸನೆಯಿಂದ ರೋಗಶಮನ ವಿಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

181 verses

Adhyaya 25

सोमवारव्रतविधानम् — The Ordinance of the Monday Vow (Somavāra-vrata)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೋಮವಾರ ವ್ರತ (ಸೋಮವ್ರತ) ವಿಧಾನದ ಉಪದೇಶವಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ಒಬ್ಬ ಗಂಧರ್ವನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಭವ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸಿ ಸೋಮವ್ರತದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಗೋಶೃಂಗ ಋಷಿ ಈ ವ್ರತವು ಸರ್ವಜನಹಿತಕರವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ ಕಾರಣಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ದಕ್ಷಶಾಪದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಸೋಮನು ದೀರ್ಘ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಶಿವಾರಾಧನೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರ-ಪರ್ವತಗಳು ಇರುವವರೆಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ಲಿಂಗಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಸೋಮನು ರೋಗಮುಕ್ತನಾಗಿ ಪುನಃ ಕಾಂತಿಯುತನಾದನು. ನಂತರ ವ್ರತಕ್ರಮ: ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಸೋಮವಾರ ಶುದ್ಧಿ ಮಾಡಿ ಅಲಂಕರಿತ ಕಲಶ ಹಾಗೂ ಪೂಜಾಮಂಡಲ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಉಮಾಸಹಿತ ಸೋಮೇಶ್ವರನನ್ನು ದಿಕ್ಕು-ರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಬಿಳಿ ಹೂಗಳು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನೈವೇದ್ಯ-ಫಲಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಉಮಾಯುಕ್ತ ಬಹುಮುಖ-ಬಹುಭುಜ ಶಿವನಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಜಪ-ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಸೋಮವಾರಗಳ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಆಚರಣೆ (ವಿವಿಧ ದಂತಕಾಷ್ಠ, ಅರ್ಪಣೆಗಳು, ರಾತ್ರಿನಿಯಮ—ದರ್ಭೆಯ ಮೇಲೆ ಶಯನ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜಾಗರಣೆ) ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂಬತ್ತನೇ ದಿನ ಉದ್ಯಾಪನದಲ್ಲಿ ಮಂಡಪ, ಕುಂಡ, ಪದ್ಮಮಂಡಲ, ಎಂಟು ದಿಕ್ಕಿನ ಕಲಶಗಳು, ಸ್ವರ್ಣಪ್ರತಿಮೆ, ಹೋಮ, ಗುರುದಾನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರ-ಗೋದಾನ ಇತ್ಯಾದಿ. ಫಲಶ್ರುತಿ ರೋಗನಾಶ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ವಂಶಹಿತ ಮತ್ತು ಶಿವಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವನು ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಬಳಿ ವ್ರತ ಮಾಡಿ ವರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

60 verses

Adhyaya 26

गन्धर्वेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Gandharveśvara Māhātmya (Description of the Glory of Gandharveśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಶೈವ ಉಪದೇಶ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವೇಶ್ವರನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಘನವಾಹನ ಎಂಬ ಗಂಧರ್ವನು ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಕೃತಾರ್ಥನಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಲಿಂಗವೇ “ಗಂಧರ್ವೇಶ್ವರ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, “ಗಾಂಧರ್ವ-ಫಲದಾಯಕ” ಎಂದು—ಗಂಧರ್ವ ಸಂಬಂಧಿತ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವದಾಗಿ—ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೋಮೇಶನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ದಂಡಪಾಣಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಪೂಜೆಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸೂಚನೆ ಇದೆ—ವರುಣ ಸಂಬಂಧಿತ ಭಾಗದಲ್ಲಿ (ವರದಾ-ವಾರುಣ-ಭಾಗ), ಧನುಸ್ಸುಗಳ “ಪಂಚಕ”ದ ನಡುವೆ ಇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಪಂಚಮಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಉಪಾಸಕನ ದುಃಖ-ಕ್ಲೇಶಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊಲೊಫನ್ ಮೂಲಕ ಇದು ಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ 81,000 ಶ್ಲೋಕಸಮಾಹಾರದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಭಾಸ ಖಂಡದ ಏಳನೇ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಮೊದಲ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

2 verses

Adhyaya 27

गन्धर्वसेनेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Gandharvasenīśvara: Account of the Shrine’s Greatness

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ—ಗೌರಿಯ ಸಮೀಪ ಗಂಧರ್ವಸೇನೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿತವಾದ ಲಿಂಗವು ‘ವಿಮಲೇಶ್ವರ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಸರ್ವರೋಗ-ವಿನಾಶಕವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ‘ಮೂರು ಧನುಷ್ಯ’ ದೂರ ಮತ್ತು ‘ಪೂರ್ವ ವಿಭಾಗ’ ಎಂಬ ದಿಕ್ಕುಸೂಚನೆಯ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಸಿ, ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಿ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತೃತೀಯಾ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ವ್ರತರೂಪವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಫಲಪ್ರದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಸಾಧಕಿಗೆ ದೌರ್ಭಾಗ್ಯ ನಿವೃತ್ತಿ, ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ, ಪುತ್ರ–ಪೌತ್ರ ಲಾಭ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪಾತಕ-ನಾಶಕ ವ್ರತಕಥೆಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿ, ತ್ರೇತಾಯುಗದ ಕಾಲಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಕೊಲೊಫನ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

5 verses

Adhyaya 28

Somnātha-yātrāvidhi, Tīrthānugamana-nyāya, and Dāna–Upavāsa Regulations (सौमनाथयात्राविधिः)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಸೋಮನಾಥ ಯಾತ್ರೆಯ ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲ, ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು—ಅಂತರಂಗದ ಸಂಕಲ್ಪ/ಭಾವ ಉದಯವಾದಾಗ ಯಾವ ಋತುವಿನಲ್ಲಾದರೂ ಯಾತ್ರೆ ಸಾಧ್ಯ; ಕಾರಣ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾವವೇ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಪೂರ್ವಾಚರಣೆಗಳು: ರುದ್ರನಿಗೆ ಮಾನಸ ನಮಸ್ಕಾರ, ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಶ್ರಾದ್ಧ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ, ಮೌನ ಅಥವಾ ವಾಕ್ಸಂಯಮ, ನಿಯತ ಆಹಾರ, ಹಾಗೂ ಕ್ರೋಧ-ಲೋಭ-ಮೋಹ-ಮತ್ಸರಾದಿ ದೋಷತ್ಯಾಗ। ಮುಂದೆ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಾನುගමನೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಾದಯಾತ್ರೆ, ಕೆಲವು ಯಜ್ಞಪರ ಪರಂಪರೆಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ, ಪ್ರಭಾಸವನ್ನು ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಮಾನವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ನಡೆದು/ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ, ಭಿಕ್ಷಾ-ಆಧಾರಿತ ನಿಯಮ, ನೈತಿಕ ಶುದ್ಧತೆ ಇವುಗಳಂತೆ ಫಲಭೇದ ಹೇಳಿ, ಅಯೋಗ್ಯ ಪ್ರತಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ವೇದವಿದ್ಯೆಯ ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣ ಮುಂತಾದ ದೋಷಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ। ವರ್ಣಾಶ್ರಮಭೇದವಾಗಿ ಉಪವಾಸ ನಿಯಮಗಳು, ಕಪಟಯಾತ್ರೆಯ ನಿಂದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ತಿಥಿಕ್ರಮವಾಗಿ ದಾನದ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ವಿಧಾನದ ವಿವರಣೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ—ಮಂತ್ರಹೀನರು ಅಥವಾ ದರಿದ್ರರೂ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದರೆ ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿ, ತೀರ್ಥಸ್ನಾನದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಂತ್ರಕ್ರಮವನ್ನು ನೀಡಿ, ಆಗಮನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಯಾವ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಮುಂದಿನ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತದೆ।

128 verses

Adhyaya 29

Agnitīrtha–Padmaka Tīrtha Vidhi and the Ocean’s Curse–Boon Narrative (अग्नितीर्थ–पद्मकतीर्थविधिः सागरशापवरकथा)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿತ ಭಾಗಗಳಿವೆ. ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥವಿಧಿ—ಈಶ್ವರನು ಶುಭ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಅಗ್ನಿತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಯಾತ್ರಿಕನನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ, ಸೋಮನಾಥದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಪದ್ಮಕ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಾಪನಾಶಕ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಶಂಕರನ ಮನೋಧ್ಯಾನದಿಂದ ಸ್ನಾನ, ವಪನ/ಕೇಶಛೇದನದ ನಂತರ ಕೂದಲನ್ನು ನಿಗದಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸುವುದು, ಮತ್ತೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ತರ್ಪಣ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀ–ಗೃಹಸ್ಥರ ಮಿತಿಗಳು, ಮಂತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ಸಮುದ್ರಸ್ಪರ್ಶ ಮಾಡಿದರೆ ದೋಷ, ಪರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತ ವಿಧಿಯಿಂದಲೇ ಸಮುದ್ರಗಮನ, ಸಮುದ್ರಪ್ರವೇಶ ಮಂತ್ರರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣಕಂಕಣ ಅರ್ಪಿಸುವ ವಿಧಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿದೆ. ಎರಡನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ—ನದಿಗಳ ಆಶ್ರಯವೂ ವಿಷ್ಣು–ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸಂಬಂಧವೂ ಇರುವ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ದೋಷ ಹೇಗೆ? ಈಶ್ವರನು ಪುರಾಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ಯಜ್ಞದ ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣೆ ಬೇಡುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಭಯದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದರು; ದೇವತೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಗರವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಮಾಂಸ ಭಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿಸಿದುದರಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶಾಪ ಬಿದ್ದು ಸಮುದ್ರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ/ಅಪೇಯವಾಯಿತು. ಬ್ರಹ್ಮನು ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು—ಪರ್ವಕಾಲ, ನದಿಸಂಗಮ, ಸೇತುಬಂಧ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಆಯ್ದ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸಮುದ್ರಸ್ಪರ್ಶ ಶುದ್ಧಿದಾಯಕ, ಮಹಾಪುಣ್ಯದಾಯಕ; ಸಾಗರವು ರತ್ನಾದಿಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿದಾನವೂ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಡವಾನಲ (ಸಮುದ್ರಗರ್ಭ ಅಗ್ನಿ)ದ ಭೂಗೋಳವನ್ನು ಹೇಳಿ, ಅಗ್ನಿತೀರ್ಥವನ್ನು ರಕ್ಷಿತ, ಗುಹ್ಯ, ಮಹಾಫಲದಾಯಕವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—ಅದರ ಶ್ರವಣಮಾತ್ರವೂ ಮಹಾಪಾತಕರನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

96 verses

Adhyaya 30

सोमेश्वरपूजामाहात्म्यवर्णनम् | Someshvara Worship: Procedure and Merits

ದೇವಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಈಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಅಗ್ನಿ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಯಾತ್ರೆ ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿರಲು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ಕ್ರಮ. ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಮಹೋದಧಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯ ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು; ಗಂಧ‑ಪುಷ್ಪ‑ವಸ್ತ್ರ‑ಲೇಪನಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾನುಸಾರ ಚಿನ್ನದ ಕಂಕಣ/ಆಭರಣವನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಜಲದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಮಾಡಿ, ಕಪರ್ಧಿನ್ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಗಣ‑ಸಂಬಂಧಿತ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅರ್ಘ್ಯ ನೀಡಬೇಕು. ಮಂತ್ರಾಧಿಕಾರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸೂಚನೆ ಇದೆ; ಶೂದ್ರರಿಗೆ ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರಸ್ಮರಣೆ ಮುಂತಾದವು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ನಂತರ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು; ಶತರುದ್ರೀಯ ಮೊದಲಾದ ರುದ್ರಪಾಠ/ಜಪಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ತುಪ್ಪ, ಜೇನು, ಸಕ್ಕರೆ/ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂದ ಸ್ನಾಪನ, ಕುಂಕುಮ‑ಕರ್ಪೂರ‑ಉಶೀರ‑ಕಸ್ತೂರಿ‑ಚಂದನದಿಂದ ಸುಗಂಧ ಲೇಪನ, ಧೂಪ‑ದೀಪ‑ನೈವೇದ್ಯ‑ಆರತಿ ಹಾಗೂ ಗೀತ‑ನೃತ್ಯಾದಿ ಭಕ್ತಿಸೇವೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ದ್ವಿಜ ತಪಸ್ವಿಗಳು, ದೀನ‑ದರಿದ್ರರು, ಅಂಧರು, ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ದಾನ ನೀಡಬೇಕು; ಸೋಮೇಶ್ವರ ದರ್ಶನದ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ವ್ರತ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಫಲವಾಗಿ—ಜೀವನದ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳ ಪಾಪಕ್ಷಯ, ವಂಶೋದ್ದಾರ, ದಾರಿದ್ರ್ಯ‑ಅಮಂಗಲ ನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿವರ್ಧನೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಾಚರಣೆ ಕಷ್ಟವಾದರೂ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಸೇವೆಯಿಂದ ಮಹಾಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

21 verses

Adhyaya 31

वडवानलोत्पत्तिवृत्तान्ते दधीचिमहर्षये सर्वदेवकृतस्वस्वशस्त्रसमर्पणवर्णनम् (Origin Account of the Vādavānala and the Devas’ Deposition of Weapons with Maharṣi Dadhīci)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವೀ–ಈಶ್ವರ ಸಂವಾದದ ಮೂಲಕ ಮೂರು ವಿಷಯಗಳ ಕಾರಣವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—(1) ಹಿಂದೆ ಬೋಧಿಸಿದ ‘ಸ-ಕಾರ-ಪಂಚಕ’ದ ತಾತ್ಪರ್ಯ, (2) ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿಯ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಅವತರಣ, (3) ವಡವಾನಲ (ಸಮುದ್ರಾಗ್ನಿ)ದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ಕಾಲ. ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ಪಾವನಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಳಾಗಿ, ಹಿರಣ್ಯಾ, ವಜ್ರಿಣೀ, ನ್ಯಂಕು, ಕಪಿಲಾ, ಸರಸ್ವತಿ ಎಂಬ ಐದು ನಾಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಕಾರಣಕಥೆಯಲ್ಲಿ, ಸೋಮ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾರಣದಿಂದ ದೇವ–ಅಸುರ ಸಂಘರ್ಷ ಶಮನವಾದ ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಚಂದ್ರನು ತಾರೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಕಡೆ ದೃಷ್ಟಿ ಹಾಕಿ ದಧೀಚಿ ಮಹರ್ಷಿಯ ಸ್ವರ್ಗಸಮಾನ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ—ಋತುಪುಷ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಸುಗಂಧ ವನಸ್ಪತಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ. ಅವರು ಸಂಯಮದಿಂದ, ಮಾನವರಂತೆ ಸಮೀಪಿಸಿ, ಋಷಿಯಿಂದ ಅರ್ಘ್ಯ–ಪಾದ್ಯ ಸತ್ಕಾರ ಪಡೆದು ಆಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂದ್ರನು ದೇವರ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇಡಲು ಋಷಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕೆಂದು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ದಧೀಚಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಲು ಹೇಳಿದರೂ, ಅಗತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಗಳು ಮರಳಿ ದೊರಕಬೇಕು ಎಂದು ಇಂದ್ರನು ಹಠಪಡುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಋಷಿ ಯುದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ನೀಡುವೆನೆಂದು ಸತ್ಯಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆ; ಇಂದ್ರನು ಅವರ ಸತ್ಯವಚನದ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟು ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ—ಈ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಿಯಮದಿಂದ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳುವವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯ, ಸತ್ಪುತ್ರಸಂತಾನ, ಹಾಗೂ ಧರ್ಮ–ಅರ್ಥ–ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

19 verses

Adhyaya 32

दधीच्यस्थि-शस्त्रनिर्माणम्, पिप्पलादोत्पत्तिः, वाडवाग्नि-प्रसंगः (Dadhīci’s Bones and the Making of Divine Weapons; Birth of Pippalāda; The Vāḍava Fire Episode)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಹೊರಟ ಬಳಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಋಷಿ ದಧೀಚಿ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿಗೆ ತೆರಳಿ ನದೀತೀರದ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಪರಿಚಾರಿಕೆ ಸುಭದ್ರಾ ಸ್ನಾನದ ವೇಳೆ ತಿಳಿಯದೆ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೌಪೀನವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಗರ್ಭವತಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ; ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಅಶ್ವತ್ಥವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸವಿಸಿ ಅಜ್ಞಾತ ಕಾರಣಕರ್ತನ ಮೇಲೆ ಷರತ್ತಿನ ಶಾಪವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇದಾದ ಮೇಲೆ ಲೋಕಪಾಲರು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನು ದಧೀಚಿಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಒಪ್ಪಿಸಿದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ದಧೀಚಿ ಅವುಗಳ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ತನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆಂದು ಹೇಳಿ, ತನ್ನ ಅಸ್ಥಿಗಳಿಂದಲೇ ದಿವ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿ ಲೋಕಸಂರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಸ್ವಯಂ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳು ಐದು ದಿವ್ಯ ಸುರಭಿ ಗೋವುಗಳಿಂದ ಅಸ್ಥಿಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ; ವಿವಾದದಿಂದ ಸರಸ್ವತಿಗೆ ಶಾಪದ ಪ್ರಸಂಗ ಉಂಟಾಗಿ, ಕರ್ಮಕಾಂಡದ ಶೌಚ-ಅಶೌಚ ನಿಯಮಗಳ ಕಾರಣವನ್ನು ಕಥನವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ದಧೀಚಿಯ ಅಸ್ಥಿಗಳಿಂದ ವಜ್ರ, ಚಕ್ರ, ಶೂಲ ಮೊದಲಾದ ಲೋಕಪಾಲಾಯುಧಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಸುಭದ್ರಾ ಮಗುವನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ; ಅವನು ಕರ್ಮನಿಯತಿಯ ಮಾತು ಹೇಳಿ, ಅಶ್ವತ್ಥರಸದಿಂದ ಪೋಷಿತನಾದ್ದರಿಂದ ‘ಪಿಪ್ಪಲಾದ’ ಎಂಬ ನಾಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆಯುಧಗಳಿಗಾಗಿ ತಂದೆಯನ್ನು ಕೊಂದರು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಪ್ರತೀಕಾರ ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಘೋರ ಕೃತ್ಯೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ತೊಡೆಯಿಂದ ಅಗ್ನಿರೂಪ ಸತ್ತ್ವ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ ವಾಡವಾಗ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳು ಶರಣಾದಾಗ ವಿಷ್ಣು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಭಕ್ಷಿಸುವ ಕ್ರಮವಿಧಾನದಿಂದ ಆ ಉಗ್ರತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಜಗತ್ತಿನ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣಫಲವಾಗಿ—ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೇಳಿದರೆ ಪಾಪಭಯ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

126 verses

Adhyaya 33

वाडवानल-नयनम् तथा पञ्चस्रोता-सरस्वती-प्रादुर्भावः (Transport of the Vāḍava Fire and the Manifestation of Five-Stream Sarasvatī)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಹಿಂದಿನ ಘಟನೆಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಭಯಂಕರ ವಾಡವಾನಲ ಅಗ್ನಿಯು ಲೋಕಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ವಿಷ್ಣು ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಅದರ ‘ಯಾನಭೂತ’ವಾಗಿ ನೇಮಿಸುತ್ತಾನೆ; ಗಂಗಾದಿ ನದಿದೇವತೆಗಳು ಅದರ ದಹನಶಕ್ತಿಗೆ ತಾವು ಅಸಮರ್ಥವೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದ ನಿಯಮದಿಂದ ಬಂಧಿತ ಸರಸ್ವತಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ; ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವಳಿಗೆ ಭೂಗರ್ಭ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ವಿಧಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಭಾರದಿಂದ ಶ್ರಾಂತಳಾದಾಗ ಅವಳು ‘ಪ್ರಾಚೀ’ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ತೀರ್ಥದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಸರಸ್ವತಿಯ ಮಂಗಳಪ್ರಸ್ಥಾನ, ಹಿಮಾಲಯದಿಂದ ನದಿರೂಪದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವ, ಮತ್ತು ಪುನಃಪುನಃ ಭೂಗರ್ಭ-ಭೂಮಿಯ ದೃಶ್ಯ ಪ್ರವಾಹಗಳ ನಡುವೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಹರಿಣ, ವಜ್ರ, ನ್ಯಂಕು, ಕಪಿಲ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಋಷಿಗಳ ಹಿತಾರ್ಥ ಸರಸ್ವತಿ ಪಂಚಸ್ರೋತಸಾಗಿ ಐದು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ—ಹರೀಣಿ, ವಜ್ರಿಣೀ, ನ್ಯಂಕು, ಕಪಿಲಾ, ಸರಸ್ವತಿ. ಈ ಜಲಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ ಸ್ನಾನ-ಪಾನದಿಂದ ಮಹಾಪಾಪಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೋಷಶುದ್ಧಿಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಕೃತಸ್ಮರಾ ಎಂಬ ಪರ್ವತರೂಪಿ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಬಲವಂತಪಡಿಸಲು ತಡೆಯೊಡ್ಡಿದಾಗ, ಸರಸ್ವತಿ ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ವಾಡವಾನಲವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ; ಅಗ್ನಿಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಪರ್ವತ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಮೃದು ಶಿಲೆಗಳು ಗೃಹದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತವೆಂಬ ಕಾರಣಕಥೆಯೂ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಡವಾನಲ ವರ ನೀಡಲು ಬಯಸಿದಾಗ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಸರಸ್ವತಿ ‘ಸೂಚೀಮುಖ’ತ್ವವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾಳೆ—ಅಗ್ನಿ ಜಲವನ್ನು ಕುಡಿಯಲಿ, ದೇವರನ್ನು ದಹಿಸದಿರಲಿ. ಶ್ರವಣ-ಪಠನದ ಫಲಶ್ರುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.

103 verses

Adhyaya 34

वडवानल-निबन्धनम् (Containment of the Vaḍavānala) — Sarasvatī, the Ocean, and Prabhāsa’s Tīrtha-Order

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಂಧಿತವಾದ ದಿವ್ಯೋಪಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಸರಸ್ವತಿ ವಡವಾನಲ (ಸಮುದ್ರಗರ್ಭದ ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿ) ಸಂಬಂಧಿತ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು, ದೈವಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸಮುದ್ರನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ದಿವ್ಯಶೋಭೆ ಮತ್ತು ಪರಿಚಾರಕರೊಂದಿಗೆ ಸಮುದ್ರನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಸರಸ್ವತಿ ಅವನನ್ನು ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಆದ್ಯಾಧಾರವೆಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಿ ದೇವಕಾರ್ಯಾರ್ಥ ವಡವಾ-ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಸಮುದ್ರನು ವಿಚಾರಿಸಿ ಒಪ್ಪಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ; ತೀವ್ರ ತಾಪದಿಂದ ಜಲಚರರು ಭೀತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಾಗ ದೈತ್ಯಸೂದನ ಅಚ್ಯುತ ವಿಷ್ಣು ಬಂದು ಜಲಚರರಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ವರುಣ/ಸಮುದ್ರನಿಗೆ ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ವಡವಾನಲವನ್ನು ಆಳವಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಕ್ಷೇಪಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿ ಧರಿಸು; ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ‘ಕುಡಿಯುವ’ಂತೆ ಇದ್ದರೂ ಬಂಧಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರನು ಜಲಕ್ಷಯವನ್ನು ಭಯಪಟ್ಟಾಗ, ವಿಷ್ಣು ಸಮುದ್ರಜಲವನ್ನು ಅಕ್ಷಯವಾಗಿಸಿ ಲೋಕಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಸರಸ್ವತಿ ಹೆಸರಿತ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅರ್ಘ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಿ ಅರ್ಘ್ಯೇಶ್ವರನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳು ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶನ ಸಮೀಪ ನಿಂತಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ವಡವಾನಲ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಧರಿಸಿ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಪೂಜೆ, ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ವಸ್ತ್ರ-ಅನ್ನದಾನ, ಮಹಾದೇವಾರಾಧನೆ ಎಂಬ ತೀರ್ಥವಿಧಿಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಚಾಕ್ಷುಷ ಮತ್ತು ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರಗಳ ಕಾಲಸೂಚನೆ ಹಾಗೂ ಈ ಕಥಾಶ್ರವಣದಿಂದ ಪಾಪನಾಶ, ಪುಣ್ಯ-ಕೀರ್ತಿವೃದ್ಧಿ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಉಂಟು.

37 verses

Adhyaya 35

Ādhyāya 35 — Oūrva, Vāḍavāgni, and Sarasvatī’s Tīrtha-Route to Prabhāsa (और्व-वाडवाग्नि-सरस्वतीतीर्थमार्गः)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಭಾರ್ಗವ ಔರ್ವನ ಉದ್ಭವವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಹೇಳುವಂತೆ—ಧನಲೋಭದಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಹತ್ಯೆಮಾಡಿದರು; ಆಗ ಒಬ್ಬ ಸ್ತ್ರೀ ಗರ್ಭವನ್ನು ಊರು (ತೊಡೆ)ಯಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಕಾಪಾಡಿದಳು, ಅದರಿಂದ ಔರ್ವನು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು. ಔರ್ವನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಉಗ್ರ ರೌದ್ರ ಅಗ್ನಿ—ಔರ್ವ/ವಾಡವಾಗ್ನಿ—ಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಹಿಸಲು ಮುಂದಾದನು; ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಶರಣಾದರು. ಬ್ರಹ್ಮನು ಔರ್ವನನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿ, ಈ ಅಗ್ನಿ ಲೋಕವನ್ನು ಸುಡದೆ ಸಮುದ್ರದತ್ತವೇ ಹರಿಯಲಿ ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು. ನಂತರ ಸರಸ್ವತಿ ಸ್ವರ್ಣಕಲಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಹಿಮಾಲಯದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶಗಳವರೆಗೆ ತೀರ್ಥಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳು ಪುನಃಪುನಃ ಅಂತರ್ಧಾನವಾಗಿ, ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೂಪಗಳು ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಾಳೆ—ಗಂಧರ್ವ-ಕೂಪ, ಅನೇಕ ಈಶ್ವರಸ್ಥಾನಗಳು, ಸಂಗಮಗಳು, ವಟಗಳು, ವನಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಿಕೇಂದ್ರಗಳ ಪವಿತ್ರ ಜಾಲ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ವಾಡವಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಲವಣಜಲದಲ್ಲಿ ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ; ಅಗ್ನಿ ವರ ನೀಡಿದರೂ, ಮುದ್ರಿಕಾ-ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಒಣಗಿಸಬಾರದೆಂದು ನಿಯಂತ್ರಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಾಚೀ ಸರಸ್ವತಿಯ ದುರ್ಲಭತೆ-ಮಹಿಮೆ, ಅಗ್ನಿತೀರ್ಥದ ಪುಣ್ಯ, ಹಾಗೂ ‘ರೌದ್ರೀ ಯಾತ್ರೆ’ಯ ಪೂಜಾಕ್ರಮ—ಸರಸ್ವತಿ, ಕಪರ್ಧಿನ್/ಶಿವ, ಕೇದಾರ, ಭೀಮೇಶ್ವರ, ಭೈರವೇಶ್ವರ, ಚಂಡೀಶ್ವರ, ಸೋಮೇಶ್ವರ, ನವಗ್ರಹ, ರುದ್ರ-ಏಕಾದಶ ಮತ್ತು ಬಾಲಬ್ರಹ್ಮ—ಫಲಶ್ರುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪಾಪನಾಶಕವೆಂದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ.

120 verses

Adhyaya 36

Prācī Sarasvatī Māhātmya and Prāyaścitta of Arjuna at Prabhāsa (प्राचीसरस्वतीमाहात्म्यं तथा पार्थस्य प्रायश्चित्तकथा)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಪ್ರಾಚೀ ಸರಸ್ವತಿಯ ದುರ್ಲಭತೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಅದರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶುದ್ಧಿಕರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರ (ಶಿವ) ಪ್ರಭಾಸ-ತೀರ್ಥದ ಅತಿಶಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿ—ಈ ನದಿ ದೋಷನಾಶಿನಿ; ಕುಡಿಯಲು/ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಕಾಲನಿಯಮಗಳಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಪಾನ ಮಾಡಿದವರು, ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಸಹ, ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಕರದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಭಾವ ವಿಶೇಷವೆಂದು ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸೂತನು ಒಂದು ದೃಷ್ಟಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಭಾರತಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಬಂಧುವಧದ ಪಾಪಭಾರದಿಂದ ಅರ್ಜುನ (ಕಿರೀಟಿ, ನರ-ನಾರಾಯಣ ಸಂಬಂಧಿತ) ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಿಂದಿತನಾಗಿ ಬಹಿಷ್ಕೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅವನನ್ನು ಗಯಾ, ಗಂಗಾ ಅಥವಾ ಪುಷ್ಕರಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರಾಚೀ ಸರಸ್ವತಿ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನ ತ್ರಿರಾತ್ರ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ, ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ಸಂಚಿತ ಪಾಪ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಾದಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಧ್ಯಾಯವು ಆಚಾರ-ನೈತಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ—ಉತ್ತರ ತೀರದ ಸಮೀಪ ಮರಣವು ಪುನರಾಗಮನರಹಿತ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು, ತಪಸ್ಸು ಶ್ಲಾಘನೀಯವೆಂದು, ಮತ್ತು ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ದಾನ-ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ದಾತನಿಗೂ ಪಿತೃಗಳಿಗೋ ಅನೇಕಪಟ್ಟು ಫಲ, ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಉದ್ಧಾರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠೆ, ಇಹಲೋಕದ ದುಃಖನಿವಾರಿಣಿ ಹಾಗೂ ಪರಲೋಕಕ್ಷೇಮದಾತ್ರೀ ಎಂದು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

58 verses

Adhyaya 37

कंकणमाहात्म्यवर्णनम् / Theological Account of the Bracelet Rite

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಕಂಕಣ (ಬಳೆ/ಬ್ರೇಸ್‌ಲೆಟ್) ಎಸೆಯುವ ಕರ್ಮದ ಕಾರಣ, ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಫಲವನ್ನು ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಿ ಮಂತ್ರ, ವಿಧಾನ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ; ಈಶ್ವರನು ಪುರಾಣಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ರಾಜ ಬೃಹದ್ರಥ ಮತ್ತು ಅವನ ಪತಿವ್ರತೆ ರಾಣಿ ಇಂದೂಮತಿ ಋಷಿ ಕಣ್ವರನ್ನು ಆತಿಥ್ಯದಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧರ್ಮೋಪದೇಶದ ನಂತರ ಕಣ್ವರು ಇಂದೂಮತಿಯ ಪೂರ್ವಜನ್ಮಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ—ಅವಳು ಹಿಂದೆ ದರಿದ್ರ ಆಭೀರಿ ಸ್ತ್ರೀ, ಐದು ಗಂಡಂದಿರಿದ್ದವಳು; ಸೋಮೇಶ್ವರಕ್ಕೆ ಬಂದಳು. ಸಮುದ್ರಸ್ನಾನದಲ್ಲಿ ಅಲೆಗಳ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಅವಳ ಚಿನ್ನದ ಕಂಕಣ ಜಾರಿ ಬಿದ್ದು ಕಳೆದುಹೋಯಿತು; ನಂತರ ಮರಣಿಸಿ ರಾಜಕುಲದಲ್ಲಿ ರಾಣಿಯಾಗಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆದಳು. ಈ ಸೌಭಾಗ್ಯವು ವ್ರತ, ತಪಸ್ಸು, ದಾನಗಳಿಂದಲ್ಲ; ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಕಂಕಣ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದ ಘಟನೆಯ ಸ್ಥಳವಿಶೇಷ ಫಲದಿಂದೆಂದು ಕಣ್ವರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಕಂಕಣವಿಧಿಯ ಫಲ—ಪಾಪನಾಶ ಮತ್ತು ಸರ್ವಕಾಮಪ್ರದತ್ವ—ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಸೋಮೇಶ್ವರದ ಲವಣಜಲಸ್ನಾನದ ನಂತರ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಈ ಆಚರಣೆ ರೂಢಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ತೀರ್ಥಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಅಲ್ಪಕರ್ಮಕ್ಕೂ ಮಹಾಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

29 verses

Adhyaya 38

Kaparddī-Vināyaka as Prabhāsa-kṣetra Protector and the Vighnamardana Stotra (कपर्द्दी-विनायकः प्रभासक्षेत्ररक्षकः तथा विघ्नमर्दनस्तोत्रम्)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ–ಈಶ್ವರ ಸಂವಾದದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಕಪರ್ದ್ದೀ-ವಿನಾಯಕ (ಗಣೇಶನ ಒಂದು ರೂಪ)ನ ಪೂಜೆ ಏಕೆ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ಸೋಮೇಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸದಾಶಿವನ ಲಿಂಗರೂಪವೆಂದು ಹೇಳಿ, ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ವಿಘ್ನೇಶ್ವರನಾಗಿ ಕಪರ್ದ್ದೀಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಇರುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುಗಾನುಸಾರ ವಿನಾಯಕ ಅವತಾರಕ್ರಮವೂ ಬರುತ್ತದೆ—ಕೃತದಲ್ಲಿ ಹೇರಂಬ, ತ್ರೇತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನಮರ್ಧನ, ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಲಂಬೋದರ, ಕಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಪರ್ದ್ದೀ। ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಅಶಾಂತಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಮಾನವರು ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕೂಡ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದರಿಂದ ಕರ್ಮಕ್ರಮ ಮತ್ತು ದೇವಲೋಕದ ಮર્યಾದೆ ಕದಡುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳು ದೇವಿಯನ್ನು ಶರಣಾದಾಗ, ದೇವಿ ದೇಹಸಂಕೋಚದಿಂದ ಉಂಟಾದ ‘ಮಲ’ದಿಂದ ಚತುರ್ಭುಜ ಗಜಮುಖ ವಿನಾಯಕನನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ಮೋಹದಿಂದ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಕಡೆ ಹೊರಡುವವರಿಗೆ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿ ಸಂಕಲ್ಪಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವನನ್ನು ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಕನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ, ಕುಟುಂಬ-ಧನಾಸಕ್ತಿ ಅಥವಾ ರೋಗ ಇತ್ಯಾದಿಯಿಂದ ಅಸ್ಥಿರರನ್ನು ತಡೆಯಿರಿ, ದೃಢನಿಶ್ಚಯಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಮುಂದುವರಿಯಲಿ ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾಳೆ। ಮುಂದೆ ಕಪರ್ದ್ದೀಗೆ ವಿಘ್ನಮರ್ಧನ ಸ್ತೋತ್ರ, ಕೆಂಪು ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಚತುರ್ಥೀ ವ್ರತವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನಗಳ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿ, ಹಾಗೂ ಕಪರ್ದ್ದೀ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದರ್ಶನ ಲಭಿಸುವುದೆಂದು ಹೇಳಿ, ‘ಕಪರ್ದ್ದೀ’ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು ಅವನ ಕಪರ್ದ-ಸದೃಶ ರೂಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ।

59 verses

Adhyaya 39

Kedāra (Vṛddhi/Kalpa) Liṅga Māhātmya and Śivarātri Jāgaraṇa: The Narrative of King Śaśabindu

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಕೇದಾರ-ಸಂಬಂಧಿತ ಲಿಂಗದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಸ್ವಯಂಭೂ, ಶಿವಪ್ರಿಯ, ಭೀಮೇಶ್ವರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ; ಪೂರ್ವಯುಗದಲ್ಲಿ ‘ರುದ್ರೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಮ್ಲೇಚ್ಛಸಂಸರ್ಗದ ಭಯದಿಂದ ಅದು ಲೀನ/ಗುಪ್ತವಾಗಿ, ನಂತರ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ‘ಕೇದಾರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಖ್ಯಾತಿಯಾಯಿತು. ಲವಣಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಪದ್ಮಕ ತೀರ್ಥ/ಕುಂಡದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ರುದ್ರೇಶ ಮತ್ತು ಕೇದಾರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ಚತುರ್ದಶಿಗೆ ಏಕರಾತ್ರಿ ಜಾಗರಣসহ ಶಿವರಾತ್ರಿ ವ್ರತ ಮಹಾಪುಣ್ಯದಾಯಕವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ರಾಜ ಶಶಬಿಂದು ಚತುರ್ದಶಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು ಜಪ-ಹೋಮದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಋಷಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಸೋಮನಾಥನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಕೇದಾರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಜಾಗರಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಚ್ಯವನ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ನಾರದ, ಜೈಮಿನಿ ಮೊದಲಾದವರು ಕೇಳಿದಾಗ ಅವನು ಪೂರ್ವಜನ್ಮಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ದುರ್ಭಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಶೂದ್ರನಾಗಿ ರಾಮಸರಸಿನಲ್ಲಿ ಕಮಲಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರೂ ಮಾರಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಅನಂಗವತೀ ಎಂಬ ಗಣಿಕೆ ವೃದ್ಧ/ರುದ್ರೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಜಾಗರಣವನ್ನು ನಡೆಸಿದಳು; ಆಹಾರಾಭಾವದಿಂದ ಅನಾಯಾಸ ಉಪವಾಸ, ಸ್ನಾನ, ಕಮಲಾರ್ಪಣೆ, ಜಾಗರಣಗಳ ಫಲವಾಗಿ ಅವನು ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಕಾರಣಸ್ಮೃತಿಯನ್ನೂ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಲಿಂಗಪೂಜೆ ಮಹಾಪಾಪನಾಶಕ, ಸರ್ವಪುರುಷಾರ್ಥಪ್ರದ; ಅನಂಗವತೀ ಕೂಡ ಅದೇ ವ್ರತದಿಂದ ಅಪ್ಸರೆಯಾಗಿದಳು ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಇದೆ.

58 verses

Adhyaya 40

भीमेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् / Chapter 40: The Māhātmya (Sacred Account) of Bhīmeśvara

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶಿವ–ದೇವಿ ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ಭೀಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಉದ್ಭವ, ನಾಮಕರಣ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇದಾರೇಶ್ವರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಫಲಪ್ರದ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅದನ್ನು ಶ್ವೇತಕೇತು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ್ದನು, ಹಿಂದೆ ಭೀಮನೂ ಪೂಜಿಸಿದ್ದನು. ತೀರ್ಥಫಲ ಹಾಗೂ ಶುಭ ಪರಲೋಕಗತಿ ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪೂಜೆ, ಕ್ಷೀರಾಭಿಷೇಕ ಮೊದಲಾದ ಕ್ರಮಗಳ ಮಹತ್ವ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದೇವಿ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ—ಶ್ವೇತಕೇತು ಲಿಂಗ ಹೇಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದು ಭೀಮೇಶ್ವರ ಎಂದು ಏಕೆ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು? ಈಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ರಾಜರ್ಷಿ ಶ್ವೇತಕೇತು ಪ್ರಭಾಸದ ಪವಿತ್ರ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳು ಋತುಗಳಂತೆ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಶ್ವೇತಕೇತು ಅಚಲ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ನಿತ್ಯನಿವಾಸವನ್ನು ಬೇಡಿದಾಗ ಶಿವನು ಒಪ್ಪಿದನು; ಆಗ ಅದು ‘ಶ್ವೇತಕೇತ್ವೀಶ್ವರ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾಯಿತು. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನನು ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದುದರಿಂದ ಅದು ಮತ್ತೆ ‘ಭೀಮೇಶ/ಭೀಮೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರೂ ಜನ್ಮಜನ್ಮಾಂತರ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

17 verses

Adhyaya 41

भैरवेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya of Bhairaveśvara

ಅಧ್ಯಾಯ 41ರಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಲಿಂಗದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದು ಸರಸ್ವತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿದ್ದು ಸಮುದ್ರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿನಾಶಕಾರಿ “ವಡವಾನಲ” (ಸಮುದ್ರಗರ್ಭದ ಅಗ್ನಿ)ದಿಂದ ಭಾರೀ ಸಂಕಟ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ದೇವಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸಮುದ್ರತೀರದ ಬಳಿ ತಂದು ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ವಡವಾನಲವನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಧರಿಸಿ ದೇವಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾಳೆ. ದೇವತೆಗಳು ಶಂಖನಾದ, ದುಂದುಭಿಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಉತ್ಸವ ಆಚರಿಸಿ, ದೇವಿಗೆ “ದೇವಮಾತಾ” ಎಂಬ ಗೌರವನಾಮವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ—ಇದು ದೇವ-ದಾನವರಿಗೂ ದುರ್ಲಭವಾದ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಈಶ್ವರನು, ದೇವಿಯ ಶುಭ ಲಿಂಗಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಹಾಗೂ ನದಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ಪಾಪನಾಶಿನಿ ಸರಸ್ವತಿಯ ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಈ ಲಿಂಗ “ಭೈರವ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿ “ಭೈರವೇಶ್ವರ” ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿಧಿ: ಸರಸ್ವತಿ ಮತ್ತು ಭೈರವೇಶ್ವರ ಪೂಜೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಾನವಮಿಯಂದು ಯಥಾವಿಧಿ ಸ್ನಾನসহ—ವಾಕ್ದೋಷವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಲಿನ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ ಅಘೋರ ಮಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಲಿಂಗಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಯಾತ್ರಾಫಲ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

10 verses

Adhyaya 42

चण्डीशमाहात्म्यवर्णनम् (Chandīśa Shrine-Glory and Ritual Protocols)

ಅಧ್ಯಾಯ 42ರಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಂಡೀಶ ದೇವರನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೋಮೇಶ/ಈಶ ದಿಗ್ಭಾಗದ ಸಮೀಪ, ದಂಡಪಾಣಿಯ ನಿವಾಸದಿಂದ ಬಹುದೂರವಲ್ಲದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೂಚಕ ಗುರುತುಗಳಿಂದ ತಿಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಚಂಡಾ ಹಾಗೂ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಒಬ್ಬ ಗಣನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಿ ಪೂಜಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಂಡೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವು ಪ್ರಾಕಟ್ಯವಾಯಿತು ಎಂದು ಮಹಿಮೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪೂಜಾಕ್ರಮವನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ತುಪ್ಪದಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ; ಜೇನು, ಕಬ್ಬಿನ ರಸ, ಕೇಸರಿ ಲೇಪನ; ಕರ್ಪೂರ, ಉಶೀರ, ಕಸ್ತೂರಿ ಸಾರ ಮುಂತಾದ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಚಂದನ; ಪುಷ್ಪಾರ್ಚನೆ; ಧೂಪ ಮತ್ತು ಅಗರು; ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾನುಸಾರ ವಸ್ತ್ರಾರ್ಪಣೆ; ದೀಪಗಳೊಂದಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರಮಾನ್ನ; ಮತ್ತು ದ್ವಿಜಾತಿಗಳಿಗೆ ದಾನ-ದಕ್ಷಿಣೆ. ಸ್ಥಳವಿಶೇಷ ಫಲಗಳೂ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿವೆ—ದಕ್ಷಿಣಮುಖವಾಗಿ ನೀಡಿದ ದಾನ ಚಂಡೀಶನಿಗೆ ಅಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಚಂಡೀಶನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಉತ್ತರಾಯಣದಲ್ಲಿ ಘೃತ-ಕಂಬಳ ವ್ರತ/ದಾನ ಕಠೋರ ಪುನರ್ಜನ್ಮವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೂಲಿನನ ತೀರ್ಥಭಕ್ತಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಸ್ವರೂಪವೆಂದು, ನಿರ್ಮಾಲ್ಯ ಸಂಬಂಧ ಅಪರಾಧ, ಅಜಾಗರೂಕ ಭಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಇತರ ಕರ್ಮದೋಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

12 verses

Adhyaya 43

आदित्येश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Adityeśvara Māhātmya (Chapter on the Glory of Adityeśvara)

ಅಧ್ಯಾಯ 43ರಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ದಿಕ್ಕುಸೂಚಕ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಸೋಮೇಶನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ‘ಏಳು ಧನು’ ಅಳತೆಯೊಳಗೆ ಸೂರ್ಯ-ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಲಿಂಗವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಹೆಸರು ಆದಿತ್ಯೇಶ್ವರ; ಅದು ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶಕ. ತ್ರೇತಾಯುಗಸ್ಮೃತಿಯಾಗಿ ಸಮುದ್ರನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಿ ಕ್ಷೇತ್ರಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ರತ್ನಾರ್ಚನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ‘ರತ್ನೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಉಪನಾಮವೂ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಧಿಯಂತೆ ಪಂಚಾಮೃತಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಐದು ರತ್ನಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ನಂತರ ರಾಜೋಪಚಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಮೇರುದಾನಸಮಾನ ಫಲ, ಯಜ್ಞ-ದಾನಗಳ ಸಮಷ್ಟಿಪುಣ್ಯ, ಪಿತೃ-ಮಾತೃ ವಂಶಗಳ ಉದ್ದಾರ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಬಾಲ್ಯದಿಂದ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವರೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳು ರತ್ನೇಶ್ವರ ದರ್ಶನದಿಂದ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಧೇನುಧಾನದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಹತ್ತು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಹತ್ತು ಉತ್ತರ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ಮೋಕ್ಷಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ವಾಗ್ದಾನವಿದೆ. ಸಮ್ಯಕ್ ಲಿಂಗಪೂಜೆಯ ನಂತರ ದೇವನ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶತರುದ್ರೀಯ ಪಠಿಸುವವನು ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳುವುದೇ ಕರ್ಮಬಂಧವಿಮೋಚನವೆಂದು ಉಪಸಂಹಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

11 verses

Adhyaya 44

Someshvara-māhātmya-varṇanam (Glorification and Ritual Protocol of Someshvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಪೂಜಾ-ವಿಧಾನವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಿತ್ಯೇಶ್ವರನನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಸಾಧಕನು ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಪಂಚಾಂಗ-ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಶೇಷ ಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ಪ್ರಣಾಮ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮತ್ತು ಪುನಃಪುನಃ ದರ್ಶನ—ಇಂತಹ ದೇಹಾಧಾರಿತ ಭಕ್ತಿಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸೋಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ–ಚಂದ್ರ ತತ್ತ್ವಗಳ ಏಕೀಭಾವವಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿ, ಈ ಪೂಜೆ ಅಗ್ನೀಷೋಮ ಭಾವದಿಂದ ಯಜ್ಞಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಂದಿರೋಪಾಸನೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರತೀಕಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತತ್ತ್ವಾರ್ಥ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಸಮೀಪದ ಉಮಾದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಆಮೇಲೆ ದೈತ್ಯಸೂದನ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಾಗಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಪರ್ಕಿತ ಪವಿತ್ರ ಪರಿಕ್ರಮೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿನ ಸೋಮೇಶ್ವರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನೆಯ 44ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಕೊಲೊಫನ್ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

5 verses

Adhyaya 45

अङ्गारेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Aṅgāreśvara Māhātmya: The Glory of the Aṅgāreśvara Shrine)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಅಙ್ಗಾರೇಶ್ವರನ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯ ಮಹಿಮೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತ್ರಿಪುರ ದಹನ ಸಂಕಲ್ಪದ ವೇಳೆ ಶಿವನ ತೀವ್ರ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಅವನ ತ್ರಿನೇತ್ರಗಳಿಂದ ಅಶ್ರುಬಿಂದುಗಳು ಹೊರಟವು; ಆ ದಿವ್ಯ ತತ್ತ್ವ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಭೂಮಿಸುತನೆಂದು ಜನ್ಮವಾಯಿತು—ಅವನೇ ಭೋಮ/ಮಂಗಳ (ಮಂಗಳಗ್ರಹ). ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಭೋಮನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು ಶಂಕರನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು; ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ವರ ನೀಡಿದನು. ಭೋಮನು ಗ್ರಹತ್ವವನ್ನು ಬೇಡಿದಾಗ ಶಿವನು ಅದನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಙ್ಗಾರೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವರಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು. ಕೆಂಪು ಹೂಗಳಿಂದ ಅರ್ಚನೆ, ಜೇನು-ತುಪ್ಪ ಮಿಶ್ರಿತ ಆಹುತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಕ್ಷಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೋಮ, ಹಾಗೂ ಪಂಚೋಪಚಾರ ಪೂಜೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಪಾಪಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ; ವಿದ್ರುಮ (ಹವಳ) ಇತ್ಯಾದಿ ದಾನದಿಂದ ಇಷ್ಟಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಭೋಮನು ಗ್ರಹಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿ ವರ್ಣಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।

12 verses

Adhyaya 46

बुधेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Budheśvara Māhātmya (The Glory of Budheśvara Liṅga)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ‘ಬುಧೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಲಿಂಗವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗು. ಆ ಲಿಂಗದ ಕೇವಲ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಸರ್ವಪಾಪಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಬುಧ (ಗ್ರಹ) ಮಾಡಿದನೆಂಬ ಕಥನ ಇದೆ. ಬುಧನು ಸದಾಶಿವನ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ “ಹತ್ತು-ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ” ಎಂಬಂತೆ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಸಮಾನ ಅವಧಿಗಳವರೆಗೆ ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಸాక్షಾತ್ ದರ್ಶನ ಪಡೆದನು. ಪ್ರಸನ್ನ ಶಂಕರನು ಅವನಿಗೆ ಗ್ರಹಪದವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೌಮ್ಯಾಷ್ಟಮಿಯಂದು ಈ ಲಿಂಗವನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ದುರ್ಭಾಗ್ಯ ನಿವಾರಣೆ, ಕುಲದೋಷ ಶಮನ, ಇಷ್ಟವಿಯೋಗ ನಿವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಭಯದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಇತ್ಯಾದಿ ವರಗಳು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿವೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿದ ಸಾಧಕನು ಪರಮ ಪದದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಉಪಸಂಹಾರ.

8 verses

Adhyaya 47

वृहस्पतीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Bṛhaspatīśvara (Guru-associated Liṅga)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಯಾತ್ರಿಕನು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಉಮಾ-ಸಂಬಂಧಿತ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಇರುವ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಲಿಂಗದ ಕಡೆ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕು. ದೇವಾಚಾರ್ಯನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಈ ಮಹಾಲಿಂಗವು ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದರಿಂದ ‘ಬೃಹಸ್ಪತೀಶ್ವರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಲಿಂಗಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿದವನು ದುರ್ಳಭವಾದ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರ-ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಬೃಹಸ್ಪತಿ ನಿರ್ಮಿತ ಲಿಂಗದ ಕೇವಲ ದರ್ಶನವೂ ಅನಿಷ್ಟದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಕಾರಣವಾದ ಪೀಡೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ದಶಿ ಗುರುವಾರದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕಾಲ ಪೂಜೆಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ರಾಜೋಪಚಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದಲೂ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬಹುದು. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಮೃತ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಮಾತೃಋಣ, ಪಿತೃಋಣ, ಗುರುಋಣ ಎಂಬ ಋಣತ್ರಯದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿ, ಶುದ್ಧಿ, ನಿರ್ದ್ವಂದ್ವ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿದರೆ ಗುರು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ।

11 verses

Adhyaya 48

Śukreśvara-māhātmya (Glory of the Liṅga Established by Śukra)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ—ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ವಿಭೂತೀಶ್ವರ ಸಮೀಪ ಭೃಗುವಂಶೀಯ ಶುಕ್ರನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಶಿವಲಿಂಗವಿದೆ; ಅದರ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಪಾಪಹರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ। ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರನು ರುದ್ರಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಸಂಜೀವನೀ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಪ್ರಸಂಗ ಬರುತ್ತದೆ. ದೈವಕಾರ್ಯಾರ್ಥ ಶಂಭು ಅವನನ್ನು ನುಂಗಿದರೂ, ದೇವನ ಒಳಗೆಯೂ ತಪಸ್ಸು ಮುಂದುವರಿಸಿದ ಶುಕ್ರನಿಂದ ಮಹಾದೇವನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ಇದೇ ಲಿಂಗನಾಮ ಮತ್ತು ಪಾವಿತ್ರ್ಯದ ಕಾರಣಕಥೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ। ಮುಂದೆ ವಿಧಿ—ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತದಿಂದ ಲಿಂಗಪೂಜೆ, ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರದ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಜಪ, ಪಂಚಾಮೃತಾಭಿಷೇಕ, ಸುಗಂಧ ಪುಷ್ಪಾರ್ಚನೆ. ಫಲ—ಮೃತ್ಯುಭಯ ನಿವಾರಣೆ, ಪಾಪಕ್ಷಯ, ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯಾದಿ ಸಿದ್ಧಿಗಳು ಸ್ಥಿರಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೊರಕುತ್ತವೆ।

12 verses

Adhyaya 49

Śanaiścaraiśvara (Saurīśvara) Māhātmya and Daśaratha’s Śani-stotra | शनैश्चरैश्वरमाहात्म्यं तथा दशरथकृतशनीस्तोत्रम्

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರ–ದೇವಿ ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ‘ಶನೈಶ್ಚರೈಶ್ವರ/ಸೌರೀಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಮಹಾಲಿಂಗ ತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ‘ಮಹಾಪ್ರಭ’ ಶಕ್ತಿಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಮಹಾಪಾಪ, ಭಯ ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ; ಶನಿದೇವರ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಶಂಭುಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶನಿವಾರ ವ್ರತಾಚರಣೆಯ ನಿಯಮವೂ ಇದೆ—ಶಮೀ ಎಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತಿಲ, ಮಾಷ, ಗುಡ, ಓದನ ಇತ್ಯಾದಿ ನೈವೇದ್ಯಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಯೋಗ್ಯರಿಗೆ ಕಪ್ಪು ಎಮ್ಮೆಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು। ಕಥೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜ ದಶರಥನ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಸಂಕಟ: ಶನಿ ರೋಹಿಣಿಯತ್ತ ಸಾಗಿದರೆ ‘ಶಕಟಭೇದ’ ದೋಷದಿಂದ ಅನಾವೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಭಿಕ್ಷ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಭಯ. ಬೇರೆ ಪರಿಹಾರವಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದು ದಶರಥ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಕ್ಷತ್ರಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಶನಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ವರಗಳನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ—ರೋಹಿಣಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಬಾರದು, ಶಕಟಭೇದ ಆಗಬಾರದು, ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷದ ದುರ್ಭಿಕ್ಷ ಬರಬಾರದು; ಶನಿ ಅವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ। ಇಲ್ಲಿ ದಶರಥಕೃತ ಶನಿಸ್ತೋತ್ರವೂ ಸಂರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ—ಶನಿದೇವರ ಭೀಕರ ರೂಪ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ-ಕಸಿಯುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಅಂಜಲಿ ಬದ್ಧವಾಗಿ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುವವರು ಶನಿಪೀಡೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಜನ್ಮನಕ್ಷತ್ರ, ಲಗ್ನ, ದಶಾ-ಅಂತರ್ಧಶಾ ಮುಂತಾದ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ಗ್ರಹಬಾಧೆಗಳಿಂದಲೂ ರಕ್ಷಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಶನಿ ಷರತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಅಭಯ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಶನಿವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಪಠಣ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಗ್ರಹಜನ್ಯ ದುಃಖ ಶಮನವಾಗಿ ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ।

61 verses

Adhyaya 50

राह्वीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Rāhvīśvara Māhātmya (The Glory of Rāhu-established Īśvara)

ಪ್ರಭಾಸ ಖಂಡದ 50ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿಗೆ ಈಶ್ವರನು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಕ್ಷೇತ್ರದ ತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಹು (ಸ್ವಭಾನು/ಸೈಂಹಿಕೇಯ) ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಶಿವಲಿಂಗದ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ. ಅದರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ—ಮಂಗಳಾ ಸಮೀಪ, ಅಜಾದೇವಿಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ಏಳು ‘ಧನು’ ಗುರುತುಗಳ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ಪತ್ತಿಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ ಅಸುರ ಸ್ವಭಾನು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಮಹಾದೇವನು ‘ಜಗದ್ದೀಪ’ದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿ/ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಸಮ್ಯಕ್ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾದಿ ಮಹಾಪಾಪಗಳೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಅಂಧತ್ವ, ಬಧಿರತ್ವ, ಮೂಕತ್ವ, ರೋಗ, ದಾರಿದ್ರ್ಯ ದೂರವಾಗಿ, ನಂತರ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಸೌಂದರ್ಯ, ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ದೇವತೂಲ್ಯ ಭೋಗ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಂದಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.

9 verses

Adhyaya 51

केत्वीश्वरमाहात्म्यवर्णन (Ketu-linga / Ketvīśvara Māhātmya Description)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಕೇತುಲಿಂಗ (ಕೇತ್ವೀಶ್ವರ)ದ ಸ್ಥಳವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಪೂಜಾವಿಧಾನವನ್ನು ಈಶ್ವರನ ವಚನವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಹ್ವೀಶಾನಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ, ಮಂಗಳೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣವಾಗಿ, ಧನುಷ್ಯದ ಬಾಣ ತಲುಪುವಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಸಂಬಂಧಿತ ಭೂಗೋಳ ಸೂಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ತೀರ್ಥಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿ ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಕೇತುಗ್ರಹದ ಭೀಕರ ಸ್ವರೂಪ, ಲಕ್ಷಣಗಳು ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತವೆ; ಅವನು ನೂರು ದಿವ್ಯವರ್ಷ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಶಿವಾನುಗ್ರಹ ಪಡೆದು ಅನೇಕ ಗ್ರಹಗಳ ಮೇಲೆ ಅಧಿಪತ್ಯ ಪಡೆದ ಕಥೆಯೂ ಬರುತ್ತದೆ. ಕೇತುವಿನ ಅಶುಭೋದಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ, ತೀವ್ರ ಗ್ರಹಪೀಡಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೇತುಲಿಂಗವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ—ಪುಷ್ಪ, ಗಂಧ, ಧೂಪ ಮತ್ತು ನಾನಾವಿಧ ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಫಲಶ್ರುತಿ ಸ್ಪಷ್ಟ: ಈ ತೀರ್ಥವು ಗ್ರಹದೋಷಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನವಗ್ರಹಲಿಂಗಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿಯೂ, ಒಟ್ಟು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಆಯತನಗಳ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನಿತ್ಯದರ್ಶನದಿಂದ ಪೀಡಾಭಯ ದೂರವಾಗಿ ಗೃಹಸ್ಥಸೌಖ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

17 verses

Adhyaya 52

सिद्धेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् / The Glorification of Siddheśvara

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ “ಐದು ಸಿದ್ಧ-ಲಿಂಗಗಳ” ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಅವುಗಳ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ಮಾನವನ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತದೆ (ಯಾತ್ರಾ-ಸಿದ್ಧಿ) ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ದಿಕ್ಕುಸಹಿತವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—ಸೋಮೇಶನ ಸಮೀಪ, ಹೇಳಿದ ದಿಕ್ಕಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗುರುತುಸ್ಥಾನದ ಪೂರ್ವ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಭಿಗಮನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ ಅತ್ಯಂತ ಫಲಪ್ರದ; ಅಣಿಮಾ ಮೊದಲಾದ ಸಿದ್ಧಿಗಳು, ಪಾಪಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರ್ಣನೆ ಇದೆ. ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಒಳಗಿನ “ವಿಘ್ನಗಳು” ಕೂಡ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ—ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಭಯ, ಲೋಭ, ಆಸಕ್ತಿ, ಈರ್ಷೆ, ದಂಭ, ಆಲಸ್ಯ, ನಿದ್ರೆ, ಮೋಹ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರ—ಇವು ಸಿದ್ಧಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವವು. ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರಾರಾಧನೆಯಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೂ ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೂ ಈ ವಿಘ್ನಗಳು ಕರಗುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಯಮಬದ್ಧ ಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಅರ್ಚನೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕಥನವು ಶ್ರವಣಮಾತ್ರದಿಂದ ಪಾಪನಾಶಕ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮ-ಮೋಕ್ಷಾದಿ ಯಥೋಚಿತ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಪವಿತ್ರ ಪಾಠವೆಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

8 verses

Adhyaya 53

कपिलेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Kapileśvara Māhātmya—Account of the Glory of Kapileśvara)

ಶಿವ–ದೇವಿ ಸಂವಾದದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಯಾತ್ರಿಕನಿಗೆ ಕಪಿಲೇಶ್ವರ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾತ್ರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇರುವ ಕಪಿಲೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವನ್ನು ‘ಮಹಾಪ್ರಭಾವ’ವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಿ, ಅದರ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಪಾಪಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ರಾಜರ್ಷಿ ಕಪಿಲನ ತಪಸ್ಸು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುತ್ತದೆ—ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು; ಜೊತೆಗೆ ಈ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ದೇವಸಾನ್ನಿಧ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಕಾಲವಿಧಾನ—ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ನಿಯಮಶೀಲ ಭಕ್ತನು ಸರ್ವಲೋಕಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಕಪಿಲೇಶ್ವರರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೋಮ/ಸೋಮೇಶನನ್ನು ಏಳು ಬಾರಿ ದರ್ಶಿಸಿದರೆ, ಗೋಧಾನದಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದಾನವಿಧಿ—ಅದೇ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ‘ತಿಲಧೇನು’ ದಾನ ಮಾಡುವವನು, ಎಳ್ಳಿನ ಕಣಗಳೆಷ್ಟು ಅಷ್ಟು ಯುಗಗಳವರೆಗೆ ಸ್ವರ್ಗವಾಸ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

6 verses

Adhyaya 54

गन्धर्वेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Gandharveśvara (Ghanavāheśvara Liṅga)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ದಂಡಪಾಣಿಯ ನಿವಾಸದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ‘ಉತ್ತಮ ಗಂಧರ್ವೇಶ್ವರ’ ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನ-ಪೂಜೆಯನ್ನು ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ವಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಥೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವರಾಜ ಘನವಾಹ ಮತ್ತು ಅವನ ಪುತ್ರಿ ಗಂಧರ್ವಸೇನಾ ಇದ್ದಾರೆ. ರೂಪಗರ್ವದಿಂದ ಗಂಧರ್ವಸೇನಾ ಶಿಖಂಡಿನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಗಣಗಳಿಂದ ಶಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ; ನಂತರ ಗೋಶೃಂಗ ಋಷಿ ಸೋಮ/ಶಿವಭಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸೋಮವಾರ ವ್ರತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನುಗ್ರಹ ನೀಡಿ ಶಾಪಶಮನದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಘನವಾಹನು ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪುತ್ರಿಯೂ ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆ ಪೂಜ್ಯ ಲಿಂಗ ‘ಘನವಾಹೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ದಂಡಪಾಣಿಯ ಸಮೀಪ ಜಾಗರೂಕವಾಗಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ನಿಯಮಶೀಲ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಗಂಧರ್ವಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ‘ತೃತೀಯ’ ಪಾಪನಾಶಕ, ಪುಣ್ಯವರ್ಧಕ ಶಕ್ತಿಸ್ಥಾನವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಿ, ಅಗ್ನಿತೀರ್ಥಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವವಂದಿತ ಲಿಂಗಾರಾಧನೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರಾಯಣಾಗಮನದೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ವಾಣಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ಗೌರವಿಸಿದರೆ ಮಹಾಭಯದಿಂದ ವಿಮೋಚನೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

10 verses

Adhyaya 55

Vimaleśvara-māhātmya (विमलेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Vimaleśvara

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಗೌರಿಯ ಸಮೀಪ, ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ವಿಮಲೇಶ್ವರಕ್ಕೆ ಹೋಗು ಎಂದು. ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ‘ಪಾಪ-ಪ್ರಣಾಶನ’ ಸ್ಥಳವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರೆಲ್ಲರಿಗೂ, ದೇಹಕ್ಷಯದಿಂದ ಬಳಲುವವರಿಗೂ ಸಹ, ಪಾಪಹರಣ ಮಾಡಿ ದುಃಖ ನಿವಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ। ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಕ್ತ ಅರ್ಚನೆಯೇ ಪ್ರಧಾನ ಉಪಾಯ; ಅದರಿಂದ ಕಷ್ಟಗಳು ಶಮನವಾಗಿ ‘ನಿರ್ಮಲ’ ಸ್ಥಿತಿ/ಪದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಗಂಧರ್ವಸೇನಾ ಮತ್ತು ವಿಮಲಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾರಣಕಥೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಲಿಂಗ ‘ವಿಮಲೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾದುದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮಹಾತ್ಮ್ಯಗಳ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಸರ್ವಪಾಪವಿನಾಶಕ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

6 verses

Adhyaya 56

धनदेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Dhanadeśvara Māhātmya (Glory of Dhanadeśvara)

ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಧನದೇಶ್ವರವೆಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನ ನೈಋತ್ಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ) ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ‘ಧನುಷ್’ ಪ್ರಮಾಣದ ಹದಿನಾರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ರಾಹುಲಿಂಗದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಧನದ (ಕುಬೇರ) ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಶಿವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅರಿತು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದು, ಆ ಸ್ಥಳದ ಅಪೂರ್ವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ಧನದನು ಅಲಕಾನಗರದ ಅಧಿಪತ್ಯ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಶಂಕರನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಧ್ಯಾಯಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಪರ ಫಲ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಪಂಚೋಪಚಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಅಜೇಯತ್ವ, ಶತ್ರುಗಳ ಗರ್ವನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ದಾರಿದ್ರ್ಯದ ಉದಯ ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ಗೌರವಿಸುವವರಿಗೆ ಸ್ಥಿರ ಮಂಗಳ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

10 verses

Adhyaya 57

वरारोहामाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya of Varārohā (Umā as Icchā-Śakti) at Somēśvara

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ತ್ರಿಶಕ್ತಿಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಇಚ್ಛಾ, ಕ್ರಿಯಾ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಶಕ್ತಿಗಳು. ಹಿಂದಿನ ಪವಿತ್ರ ಲಿಂಗಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ, ಸಾಧಕನು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ನಂತರ ಈ ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ “ವರಾರೋಹಾ” ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಮನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಪತ್ನಿಯರು ಶುಭ ಪ್ರಭಾಸಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆಗ ಗೌರಿ/ಪಾರ್ವತಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಸ್ತ್ರೀಯರ ದುರ್ಭಾಗ್ಯ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಪರಿಹಾರಧರ್ಮಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮಾಘ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ತೃತೀಯೆಯಂದು “ಗೌರಿ-ವ್ರತ” ಆಚರಣೆ—ದರ್ಶನ, ಪೂಜೆ, ಹಾಗೆಯೇ “ಹದಿನಾರು” ವಿಧದ ದಾನ/ನೈವೇದ್ಯ (ಹಣ್ಣು, ಭಕ್ಷ್ಯ, ಪಕ್ವಾನ್ನ ಇತ್ಯಾದಿ) ಮತ್ತು ದಂಪತಿಗಳ ಸತ್ಕಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಅಶುಭನಾಶ, ಸೌಭಾಗ್ಯ-ಸಮೃದ್ಧಿ, ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ, ಮತ್ತು ಸೋಮೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ವರಾರೋಹಾ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಪಾಪ ಹಾಗೂ ದಾರಿದ್ರ್ಯ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

22 verses

Adhyaya 58

अजापालेश्वरीमाहात्म्यवर्णनम् | Ajāpāleśvarī Māhātmya (Glorification of Ajāpāleśvarī)

ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಿಕಾ ಶಕ್ತಿಯ ಎರಡನೇ ರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೋಮೇಶ ಮತ್ತು ವಾಯು ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯೋಗಿನಿಯರಿಂದ ಪೂಜಿತ ಪೀಠವಿದ್ದು, ಪಾತಾಳ-ವಿವರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿಧಿಗಳು, ದಿವ್ಯ ಔಷಧಿಗಳು, ರಸಾಯನಗಳು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಗುಪ್ತ ಭಂಡಾರಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ಭೈರವೀ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ತ್ರೇತಾಯುಗದ ರಾಜ ಅಜಾಪಾಲನು ರೋಗಪೀಡಿತನಾಗಿ ಐನೂರು ವರ್ಷ ಭೈರವಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವಿ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿ ಅವನ ದೇಹದ ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ರೋಗಗಳು ಮೇಕೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಅವುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಆಜ್ಞೆ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ—ಅದರಿಂದ ಅವನು ‘ಅಜಾಪಾಲ’ನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದೇವಿ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳವರೆಗೆ ‘ಅಜಾಪಾಲೇಶ್ವರಿ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅಷ್ಟಮಿ ಮತ್ತು ಚತುರ್ದಶಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ವಿಶೇಷ ಸಮೃದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆಶ್ವಯುಜ ಶುಕ್ಲ ಅಷ್ಟಮಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮೂರು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಮೂರು ವರ್ಷ ಭಯ-ಶೋಕಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಂಧ್ಯತ್ವ, ರೋಗ ಅಥವಾ ದುರ್ಭಾಗ್ಯ ಇದ್ದರೆ ದೇವಿಯ ಮುಂದೆ ನವಮಿ ವ್ರತ ಆಚರಿಸಲು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದಾಗಿ ರಾಜವಂಶಕಥೆ ಮತ್ತು ರಾವಣಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ, ರಾವಣನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಅಧೀನಪಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಅಜಾಪಾಲ ‘ಜ್ವರ’ವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಪೀಡಿಸಿ ಹಿಂತಿರುಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಜಾಪಾಲೇಶ್ವರಿಯ ರೋಗಶಮನ-ವಿಘ್ನನಾಶ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಗಳಿ, ಗಂಧ, ಧೂಪ, ಆಭರಣ, ವಸ್ತ್ರಾದಿ ಅರ್ಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸುವುದು ಪಾಪ-ದುಃಖ ನಿವಾರಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

51 verses

Adhyaya 59

अजादेवीमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Ajā Devī (Chapter 59)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶಿವ–ದೇವಿಯ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸಂವಾದವು ತೀರ್ಥಭೂಗೋಳ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಫಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ। ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ‘ಮೂರನೇ’ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ, ಅದು ಶಿವಮಯವಾಗಿದ್ದು ದಾರಿದ್ರ್ಯನಾಶಿನಿಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ। ದೇವಿ ಶಿವನ ಮುಖತತ್ತ್ವ ಕುರಿತು—ಆರನೇ ಮುಖದ ಹೆಸರು ಏನು, ಅದರಿಂದ ಅಜಾದೇವಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಗುಹ್ಯವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ: ಹಿಂದೆ ಏಳು ಮುಖಗಳಿದ್ದವು; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ‘ಅಜಾ’ ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ, ‘ಪಿಚು’ ಮುಖ ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಪಂಚವಕ್ತ್ರನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ। ಅಜಾ-ಮುಖದಿಂದ ಅಂಧಾಸುರನ ವಿರುದ್ಧದ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಜಾದೇವಿ ಪ್ರकटವಾಗುತ್ತಾಳೆ—ಖಡ್ಗ-ಢಾಲ ಧರಿಸಿ, ಸಿಂಹವಾಹಿನಿಯಾಗಿ, ಅನೇಕ ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಗಳ ಸಮೂಹದಿಂದ ಆವರಿತಳಾಗಿ। ಓಡಿಹೋದ ದೈತ್ಯರು ದಕ್ಷಿಣ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ; ನಂತರ ದೇವಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಅರಿತು ಸೋಮೇಶನ ಸಮೀಪ, ಸೌರೀಶನ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಫಲಶ್ರುತಿ: ದರ್ಶನದಿಂದ ಏಳು ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ಶುಭಗುಣಲಾಭ; ಸಂಗೀತ-ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿದರೆ ವಂಶದ ದುರ್ಭಾಗ್ಯ ನಿವಾರಣೆ; ಕೆಂಪು ಬತ್ತಿಯುಳ್ಳ ತುಪ್ಪದ ದೀಪ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ದೀಪದ ನೂಲಿನ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ದೀರ್ಘ ಮಂಗಳ; ಪಠಣ/ಶ್ರವಣ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತೃತೀಯಾ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ, ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ನೀಡುತ್ತದೆ। ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಶಕ್ತಿಗಳ ಪೂಜೆಯ ನಂತರ ಸೋಮೇಶಾರಾಧನೆ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಪೂರ್ಣ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ।

20 verses

Adhyaya 60

मङ्गलामाहात्म्यवर्णनम् (Mangalā Devī Māhātmya: Account of the Glory of Mangalā)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ–ಈಶ್ವರರ ನಡುವೆ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನು ಮೊದಲು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರ ಯಾತ್ರೆಯ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂರು “ದೂತೀ”ಗಳು (ರಕ್ಷಕ ಸ್ತ್ರೀಶಕ್ತಿಗಳು)—ಮಂಗಳಾ, ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ, ಚತ್ವರದೇವಿ—ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ದೇವಿ ಅವರ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಪೂಜಾವಿಧಿಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಅವರ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಶಕ್ತಿರೂಪಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಮಂಗಳಾ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ, ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ ವೈಷ್ಣವೀ, ಚತ್ವರದೇವಿ ರೌದ್ರೀ-ಶಕ್ತಿ. ಮಂಗಳೆಯ ಸ್ಥಾನ ಅಜಾದೇವಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ, ರಾಹ್ವೀಶದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ದೂರವಲ್ಲದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೋಮದೇವನು ಸೋಮೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅನಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ “ಮಂಗಳಾ” ಎಂಬ ನಾಮದ ಕಾರಣ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ—ಅವಳು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವರಿಗೆ ಮಂಗಳವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದುದರಿಂದ “ಸರ್ವಮಾಂಗಲ್ಯದಾಯಿನಿ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳು. ತೃತೀಯಾ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಅಮಂಗಳ, ಶೋಕದುಃಖಗಳ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಇದೆ. ದಂಪತೀಭೋಜನ, ವಸ್ತ್ರসহ ಫಲದಾನ, ಮತ್ತು ಪೃಷದದೊಂದಿಗೆ ಘೃತಸೇವನ ಇತ್ಯಾದಿ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಪುಣ್ಯವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಶ್ಲಾಘಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳಾಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶಕವೆಂದು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

12 verses

Adhyaya 61

ललितोमाविशालाक्षी-माहात्म्यवर्णनम् (Lalitā-Umā and Viśālākṣī: Account of the Sacred Greatness)

ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀದೈತ್ಯಸೂದನ ದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅವಳು ವೈಷ್ಣವೀ ಸ್ವಭಾವದ ಕ್ಷೇತ್ರದೂತೀ, ಅಂದರೆ ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಕಿ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಬಲಿಷ್ಠ ದೈತ್ಯರು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಸರಿದು ನಾನಾ ದಿವ್ಯಾಯುಧಗಳಿಂದ ದೀರ್ಘ ಯುದ್ಧ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರನ್ನು ಜಯಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವೆಂದು ಕಂಡ ವಿಷ್ಣು ಮಹಾಮಾಯೆ, ತೇಜೋಮಯಿ ಭೈರವೀ-ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಆವಾಹನ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವಳು ತಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಕಂಡ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ದೇವಿಯ ಕಣ್ಣುಗಳು ದಿವ್ಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ‘ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಶತ್ರುನಾಶಿನಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಸೋಮೇಶ್ವರ–ದೈತ್ಯಸೂದನ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ‘ಉಮಾ-ದ್ವಯ’ ಯುಗಲಾರಾಧನೆ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಕ್ರಮ—ಮೊದಲು ಸೋಮೇಶ್ವರ ದರ್ಶನ, ನಂತರ ಶ್ರೀದೈತ್ಯಸೂದನ ದರ್ಶನ—ಎಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಘ ಮಾಸದ ತೃತೀಯ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯ ವಿಧಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಫಲವಾಗಿ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂತಾನಹೀನತೆ ನಿವಾರಣೆ, ಆರೋಗ್ಯ–ಸೌಖ್ಯ ಸ್ಥಿರತೆ, ಮತ್ತು ನಿತ್ಯಭಕ್ತನಿಗೆ ಮಂಗಳ-ಸಮೃದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಪಾಪಕ್ಷಯವಾಗಿ ಧರ್ಮವೃದ್ಧಿ ಆಗುತ್ತದೆ.

13 verses

Adhyaya 62

चत्वरादेवी-माहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Catvarā Devī (the Crossroads Goddess)

ಅಧ್ಯಾಯ 62ರಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಲಲಿತೆಯ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೂರದಲ್ಲಿ (ದಶ-ಧನ್ವಂತರ) ಇರುವ ದೇವಪ್ರಿಯ ತೃತೀಯ ಪವಿತ್ರ ‘ಚತ್ವರ’ವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಈಶ್ವರನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ‘ಕ್ಷೇತ್ರ-ದೂತಿ’, ‘ಮಹಾರೌದ್ರಿ’, ‘ರುದ್ರಶಕ್ತಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ದೇವಿ ಭೂತಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೀರ್ಣ ಗೃಹಗಳು, ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಪ್ರಾಸಾದಗಳು, ಅಟ್ಟಾಲಿಕೆಗಳು, ಮಾರ್ಗಗಳು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಚೌಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಾಳೆ. ಮಹಾನವಮಿಯಂದು ಸ್ತ್ರೀ ಅಥವಾ ಪುರುಷನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಧಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಪಾಪನಾಶಕವೂ ಸಮೃದ್ಧಿದಾಯಕವೂ; ದೇವಿ ಪ್ರಸನ್ನಳಾದರೆ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಯಾತ್ರಾಫಲ ಬಯಸುವವರು ಅಲ್ಲಿ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಭೋಜನ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬ ಉಪದೇಶವೂ ಸೇರಿದೆ.

8 verses

Adhyaya 63

भैरवेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Bhairaveśvara (Chapter 63)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಯೋಗೇಶ್ವರಿಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ದೂರವಲ್ಲದ ಕಡೆ ಇರುವ ಭೈರವೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗು ಎಂದು. ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಲಿಂಗವು ಸರ್ವಪಾಪನಾಶಕವೂ ದಿವ್ಯೈಶ್ವರ್ಯಪ್ರದವೂ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವಕಥೆಯಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರಮಹಿಮೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ—ದೈತ್ಯವಿನಾಶಾರ್ಥವಾಗಿ ದೇವಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಭೈರವನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ತನ್ನ ದೂತನಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದಳು. ಅದರಿಂದ ದೇವಿ ‘ಶಿವದೂತಿ’ ಎಂದು, ನಂತರ ‘ಯೋಗೇಶ್ವರಿ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು; ದೇವೀನಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಭೂಗೋಳದ ಸಂಬಂಧವೂ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಭೈರವನು ದೂತಸೇವೆಗೆ ನಿಯುಕ್ತನಾದ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ‘ಭೈರವೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿಯಾಯಿತು; ಭೈರವನೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ದೇವರುಗಳೂ ದೈತ್ಯರೂ ಎರಡೂ ಅದರ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ—ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದವನು, ಅಥವಾ ಆರು ತಿಂಗಳು ನಿರಂತರ ಆರಾಧಿಸಿದವನು, ಇಷ್ಟಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

6 verses

Adhyaya 64

लक्ष्मीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Lakṣmīśvara Māhātmya (Account of the Glory of Lakṣmīśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಐದು ಧನು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸ್ಥಳ ‘ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ್ವರ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು ದಾರಿದ್ರ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಮಂಗಳವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದಾಗಿ ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೈತ್ಯವಧೆಯ ನಂತರ ದೇವಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕರೆತರಲಾಯಿತು; ದೇವಿಯೇ ಸ್ವತಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಕರ್ಮ ಮಾಡಿ ‘ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ್ವರ’ ಎಂಬ ದೇವನಾಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಳೆಂದು ಕಾರಣಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಶ್ರೀಪಂಚಮಿಯಂದು ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ್ವರನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಉಪಾಸನಾವಿಧಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ—ಉಪಾಸಕನು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ವಿಯುಕ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಮನ್ವಂತರಪರ್ಯಂತ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ಕಂದಮಹಾಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ 64ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ.

4 verses

Adhyaya 65

वाडवेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Vāḍaveśvara Liṅga — Description of its Māhātmya

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ವಾಡವೇಶ್ವರ-ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಯಾತ್ರಿಕನು ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅದರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಭೂ-ಸಂಬಂಧದ ಸೂಚನೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ—ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ—ಎಂದು, ಯಾತ್ರೆಗೆ ಸಣ್ಣ ನಕ್ಷೆಯಂತೆ ಮಾರ್ಗ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಮೂಲಕಾರಣ: ಕಾಮ (ಕೃತಸ್ಮರ) ದಗ್ಧನಾದಾಗ ವಾಡವ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಒಂದು ಪರ್ವತ ಸಮತಲವಾಯಿತು; ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಾಡವನು ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು, ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳ ಮಹಾಶಕ್ತಿಯುತವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಭಕ್ತನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಶಂಕರನಿಗೆ ದಶವಿಧ ಸ್ನಾನ/ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ವೇದಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಧಿ (ಮೊಸರು) ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಅಗ್ನಿಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಪೂರ್ಣ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

5 verses

Adhyaya 66

अर्घ्येश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Arghyeśvara Māhātmya—Account of the Glory of Arghyeśvara)

ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಲಿಂಗ ‘ಅರ್ಘ್ಯೇಶ್ವರ’ದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದು ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವರು ಪೂಜಿಸುವ, ಅತ್ಯಂತ ಫಲಪ್ರದ ಲಿಂಗವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ವಾಡವಾನಲ (ಸಮುದ್ರಾಗ್ನಿ) ಧಾರಿಣಿಯಾದ ದೇವಿಯ ಆಗಮನ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು ಮಹೋದಧಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ವಿಧಿಯಂತೆ ಮೊದಲು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಅರ್ಘ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಂತರ ಮಹಾಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಯಥಾವಿಧಿ ಪೂಜೆ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಸ್ನಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮೊದಲು ಅರ್ಘ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಿ ನಂತರ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ಲಿಂಗ ‘ಅರ್ಘ್ಯೇಶ/ಅರ್ಘ್ಯೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು; ಅದು ಪಾಪಪ್ರಣಾಶಕವೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ. ಯಾರು ಪಂಚಾಮೃತದಿಂದ ಲಿಂಗಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಏಳು ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಶಾಸ್ತ್ರೋಪದೇಶಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ ಗುರುವಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಂಶಯನಿವಾರಕ ಜ್ಞಾನಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದ ಈ ವಿಭಾಗದ 66ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ.

7 verses

Adhyaya 67

कामेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Kāmeśvara Liṅga Māhātmya (Description of the Glory of Kāmeśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ: ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ‘ಕಾಮೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಹಾಲಿಂಗವಿದೆ. ಅದು ದೈತ್ಯಸೂದನದ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಏಳು ಧನುಸ್ಸಿನ ಅಂತರದೊಳಗೆ ಇರುವುದಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾಮದೇವನು ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ್ದನೆಂದು ಹೇಳಿ ಯಾತ್ರಿಕನು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವನ ತೃತೀಯ ನೇತ್ರಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಕಾಮನು ದಗ್ಧನಾದ ಪ್ರಸಂಗ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ‘ಅನಂಗ’ (ದೇಹರಹಿತ) ಸ್ಥಿತಿಯ ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅವನು ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಕಾಮನಾ-ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದನೆಂದು ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಈ ಲಿಂಗ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಸರ್ವಪಾಪನಾಶಕ, ಸರ್ವಾಭೀಷ್ಟಫಲಪ್ರದ. ಮಾಧವ (ವೈಶಾಖ) ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ತ್ರಯೋದಶಿಯಂದು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಾಮೇಶ್ವರ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಫಲವಾಗಿ ಸರ್ವಕಾಮಸಿದ್ಧಿ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಸೌಭಾಗ್ಯ/ಆಕರ್ಷಣ ವೃದ್ಧಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಫಲಗಳು ಪುರಾಣಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

6 verses

Adhyaya 68

गौरीतपोवनमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Gaurī’s Forest of Austerity

ಅಧ್ಯಾಯ 68 ಶಿವ–ದೇವಿ ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶನ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಹಾಶಕ್ತಿಯ ತಪೋವನದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವಿ ಪೂರ್ವಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣಳಾಗಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿ “ಕಾಳಿ” ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಳು; ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ “ಗೌರಿ” ಆಗುವ ವ್ರತನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಅದು “ಗೌರೀಶ್ವರ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕಪಾದಸ್ಥಿತಿ, ಗ್ರೀಷ್ಮದಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಗ್ನಿ, ಮಳೆಯಲ್ಲೂ ತೋಯುವುದು, ಚಳಿಯಲ್ಲಿ ಜಲಶಯನ ಇತ್ಯಾದಿ ಘೋರತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವಳ ದೇಹ ಗೌರವರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ—ನಿಯಮಬದ್ಧ ಭಕ್ತಿಯ ಫಲವಾಗಿ ಈ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಶಿವನು ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ದೇವಿ ಫಲಶ್ರುತಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ: ಅಲ್ಲಿ ದರ್ಶನದಿಂದ ಶುಭ ಸಂತಾನ, ದಾಂಪತ್ಯಸೌಭಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ವಂಶವೃದ್ಧಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಸಂಗೀತ-ನೃತ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ದುರ್ಭಾಗ್ಯ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಮೊದಲು ಲಿಂಗಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ನಂತರ ದೇವಿಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಪರಮಗತಿ/ಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನ, ಸಂತಾನಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ದಾನ, ದೀರ್ಘಸೌಭಾಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಂಪು ಬತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ತುಪ್ಪದ ದೀಪದಾನ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸಮೀಪದ ತೀರ್ಥಸ್ನಾನ ಪಾಪಹರ, ಶ್ರಾದ್ಧ ಪಿತೃಹಿತಕರ, ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ ಭಕ್ತಿಗೀತ-ನೃತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಋತುಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದೇವಿಯ ನಿತ್ಯಸನ್ನಿಧಿ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತೃತೀಯಾ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೇವಿಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಧ್ಯಾಯ ಪಠಣ-ಶ್ರವಣ ಚಿರಮಂಗಳಕರವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.

29 verses

Adhyaya 69

गौरीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (The Glory of Gaurīśvara Liṅga)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ–ಈಶ್ವರ ಸಂವಾದದ ಮೂಲಕ ‘ಗೌರೀಶ್ವರ’ ಲಿಂಗದ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಪಾಪನಾಶಕ ಫಲವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಿ—ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೌರೀಶ್ವರ ಲಿಂಗ ಎಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ? ಅದರ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಯಾವ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಇದನ್ನು ಪಾಪಕ್ಷಯಕರ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಗೌರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಪೋವನವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದು ಧನುಸ್ಸು ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತ/ಪರಿಧಿಯ ಪವಿತ್ರ ವಲಯವಾಗಿ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಏಕಪಾದ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿ, ಲಿಂಗದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ದಿಕ್ಕಿನ ಸೂಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ—ಸ್ವಲ್ಪ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ, ಈಶಾನ ಕೋಣದಲ್ಲಿ, ದೂರದ ಗುರುತುಗಳೊಂದಿಗೆ—ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ವಿಧಿಫಲ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ—ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಲಿಂಗಪೂಜೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮಿಯಂದು, ಪಾಪವಿಮೋಚನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ದಾನಧರ್ಮವೂ ಉಪಾಸನೆಯ ಅಂಗ: ಗೋಧಾನ, ಯೋಗ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಣದಾನ, ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅನ್ನದಾನ—ದೋಷಶಮನಕ್ಕಾಗಿ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದೃಢ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ವಾಗ್ದಾನ—ಘೋರ ಪಾಪಿಗಳೂ ಈ ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

8 verses

Adhyaya 70

वरुणेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Varuṇeśvara Māhātmya—Account of the Glory of Varuṇeśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಗೌರಿಯ ತಪೋವನದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ಧನು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪರಮಪವಿತ್ರ ವರುಣೇಶ್ವರ-ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನ ಮಾಡು ಎಂದು. ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಗೆ ಕಾರಣಕಥೆಯೂ ಬರುತ್ತದೆ—ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕುಂಭಜ (ಅಗಸ್ತ್ಯ) ಸಮುದ್ರವನ್ನು ‘ಕುಡಿದ’ಾಗ ಜಲಾಧಿಪತಿ ವರುಣನು ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ತಾಪದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದನು. ಪ್ರಾಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದು ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಮಹಾಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಯುತ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದನು. ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ತನ್ನ ಗಂಗಾಜಲದಿಂದ ಖಾಲಿಯಾದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ತುಂಬಿಸಿ ವರುಣನಿಗೆ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮುದ್ರಗಳು ಸದಾ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಲಿಂಗ ‘ವರುಣೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ನಂತರ ಫಲಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ವಿಧಿಗಳು—ವರುಣೇಶ್ವರದ ಕೇವಲ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲಾ ತೀರ್ಥಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಅಷ್ಟಮಿ ಮತ್ತು ಚತುರ್ದಶಿ ತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಸರಿನಿಂದ ಲಿಂಗಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರೆ ವೈದಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವೃದ್ಧಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಜಪ, ಬಲಿ, ಹೋಮ, ಪೂಜೆ, ಸ್ತೋತ್ರ, ನೃತ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಕ್ಷಯ ಫಲದಾಯಕ; ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳಿಗೂ ದೇಹಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೂ ಮೋಕ್ಷೋಪಕಾರಕವೆಂದು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ತೀರ್ಥಫಲ ಹಾಗೂ ಸ್ವರ್ಗಕಾಂಕ್ಷಿಗಳು ಸ್ವರ್ಣಪದ್ಮ, ಮುತ್ತು ಮುಂತಾದ ದಾನಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.

13 verses

Adhyaya 71

उषेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Uṣeśvara Liṅga

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಲಿಂಗದ ಮಹಿಮೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದು ವರುಣೇಶ್ವರದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ, ಮೂರು ಧನುಸ್ಸಿನ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವರುಣನ ಪತ್ನಿ ಉಷಾ ಭರ್ತೃಸಂಬಂಧಿತ ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿ ಮಹಾಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದಳು; ಅದೇ ‘ಉಷೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಉಷೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವು ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿಪ್ರದಾಯಕ, ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿತವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಪಾಪನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಮಹಾಪಾಪಭಾರದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿದವರಿಗೂ ಪರಮಗತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಇದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಇದು ಸೌಭಾಗ್ಯಫಲ ನೀಡುವದು ಹಾಗೂ ದುಃಖ-ದೌರ್ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

6 verses

Adhyaya 72

Jalavāsa Gaṇapati Māhātmya (The Glory of Gaṇeśa ‘Dwelling in Water’)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕ-ವಿಧಿ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ‘ಜಲವಾಸ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ವಿಘ್ನೇಶ ಗಣೇಶನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಆ ದರ್ಶನವು ವಿಘ್ನನಾಶಕವಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ಪತ್ತಿ-ಕಾರಣವಾಗಿ, ತಪಸ್ಸು ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿರಲೆಂದು ವರುಣನು ಜಲಜ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನೆಂದು ವರ್ಣನೆ. ಚತುರ್ಥಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ತರ್ಪಣ ಮಾಡಿ ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ, ಮೋದಕಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಿ ಇದೆ; ಯಥಾಭಕ್ತಿ-ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಅನುಸಾರ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಗಣಾಧಿಪನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನೀತಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಾರವಾಗಿದೆ.

4 verses

Adhyaya 73

कुमारेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Kumāreśvara Māhātmya (Account of the Glory of Kumāreśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶಿವ–ದೇವಿಯ ತತ್ತ್ವಸಂಭಾಷಣೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಯಾತ್ರಾಮಾರ್ಗದರ್ಶನವಾಗಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಕುಮಾರೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ದರ್ಶನ–ಪೂಜೆ ಮಾಡಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಲಿಂಗವನ್ನು ಮಹಾಪಾತಕನಾಶಕ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ವರುಣ ಮತ್ತು ನೈಋತ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಸೂಚನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಗೌರೀ-ತಪೋವನ ಎಂಬ ಗುರುತುಸ್ಥಳದ ಮೂಲಕ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳವನ್ನು ಸಂಚರಿಸಬಹುದಾದಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮಹಾತಪಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಷಣ್ಮುಖ (ಕುಮಾರ/ಸ್ಕಂದ) ಈ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನೆಂಬ ಮೂಲಕಥೆ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆಗೆ ಆಧಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಫಲತೂಲನೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ—ಇತರತ್ರ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಮಾಡುವ ಉಪಾಸನೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪುಣ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಒಂದು ದಿನದ ಕುಮಾರೇಶ್ವರ ಪೂಜೆಯಿಂದಲೇ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ರಾಗ, ಮಾತ್ಸರ್ಯ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಒಂದೇ ಪೂಜೆಯಲ್ಲೂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ/ಸಂಯಮ ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂಬ ನೈತಿಕ ಪೂರ್ವಶರತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ವಿಧಿಯ ಪೂಜೆಯೇ ಯಾತ್ರಾಫಲವನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

8 verses

Adhyaya 74

Śākalyeśvara-liṅga Māhātmya (शाकल्येश्वरलिङ्गमाहात्म्य) — The Glory of Śākalyeśvara and Its Four Yuga-Names

ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಶಾಕಲ್ಯೇಶ್ವರ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ದಿಕ್ಕು–ದೂರದ ಸೂಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಲಿಂಗವು “ಸರ್ವಕಾಮದಂ” ಎಂದು ಕೀರ್ತಿತವಾಗಿದೆ. ರಾಜರ್ಷಿ ಶಾಕಲ್ಯನು ಮಹಾತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ದೇವರು ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರकटಿಸಿ/ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾದನು. ಕೇವಲ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಏಳು ಜನ್ಮಗಳ ಪಾಪಗಳು ಸೂರ್ಯೋದಯದಲ್ಲಿ ಅಂಧಕಾರ ನಾಶವಾಗುವಂತೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಇದೆ. ಅಷ್ಟಮಿ ಮತ್ತು ಚತುರ್ದಶಿ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಲಿನಿಂದ ಶಿವಾಭಿಷೇಕ, ಹಾಗೂ ಗಂಧ–ಪುಷ್ಪಾದಿ ಕ್ರಮೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಸಂಪೂರ್ಣ ತೀರ್ಥಫಲ ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಣದಾನವೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ನಾಮಗಳು—ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಭೈರವೇಶ್ವರ, ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಾವರ್ಣಿಕೇಶ್ವರ (ಸಾವರ್ಣಿ ಮನು ಸಂಬಂಧ), ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಗಾಲವೇಶ್ವರ (ಋಷಿ ಗಾಲವ ಸಂಬಂಧ), ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಶಾಕಲ್ಯೇಶ್ವರ (ಮುನಿ ಶಾಕಲ್ಯನಿಗೆ ಅಣಿಮಾದಿ ಸಿದ್ಧಿಗಳು ಲಭಿಸಿದವು). ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪವಿತ್ರ ಪರಿಧಿ ಹದಿನೆಂಟು ಧನುಗಳವರೆಗೆ ಎಂದು, ಅದರೊಳಗಿನ ಸಣ್ಣ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಮೋಕ್ಷಯೋಗ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಜಲಗಳು ಸರಸ್ವತೀಸಮಾನ ಪವಿತ್ರ; ದರ್ಶನವು ಮಹಾಯಜ್ಞಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನವೆಂದು ವರ್ಣನೆ. ಸೋಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗದ ಸಮೀಪ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಅಘೋರಜಪ ಮತ್ತು ಘೃತಹೋಮ ಮಾಡಿದರೆ, ಮಹಾಪಾಪಿಗಳಿಗೂ “ಉತ್ತಮ ಸಿದ್ಧಿ” ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಇದೆ. ಲಿಂಗವನ್ನು “ಕಾಮಿಕ” ಎಂದು, ಅಘೋರವೇ ಅದರ ಮುಖ ಎಂದು, ಭೈರವಪ್ರಾಧಾನ್ಯದಿಂದ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೈರವೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಶಾಕಲ್ಯೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

20 verses

Adhyaya 75

कलकलेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Kalakaleśvara (Origin, Worship, and Merits)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಕಲಕಲೇಶ್ವರ/ಕಲಕಲೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದರ ಸ್ಥಾನವಿವರಣೆ, ಪಾಪಹರಣದ ಖ್ಯಾತಿ, ಹಾಗೂ ಯುಗಾನುಸಾರ ನಾಮಚತುಷ್ಟಯ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಕಾಮೇಶ್ವರ, ತ್ರೇತೆಯಲ್ಲಿ ಪುಲಹೇಶ್ವರ, ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿನಾಥ, ಕಲಿಯಲ್ಲಿ ನಾರ್ದೇಶ; ‘ಕಲಕಲ’ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ‘ಕಲಕಲೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮದ ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ। ಮೊದಲ ನಾಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ದೇವಗಣಗಳ ಆನಂದದಿಂದ ಎದ್ದ ‘ಕಲಕಲ’ ಕೋಲಾಹಲವೇ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ನಾರದನು ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಲಿಂಗದ ಸಮೀಪ ಪೌಂಡರೀಕ ಯಜ್ಞ ನಡೆಸಿ ಅನೇಕ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾನೆ; ದಕ್ಷಿಣೆಗೆ ಬಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ನಡುವೆ ನಾರದನು ಮೌಲ್ಯವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಎಸೆದು ಕಲಹ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಅದನ್ನು ದರಿದ್ರ ಆದರೆ ಪಂಡಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಖಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ—ಈ ಜಗಳ/ಗದ್ದಲದಿಂದ ‘ಕಲಕಲೇಶ್ವರ’ ನಾಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು ಎಂದು ವರ್ಣನೆ ಇದೆ। ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ತ್ರಿವಾರ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದರೆ ರುದ್ರಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ; ಸುಗಂಧ-ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಯೋಗ್ಯರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಣದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಪರಮಪದ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ।

24 verses

Adhyaya 76

Lakuleśvara-nāma Liṅgadvaya Māhātmya (near Kalakaleśvara) — Glory of the Twin Liṅgas established by Lakulīśa

ಅಧ್ಯಾಯ 76ರಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನ ಉಪದೇಶರೂಪವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಒಂದು ಪುಣ್ಯದಾಯಕ ತೀರ್ಥ-ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದೇವದೇವನ ಸಮೀಪ, ಸೋಮೇಶ್ವರ-ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪವಿತ್ರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಪ್ರದ ಎರಡು ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಲಾಕುಲೀಶನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನೆಂದು ಗ್ರಂಥವು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಜೋಡಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ‘ಲಾಕುಲೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ‘ಅನುತ್ತಮ’ವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಜನ್ಮ-ಮರಣದ ಗಡಿಯವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಶುದ್ಧಿಫಲವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ ಮಾಡುವ ವ್ರತವಿಧಾನವಿದೆ. ಕ್ರಮ—ಮೊದಲು ಮೂರ್ತಿಮಂತ ಲಾಕುಲೀಶನ ಪೂಜೆ, ನಂತರ ಎರಡು ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅರ್ಚಿಸಿ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ತುತಿ-ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು. ಫಲವಾಗಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ವಾಸಿಸುವ ಪರಮಸ್ಥಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

6 verses

Adhyaya 77

उत्तंकेश्वरमाहात्म्य वर्णनम् | The Māhātmya of Uttankeśvara (Description of Uttankeśvara’s Sanctity)

ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ—ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಸ್ಥಳದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ, ಹೆಚ್ಚು ದೂರವಲ್ಲದೆ, ಉತ್ತಂಕೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುಣ್ಯತೀರ್ಥವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಆ ಕಡೆ ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಯಾತ್ರಾಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಕ್ರಮ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಭಕ್ತಶ್ರೇಷ್ಠ ಉತ್ತಂಕನು ಸ್ವತಃ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನೆಂದು ವರ್ಣನೆ. ಯಾತ್ರಿಕನು ಸുസಮಾಹಿತನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ, ಸ್ಪರ್ಶ ಮಾಡಿ, ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಂತೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನು ಎಲ್ಲ ಕಲ್ಮಷ/ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಇದೇ ಫಲಶ್ರುತಿ. ಇದು ಸ್ಕಂದಮಹಾಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಂಕೇಶ್ವರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವ 77ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ.

3 verses

Adhyaya 78

वैश्वानरेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Glory of Vaiśvānareśvara)

ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ‘ಐದು ಧನುಸ್ಸು’ಗಳ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಇರುವ ವೈಶ್ವಾನರೇಶ್ವರ ದೇವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗು. ಆ ದೇವರು ದರ್ಶನದಿಂದಲೂ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದಲೂ ಪಾಪಘ್ನ, ಮಲಹರನೆಂದು ವರ್ಣಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ನಂತರ ಬೋಧಕಥೆ—ಒಮ್ಮೆ ಒಂದು ಶುಕ (ಗಿಳಿ) ಅರಮನೆಯೊಳಗೆ ಗೂಡು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ವಾಸಿಸಿತು. ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲ್ಲ, ಗೂಡಿನ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇಬ್ಬರೂ ಮೃತರಾದರು. ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಅವರು ಜಾತಿಸ್ಮರರಾಗಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಲೋಪಾಮುದ್ರೆ ಮತ್ತು ಅಗಸ್ತ್ಯರಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದರು. ಪೂರ್ವದೇಹಸ್ಮೃತಿಯಿಂದ ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಗಾಥೆಯನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಯಾರು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ವಹ್ನೀಶನ (ಅಗ್ನಿಪತಿ) ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಕೀರ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ನಾನು ಹಿಂದೆ ಪಡೆದಂತೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಧಿ—ಘೃತಸ್ನಾನದಿಂದ ದೇವರಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ, ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪಾತ್ರಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಣದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ತೀರ್ಥಫಲ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಭಕ್ತನು ವಹ್ನಿಲೋಕವನ್ನು ಸೇರಿ ಅಕ್ಷಯಕಾಲ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.

11 verses

Adhyaya 79

लकुलीश्वरमाहात्म्य (The Māhātmya of Lakulīśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗಿನ ಪೂಜ್ಯ ಲಕುಲೀಶ/ಲಕುಲೀಶ್ವರರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವರ ಸ್ಥಾನ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ‘ಧನುಷಾಂ ಸಪ್ತಕೆ’ ಎಂಬ ಅಳತೆಯ ದೂರದಲ್ಲಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ರೂಪ ಶಾಂತವೂ ಮಂಗಳಕರವೂ ಆಗಿದ್ದು, ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಪಾಪಘ್ನ (ಪಾಪನಾಶಕ) ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಈ ಮಹಾಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅವತರಣ/ಪ್ರಾಕಟ್ಯ ಭಾವವೂ ಸೇರಿದೆ. ಮುಂದೆ ಲಕುಲೀಶರ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆಚಾರ್ಯಸ್ವರೂಪ ವಿವರವಾಗುತ್ತದೆ—ಅವರು ತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡಿ, ನ್ಯಾಯ-ವೈಶೇಷಿಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪುನಃಪುನಃ ಉಪದೇಶಿಸಿ ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ದೇಶನ ಇದೆ; ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲೂ ಉತ್ತರಾಯಣ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಪೂಜೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಫಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಯೋಗ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ವಿದ್ಯಾದಾನ/ವಿದ್ಯಾಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವಂತೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ ಸಮೃದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಪುನಃಪುನಃ ಶುಭ ಜನ್ಮ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

7 verses

Adhyaya 80

Gautameśvara-māhātmya (गौतमेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of the Gautameśvara Liṅga

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶರೂಪವಾಗಿ ಗೌತಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪಾಪನಾಶಕ ‘ಗೌತಮೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಲಿಂಗವಿದ್ದು, ದೈತ್ಯಸೂದನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪಶ್ಚಿಮ ಸೂಚಕದ ಆಧಾರದಿಂದ ಅದರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು; ‘ಐದು ಧನು’ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಎಂಬ ಸ್ಥಳಮಾಪನವೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸರ್ವಕಾಮದ—ಎಲ್ಲ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ನೀಡುವದು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾರಣಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಮದ್ರರಾಜ ಶಲ್ಯನು ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿದುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜಾಪ್ರವೃತ್ತಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇತರ ಭಕ್ತರೂ ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿದರೆ ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಹಾಲಿನಿಂದ ಸ್ನಾಪನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಸುಗಂಧ ಜಲ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ನಿಯಮಬದ್ಧ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಇದರಿಂದ ಅಶ್ವಮೇಧಯಾಗ ಸಮಾನ ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ. ವಾಣಿ, ಮನಸ್ಸು, ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳು ಈ ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

7 verses

Adhyaya 81

श्रीदैत्यसूदनमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Śrī Daityasūdana)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ವೈಷ್ಣವ ‘ಯವಾಕಾರ’ (ಯವದ ಆಕಾರದ) ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ದಿಕ್ಕುಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ—ಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗಿನ ದೇಹತ್ಯಾಗ, ದಾನ, ಹೋಮ, ಮಂತ್ರಜಪ, ತಪಸ್ಸು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ—ಏಳು ಕಲ್ಪಗಳವರೆಗೆ ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಆಚರಣಾ ವಿಧಾನಗಳು ತಿಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ: ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಪವಾಸ, ಚಕ್ರತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಕಾರ್ತಿಕ ದ್ವಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣದಾನ, ದೀಪದಾನ, ಪಂಚಾಮೃತಾಭಿಷೇಕ, ಏಕಾದಶಿ ರಾತ್ರಿ ಜಾಗರಣೆ ಭಕ್ತಿಗೀತ-ನೃತ್ಯಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಹಾಗೂ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ ವ್ರತಾಚರಣೆ. ನಂತರ ಕಥಾಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ವಿಷ್ಣು ದಾನವರ ಸಂಹಾರದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಚಕ್ರದಿಂದ ಸಂಹರಿಸಿ ‘ದೈತ್ಯಸೂದನ’ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ-ಪೂಜೆಯಿಂದ ಪಾಪನಾಶ ಮತ್ತು ಶುಭಮಯ ಜೀವನಫಲಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

53 verses

Adhyaya 82

चक्रतीर्थोत्पत्तिवृत्तान्तमाहात्म्यवर्णनम् (Origin and Glory of Cakratīrtha)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ “ಚಕ್ರತೀರ್ಥ” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ, ಅದರ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಫಲಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಈಶ್ವರನಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ದೇವ–ಅಸುರ ಯುದ್ಧದ ಪೌರಾಣಿಕ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಬಳಿಕ ರಕ್ತಲಿಪ್ತವಾದ ಸುದರ್ಶನಚಕ್ರವನ್ನು ಯಾವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತೊಳೆಯಿದನೋ, ಆ ಸ್ಥಳವೇ ಪವಿತ್ರವಾಗಿ ಚಕ್ರತೀರ್ಥವೆಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಉಪತೀರ್ಥಗಳ ನಿವಾಸವಿದೆ ಎಂದು, ಏಕಾದಶಿ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯ/ಚಂದ್ರಗ್ರಹಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಮಹಿಮೆ ಇರುವುದೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲಾ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಸಮಗ್ರ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ದಾನ ಅಪರಿಮಿತ ಫಲದಾಯಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಿಶ್ಚಿತ ಪರಿಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಷ್ಣುಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಿ, ಕಲ್ಪಭೇದದಿಂದ ಕೋಟಿತೀರ್ಥ, ಶ್ರೀನಿಧಾನ, ಶತಧಾರಾ, ಚಕ್ರತೀರ್ಥ ಇತ್ಯಾದಿ ನಾಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಪಸ್ಸು, ವೇದಾಧ್ಯಯನ, ಹೋಮ, ಶ್ರಾದ್ಧ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಸ್ವರೂಪ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಿದರೆ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಿಗಿಂತ ಅನೇಕಗುಣ ಪುಣ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮ ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಪಾಪನಾಶಕ, ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಕರ ತೀರ್ಥ; ಕಠಿನ ಜನ್ಮಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉದ್ಧಾರಕ; ಇಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದವರಿಗೆ ಉನ್ನತ ಗತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

18 verses

Adhyaya 83

योगेश्वरीमाहात्म्यवर्णनम् (Yogeśvarī Māhātmya—Account of Yogeśvarī’s Glory)

ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಳಾದ ಯೋಗೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಪೂಜಾ-ವಿಧಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ರೂಪಾಂತರಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಹಿಷಾಸುರನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಭೀತಿಯಾಯಿತಾನೆ. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಪೂರ್ವ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆಕೆ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ನಾರದನು ಆಕೆಯ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋಗಿ, ಆದರೆ ಕುಮಾರೀವ್ರತದ ಕಾರಣ ನಿರಾಕೃತನಾಗಿ ಮಹಿಷಾಸುರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆಕೆಯ ವರ್ಣನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮಹಿಷಾಸುರನು ತಪಸ್ವಿನಿ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಬಲವಂತಪಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ದೇವಿ ನಗುತ್ತಾಳೆ; ಆಕೆಯ ಉಸಿರಿನಿಂದ ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಣಿ ಸ್ತ್ರೀರೂಪಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿ ಅಸುರಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದೇವಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ದಮನಿಸಿ ಶಿರಚ್ಛೇದ ಸಹಿತ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ದೇವತೆಗಳು ಆಕೆಯನ್ನು ವಿದ್ಯಾ-ಅವಿದ್ಯೆ, ಜಯ, ರಕ್ಷಣೆ, ಸರ್ವಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆಗಳು ದೇವಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೇ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ವಾಸಿಸಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಆಶ್ವಿನ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಉತ್ಸವವಿಧಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ನವಮಿಯ ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ದರ್ಶನದಿಂದ ಪಾಪಕ್ಷಯ, ಪ್ರಾತಃ ಪಠಣದಿಂದ ಅಭಯಲಾಭ. ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಖಡ್ಗದ ವಿಶದ ಪೂಜೆ—ಮಂಟಪ, ಹೋಮ, ಶೋಭಾಯಾತ್ರೆ, ಜಾಗರಣೆ, ನೈವೇದ್ಯ, ಬಲಿ, ದಿಕ್ಪಾಲಾದಿಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆ, ಮತ್ತು ರಾಜರಥದಲ್ಲಿ ಯೋಗೇಶ್ವರಿಯ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ—ಎಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಕರಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ, ರಕ್ಷಣೆಯ ಭರವಸೆ ನೀಡಿ ಈ ಉತ್ಸವವನ್ನು ವಿಘ್ನನಾಶಕ, ಮಂಗಳಕರ, ಸಮುದಾಯಧರ್ಮಾಚರಣೆಯೆಂದು ಉಪಸಂಹರಿಸಲಾಗಿದೆ।

61 verses

Adhyaya 84

आदिनारायणमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification and Narrative Account of Ādinārāyaṇa)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ—ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಆದಿನಾರಾಯಣ ಹರಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವರು ‘ಪಾದುಕಾ-ಆಸನ’ದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನರಾಗಿ ಸರ್ವಪಾಪಹರರು, ಜಗತ್ಪಾವನರು ಎಂದು ವರ್ಣಿತರು. ಬಳಿಕ ಕೃತಯುಗದ ಕಥೆ: ಮೇಘವಾಹನ ಎಂಬ ಮಹಾಬಲ ದೈತ್ಯನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾದುಕೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಮರಣವೆಂಬ ವರ ಪಡೆದು ಪ್ರಾಯಃ ಅಜೇಯನಾಗಿ, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಲೋಕವನ್ನು ಪೀಡಿಸಿ ಋಷ್ಯಾಶ್ರಮಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಥಳಚ್ಯುತ ಋಷಿಗಳು ಗರುಡಧ್ವಜ ಕೇಶವನ ಶರಣು ಹೋಗಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಜಗತ್ಕಾರಣತ್ವ, ರಕ್ಷಕಶಕ್ತಿ, ನಾಮಸ್ಮರಣೆಯ ಪಾವನ ಮಹಿಮೆಗಳನ್ನು ಹೊಗಳುವ ದೀರ್ಘ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಷ್ಣು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಕಾರಣ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ; ಲೋಕ ನಿರ್ಭಯವಾಗಲೆಂದು ದೈತ್ಯನಾಶವನ್ನು ಋಷಿಗಳು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಭಗವಾನ್ ಮೇಘವಾಹನನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಶುಭ ಪಾದುಕೆಯಿಂದ ಅವನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಪಾದುಕಾ-ಆಸನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ವ್ರತಫಲ: ಏಕಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪದ ಪೂಜೆ ಅಶ್ವಮೇಧ ಸಮ ಯಜ್ಞಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ; ದರ್ಶನ ಮಹಾದಾನ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಾಗೋದಾನಕ್ಕೆ ಸಮ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ—ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆದಿನಾರಾಯಣ ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗಿರುವವರಿಗೆ ದುಃಖಕ್ಷಯ, ಪುಣ್ಯವೃದ್ಧಿ; ಏಕಾದಶಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾನುವಾರ ಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ, ಸ್ನಾನ-ಪೂಜೆ ‘ಭವಬಂಧನ’ದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಶ್ರವಣಫಲ ಪಾಪನಾಶಕ ಮತ್ತು ದಾರಿದ್ರ್ಯಹರ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

31 verses

Adhyaya 85

सांनिहित्य-माहात्म्य-वर्णन (Glorification of the Sānnidhya Tīrtha)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ–ಈಶ್ವರ ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ, ಉತ್ಪತ್ತಿ, ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನಾದಿ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಿ—ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಸಂಬಂಧಿತ ಪೂಜ್ಯ ಮಹಾನದಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸನ್ನಿಹಿತವಾಯಿತು? ದರ್ಶನ, ಸ್ಪರ್ಶ, ಸ್ನಾನದಿಂದ ಏನು ಫಲ? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು—ಈ ತೀರ್ಥ ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರ, ಪಾಪನಾಶಕ; ದರ್ಶನ-ಸ್ಪರ್ಶ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೂ ಶುಭಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಆದಿನಾರಾಯಣನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಕಥೆ: ಜರಾಸಂಧನ ಭಯದಿಂದ ವಿಷ್ಣು ಯಾದವರನ್ನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದು, ವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಹು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಗ್ರಸಿಸಿದಾಗ (ಗ್ರಹಣಕಾಲ) ವಿಷ್ಣು ಯಾದವರಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ನೀಡಿ ಸಮಾಧಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಒಂದು ಶುಭ ಜಲಧಾರೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದು ಮಹಾಪ್ರವಾಹವಾಗಿ ಸ್ನಾನಾರ್ಥ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಯಾದವರು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯಾತ್ರೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಿಧಿವೃದ್ಧಿ: ಗ್ರಹಣಕಾಲ ಸ್ನಾನದಿಂದ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಯಾಗದ ಪೂರ್ಣ ಫಲ; ಷಡ್ರಸಯುಕ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನದಿಂದ ಪುಣ್ಯ ಬಹುಗುಣ ವೃದ್ಧಿ; ಹೋಮ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಜಪಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಹುತಿ/ಪ್ರತಿ ಜಪಕ್ಕೆ ‘ಕೋಟಿಗುಣ’ ಫಲ; ಸ್ವರ್ಣದಾನ ಹಾಗೂ ಆದಿದೇವ ಜನಾರ್ದನ ಪೂಜೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ ಪಾಪ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

20 verses

Adhyaya 86

पाण्डवेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Pāṇḍaveśvara Māhātmya (Account of the Glory of Pāṇḍaveśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲಿಂಗ ‘ಪಾಂಡವೇಶ್ವರ’ದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಾಂಡವರ ಅಜ್ಞಾತವಾಸ ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯವಾಸದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಿಂದ ಅವರು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಸೋಮಪರ್ವಣಿಯಂದು ತೀರದಲ್ಲಿ ಐದು ಪಾಂಡವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಲಿಂಗಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯಾದಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಋತ್ವಿಜರನ್ನು ನೇಮಿಸಿ, ವೇದಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಗೋಧಾನಾದಿ ದಾನಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಲಿಂಗವನ್ನು ಕಂಡ ಋಷಿಗಳು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಪಾಂಡವಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪಾಂಡವೇಶ್ವರವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುವವನು ದೇವರುಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ದಿವ್ಯ/ಅಮಾನವ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪೂಜ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಪುಣ್ಯ ಅಶ್ವಮೇಧಯಾಗ ಸಮಾನ. ಸನ್ನಿಹಿತಾ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಘಮಾಸಪೂರ್ತಿ ಪಾಂಡವೇಶ್ವರಾರಾಧನೆ ಮಾಡಿದರೆ ಮಹಾಫಲ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷೋತ್ತಮನೊಂದಿಗೆ ತಾದಾತ್ಮ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಕೇವಲ ದರ್ಶನವೂ ಪಾಪಕ್ಷಯವನ್ನು ಬಹುಗುಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಲಿಂಗವನ್ನು ವೈಷ್ಣವರೂಪವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಶೈವ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

10 verses

Adhyaya 87

Bhūteśvara Māhātmya and the Sequential Worship of the Eleven Rudras (एकादशरुद्र-यात्रा)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಏಕಾದಶ ರುದ್ರ-ಯಾತ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಧಿಪರವಾದ ರೂಪರೇಖೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಯಾತ್ರಿಕನು ಸಂಕ್ರಾಂತಿ, ಅಯನ-ಪರಿವರ್ತನೆ, ಗ್ರಹಣಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಶುಭ ತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ನಿಶ್ಚಿತ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಏಕಾದಶ ರುದ್ರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಈಶ್ವರನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ರುದ್ರನಾಮಗಳ ಎರಡು ಸಂಬಂಧಿತ ಸಮೂಹಗಳು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿವೆ—ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಮಾವಳಿ (ಅಜೈಕಪಾದ, ಅಹಿರ್ಬುಧ್ನ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ) ಮತ್ತು ಕಲಿಯುಗ ನಾಮಾವಳಿ (ಭೂತೇಶ, ನೀಲರುದ್ರ, ಕಪಾಲೀ, ವೃಷವಾಹನ, ತ್ರ್ಯಂಬಕ, ಘೋರ, ಮಹಾಕಾಲ, ಭೈರವ, ಮೃತ್ಯುಂಜಯ, ಕಾಮೇಶ, ಯೋಗೇಶ). ಏಕಾದಶ ಲಿಂಗಗಳ ಕ್ರಮ, ಮಂತ್ರ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಭೇದಗಳ ಕುರಿತು ದೇವಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಅರ್ಥವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ಹತ್ತು ರುದ್ರರು ಹತ್ತು ವಾಯುಗಳ (ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ಸಮಾನ, ಉದಾನ, ವ್ಯಾನ, ನಾಗ, ಕೂರ್ಮ, ಕೃಕಲ, ದೇವದತ್ತ, ಧನಂಜಯ)ೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹನ್ನೊಂದನೆಯದು ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ. ಹೀಗಾಗಿ ಬಾಹ್ಯ ಪೂಜೆ ಅಂತರಂಗ ದೇಹ-ತತ್ತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮಾರ್ಗ ಸೋಮನಾಥದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಭೂತೇಶ್ವರ (ಸೋಮೇಶ್ವರ ಆದಿದೇವ) ಎಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಜೋಪಚಾರ, ಪಂಚಾಮೃತಾಭಿಷೇಕ, ಸದ್ಯೋಜಾತ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅರ್ಚನೆ, ನಂತರ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮತ್ತು ನಮಸ್ಕಾರ ವಿಧಿಯಾಗಿದೆ. “ಭೂತೇಶ್ವರ” ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು 25 ತತ್ತ್ವಗಳ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭೂತಜಾಲಾಧಿಪತ್ಯವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ, ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನ ಮೋಕ್ಷಹೇತು ಹಾಗೂ ಭೂತೇಶರುದ್ರಪೂಜೆ ಅಕ್ಷಯ ಮುಕ್ತಿದಾಯಕವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ।

25 verses

Adhyaya 88

नीलरुद्रमाहात्म्यवर्णनम् | Nīlarudra Māhātmya (Glory of Nīlarudra)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ತೀರ್ಥಸ್ಥಳದ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ಭೂತೇಶನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ‘ಎರಡನೇ’ ನೀಲರುದ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಧನುಷ್ಯದ ‘ಷೋಡಶ’ ಪ್ರಮಾಣದ ದೂರಸೂಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಿಕನು ಮಹಾಲಿಂಗಕ್ಕೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ, ಈಶಮಂತ್ರದಿಂದ ಪೂಜೆ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಕುಮುದ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಲ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಂತರ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಆಚರಣೆ ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗಸಮಾನ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಾತ್ರಾಫಲ ಬಯಸುವವರು ವೃಷ (ಎತ್ತು) ದಾನ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವೂ ಸೇರಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ‘ನೀಲರುದ್ರ’ ಎಂಬ ನಾಮದ ಕಾರಣ—ಅಂಜನ ವರ್ಣದ ದೈತ್ಯ ‘ಆಂತಕ’ನ ವಧದ ಸ್ಮೃತಿಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಸ್ತ್ರೀಯರ ರೋದನದ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ದೇವರು ನೀಲರುದ್ರನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಪಾಪನಾಶಕ; ದರ್ಶನಾಸಕ್ತರು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕೆಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತದೆ.

7 verses

Adhyaya 89

कपालीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Kapālīśvara (Kāpālika Rudra Shrine)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ದೇವಿಗೆ ಈಶ್ವರನು ನೀಡುವ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಉಪದೇಶವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ರುದ್ರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಪಾಲೀಶ್ವರನನ್ನು “ತೃತೀಯ ರುದ್ರ” ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಐದನೇ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ಛೇದಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಹೇಳಿ, ನಂತರ ಆ ಕಪಾಲವು ತನ್ನ ಕೈಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿತು ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಇದೇ ಕಾಪಾಲಿಕ ಗುರುತಿನ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಪಾಲದೊಂದಿಗೆ ಶಿವನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ನೆಲೆಸಿ, ಅಪಾರ ಕಾಲಾವಧಿಗಳವರೆಗೆ ಲಿಂಗಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದುದರಿಂದ ಸ್ಥಳವೂ ಲಿಂಗವೂ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ತೀರ್ಥದ ಸ್ಥಳಸೂಚನೆ: ಬುದ್ಧೇಶ್ವರದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ “ಧನುಷ್ಯಗಳ ಸಪ್ತಕ” ಎಂಬ ಅಳತೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ಒಳನಿರ್ದೇಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ದುಷ್ಟಭಾವಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಶಿವನು ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿಗಳಾದ ರಕ್ಷಕರನ್ನೂ ಅನೇಕ ಗಣಗಳನ್ನೂ ನಿಯೋಜಿಸಿ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏಕಾಗ್ರ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪೂಜೆ, ವೇದಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಣದಾನ, ಮತ್ತು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಂತ್ರವಿಧಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಫಲವಾಗಿ ಲಿಂಗದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ಜನ್ಮಸಂಚಿತ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ದರ್ಶನಗಳ ವಿಶೇಷ ಮಹಿಮೆಯೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿನ ಕಪಾಲೀ (ತೃತೀಯ ರುದ್ರ) ಯ ಪಾಪನಾಶನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಉಪಸಂಹರಿಸಲಾಗಿದೆ।

11 verses

Adhyaya 90

वृषभेश्वर-माहात्म्यवर्णनम् (Narration of the Māhātmya of Vṛṣabheśvara Liṅga)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪರಮ ಪುಣ್ಯಕರ ರುದ್ರಧಾಮ—ವೃಷಭೇಶ್ವರ ಕಲ್ಪಲಿಂಗದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಈ ಲಿಂಗವು ಕಲ್ಪಭೇದದಿಂದ ವಿಭಿನ್ನ ನಾಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ: ಪೂರ್ವಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಆರಾಧಿಸಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾದುದರಿಂದ ‘ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ’; ಮುಂದಿನ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ರಾಜ ರೈವತನಿಗೆ ಜಯ-ಸಮೃದ್ಧಿ ದೊರೆತುದರಿಂದ ‘ರೈವತೇಶ್ವರ’; ಮೂರನೇ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮನು ವೃಷಭರೂಪದಲ್ಲಿ (ಶಿವವಾಹನರೂಪದಲ್ಲಿ) ಪೂಜಿಸಿ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ/ಸಾಯುಜ್ಯ ವರ ಪಡೆದ ಕಾರಣ ‘ವೃಷಭೇಶ್ವರ’; ಮತ್ತು ವರಾಹಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ರಾಜ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ತ್ರಿಕಾಲ ನಿಯಮಿತ ಪೂಜೆಯಿಂದ ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರ ಹಾಗೂ ವಂಶವೃದ್ಧಿ ಪಡೆದ ಕಾರಣ ‘ಇಕ್ಷ್ವಾಕ್ವೀಶ್ವರ’ ಎಂದು. ಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕು-ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಧನು ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಜಪ, ಬಲಿ, ಹೋಮ, ಪೂಜೆ, ಸ್ತೋತ್ರ ಮಾಡಿದರೆ ಫಲ ಅಕ್ಷಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಬಲವಾದ ಫಲಶ್ರುತಿ: ಲಿಂಗದ ಸಮೀಪ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಿಂದ ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನೃತ್ಯ-ಗಾನಾದಿ ಸೇವೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಘ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶಿಯ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲೂ ಹಾಗೂ ಅಷ್ಟಮಿ/ಚತುರ್ದಶಿಗಳಲ್ಲೂ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಮಹಾಪುಣ್ಯ. ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಫಲವನ್ನು ‘ತೀರ್ಥಾಷ್ಟಕ’—ಭೈರವ, ಕೇದಾರ, ಪುಷ್ಕರ, ದ್ರುತಿಜಂಗಮ, ವಾರಾಣಸಿ, ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ, ಮಹಾಕಾಲ, ನೈಮಿಷ—ಸಮಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಿಂಡದಾನ ಪಿತೃತೃಪ್ತಿಕರ; ದಧಿ, ಕ್ಷೀರ, ಘೃತ, ಪಂಚಗವ್ಯ, ಕುಶೋದಕ ಮತ್ತು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಲಿಂಗಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರೆ ಮಹಾಪಾತಕಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯಶ್ರವಣವು ಪಂಡಿತ-ಅಪಂಡಿತ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹಿತಕರವೆಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

38 verses

Adhyaya 91

त्र्यंबकेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Trimbakeśvara: Account of the Shrine’s Glory

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಅವಿನಾಶಿ ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅದು ರುದ್ರರಲ್ಲಿ ಐದನೆಯದು ಹಾಗೂ ಆದ್ಯ ದಿವ್ಯಸ್ವರೂಪವೆಂದು ವರ್ಣಿತ. ಅಧ್ಯಾಯವು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ: ಸಾಂಬಪುರದ ಸಮೀಪ, ಪೂರ್ವಯುಗಸಂಬಂಧಿತ ಶಿಖಾಂಡೀಶ್ವರನ ಉಲ್ಲೇಖ, ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಕಪಾಲಿಕಾ-ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗರೂಪ ಕಪಾಲೇಶ್ವರ—ಅವನ ದರ್ಶನ-ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ದೋಷಪಾಪಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಸರ್ವಹಿತಕರನೂ ಇಷ್ಟಫಲಪ್ರದನೂ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಗುರು ಎಂಬ ಋಷಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ದಿವ್ಯ ನಿಯಮದಿಂದ ತ್ರ್ಯಂಬಕ ಮಂತ್ರ ಜಪಿಸಿ, ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರೂ ಬಾರಿ ಶಂಕರನ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಶಿವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅವನು ದಿವ್ಯ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಕ್ಷೇತ್ರನಾಮವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ, ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಜಪದಿಂದ ಪಾಪನಾಶ; ವಾಮದೇವ ಮಂತ್ರಸಹಿತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೋಷವಿಮೋಚನೆ; ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ದಶಿಯ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಗರಣ, ಪೂಜೆ, ಸ್ತುತಿ, ಪಠಣಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಫಲವೆಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೀರ್ಥಫಲ ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಗೋಧಾನ ವಿಧಿ, ಮತ್ತು ಈ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಪುಣ್ಯಪ್ರದ ಪಾಪನಾಶಕವೆಂದು ಉಪಸಂಹಾರವಾಗಿದೆ.

15 verses

Adhyaya 92

अघोरेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Aghoreśvara Liṅga Māhātmya (Glorification of Aghoreśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಅಘೋರೇಶ್ವರದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಘೋರೇಶ್ವರವನ್ನು “ಆರವ ಲಿಂಗ”ವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಅದರ ‘ವಕ್ತ್ರ’ವಾಗಿ ಭೈರವನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಕಲಿಯುಗದ ಕಲ್ಮಷ-ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಮಹಾಪುಣ್ಯ ನೀಡುವ ತೀರ್ಥವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಆರಾಧನೆ ಮೇರುದಾನ ಮೊದಲಾದ ಮಹಾದಾನಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಫಲ ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ-ಭಾವದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಅರ್ಪಣೆ/ದಾನ ಅಕ್ಷಯ ಫಲದಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೂ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ. ಅಘೋರೇಶ್ವರದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ತೃಪ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಅದರ ಮಹಿಮೆ ಗಯಾ-ಶ್ರಾದ್ಧ ಹಾಗೂ ಅಶ್ವಮೇಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೊಗಳಲಾಗಿದೆ. ಯಾತ್ರಾದಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಸ್ವರ್ಣದಾನವೂ ಮಹಾಫಲದಾಯಕ, ಮತ್ತು ಸೋಮಾಷ್ಟಮಿಯ ಸಮೀಪ ಬ್ರಹ್ಮಕೂರ್ಚ ವ್ರತವು ಮಹಾ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಪಾಪನಾಶ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಮಾಪನವಾಗಿದೆ.

10 verses

Adhyaya 93

महाकालेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Narration of the Māhātmya of Mahākāleśvara)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅಘೋರೇಶನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ, ವಾಯವ್ಯ (ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು; ಅದು ಪಾಪನಾಶಕ ತೀರ್ಥ. ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಯುಗಾನುಸಾರ ನಾಮಚರಿತ್ರೆ ಬರುತ್ತದೆ—ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಇದು ‘ಚಿತ್ರಾಂಗದೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ‘ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ರುದ್ರನನ್ನು ಕಾಲರೂಪನಾಗಿ, ಸೂರ್ಯನನ್ನೂ ಗ್ರಸಿಸುವ ವಿಶ್ವತತ್ತ್ವವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಒಂದಾಗಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಷಡಕ್ಷರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮಿಯಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಿತ ಗುಗ್ಗುಳನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ರಾತ್ರಿವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿ ವಿಶೇಷ ವ್ರತ ಆಚರಿಸಬೇಕು; ಭೈರವನು ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ವಿಶಾಲ ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಧೇನು-ದಾನವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಅದು ಪಿತೃವಂಶೋನ್ನತಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ದೇವರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶತರುದ್ರೀಯ ಪಠಣವು ಪಿತೃ-ಮಾತೃ ಎರಡೂ ಕುಲಗಳ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಉಪಕಾರಿ. ಉತ್ತರಾಯಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಘೃತಕಂಬಳ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಕಠೋರ ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ದುಃಖ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಅನಿಷ್ಟನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಜನ್ಮಜನ್ಮಾಂತರ ಭಕ್ತಿದೃಢತೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾಂಗದನ ಪೂರ್ವಪೂಜೆಯಿಂದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಖ್ಯಾತಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು ಎಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

15 verses

Adhyaya 94

भैरवेश्वरमाहात्म्य (Bhairaveśvara—Glory of the Shrine)

ಅಧ್ಯಾಯ ೯೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಭೈರವೇಶ್ವರನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತತ್ತ್ವ-ವಿಧಿವಿವರಣೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ—ಅಗ್ನಿಕೋಣದ ಸಮೀಪ, ದಿಕ್ಕುಸೂಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರ/ಮಾಪನ ಸೂಚಕಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಗೊಂಡಿರುವ ಮಹಾಭೈರವೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ ಲಿಂಗವು ಸರ್ವಕಾಮಪ್ರದ, ದಾರಿದ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ದುರ್ಭಾಗ್ಯ ನಾಶಕವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವಯುಗದಲ್ಲಿ ಅದು ‘ಚಂಡೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು; ಚಂಡ ಎಂಬ ಗಣನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪೂಜಿಸಿದ ಕಾರಣ ಆ ಹೆಸರು ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಶಾಂತಚಿತ್ತದಿಂದ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶ ಮಾಡಿದರೆ ಪಾಪಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಜನ್ಮ-ಮೃತ್ಯು ಚಕ್ರದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭಾದ್ರಪದ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ (ಪ್ರಜಾಗರ) ಮಾಡಿದರೆ ಮಹೇಶ್ವರನ ಪರಮಪದ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಣಿ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕರ್ಮದಿಂದ ಉಂಟಾದ ದೋಷಗಳು ಲಿಂಗದರ್ಶನದಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಎಳ್ಳು, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರದಾನವನ್ನು ಪಂಡಿತನಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು—ಅಶುದ್ಧಿ ನಿವಾರಣೆಗೂ ಯಾತ್ರಾಫಲಸಿದ್ಧಿಗೂ ಎಂದು ದಾನಧರ್ಮ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೈರವನ ವಿಶ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ—ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನು ಭೈರವರೂಪ ಧರಿಸಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ/ಸಂಕೋಚಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರನಾಮವು ಮಹಾಕೋಸ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಘೋರ ಪಾಪಗಳಿಂದಲೂ ವಿಮುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಇದೆ.

10 verses

Adhyaya 95

मृत्युञ्जयमाहात्म्यवर्णनम् / The Glory of Mṛtyuñjayeśvara (Mṛtyuñjaya Liṅga)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶೇಷ ಲಿಂಗ ‘ಮೃತ್ಯುಂಜಯೇಶ್ವರ’ನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಈಶ್ವರನು ಉಪದೇಶರೂಪವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ದಿಕ್ಕುಸೂಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಧನು-ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಕೇವಲ ದರ್ಶನ-ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದಲೂ ಇದು ಪಾಪಘ್ನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವಯುಗದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಸ್ಥಳ ‘ನಂದೀಶ್ವರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು; ಅಲ್ಲಿ ನಂದಿನ್ ಎಂಬ ಗಣನು ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಮಹಾಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ನಿತ್ಯ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಮಹಾಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರಜಪದಿಂದ ದೇವರು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಗಣೇಶತ್ವ, ಸಾಮೀಪ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಸದೃಶ ಫಲವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದನು. ನಂತರ ಲಿಂಗಪೂಜಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ತುಪ್ಪ, ಜೇನು ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ; ಕುಂಕುಮಲೇಪನ; ಕರ್ಪೂರ, ಉಶೀರ, ಕಸ್ತೂರಿ ಸಾರ, ಚಂದನ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪಾರ್ಪಣೆ; ಧೂಪ ಮತ್ತು ಅಗುರು; ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾನುಸಾರ ವಸ್ತ್ರಾರ್ಪಣೆ; ದೀಪಸಹಿತ ನೈವೇದ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಮಸ್ಕಾರ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವೇದಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಣದಾನ ವಿಧಿಸಿ, ಯಥಾವಿಧಿ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಜನ್ಮಫಲ, ಸರ್ವಪಾಪಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ।

15 verses

Adhyaya 96

कामेश्वर–रतीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Kameśvara and Ratīśvara: Etiology and Merits of Worship

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ–ಈಶ್ವರರ ನಡುವೆ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನು ಮೊದಲು ಕಾಮೇಶ್ವರದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ರತೀಶ್ವರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ದಿಕ್ಕು‑ದೂರದ ಸೂಚನೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿಸಿ, ಕೇವಲ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯಿಂದ ಏಳು ಜನ್ಮಗಳ ಪಾಪ ನಾಶವಾಗಿ ಗೃಹಭಂಗ/ಕಲಹ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಫಲವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ದೇವಿ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು “ರತೀಶ್ವರ” ಎಂಬ ನಾಮಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಕಾರಣಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ತ್ರಿಪುರಾರಿ ಶಿವನು ಮನಸಿಜ ಕಾಮನನ್ನು ದಹಿಸಿದ ಬಳಿಕ ರತಿ ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ; ಅಂಗುಷ್ಟದ ತುದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಬಹುಕಾಲ ತಪಿಸಿದಾಗ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಒಂದು ಮಾಹೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕಾಶವಾಣಿ ರತಿಗೆ ಲಿಂಗಪೂಜೆಯ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಿ ಕಾಮನೊಂದಿಗೆ ಪುನರ್ಮಿಲನದ ವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ರತಿಯ ತೀವ್ರ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಕಾಮನು ಮರಳಿ ದೊರೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆ ಲಿಂಗ “ಕಾಮೇಶ್ವರ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಮುಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುವವರಿಗೆ ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಶುಭಗತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ರತಿ ಫಲವಚನ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ತ್ರಯೋದಶಿಯ ಪೂಜೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ, ಮಂಗಳಕರ ಮತ್ತು ಕಾಮನಾಪೂರಕವೆಂದು ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

17 verses

Adhyaya 97

योगेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Yogeśvara Liṅga)

ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ವಾಯು-ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಕಾಮೇಶನ ಸಮೀಪ “ಏಳು ಧನುಸ್ಸು” ಪ್ರಮಾಣದ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಇರುವ ಮಹಾಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಯೋಗೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದರ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಪಾಪನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಪೂರ್ವಯುಗದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ‘ಗಣೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಥೆಯಂತೆ—ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಬಲಿಷ್ಠ ಗಣರು ಪ್ರಭಾಸವನ್ನು ಮಾಹೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು, ಯೋಗನಿಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಸ್ರ ದಿವ್ಯವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಷಡಂಗ-ಯೋಗದಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ವೃಷಧ್ವಜ ಶಿವನು ಆ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ‘ಯೋಗೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು ನೀಡಿ, ಯೋಗಫಲಪ್ರದವೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದನು. ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಯೋಗೇಶನ ಪೂಜಿಸುವವನು ಯೋಗಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗಸೌಖ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಈ ಪೂಜೆ ಸ್ವರ್ಣಮೇರು ದಾನ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಭೂದಾನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫಲಸಂಪೂರ್ಣತೆಗೆ ವೃಷಭದಾನವನ್ನೂ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ನಿವಾಸಿಸುವ ‘ಏಕಾದಶ ರುದ್ರರು’ ಸದಾ ಪೂಜ್ಯರು; ಕ್ಷೇತ್ರಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಅವರನ್ನು ನಿತ್ಯ ವಂದಿಸಬೇಕು. ರುದ್ರೈಕಾದಶ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪೂರ್ಣ ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಅವರನ್ನು ಅರಿಯದಿರುವುದು ನಿಂದನೀಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಪೂಜೆಯ ನಂತರ ಶತರುದ್ರೀಯ ಪಠಣ ಮಾಡಬೇಕು; ಅದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ರುದ್ರರ ಪುಣ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಬೋಧನೆ ರಹಸ್ಯ, ಪಾಪಶಮನಕಾರಿ, ಪುಣ್ಯವರ್ಧಕವೆಂದು ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

13 verses

Adhyaya 98

पृथ्वीश्वर-माहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Pṛthvīśvara and the Origin of Candreśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ—ಆ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ‘ಪೃಥ್ವೀಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಏಕೆ, ನಂತರ ಅದು ‘ಚಂದ್ರೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಹೇಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಪಾಪಪ್ರಣಾಶಿನೀ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿ, ಅದು ಪೂರ್ವ ಯುಗಗಳು/ಮನ್ವಂತರಗಳಿಂದಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಭಾಸ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಕು-ದೂರ ಸೂಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೈತ್ಯಭಾರದಿಂದ ಪೀಡಿತವಾದ ಭೂಮಿ ಗೋವಿನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ತಲುಪಿ ಲಿಂಗಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅವಳು ನೂರು ವರ್ಷ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ; ರುದ್ರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ವಿಷ್ಣು ದೈತ್ಯರನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವನು ಎಂದು ಅಭಯ ನೀಡಿ, ಈ ಲಿಂಗವು ‘ಧಾರಿತ್ರೀ/ಪೃಥ್ವೀಶ್ವರ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾದ್ರಪದ ಕೃಷ್ಣ ತೃತೀಯೆಯ ಪೂಜೆ ಮಹಾಯಜ್ಞಫಲಸಮಾನ, ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶ ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ, ಅಲ್ಲಿ ಅನಾಯಾಸ ಮರಣವೂ ಪರಮಪದ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ವರಾಹಕಲ್ಪದ ಕಥೆ: ದಕ್ಷನ ಶಾಪದಿಂದ ಚಂದ್ರನು ರೋಗಗ್ರಸ್ತನಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ; ಸಮುದ್ರಸಮೀಪದ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವೀಶ್ವರನನ್ನು ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷ ಆರಾಧಿಸಿ ತನ್ನ ಕಾಂತಿ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಲಿಂಗವು ‘ಚಂದ್ರೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಮಲಿನನಾಶಕವಾಗಿದ್ದು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

31 verses

Adhyaya 99

Cakradhara–Daṇḍapāṇi Māhātmya (Establishment of Cakradhara near Somēśa and the Pacification of Kṛtyā)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶನ ಸಮೀಪ ಚಕ್ರಧರ (ಸುದರ್ಶನಧಾರಿ ವಿಷ್ಣು) ಮತ್ತು ದಂಡಪಾಣಿ (ಶೈವ ಗಣೇಶ್ವರ/ರಕ್ಷಕ) ಇಬ್ಬರೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತರಾಗಿರುವ ಕಾರಣವನ್ನು ಸ್ಥಳಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಥೆ ಪೌಂಡ್ರಕ ವಾಸುದೇವನೆಂಬ ಮೋಹಗ್ರಸ್ತ ರಾಜನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಅವನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಚಕ್ರಾದಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಭಗವಾನ್ ಹರಿ ಅವನ ಕಪಟವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಕಾಶಿಯಲ್ಲೇ ಸುದರ್ಶನವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ಪೌಂಡ್ರಕನನ್ನೂ ಕಾಶಿರಾಜನನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾಶಿರಾಜನ ಪುತ್ರನು ಶಂಕರನ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿ ಭಯಂಕರ ಕೃತ್ಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅದು ದ್ವಾರಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣು ಸುದರ್ಶನವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಅದನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕೃತ್ಯೆ ಕಾಶಿಗೆ ಓಡಿ ಶಂಕರನ ಶರಣನ್ನು ಬೇಡುತ್ತದೆ. ದಿವ್ಯಾಯುಧಗಳ ಸಂಘರ್ಷದಿಂದ ಲೋಕಹಾನಿಯ ಭೀತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುವಾಗ ವಿಷ್ಣು ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಕಾಲಭೈರವ/ಸೋಮೇಶ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ದಂಡಪಾಣಿ ಸಂಯಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ—ಚಕ್ರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬಿಡುವುದರಿಂದ ವ್ಯಾಪಕ ಅನರ್ಥ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು; ಹರಿ ಆ ಮಾತನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ದಂಡಪಾಣಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಚಕ್ರಧರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೂಜಾವಿಧಿ ಮತ್ತು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ—ಮೊದಲು ದಂಡಪಾಣಿಯನ್ನು, ನಂತರ ಹರಿಯನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುವ ಭಕ್ತರು ಪಾಪರೂಪ ಕವಚದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಶುಭಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಚಂದ್ರತಿಥಿಗಳು, ವ್ರತ-ಉಪವಾಸಗಳು ವಿಘ್ನನಾಶ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಾಭಿಮುಖ ಪುಣ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

43 verses

Adhyaya 100

सांबाय दुर्वाससा शापप्रदानवर्णनम् — Durvāsas’ Curse upon Sāmba and the Origin-Frame of Sāmbāditya

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶಿವ–ದೇವಿಯ ಸಂವಾದದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದಲ್ಲಿ ‘ಸಾಂಬಾದಿತ್ಯ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ’ದ ಕಥಾಪ್ರವಾಹ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ವಾಯವ್ಯ (ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಸಾಂಬನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಸೂರ್ಯಸ್ವರೂಪ ‘ಸಾಂಬಾದಿತ್ಯ’ವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಸೂರ್ಯಸ್ಥಾನಗಳು—ಮಿತ್ರವನ, ಮುಂಡೀರ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರ—ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ದೇವಿ “ಸಾಂಬನು ಯಾರು? ನಗರವು ಅವನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಏಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ?” ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು—ಸಾಂಬನು ವಾಸುದೇವನ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ಪುತ್ರ, ಜಾಂಬವತಿಯ ಮಗ; ಪಿತೃಶಾಪದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಕುಷ್ಠರೋಗ ಉಂಟಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕಾರಣಕಥೆಯಲ್ಲಿ ದುರ್ವಾಸ ಋಷಿ ದ್ವಾರಾವತಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಯೌವನ-ರೂಪದ ಗರ್ವದಿಂದ ಸಾಂಬನು ಅವರ ತಪಸ್ವಿ ರೂಪವನ್ನು ಹಾವಭಾವಗಳಿಂದ ಹಾಸ್ಯಮಾಡಿ ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ದುರ್ವಾಸನು “ಶೀಘ್ರವೇ ಕುಷ್ಠವು ನಿನ್ನನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು” ಎಂದು ಶಾಪ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ತಪಸ್ವಿಗಳ ಮುಂದೆ ವಿನಯದ ಧರ್ಮಪಾಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಸಾಂಬನ ಸೂರ್ಯೋಪಾಸನೆ ಹಾಗೂ ಲೋಕಹಿತಾರ್ಥ ಸೂರ್ಯಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ।

18 verses

Adhyaya 101

सांबादित्यमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Sāmba-Āditya (Sun Worship at Prabhāsa)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಆಚಾರ, ಫಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ-ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಧರ್ಮೋಪದೇಶಕ ಪ್ರಸಂಗವಿದೆ. ನಾರದರು ದ್ವಾರಾವತಿಗೆ ಬಂದು ಯಾದವರ ರಾಜಸಭೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ; ಸಾಂಬನ ಅವಿನಯವೇ ಕಥೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಮದ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಹೇಗೆ ಅಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ನಾರದರು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಾಗ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣರು ಚಿಂತಿಸಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಂತೆಯೇ ಒಂದು ಘಟನೆ ನಡೆಯಲು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ವಿಹಾರದ ವೇಳೆ ನಾರದರು ಸಾಂಬನನ್ನು ಕೃಷ್ಣನೂ ಅಂತಃಪುರದ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಇರುವ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತತೆ–ಆವೇಶದಿಂದ ಸಂಯಮ ತಪ್ಪಿ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣರ ಶಾಪ ಇಲ್ಲಿ ನೀತಿಸೂಚನೆ—ಅವಧಾನಭ್ರಂಶ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಕರ್ಮಫಲದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ. ಕೆಲ ಸ್ತ್ರೀಯರು ವಾಗ್ದತ್ತ ಗತಿಗಳಿಂದ ಪತನಗೊಂಡು ನಂತರ ದಸ್ಯುಗಳಿಂದ ಅಪಹೃತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಪ್ರಧಾನ ರಾಣಿಯರು ಸ್ಥೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಮર્યಾದೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸಾಂಬನಿಗೂ ಕುಷ್ಠರೋಗದ ಶಾಪ ಬಿದ್ದು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದ ಮಾರ್ಗ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವನು ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಸೂರ್ಯದೇವನ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ತೋತ್ರದಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ಆರೋಗ್ಯವರ ಮತ್ತು ಆಚಾರನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಸೂರ್ಯನ ದ್ವಾದಶ ನಾಮಗಳು, ತಿಂಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದ್ವಾದಶ ಆದಿತ್ಯರು, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಘ ಶುಕ್ಲ ಪಂಚಮಿಯಿಂದ ಸಪ್ತಮಿವರೆಗೆ ವ್ರತಕ್ರಮ—ಕರವೀರ ಪುಷ್ಪ ಮತ್ತು ರಕ್ತಚಂದನದಿಂದ ಅರ್ಚನೆ, ಪೂಜಾವಿಧಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ ಮತ್ತು ಫಲಪ್ರತಿಜ್ಞೆ—ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ: ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಪಾಪಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.

75 verses

Adhyaya 102

कंटकशोधिनीदेवीमाहात्म्य (Glory of the Goddess Kaṇṭakaśodhinī)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಟಕಶೋಧಿನೀ ದೇವಿಯ ತೀರ್ಥಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಉಪದೇಶವಿದೆ. ಭಕ್ತನು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ “ಎರಡು ಧನುಸ್ಸು” ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಿಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಿಯನ್ನು ಮಹೀಷಘ್ನೀ, ಮಹಾಕಾಯ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ದೇವರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿತಳು, ರಕ್ಷಕ-ಯೋಧ ಸ್ವರೂಪಿಣಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯುಗಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಪೀಡಿಸುವ ದೈತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ‘ದೇವಕಣ್ಟಕ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಆ ‘ಮುಳ್ಳು’ಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಶುದ್ಧಿ ಮಾಡುವುದೇ ದೇವಿಯ ಕಾರಣಕಥೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಶ್ವಯುಜ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ನವಮಿಯಂದು ಪಶು-ನೈವೇದ್ಯ, ಪುಷ್ಪಾರ್ಪಣೆ, ಉತ್ತಮ ದೀಪ ಮತ್ತು ಧೂಪಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯ ವಿಧಿಯಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ ಉಪಾಸಕನಿಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಶತ್ರುರಹಿತತೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರೆ ದೇವಿ ಮಗನಂತೆ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾಳೆ—ವಿಶೇಷ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಾಗಲಿ, ನಿಯಮಿತ ದರ್ಶನದಲ್ಲಾಗಲಿ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪಾಪನಾಶಕ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ; ಇದರ ಶ್ರವಣವೂ ಪರಮ ರಕ್ಷಣಕಾರಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

6 verses

Adhyaya 103

कपालेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Kapāleśvara (Origin and Merit of the Shrine)

ಅಧ್ಯಾಯ 103 ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕಪಾಲೇಶ್ವರದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಮಕರಣದ ಕಾರಣಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ—ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ದೇವಗಣಗಳಿಂದ ಪೂಜಿತವಾದ ಮಹಿಮಾವಂತ ಕಪಾಲೇಶ್ವರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕಥೆ ದಕ್ಷಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ: ಧೂಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ, ಕಪಾಲವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ತಪಸ್ವಿ ಅಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅವನನ್ನು ಯಜ್ಞಭೂಮಿಗೆ ಅಯೋಗ್ಯನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಕೋಪದಿಂದ ಹೊರಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ನಗುತ್ತಾ ಕಪಾಲವನ್ನು ಯಜ್ಞಮಂಡಪದಲ್ಲಿ ಎಸೆದು ಅಂತರಧಾನವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕಪಾಲವು ಮರುಮರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ; ಎಸೆದರೂ ದೂರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಋಷಿಗಳು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟು—ಇಂತಹ ಅದ್ಭುತವನ್ನು ಮಹಾದೇವನೇ ಮಾಡಬಲ್ಲನೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸ್ತೋತ್ರ, ಹೋಮ ಮತ್ತು ಶತರುದ್ರೀಯ ಪಠಣಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆಗ ಶಿವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುತ್ತಾನೆ. ವರ ಕೇಳಲು ಹೇಳಿದಾಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು—ಅಲ್ಲಿಯೇ ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ‘ಕಪಾಲೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆಸಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಪಾಲಗಳು ಪುನಃಪುನಃ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಶಿವನು ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ಯಜ್ಞವು ಮತ್ತೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಕಪಾಲೇಶ್ವರ ದರ್ಶನಫಲ ಅಶ್ವಮೇಧಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನ, ಪೂರ್ವಜನ್ಮಪಾಪಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ವಿಮೋಚನೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮನ್ವಂತರಭೇದದಿಂದ ನಾಮಾಂತರ (ಕಪಾಲೇಶ್ವರ; ನಂತರ ತತ್ತ್ವೇಶ್ವರ) ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಶಿವನು ಜಾಲ್ಮ/ವೇಷಧಾರಿ ರೂಪದಿಂದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

28 verses

Adhyaya 104

कोटीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Kotīśvara Liṅga: Account of its Sacred Greatness

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ದಿಕ್ಕುಕ್ರಮದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಸಾಧಕನು ಮೊದಲು ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳ ಕೋಟೀಶ್ವರವನ್ನು ಸೇರಿ, ಅದರ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೀಶಾ (ಕೋಟೀಶ) ದರ್ಶನವನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವು ಕಪಾಲೇಶ್ವರ ಸಮೀಪ ನಡೆದ ಪುರಾತನ ಘಟನೆಯಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪಾಶುಪತ ತಪಸ್ವಿಗಳು—ಭಸ್ಮಲೇಪಿತರು, ಜಟಾಧಾರಿಗಳು, ಮುಂಜಮೇಖಲೆ ಧರಿಸಿದವರು, ಸಂಯಮಿಗಳು, ಕ್ರೋಧವಿಜಯಿಗಳಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು—ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ‘ಕೋಟಿ’ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಜಪದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ, ಕಪಾಲೇಶನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರು. ಮಹಾದೇವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಅಲ್ಲಿ ಕೋಟಿ ಋಷಿಗಳು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಕಾರಣ ಆ ಲಿಂಗವು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ‘ಕೋಟೀಶ್ವರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಕೋಟೀಶ್ವರನ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಕೋಟಿ ಮಂತ್ರಜಪದ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವೇದಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಣದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಕೋಟಿ ಹೋಮಗಳ ಸಮಾನ ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ—ಈ ಯಾತ್ರೆಯೂ ಸಮ್ಯಕ್ ಫಲದಾಯಕವೆಂದು ಗ್ರಂಥವು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

10 verses

Adhyaya 105

ब्रह्ममाहात्म्यवर्णनम् (Brahmā-Māhātmya: Theological Discourse on Brahmā’s Sanctity at Prabhāsa)

ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗಿನ ಒಂದು “ಗುಪ್ತ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಥಳ”ವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದು ಸರ್ವತಃ ಪಾವನ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ ತೀರ್ಥವೆಂದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ದಿವ್ಯ ಸನ್ನಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ—ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೂ ಜನ್ಮಜನ್ಯವಾದ ಘೋರ ಪಾಪಮಲ ನಾಶವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಇತರತ್ರ ವೃದ್ಧರೂಪದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಏಕೆ “ಬಾಲರೂಪಿ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ? ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ಥಳ, ಕಾಲ, ಪೂಜಾವಿಧಿ ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಾಕ್ರಮವೇನು? ಈಶ್ವರನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಸೋಮನಾಥನಿಗೆ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪರಮಸ್ಥಾನವಿದೆ; ಬ್ರಹ್ಮನು ಎಂಟು ವರ್ಷದ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಮಹಾ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೋಮನಾಥಲಿಂಗದ ಸ್ಥಾಪನೆ/ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕಾಲಗಣನೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ನಿರೂಪಣೆ ಬರುತ್ತದೆ—ತ್ರುಟಿ ರಿಂದ ಮುಹೂರ್ತದವರೆಗೆ ಪ್ರಮಾಣಗಳು, ಮಾಸ-ವರ್ಷ ವಿನ್ಯಾಸ, ಯುಗ ಮತ್ತು ಮನ್ವಂತರಗಳ ಮಾನ, ಮನುಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರರ ಹೆಸರುಗಳು, ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾಸದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಪಗಳ ಪಟ್ಟಿ; ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಲ್ಪವನ್ನು “ವರಾಹ ಕಲ್ಪ” ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ–ವಿಷ್ಣು–ರುದ್ರ ತ್ರಯದ ಏಕ್ಯ ಮತ್ತು ಅದ್ವೈತಭಾವ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ—ಶಕ್ತಿಗಳು ಕಾರ್ಯಭೇದದಿಂದ ಬೇರೆ ಕಾಣಿಸಿದರೂ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ; ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾತ್ರಾಫಲ ಬಯಸುವವರು ಮೊದಲು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಪಂಥದ್ವೇಷವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು।

74 verses

Adhyaya 106

ब्राह्मणप्रशंसा-वर्णनम् (Praise of Brahmins and Conduct in Prabhāsa-kṣetra)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಾಲರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ), ಅದ್ವೈತ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪನಾದ ಅವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಯಾವ ಮಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಿ-ನಿಯಮಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಯಾವ ವಿಧದವರು, ಅವರ ನಿವಾಸದಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರಫಲ ಹೇಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ದೈವದ ಪ್ರತ्यक्ष ಅವತಾರ; ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ದೇವಾರಾಧನೆಗೆ ಸಮ, ಕೆಲ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು, ಅವಮಾನಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಹಿಂಸಿಸುವುದು ನಿಷಿದ್ಧ—ಅವರು ಬಡವರಾಗಿರಲಿ, ರೋಗಿಗಳಾಗಿರಲಿ, ದೈಹಿಕ ಅಸಮರ್ಥರಾಗಿರಲಿ. ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ತಿರಸ್ಕಾರದ ಘೋರ ದುಷ್ಫಲಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಅನ್ನ-ನೀರು ದಾನ ಮಾಡಿ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡುವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ಪೂಜಾಮಾರ್ಗವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವಿವಿಧ ವೃತ್ತಿ/ಜೀವನಶೈಲಿಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು (ಹೆಸರುಗಳೊಂದಿಗೆ) ನೀಡುತ್ತದೆ—ವ್ರತ, ತಪಸ್ಸು, ನಿಯಮ, ಭಿಕ್ಷಾವೃತ್ತಿ ಅಥವಾ ಜೀವನೋಪಾಯದ ರೀತಿಗಳ ಸೂಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಶೀಲಸಂಪನ್ನರು ಹಾಗೂ ವೇದನಿಷ್ಠರು ಆದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ ಬಾಲಪಿತಾಮಹನ ಯೋಗ್ಯ ಉಪಾಸಕರು; ಮಹಾಪಾತಕಗಳಿಂದ ಕಲుషಿತರಾದವರು ಆ ಪೂಜೆಗೆ ಸಮೀಪಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

73 verses

Adhyaya 107

बालरूपी-ब्रह्मपूजाविधानम्, रथयात्रा-विधिः, नामशत-स्तोत्र-माहात्म्यम् (Bālarūpī Brahmā Worship Procedure, Chariot-Festival Protocol, and the Merit of the Hundred Names)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ವಿಧಿ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾನಸೀ, ವಾಚಿಕೀ, ಕಾಯಿಕೀ ಎಂಬ ಮೂರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿ, ಅದರ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಲೌಕಿಕೀ, ವೈದಿಕೀ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕೀ ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಾಲರೂಪೀ ಬ್ರಹ್ಮನ ವಿಶೇಷ ಪೂಜಾವಿಧಾನ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ತೀರ್ಥಸ್ನಾನ, ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಪಂಚಗವ್ಯ ಹಾಗೂ ಪಂಚಾಮೃತ ಅಭಿಷೇಕ, ದೇಹದ ಮೇಲೆ ನ್ಯಾಸಕ್ರಮ, ದ್ರವ್ಯಶುದ್ಧಿ, ಪುಷ್ಪ-ಧೂಪ-ದೀಪ-ನೈವೇದ್ಯ ಉಪಚಾರಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ವೇದಸಮೂಹಗಳು ಮತ್ತು ಸದುಗುಣಗಳನ್ನು ಪೂಜ್ಯವೆಂದು ಗೌರವಿಸುವ ಕ್ರಮ। ಕಾರ್ತ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ಸಮೀಪ, ರಥಯಾತ್ರಾ ವಿಧಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ—ನಗರಜನರ ಪಾತ್ರಗಳು, ಆಚರಣೆಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳು, ಮತ್ತು ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿಗೂ ದರ್ಶನಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ದೊರೆಯುವ ಫಲಗಳು. ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ಥಳಸಂಬಂಧಿತ ನಾಮರೂಪಗಳ ದೀರ್ಘ ಪಟ್ಟಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಇದು ತೀರ್ಥ-ಭೂಗೋಳ ಸೂಚಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮಶತ ಸ್ತೋತ್ರಪಠಣ ಮತ್ತು ಸಮ್ಯಗಾಚರಣೆ ಪಾಪಕ್ಷಯ ಮಾಡಿ ಮಹಾಪುಣ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಕಯೋಗದಂತಹ ಅಪರೂಪದ ಕಾಲಯೋಗಗಳ ವಿಶೇಷ ಮಹಿಮೆಗೂ ಸೂಚನೆ ಇದೆ। ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹೋತ್ಸವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಜಪ-ಪಠಣದ ಅನುಶಾಸನ ಮತ್ತು ಭೂಮಿದಾನ ಸೇರಿದಂತೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಾನವಸ್ತುಗಳ ದಾನವಿಧಾನವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ।

119 verses

Adhyaya 108

प्रत्यूषेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya of Pratyūṣeśvara

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಸೋಮನಾಥಕ್ಷೇತ್ರದ ಈಶಾನ ದಿಕ್ಕಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೂರದಲ್ಲಿ ವಸುಗಳ ಪರಮ ಲಿಂಗವಿದೆ; ಅದು ಚತುರ್ಮುಖ, ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯ. ಅದರ ಹೆಸರು ‘ಪ್ರತ್ಯೂಷೇಶ್ವರ’; ಇದು ಮಹಾಪಾಪನಾಶಕ, ಕೇವಲ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ಏಳು ಜನ್ಮಗಳ ಸಂಚಿತ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದೇವಿ—ಪ್ರತ್ಯೂಷ ಯಾರು? ಲಿಂಗವು ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಯಿತು? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ವಂಶಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರ ದಕ್ಷನು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಧರ್ಮನಿಗೆ ನೀಡಿದನು; ಅವರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾ ಎಂಟು ಪುತ್ರರನ್ನು ಹೆತ್ತಳು—ಅಷ್ಟವಸುಗಳು: ಆಪ, ಧ್ರುವ, ಸೋಮ, ಧರ, ಅನಲ, ಅನಿಲ, ಪ್ರತ್ಯೂಷ, ಪ್ರಭಾಸ. ಪುತ್ರಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೂಷನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಅದನ್ನು ಕಾಮದ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ತಿಳಿದು ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿಸಿ, ನೂರು ದಿವ್ಯವರ್ಷಗಳು ಏಕಾಗ್ರ ಧ್ಯಾನತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಮಹಾದೇವನು ದೇವಲ ಎಂಬ ಪುತ್ರನನ್ನು ವರವಾಗಿ ನೀಡಿದನು; ಅವನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಗಿ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿತನಾದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಲಿಂಗವು ಪ್ರತ್ಯೂಷೇಶ್ವರವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದವರಿಗೂ ಸ್ಥಿರ ವಂಶಪರಂಪರೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತ್ಯೂಷಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ) ದೃಢಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಿದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಜನ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಘೋರ ಪಾಪಗಳೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ತೀರ್ಥಫಲಕ್ಕಾಗಿ ವೃಷದಾನ ವಿಧಿಯಾಗಿದೆ; ಮಾಘ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶಿಯ ರಾತ್ರಿ ಜಾಗರಣವು ಎಲ್ಲ ದಾನ-ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

17 verses

Adhyaya 109

अनिलेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Anileśvara Māhātmya—Description of the Glory of Anileśvara)

ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಮಹಿಮೆಯ ಅನಿಲೇಶ್ವರ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ತೆರಳುವಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸ್ಥಳವು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಧನುಸ್ಸಿನ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಲಿಂಗವು ‘ಮಹಾಪ್ರಭಾವ’ಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ಪಾಪನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಅನಿಲನನ್ನು ವಸುಗಳಲ್ಲಿ ಐದನೆಯ ವಸು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮಹಾದೇವನ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿ ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಗೊಳಿಸಿ, ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು. ಈಶನ ಕೃಪಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನ ಪುತ್ರ ಮನೋಜವನು ಅಪಾರ ಬಲ ಮತ್ತು ವೇಗವನ್ನು ಪಡೆದನು; ಅವನ ಚಲನೆ ಯಾರಿಗೂ ಹಿಡಿಯಲಾಗದಂತೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ಮೂರ್ತಿ/ಸ್ಥಳವನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವವರು ಕ್ಲೇಶರಹಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ಮತ್ತು ದಾರಿದ್ರ್ಯದ ಅಭಾವ, ಮಂಗಳಫಲಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಲಿಂಗದ ಮೇಲೆ ಒಂದೇ ಹೂವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರೂ ಸುಖ, ಶ್ರೀ, ಸೌಂದರ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪಾಪನಾಶಕ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ಅನುಮೋದಿಸಿದವರಿಗೆ ಅಭೀಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಇದೆ.

8 verses

Adhyaya 110

प्रभासेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Prabhāseśvara (Installation, Austerity, and Pilgrimage Observance)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಗೌರೀ-ತಪೋವನದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮದಿಕ್ಕಿಗೆ ತೆರಳಿ ಮಹಿಮೆಯ ಪ್ರಭಾಸೇಶ್ವರ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಸೇರುವಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಏಳು ಧನುಸ್ಸಿನ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವೆಂದು, ಅಲ್ಲಿನ ಮಹಾಲಿಂಗವನ್ನು ಅಷ್ಟಮ ವಸು ‘ಪ್ರಭಾಸ’ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಪ್ರಭಾಸನ ಸಂತಾನಕಾಮನೆ, ಅವನು ಮಾಡಿದ ಮಹಾಲಿಂಗ-ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಹಾಗೂ ‘ಆಗ್ನೇಯೀ’ ಎಂಬ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ನೂರು ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಆಚರಿಸಿದ ಕಥನ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರುದ್ರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಇಷ್ಟವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಭುವನಾ (ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಸಹೋದರಿ) ಪ್ರಭಾಸನ ಪತ್ನಿ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅವರ ವಂಶವನ್ನು ವಿಶ್ವಕರ್ಮ—ಜಗತ್ತಿನ ದಿವ್ಯ ಶಿಲ್ಪಿ-ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ—ಮತ್ತು ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯ ತಕ್ಷಕನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ವಿಧಿ: ಮಾಘ ಮಾಸದ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಸಮುದ್ರ-ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಶತರುದ್ರೀಯ ಜಪ, ನಿಯಮ (ಭೂಮಿಶಯನ, ಉಪವಾಸ), ಪಂಚಾಮೃತದಿಂದ ಲಿಂಗಾಭಿಷೇಕ, ವಿಧಿವತ್ತಾದ ಪೂಜೆ, ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ ವೃಷದಾನ. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಪಾಪಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಸಮೃದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

14 verses

Adhyaya 111

रामेश्वरक्षेत्रमाहात्म्यवर्णन — Rāmeśvara Kṣetra Māhātmya (at Puṣkara)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪುಷ್ಕರದ ಸಮೀಪದ ‘ಅಷ್ಟಪುಷ್ಕರ’ ಎಂಬ ಕುಂಡದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅಸಂಯಮಿಗಳಿಗೆ ದುರ್ಲಭ, ಪಾಪಹರ, ಮಹಾಪುಣ್ಯದಾಯಕ. ಅಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ‘ರಾಮೇಶ್ವರ’ ಲಿಂಗ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಕೇವಲ ದರ್ಶನ-ಪೂಜೆಯಿಂದಲೇ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ, ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯಂತಹ ಮಹಾಪಾಪದಿಂದಲೂ ವಿಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದೇವಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿವರವಾಗಿ—ಸೀತಾ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ರಾಮನು ಅಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬಂದನು, ಲಿಂಗಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಹೇಗೆ ಆಯಿತು—ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ರಾಮಕಥೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ರಾವಣವಧಾರ್ಥ ಅವತಾರ, ನಂತರ ಋಷಿಶಾಪದಿಂದ ವನವಾಸ; ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಆಗಮನ. ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ರಾಮನಿಗೆ ದಶರಥನ ಸ್ವಪ್ನದರ್ಶನ; ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ಅದನ್ನು ಪಿತೃಸಂದೇಶವೆಂದು ತಿಳಿದು ಪುಷ್ಕರತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುವ ವಿಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಮನು ಯೋಗ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಫಲ ತರಲು ಕಳುಹಿಸಿ, ಸೀತೆಯು ಅರ್ಪಣಸಾಮಗ್ರಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಶ್ರಾದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಿತೃವಂಶ ಸನ್ನಿಧಿಯ ಅನುಭವದಿಂದ ಸೀತೆ ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳ ಗೈರುಹಾಜರಿಯಿಂದ ರಾಮನು ಕ್ಷಣಿಕ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ನಂತರ ಸೀತೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಈ ಘಟನೆಯೇ ಪುಷ್ಕರ ಸಮೀಪ ರಾಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಪರಮಗತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದ್ವಾದಶಿ ತಿಥಿ ಹಾಗೂ ಚತುರ್ಥಿ/ಷಷ್ಠಿ ಸಂಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧ ಅಪಾರ ಫಲದಾಯಕ; ಪಿತೃತೃಪ್ತಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಸ್ಥಿರ. ಅಶ್ವದಾನವನ್ನು ಅಶ್ವಮೇಧಸಮಾನ ಪುಣ್ಯವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಭಾಸ ಖಂಡದ ಈ ವಿಭಾಗದ 111ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

44 verses

Adhyaya 112

लक्ष्मणेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Lakṣmaṇeśvara Māhātmya—Account of the Glory of Lakṣmaṇeśvara)

ಅಧ್ಯಾಯ 112ರಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಯಾತ್ರಾ-ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶ ನೀಡಿ, ರಾಮೇಶದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮுப்பತ್ತು ಧನುಸ್ಸು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಲಿಂಗವನ್ನು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ವೇಳೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅದು ಮಹಾಪಾಪಹರ, ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪೂಜಿತವೂ ಆಗಿದೆ. ಭಕ್ತಿಯ ವಿಧಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ—ನೃತ್ಯ, ಗಾನ, ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆ, ಹೋಮ, ಜಪ, ಹಾಗೆಯೇ ಧ್ಯಾನ-ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಆರಾಧನೆ; ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ‘ಪರಮ ಗತಿ’ ದೊರಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ದಾನಕ್ರಮವೂ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ—ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪಾದಿಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಿ ದೇವತೆಯನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಯೋಗ್ಯ ದ್ವಿಜನಿಗೆ ಅನ್ನ, ಜಲ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಣ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಾಘ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಆ ದಿನದ ಸ್ನಾನ, ದಾನ, ಜಪಗಳು ಅಕ್ಷಯ ಫಲಪ್ರದವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಭಾಸ ಖಂಡ ಹಾಗೂ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದೊಳಗಿನ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

6 verses

Adhyaya 113

जानकीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Jānakīśvara Māhātmya: Account of the Glory of Jānakīśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ—ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ರಾಮೇಶ/ರಾಮೇಶಾನದ ಸಮೀಪ ‘ಜಾನಕೀಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲಿಂಗವಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳ ಪಾಪಹರವಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂದೆ ಜಾನಕೀ (ಸೀತಾ) ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದ ಲಿಂಗವೆಂದು ವರ್ಣನೆ. ನಾಮಪರಂಪರೆಯೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ಮೊದಲು ‘ವಸಿಷ್ಠೇಶ’, ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ‘ಜಾನಕೀಶ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ, ನಂತರ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ವಾಲಖಿಲ್ಯ ಋಷಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ ಕಾರಣ ‘ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ದೊರಕಿತು. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಶಕ್ತಿಮಂತ ‘ಯುಗಲಿಂಗ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದು, ಇದರ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಭಕ್ತರು ದುರ್ಭಾಗ್ಯಜನ್ಯ ದುಃಖದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪೂಜಾವಿಧಾನ—ಲಿಂಗಸ್ನಾನ/ಅಭಿಷೇಕ ಇತ್ಯಾದಿ—ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷ ವ್ರತವಾಗಿ ಪುಷ್ಕರತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ನಿಯಮಾಚಾರ, ಸಂಯಮಿತ ಆಹಾರದಿಂದ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ನಿರಂತರ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಪ್ರತಿದಿನದ ಪುಣ್ಯ ಅಶ್ವಮೇಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವೆಂದು ಫಲ. ಮಾಘಮಾಸದ ತೃತೀಯ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯೊಬ್ಬಳು ಮಾಡಿದ ಪೂಜೆ ಅವಳ ವಂಶದಲ್ಲಿಯೂ ಶೋಕ-ದುರ್ಭಾಗ್ಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಪಾಪನಾಶವಾಗಿ ಮಂಗಳಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

10 verses

Adhyaya 114

वामनस्वामिमाहात्म्यवर्णनम् | Vāmana-Svāmin Māhātmya (Glorification of Vāmana Svāmin)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ‘ವಾಮನ-ಸ್ವಾಮಿನ್’ ಎಂಬ ವಿಷ್ಣು-ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಪಾಪಪ್ರಣಾಶಕ, ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶಕ ಎಂದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದ್ದು, ಪುಷ್ಕರದ ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಲಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗ ಬರುತ್ತದೆ—ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳು: ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಲಪಾದದಿಂದ, ಎರಡನೆಯದು ಮೇರುಶಿಖರದಲ್ಲಿ, ಮೂರನೆಯದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ; ಮೂರನೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದ ಜಗತ್ಸೀಮೆ ಭೇದವಾಗಿ ಜಲ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ ‘ವಿಷ್ಣುಪದಿ’ ಗಂಗೆಯೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಪುಷ್ಕರ’ ಪದದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ‘ಆಕಾಶ’ ಮತ್ತು ‘ಜಲ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಿ, ಪ್ರಜಾಪತಿ-ಸಂಬಂಧಿತ ಪವಿತ್ರ ಸಂಗಮವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಹರಿಯ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರೆ ಹರಿಯ ಪರಮಧಾಮಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಪಿಂಡದಾನದಿಂದ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘ ತೃಪ್ತಿ, ಮತ್ತು ನಿಯಮಶೀಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಪಾದುಕಾದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ವಿಷ್ಣುಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಯುತ ವಾಹನಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಪುಣ್ಯವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಸಿಷ್ಠರ ಗಾಥೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ತೀರ್ಥದ ಶುದ್ಧಿಕಾರಕ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

12 verses

Adhyaya 115

Puṣkareśvaramāhātmya-varṇana (Glorification of Puṣkareśvara)

ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಮೊದಲು ಪರಮಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುಷ್ಕರೇಶ್ವರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ನಂತರ ಅದರ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಜಾನಕೀಶ್ವರವನ್ನು ದರ್ಶನ-ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಪುಷ್ಕರೇಶ್ವರ-ಲಿಂಗವು ಮಹಾಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅದರ ಮಹಿಮೆ ಆದರ್ಶ ಪೂಜೆಯಿಂದ ದೃಢವಾಗಿದೆ—ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ (ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರ) ಹಾಗೂ ಋಷಿ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಸ್ವರ್ಣ ಪುಷ್ಕರ-ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ವಿಧಿ-ಫಲದ ತತ್ತ್ವವೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ ಮೊದಲಾದ ಅರ್ಪಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಪೂಜೆ ‘ಪುಷ್ಕರೀ-ಯಾತ್ರೆ’ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಂತೆ ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತೀರ್ಥ ‘ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶನ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ನೈತಿಕ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಮತ್ತು ನಿಯಮಬದ್ಧ ಭಕ್ತಿಮಾರ್ಗವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

5 verses

Adhyaya 116

शंखोदककुण्डेश्वरीगौरीमाहात्म्य (Glory of Śaṅkhodaka Kuṇḍa and Kuṇḍeśvarī/Gaurī)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದಲ್ಲಿರುವ ‘ಕುಂಡೇಶ್ವರಿ’ ದೇವೀಸ್ಥಾನದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ದೇವಿ ಸೌಭಾಗ್ಯಪ್ರದಾಯಿನಿ, ಪಾಪ-ದಾರಿದ್ರ್ಯನಾಶಿನಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ದಿಕ್ಕು ಹಾಗೂ ದೂರದ ಸೂಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ‘ಶಂಖೋದಕ ಕುಂಡ’ ಎಂಬ ಜಲಾಶಯವಿದ್ದು, ಅದು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ತೀರ್ಥವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪುರಾಕಥೆಯಂತೆ ವಿಷ್ಣುವು ಶಂಖ ಎಂಬ ದೈತ್ಯನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಅವನ ದೊಡ್ಡ ಶಂಖಸಮಾನ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ತಂದು ತೊಳೆಯಿದನು; ಅದರಿಂದ ಮಹಾಶಕ್ತಿಯ ತೀರ್ಥ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಶಂಖನಾದವನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ಕಾರಣವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಈ ಸಂಭಾಷಣೆಯಿಂದಲೇ ‘ಕುಂಡೇಶ್ವರಿ’ ಮತ್ತು ‘ಶಂಖೋದಕ’ ಎಂಬ ನಾಮಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ಮಾಘಮಾಸದ ತೃತೀಯಾ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರು ಗೌರೀಪದ/ಧಾಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ವಿಧಿ ಇದೆ. ತೀರ್ಥಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ದಾನಧರ್ಮವಾಗಿ ದಂಪತಿಗೆ ಭೋಜನ ನೀಡುವುದು, ಕಂಚುಕ/ವಸ್ತ್ರದಾನ ಮಾಡುವುದು, ಹಾಗೂ ಗೌರೀಸ್ವರೂಪಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಭೋಜನ ನೀಡುವುದು ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.

11 verses

Adhyaya 117

भूतनाथेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Bhūtanātheśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಭೂತನಾಥೇಶ್ವರದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತನು ಕುಂಡೇಶ್ವರಿಯ ಈಶ-ಭಾಗದ ಸಮೀಪ, ‘ಇಪ್ಪತ್ತು ಧನುಸ್ಸು’ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭೂತನಾಥೇಶ್ವರ-ಹರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ದರ್ಶನ-ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ತೀರ್ಥನಿರ್ದೇಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಲಿಂಗವು ಅನಾದಿ-ನಿಧನವಾಗಿದ್ದು ‘ಕಲ್ಪಲಿಂಗ’ವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಯುಗಾನುಸಾರ ನಾಮಭೇದವೂ ಇದೆ—ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ‘ವೀರಭದ್ರೇಶ್ವರಿ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ‘ಭೂತೇಶ್ವರ/ಭೂತನಾಥೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ದ್ವಾಪರ ಸಂಧಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಭೂತಗಳು ಈ ಲಿಂಗದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪರಮಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ ಕಾರಣ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರನಾಮ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು ಎಂಬ ಕಾರಣಕಥೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಕೃಷ್ಣಚತುರ್ದಶಿಯ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ: ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ನಿಂತು ಅಘೋರನ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಸಂಯಮ, ನಿರ್ಭಯತೆ, ಧ್ಯಾನ-ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡರೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾದ ಯಾವ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನಾದರೂ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಎಳ್ಳು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ದಾನ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಪಿಂಡಪ್ರದಾನ ಪ್ರೇತತ್ವವಿಮೋಚನೆಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯಫಲಶ್ರುತಿ—ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪಠಣ ಅಥವಾ ಶ್ರವಣ ಪಾಪಸಂಚಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ.

9 verses

Adhyaya 118

गोप्यादित्यमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Gopyāditya (Sun consecrated by the Gopīs)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಕು–ದೂರ ಸೂಚನೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಗೊಂಡ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಂಸಿತ ಸೂರ್ಯತೀರ್ಥ ‘ಗೋಪ್ಯಾದಿತ್ಯ’ಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದನ್ನು ಮಹಾಪಾಪನಾಶಕ ಸ್ಥಳವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ಅದರ ಉದ್ಭವವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಕೃಷ್ಣನು ಯಾದವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದನು; ಗೋಪಿಯರೂ ಕೃಷ್ಣನ ಪುತ್ರರೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದರು. ದೀರ್ಘ ವಾಸದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಶಿವಲಿಂಗಗಳು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಧ್ವಜಗಳು, ಪ್ರಾಸಾದಗಳು, ಚಿಹ್ನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಿಂಗಸಮೃದ್ಧ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರ ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ‘ಪ್ರಮುಖ’ ಗೋಪಿಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಅವರನ್ನು ಚಂದ್ರಕಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಕ್ತಿಗಳು/ಕಲೆಗಳೆಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷ್ಣನು ಜನಾರ್ದನ/ಪರಮಾತ್ಮನೆಂದು, ಗೋಪಿಯರು ಅವನ ಶಕ್ತಿಗಳೆಂದು ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿ ನಿರೂಪಿತರು. ನಾರದಾದಿ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯರೊಂದಿಗೆ ಗೋಪಿಯರು ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಿ ಸೂರ್ಯಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ದಾನಧರ್ಮವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆಗ ದೇವನು ‘ಗೋಪ್ಯಾದಿತ್ಯ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಖ್ಯಾತನಾಗಿ ಶುಭಪ್ರದನೂ ಪಾಪಹರನೂ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆಚರಣಾವಿಧಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ಗೋಪ್ಯಾದಿತ್ಯಭಕ್ತಿಯನ್ನು ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧ ಯಜ್ಞಫಲಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಮಾಘ ಶುಕ್ಲ ಸಪ್ತಮಿಯ ಪ್ರಾತಃಪೂಜೆ ಪಿತೃಉದ್ಧಾರಕರವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿತ. ಜೊತೆಗೆ ಶುದ್ಧಿ-ನಿಯಮಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎಣ್ಣೆಸ್ಪರ್ಶ, ನೀಲಿ/ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರಗಳ ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳು, ಸಾಧಕರ ಧರ್ಮ-ಕ್ರಿಯಾರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ.

39 verses

Adhyaya 119

बलातिबलदैत्यघ्नीमाहात्म्यवर्णनम् (Māhātmya of the Goddess who Slays Bala and Atibala)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ—ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವತೆ ಏಕೆ “ಬಾಲಾತಿಬಲ-ದೈತ್ಯಘ್ನೀ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಶುದ್ಧಿಕರ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ರಕ್ತಾಸುರನ ಪುತ್ರರಾದ ಬಲ ಮತ್ತು ಅತಿಬಲ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಹೆಸರಾಂತ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅಪಾರ ಸೇನೆಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ದಮನಕಾರಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆಗಳು ದೇವರ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಶರಣಾಗಿ ದೀರ್ಘ ಸ್ತೋತ್ರದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ; ಶಾಕ್ತ-ಶೈವ-ವೈಷ್ಣವ ಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ಜಗದಾಧಾರ ಶಕ್ತಿ, ಸರ್ವಶರಣ್ಯೆ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ದೇವಿ ಸಿಂಹವಾಹಿನಿಯಾಗಿ, ಬಹುಭುಜೆಯಾಗಿ, ಆಯುಧಧಾರಿಣಿಯಾಗಿ ಭಯಂಕರ ಯೋಧರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯಸೇನೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಂಹರಿಸಿ ಧರ್ಮವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಈ ವಿಜಯವನ್ನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಾರೆ: ಅಂಬಿಕಾ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ ಬಲ-ಅತಿಬಲ ಸಂಹಾರಿಣಿಯಾಗಿ ಖ್ಯಾತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಯೋಗಿನಿಯರ ಪರಿವಾರವೂ ಉಲ್ಲೇಖಿತ. ದೇವಿಯ ವಿನಂತಿಗೆ ಈಶ್ವರನು ಯೋಗಿನಿಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಸಾಧನಾವಿಧಾನವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಚಂಡಿಕಾಸ್ತುತಿ, ಚತುರ್ದಶಿ, ಅಷ್ಟಮಿ, ನವಮಿ ತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ರತ-ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ನಿಯಮಪೂಜೆ, ಸಮೃದ್ಧಿ-ರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಉತ್ಸವಗಳು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಪಾಪನಾಶಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾಸದೇವಿಯ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸರ್ವಾರ್ಥಸಾಧಕವೆಂದು ಸಮಾಪನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

71 verses

Adhyaya 120

गोपीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Gopīśvara Māhātmya (Account of the Glory of Gopīśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಶೈವ ತತ್ತ್ವೋಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ, ಯಾತ್ರಿಕನು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ‘ಮೂರು ಧನು’ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಅಪ್ರತಿಮ ಗೋಪೀಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ತೀರ್ಥವು ಪಾಪಶಮನಕಾರಿ; ಗೋಪಿಯರೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಿದ ದೇವಾಲಯವೆಂದು ಹೇಳುವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ-ಕಥೆ ದೇವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪೂಜಾವಿಧಾನ—ಪುತ್ರಹೇತುವಾಗಿ ಮಹಾದೇವ/ಮಹೇಶ್ವರನ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಅವರು ಮಾನವರಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ನೀಡುವವರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂತತಿಪ್ರದನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ತೃತೀಯಾ ದಿನ ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ, ನೈವೇದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಪೂಜೆ ಇಷ್ಟಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾಲನಿಯಮವೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಗೋಪೀಶ್ವರನ ಶುದ್ಧಿಕರ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಫಲಶ್ರುತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ।

5 verses

Adhyaya 121

जामदग्न्येश्वरमाहात्म्य (Glory of Jāmadagnyēśvara Liṅga)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆ ಶೈವ ಸ್ಥಳಪುರಾಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ರಾಮಜಾಮದಗ್ನ್ಯ (ಪರಶುರಾಮ) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ರಾಮೇಶ್ವರದ ಉಲ್ಲೇಖ ಬರುತ್ತದೆ. ಗೋಪೀಶ್ವರದ ಸಮೀಪ ದೂರಸೂಚಕದೊಂದಿಗೆ ಮಹಾಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ, ಪಾಪನಾಶಕ ಲಿಂಗದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪರಶುರಾಮನ ಗಂಭೀರ ನೈತಿಕ ಸಂಕಟ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮಾತೃಹತ್ಯೆ, ನಂತರ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ, ಜಮದಗ್ನಿಯ ಪ್ರಸಾದನ ಮತ್ತು ವರದಿಂದ ರೇಣುಕೆಯ ಪುನರ್ಜೀವನ. ವರ ದೊರೆತರೂ ಪರಶುರಾಮನು ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ವ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಮಹಾದೇವ ಶಂಕರನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ದೈವಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಫಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಮಹೇಶ್ವರನು ಅಲ್ಲಿ ಸನ್ನಿಧನಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ವಿರುದ್ಧ ಪರಶುರಾಮನ ಯುದ್ಧಯಾತ್ರೆ, ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಪಂಚನದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳು, ಪಿತೃಋಣ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡುವ ನಿರ್ಣಯ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ—ಈ ಲಿಂಗಪೂಜೆಯಿಂದ ಮಹಾಪಾಪಿಯೂ ಎಲ್ಲಾ ದೋಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಉಮಾಪತಿಯ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ ಚತುರ್ದಶಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅಶ್ವಮೇಧಸಮಾನ ಫಲ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಆನಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

14 verses

Adhyaya 122

चित्राङ्गदेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Citrāṅgadeśvara

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ‘ಚಿತ್ರಾಂಗದೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಲಿಂಗದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ದಾರಿಸೂಚನೆಯಾಗಿ—ಅದು ನೈಋತ್ಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಧನುಸ್ಸಿನ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಗಂಧರ್ವರಾಜ ಚಿತ್ರಾಂಗದನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು. ಸ್ಥಳದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಅರಿತು ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಪೂಜಿಸುವವನು ಗಂಧರ್ವಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಶುಕ್ಲ ತ್ರಯೋದಶಿಯಂದು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಶಿವಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಪುಷ್ಪಗಳು, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಧೂಪದಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸರಿಯಾದ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಭಾವ ಎರಡೂ ಸೇರಿದರೆ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳೆಲ್ಲ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

5 verses

Adhyaya 123

रावणेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Rāvaṇeśvara (Foundation Narrative of the Rāvaṇeśvara Liṅga)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ರಾವಣೇಶ್ವರ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ತ್ರಿಲೋಕ ಜಯದ ಆಶಯದಿಂದ ರಾವಣನು ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ವಿಮಾನವು ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ಅಚಾನಕ್ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು—ಕ್ಷೇತ್ರನಿಯಮದಿಂದ ಶಿವನ ಅನತಿಕ್ರಮ್ಯ ಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ದಾಟಲಾಗದು ಎಂಬ ಸೂಚನೆ. ರಾವಣನು ಪ್ರಹಸ್ತನನ್ನು ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ಸೋಮೇಶ್ವರ (ಶಿವ) ದೇವಗಣಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ, ವಾಲಖಿಲ್ಯಾದಿ ತಪಸ್ವಿ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ ಇರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಶಿವಪ್ರಭಾವದಿಂದ ವಿಮಾನ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾವಣನು ಇಳಿದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಭಯದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯರು ಓಡಿ ಹೋಗಿ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಶೂನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆಗ ಅಶರೀರ ವಾಣಿ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ ನೀಡುತ್ತದೆ—ದೇವರ ಯಾತ್ರಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿ ಮಾಡಬೇಡ; ದೂರದಿಂದ ಬರುವ ದ್ವಿಜಾತಿ ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ಅಪಾಯ ಉಂಟುಮಾಡಬಾರದು. ಸೋಮೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ಬಾಲ್ಯ, ಯೌವನ, ವೃದ್ಧಾವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತ ದೋಷಗಳು ತೊಳೆದುಹೋಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ರಾವಣನು ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ‘ರಾವಣೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಪೂಜಿಸಿ, ಉಪವಾಸ ಹಾಗೂ ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ ಗೀತ-ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಿತ್ಯ ಸನ್ನಿಧಿ, ರಾವಣನಿಗೆ ಲೋಕೋನ್ನತಿ, ಮತ್ತು ಆ ಲಿಂಗದ ಉಪಾಸಕರು ದುರ್ಜೇಯರಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯುವರು. ರಾವಣನು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳತ್ತ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ; ಅಧ್ಯಾಯವು ಕ್ಷೇತ್ರಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂಜಾಫಲ-ನಿಯಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.

26 verses

Adhyaya 124

सौभाग्येश्वरीमाहात्म्यवर्णनम् (Glory of Saubhāgyeśvarī / The Saubhāgya-Granting Gaurī Shrine)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶಿವ–ದೇವಿ ಸಂವಾದದ ಮೂಲಕ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಗೌರಿಯ ವಿಶೇಷ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ದೇವಿ ‘ಸೌಭಾಗ್ಯೇಶ್ವರಿ’ಯಾಗಿ ದಾಂಪತ್ಯ ಮಂಗಳ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ರಾವಣಸಂಬಂಧಿತ ‘ರಾವಣೇಶ’ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖದಿಂದಲೂ, ‘ಐದು ಬಿಲ್ಲುಗಳ ಗುಂಪು’ ಎಂಬ ಸ್ಥಳಸೂಚಕ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರಣಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಅರುಂಧತಿ ದೇವಿ ಸೌಭಾಗ್ಯಕಾಮನೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಗೌರೀಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತಳಾಗಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ದೇವಿಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪರಮಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಳು ಎಂದು ವರ್ಣನೆ ಇದೆ. ಮಾಘ ಶುದ್ಧ ತೃತೀಯಾ ವಿಶೇಷ ಪುಣ್ಯಕಾಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿ: ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವನು ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

5 verses

Adhyaya 125

पौलोमीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Paulomīśvara Māhātmya (Glorification of the Paulomīśvara Liṅga)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕು‑ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಂತರವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ ದೇವಪ್ರಿಯ ‘ಮಹಾಲಿಂಗ’ವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಕಾಮಪ್ರದ, ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶಕ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಪೌಲೋಮೀ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಕಾರಣ ‘ಪೌಲೋಮೀಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ತಾರಕನೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಸೋಲುತ್ತವೆ; ಇಂದ್ರನು ಶೋಕ‑ಭಯಗಳಿಂದ ಕಲುಷಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಂದ್ರನ ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಇಂದ್ರಾಣಿ ಶಂಭುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದಾಗ ಮಹಾದೇವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ—ಷಣ್ಮುಖ (ಆರುಮುಖ) ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಪುತ್ರನು ಉದ್ಭವಿಸಿ ತಾರಕನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವನು ಎಂದು ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೌಲೋಮೀಶ್ವರ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವನು ಶಿವಗಣನಾಗಿ ಅವರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಕೊಂಡು ದುಃಖ‑ಭಯಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಶರಣ್ಯವೂ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವೂ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

10 verses

Adhyaya 126

Śāṇḍilyeśvara-māhātmya (Glory of Śāṇḍilyeśvara)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಬ್ರಹ್ಮನ ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಭಾಗದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಗುರುತುಗಳು ಮತ್ತು ದೂರ-ಸೂಚನೆಗಳಂತೆ ಇರುವ ಪರಮ ಶಾಂಡಿಲ್ಯೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗು ಎಂದು. ಆ ಲಿಂಗವು ಮಹಾ ಫಲಪ್ರದ; ಕೇವಲ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಪಾಪನಾಶವೂ ಮಲಿನಕ್ಷಯವೂ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಾಯವು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ ಶಾಂಡಿಲ್ಯನ ಪರಿಚಯ ಬರುತ್ತದೆ—ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಾರಥಿ, ತಪಸ್ವಿ, ತೇಜಸ್ವಿ, ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹವುಳ್ಳವನು. ಅವನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಸೋಮೇಶನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮಹಾಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ನೂರು ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸ್ವತಃ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಭೀಷ್ಟವನ್ನು ಪಡೆದು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ; ನಂದೀಶ್ವರನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅಣಿಮಾ ಮೊದಲಾದ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಫಲಶ್ರುತಿ: ಯಾರು ಶಾಂಡಿಲ್ಯೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ ಅವರು ತಕ್ಷಣವೇ ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಬಾಲ್ಯ, ಯೌವನ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದು ಅಥವಾ ತಿಳಿಯದೆ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳೂ ಈ ದರ್ಶನದಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

8 verses

Adhyaya 127

Kṣemakareśvara-liṅga Māhātmya (क्षेमंकरॆश्वरलिङ्गमाहात्म्य) — Glory of Kṣemeśvara/Kṣemakareśvara

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಕ್ಷೇಮೇಶ್ವರ (ಕ್ಷೇಮಂಕರೇಶ್ವರ) ಎಂಬ ಪರಮಪ್ರಭಾವಿ ಲಿಂಗದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಕಪಾಲೇಶದ ಉತ್ತರ ಕೋನದಲ್ಲಿ, ಕಪಾಲೇಶ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದರ್ಶನ-ಪೂಜಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ, “ಹದಿನೈದು ಧನುಸ್ಸು” ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಲಿಂಗವು ಮಹಾಪ್ರಭಾವಿ ಹಾಗೂ ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶಕ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಕಾರಣಕಥೆ—ಕ್ಷೇಮಮೂರ್ತಿ ಎಂಬ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಾಜನು ಅಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು. ಇದರ ದರ್ಶನದಿಂದ ‘ಕ್ಷೇಮ’ (ಕಲ್ಯಾಣ, ಸ್ಥಿರ ಮಂಗಳ), ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿ, ಜನ್ಮಜನ್ಮಾಂತರಗಳವರೆಗೆ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸೌಭಾಗ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ದರ್ಶನಫಲವೇ ನೂರು ಗೋ ದಾನದ ಫಲಕ್ಕೆ ಸಮ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಕ್ಷೇತ್ರಫಲ ಬಯಸುವವರು ನಿತ್ಯ ಈ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತದೆ.

8 verses

Adhyaya 128

सागरादित्यमाहात्म्यवर्णनम् | Sāgarāditya Māhātmya (Glory of Sāgara’s Solar Shrine)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ‘ಸಾಗರಾದಿತ್ಯ’ ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೂರ್ಯಪ್ರತಿಮಾ-ಸ್ಥಳದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೈರವೇಶನ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ/ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಾಮೇಶನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಇತ್ಯಾದಿ ದಿಕ್ಕುಸೂಚನೆಗಳಿಂದ ತೀರ್ಥದ ಸ್ಥಾನ ನಿರ್ಣಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರಾಣಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜ ಸಗರನು ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾರಾಧನೆ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಹೇಳಿ, ರಾಜಪರಂಪರೆಯ ಆಧಾರದಿಂದ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಸಮುದ್ರದ ವೈಶಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ‘ಸಗರ’ ಎಂಬ ನಾಮಸಂಬಂಧವೂ ಅದರ ಪೌರಾಣಿಕ-ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಮಾಘ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ವ್ರತವಿಧಾನ—ನಿಯಮಸಂಯಮ, ಷಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ, ದೇವತೆಯ ಸಮೀಪ ಶಯನ, ಸಪ್ತಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ಎದ್ದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ, ಹಾಗೂ ದಾನದಲ್ಲಿ ಕಪಟವಿಲ್ಲದೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ ಮಾಡಿಸುವುದು—ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನು ತ್ರಿಲೋಕಾಧಾರ, ಪರಮ ದೈವತತ್ತ್ವ ಎಂದು ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ, ಋತುಭೇದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ವರ್ಣ-ರೂಪ ಧ್ಯಾನವನ್ನೂ ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರನಾಮಪಾಠಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ 21 ಗುಹ್ಯ/ಶುದ್ಧ ನಾಮಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸ್ತವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ; ಪ್ರಾತಃ ಮತ್ತು ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲ ಜಪಿಸಿದರೆ ಪಾಪಕ್ಷಯ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಸೂರ್ಯಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಫಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ದುಃಖ ನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಮಹಾಪಾಪನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಉಪಸಂಹಾರ।

25 verses

Adhyaya 129

उग्रसेनेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya of Ugraseneśvara (formerly Akṣamāleśvara)

ಅಧ್ಯಾಯ 129 ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ–ಸೂರ್ಯ ಸಮೀಪದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಒಂದು ಲಿಂಗದ ಉದ್ಭವ, ನಾಮಾಂತರ ಮತ್ತು ತಾರಕ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ ಇದನ್ನು ಪಾಪಶಮನ “ಯುಗಲಿಂಗ” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಇದು ಮೊದಲು ಅಕ್ಷಮಾಲೇಶ್ವರ, ನಂತರ ಉಗ್ರಸೇನೆಶ್ವರ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ದೇವಿ ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಆಪದ್ದರ್ಮದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ದುರ್ಭಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಸಿದ ಋಷಿಗಳು ಧಾನ್ಯಸಂಚಯವಿರುವ ಚಾಂಡಾಲ (ಅಂತ್ಯಜ) ಮನೆಯತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಶೌಚನಿಷೇಧಗಳು ಮತ್ತು ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಋಷಿಗಳು ಅಜೀಗರ್ಥ, ಭರದ್ವಾಜ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ವಾಮದೇವ ಮೊದಲಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಂದ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಸ್ವೀಕಾರ ಧರ್ಮ್ಯವೆಂದು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಷರತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ವಸಿಷ್ಠನು ಅಂತ್ಯಜಕನ್ಯೆ ಅಕ್ಷಮಾಲೆಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವಳು ಸದಾಚಾರ ಮತ್ತು ಋಷಿಸಂಗದಿಂದ ಅರುಂಧತಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಒಂದು ವನಕುಂಜದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಕಂಡು ಸ್ಮರಣಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪೂಜಿಸಿ, ಲಿಂಗದ ಪಾಪಹರ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ದ್ವಾಪರ–ಕಲಿ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಧಾಸುರಪುತ್ರ ಉಗ್ರಸೇನನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಅದೇ ಲಿಂಗವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಕಂಸ ಎಂಬ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆಗಿನಿಂದ ಅದು ಉಗ್ರಸೇನೆಶ್ವರ ಎಂದು ಜನಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ–ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಮಹಾಪಾಪಕ್ಷಯ, ಭಾದ್ರಪದ ಋಷಿ-ಪಂಚಮಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಯಿಂದ ನರಕಭಯವಿಮೋಚನೆ, ಹಾಗೂ ಗೋ, ಅನ್ನ, ಜಲದಾನಗಳು ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

54 verses

Adhyaya 130

पाशुपतेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Pāśupateśvara (and Anādīśa) at Prabhāsa

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಾಶುಪತ-ಸಂಬಂಧಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಜಾಲ ಹಾಗೂ ಸಂತೋಷೇಶ್ವರ/ಅನಾದೀಶ/ಪಾಶುಪತೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಲಿಂಗದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ಇತರ ಪ್ರಭಾಸ ತೀರ್ಥಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ಪಾಪನಾಶ, ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು ಸಿದ್ಧಿಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ-ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುವವರಿಗೆ ಔಷಧಿಯಂತೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧ ಋಷಿಗಳ ಪರಂಪರೆ ಲಿಂಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿದೆ; ಸಮೀಪದ ಶ್ರೀಮುಖ ವನವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮೀನಿವಾಸ ಹಾಗೂ ಯೋಗಸಾಧಕರ ಸಾಧನಾಭೂಮಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಿ ಪಾಶುಪತ ಯೋಗವ್ರತದ ಸ್ವರೂಪ, ದೇವನ ನಾಮಭೇದಗಳು, ಪೂಜಾಮರ್ಯಾದೆ, ಹಾಗೂ ಯೋಗಿಗಳು ದೇಹಸಹಿತ ದಿವ್ಯಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನು ತಪಸ್ವಿಗಳನ್ನು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಕರೆಯಲು ಹೊರಡುವ ಪ್ರಸಂಗ ಮತ್ತು ಪದ್ಮನಾಳ (ಕಮಲದ ದಂಡ) ಘಟನೆಯು ಬರುತ್ತದೆ—ಯೋಗಿಗಳು ಯೋಗಬಲದಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿ ನಾಳದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅದರೊಳಗೇ ಸಂಚರಿಸಿ ಸ್ವಚ್ಛಂದಗತಿ-ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಶಾಪಸೂಚನೆ, ಬಳಿಕ ಶಮನ ಮತ್ತು ಕಾರಣಕಥೆ: ಬಿದ್ದ ನಾಳ ‘ಮಹಾನಾಳ’ ಲಿಂಗವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ, ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಧ್ರುವೇಶ್ವರನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಮುಖ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದೇವತೆ ಅನಾದೀಶ/ಪಾಶುಪತೇಶ್ವರನೇ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಘಮಾಸದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಯಜ್ಞ-ದಾನಫಲ, ಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಭಸ್ಮಧಾರಣೆ ಮುಂತಾದ ಪಾಶುಪತ ಚಿಹ್ನಾ-ಆಚಾರಗಳ ಕುರಿತು ಧರ್ಮೋಪದೇಶವೂ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

83 verses

Adhyaya 131

ध्रुवेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Dhruveśvara Māhātmya (The Glory and Origin Account of Dhruveśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀದೇವಿ—“ನಾಲೇಶ್ವರ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಲಿಂಗವು “ಧ್ರುವೇಶ್ವರ” ಎಂದೂ ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ಈಶ್ವರನು ಅದರ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಹಾಗೂ ಉದ್ಭವಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಉತ್ತಾನಪಾದ ರಾಜನ ಪುತ್ರ ಧ್ರುವನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಸಹಸ್ರ ದಿವ್ಯವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅಚಲ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈಶ್ವರನು ಧ್ರುವನ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನೂ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದು ಪುನಃಪುನಃ ಶರಣಾಗತಿಯ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ—“ತಂ ಶಂಕರಂ ಶರಣದಂ ಶರಣಂ ವ್ರಜಾಮಿ”; ಇದರಲ್ಲಿ ಶಿವನ ವಿಶ್ವಾಧಿಪತ್ಯ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತ್ಯಗಳ ಸ್ತುತಿ ಇದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ—ಶುದ್ಧತೆ, ನಿಯಮ, ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಈ ಸ್ತೋತ್ರಪಠಣ ಮಾಡಿದರೆ ಶಿವಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಧ್ರುವನಿಗೆ ದಿವ್ಯದರ್ಶನ ನೀಡಿ ಅನೇಕ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಧ್ರುವನು ಪದವಿ-ಐಶ್ವರ್ಯಗಳನ್ನು ಬೇಡದೆ, ಕೇವಲ ನಿರ್ಮಲ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ನಿತ್ಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಈಶ್ವರನು ವರವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿ, ಧ್ರುವನ “ಸ್ಥಿರ” ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪರಮಾವಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ, ಶ್ರಾವಣ ಅಮಾವಾಸ್ಯಾ ಅಥವಾ ಆಶ್ವಯುಜ ಪೌರ್ಣಿಮೆಯಂದು ಲಿಂಗಪೂಜೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಅದರಿಂದ ಅಶ್ವಮೇಧಸಮಾನ ಪುಣ್ಯ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತ-ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗೆ ಇಹ-ಪರ ಫಲಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.

23 verses

Adhyaya 132

सिद्धलक्ष्मीमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Siddhalakṣmī (Prabhāsa)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ, ಪ್ರಭಾಸದ ಸಮೀಪ ಸೋಮೇಶ/ಈಶ ದಿಕ್ಕಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಪರಮ ವೈಷ್ಣವೀ ಶಕ್ತಿಯ ಕಡೆ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಪೀಠದ ಅಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀ ‘ಸಿದ್ಧಲಕ್ಷ್ಮೀ’; ಪ್ರಭಾಸವನ್ನು ವಿಶ್ವಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರಥಮ ಪೀಠ’ವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಿ, ಭೈರವನೊಂದಿಗೆ ಭೂಚರ ಹಾಗೂ ಆಕಾಶಚರ ಯೋಗಿನಿಯರು ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಪೀಠಶಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾಲಂಧರ, ಕಾಮರೂಪ, ಶ್ರೀಮದ್-ರುದ್ರ-ನೃಸಿಂಹ, ರತ್ನವೀರ್ಯ, ಕಾಶ್ಮೀರ ಮುಂತಾದ ಮಹಾಪೀಠಗಳ ಪಟ್ಟಿ ನೀಡಿ, ಅವುಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮಂತ್ರವಿತ್ತ್ವ (ಮಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಪಾರಂಗತತೆ) ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ‘ಮಹೋದಯ’ ಎಂಬ ಆಧಾರ/ಪೋಷಕ ಪೀಠವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಕಾಮರೂಪಸಮಾನ ಜ್ಞಾನಪ್ರವಾಹ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ‘ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ’ ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸಿ—ಪಾಪಶಮನಕರಿ, ಶುಭಸಿದ್ಧಿದಾಯಿನಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಪಂಚಮಿಯಂದು ಸುಗಂಧ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅಲಕ್ಷ್ಮೀ (ದುರ್ಭಾಗ್ಯ) ಭಯ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಮಂತ್ರಸಾಧನೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ—ದೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನದ ನಂತರ ಲಕ್ಷಜಪ, ನಂತರ ಅದರ ದಶಾಂಶ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಮಧು ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಫಲದಿಂದ ಹೋಮ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಇಹಲೋಕ-ಪರಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾಳೆ; ತೃತೀಯಾ, ಅಷ್ಟಮೀ, ಚತುರ್ದಶೀ ಪೂಜೆಗಳೂ ವಿಶೇಷ ಫಲಪ್ರದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

13 verses

Adhyaya 133

महाकालीमाहात्म्यवर्णनम् | Mahākālī Māhātmya (Glorification of Mahākālī)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಮಹಾಕಾಳಿಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಾತಾಳ-ವಿವರ ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾಪೀಠದಲ್ಲಿ ಮಹಾಕಾಳಿ ಸ್ಥಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ಅವಳು ದುಃಖಶಮನಕಾರಿಣಿ ಹಾಗೂ ವೈರವಿನಾಶಿನಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮಿಯ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ, ಧೂಪ ಮೊದಲಾದವುಗಳೊಂದಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯ ಮತ್ತು ಬಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀಕೇಂದ್ರಿತ ವ್ರತಾಚರಣೆಯ ಸೂಚನೆಯೂ ಇದೆ—ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ನಿಯಮಬದ್ಧ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿ, ವಿಧಿಯಂತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಫಲದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಗೌರೀವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವಾಗ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಾಳು/ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ವರ್ಜಿಸಬೇಕೆಂಬ ಆಹಾರನಿಯಮಗಳೂ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಗೃಹಸ್ಥನ ಧನಧಾನ್ಯ ಕ್ಷಯವಾಗದಿರುವುದು, ವಿಪತ್ತು-ಅಪಶಕುನ ನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳ ದುರ್ಭಾಗ್ಯ ಶಮನವು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪೀಠವನ್ನು ಮಂತ್ರಸಿದ್ಧಿ ನೀಡುವ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಆಶ್ವಿನ ಶುಕ್ಲ ನವಮಿಯಂದು ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿ ಶಾಂತಚಿತ್ತದಿಂದ ರಾತ್ರಿಜಪ ಮಾಡಿದರೆ ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ।

11 verses

Adhyaya 134

पुष्करावर्तकानदीमाहात्म्यवर्णनम् (Māhātmya of the Puṣkarāvartakā River)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಪುಷ್ಕರಾವರ್ತಕಾ ಎಂಬ ನದಿಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮಹಾಪುಣ್ಯ ತೀರ್ಥಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುರಾವೃತ್ತಾಂತ ಬರುತ್ತದೆ—ಸೋಮಯಾಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೋಮನ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಸೋಮನಾಥ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಚಿಂತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ: ಬ್ರಹ್ಮನು ಪುಷ್ಕರಕ್ಕೆ ಸಂಧ್ಯಾವಿಧಿಗಾಗಿ ಹೊರಟಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ದೈವಜ್ಞರು/ಕಾಲವೇತ್ತರು ‘ಈ ಕ್ಷಣ ಅತ್ಯಂತ ಶುಭ; ತಪ್ಪಿಸಬಾರದು’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ನದಿತೀರದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರದ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಟನೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಜ್ಯೇಷ್ಠ, ಮಧ್ಯ, ಕನಿಷ್ಠ ಎಂಬ ಮೂರು ಆವರ್ತಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿ ತ್ರಿವಿಧ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥರಚನೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ನದಿಗೆ ‘ಪುಷ್ಕರಾವರ್ತಕಾ’ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅದರ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಿತೃತರ್ಪಣ ಮಾಡಿದರೆ ‘ತ್ರಿ-ಪುಷ್ಕರ’ ಸಮಾನ ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ, ತೃತೀಯ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ತರ್ಪಣವು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಾಲವಿಧಾನ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

14 verses

Adhyaya 135

दुःखान्तकारिणी–लागौरीमाहात्म्य (Duhkhāntakāriṇī / Lāgaurī Māhātmya) — Śītalā as the Ender of Afflictions

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ರಕ್ಷಾದೇವಿಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವಳು ‘ಶೀತಲಾ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಳು; ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಅದೇ ದೇವಿಯನ್ನು ‘ಕಲಿದುಃಖಾಂತಕಾರಿಣೀ’—ಕಲಿಯ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುವವಳು—ಎಂದು ಪುನಃ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ಅವಳ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ, ಮಕ್ಕಳ ರೋಗಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಸ್ಫೋಟ/ಪುಟ್ಟಿಕೆ-ಉಬ್ಬರದಂತಹ ಉದ್ದೀಪಕ ವ್ಯಾಧಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಉಪದ್ರವಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಭಕ್ತಿಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬೇಕು; ನಂತರ ಮಸೂರ ಕಾಳನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿ ನಿಗದಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ನೈವೇದ್ಯ ತಯಾರಿಸಿ ಮಕ್ಕಳ ಕ್ಷೇಮಾರ್ಥವಾಗಿ ಶೀತಲೆಯ ಮುಂದೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಸಹಾಯಕ ವಿಧಿಗಳಾಗಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ಪೂರ, ಪುಷ್ಪ, ಕಸ್ತೂರಿ, ಚಂದನ ಮೊದಲಾದ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಘೃತ-ಪಾಯಸವನ್ನು ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದಂಪತಿಗಳು ಅರ್ಪಿತ ವಸ್ತ್ರ/ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು (ಪರಿಧಾಪನ) ಎಂದು ವಿಧಿಯಿದೆ. ಶುಕ್ಲ ನವಮಿಯಂದು ಪವಿತ್ರ ಬಿಲ್ವಮಾಲೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ‘ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿ’ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಅಧ್ಯಾಯದ ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಗಿದೆ.

8 verses

Adhyaya 136

लोमशेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Lomaśeśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ದುಃಖಾಂತಕಾರಿಣೀ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ‘ಧನುಷ್ಯಗಳ ಸಪ್ತಕ’ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಇರುವ ಪರಮ ತೀರ್ಥ ಲೋಮಶೇಶ್ವರಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಗುಹಾಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾಲಿಂಗವನ್ನು ಋಷಿ ಲೋಮಶನು ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಕರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನೆಂದು ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯದ ತತ್ತ್ವ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ—ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ರೋಮಗಳಷ್ಟು ಇಂದ್ರರ ಸಂಖ್ಯೆ; ಇಂದ್ರರು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಲಯವಾಗುವಂತೆ ರೋಮಪಾತವೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಲೋಮಶ ಮುನಿ ಅನೇಕ ಬ್ರಹ್ಮರ ಆಯುಷ್ಯವರೆಗೂ ಜೀವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಲೋಮಶನು ಪೂಜಿಸಿದ ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸುವವನು ದೀರ್ಘಾಯು, ರೋಗರಹಿತ, ನೀರುಜ ಮತ್ತು ಸುಖಿಯಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಇದೆ.

7 verses

Adhyaya 137

कंकालभैरवक्षेत्रपालमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Kaṅkāla Bhairava as Kṣetrapāla

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರಾನುಮೋದಿತ ವಾಣಿಯಿಂದ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನಾದ ಕಂಕಾಲ ಭೈರವನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೈರವನು ಅವರನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಣೆಗೆ ನೇಮಿಸಿದ್ದಾನೆ; ವಿಕೃತ ಸ್ವಭಾವದ ಜೀವಿಗಳ ಹಾನಿಕರ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಪ್ರತಿಹತಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಅವರಿಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಂಚಮಿ ಹಾಗೂ ಆಶ್ವಿನ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಅಷ್ಟಮಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಕಾಲನಿರ್ಣಯ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಬಲಿ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪಾರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಭಕ್ತನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ, ಅವನ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಿಘ್ನತೆ ಉಂಟಾಗಿ, ಕಂಕಾಲ ಭೈರವನು ತನ್ನ ಮಗುವಿನಂತೆ ಕಾಪಾಡುವನು ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

4 verses

Adhyaya 138

Tṛṇabindvīśvara Māhātmya (तृणबिन्द्वीश्वरमाहात्म्य) — Glory of the Shrine of Tṛṇabindvīśvara

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ‘ಈಶ್ವರ ಉವಾಚ’ ಎಂಬ ಶೈವ ಪ್ರಕಟನೆ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತೃಣಬಿಂದ್ವೀಶ್ವರ ತೀರ್ಥದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ‘ಐದು ಧನು’ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಇರುವ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಅಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತೀರ್ಥದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಋಷಿ ತೃಣಬಿಂದು ಮಾಡಿದ ತಪಸ್ಸಿನ ಕಥೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅವರು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳು ಘೋರ ತಪ ಮಾಡಿ, ತಿಂಗಳು ತಿಂಗಳಿಗೆ ಕುಶಾಗ್ರದಿಂದ ಒಂದೇ ಜಲಬಿಂದು ಕುಡಿಯುವ ನಿಯಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಸಂಯಮ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಆದರ್ಶವನ್ನು ತೋರಿದರು. ಈಶ್ವರಾರಾಧನೆಯ ಫಲವಾಗಿ ‘ಶುಭ ಪ್ರಾಭಾಸಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ’ದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸ್ಥಳನಿರ್ದೇಶ, ಕಾರಣಕಥೆ ಮತ್ತು ತಪೋಭಕ್ತಿಯ ನೀತಿಮಾದರಿಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.

4 verses

Adhyaya 139

चित्रादित्यमाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya of Citrāditya (and the Stotra of the 68 Names of Sūrya)

ಈಶ್ವರನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ದಾರಿದ್ರ್ಯನಾಶಕ ಚಿತ್ರಾದಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಪೂರ್ವಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಕಾಯಸ್ಥ ಮಿತ್ರನು ಸರ್ವಭೂತಹಿತಪರನಾಗಿದ್ದನೆಂದು, ಅವನಿಗೆ ಪುತ್ರ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಪುತ್ರಿ ಚಿತ್ರಾ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಿತ್ರನ ಮರಣಾನಂತರ ಪತ್ನಿ ಸಹಗಮನ ಮಾಡಿದಳು; ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಋಷಿಗಳು ರಕ್ಷಿಸಿ, ನಂತರ ಅವರು ಪ್ರಭಾಸ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಆಚರಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರನು ಭಾಸ್ಕರ (ಸೂರ್ಯ)ನ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಿ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿದನು; ಅದರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಅರವತ್ತೆಂಟು ಗುಹ್ಯ ನಾಮಗಳು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಭಾರತದ ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಆ ನಾಮಗಳ ಶ್ರವಣ-ಜಪದಿಂದ ಪಾಪಕ್ಷಯ, ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ (ರಾಜ್ಯ, ಧನ, ಸಂತಾನ, ಸುಖ), ರೋಗಶಮನ ಮತ್ತು ಬಂಧನಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗ್ರಂಥವು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಸೂರ್ಯನು ಚಿತ್ರನಿಗೆ ಕರ್ಮ-ಜ್ಞಾನ ಪರಿಪಕ್ವತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದನು; ನಂತರ ಧರ್ಮರಾಜನು ಅವನನ್ನು ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನಾಗಿ—ವಿಶ್ವಕರ್ಮಗಳ ಲೇಖಕನಾಗಿ—ನಿಯೋಜಿಸಿದನು. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಪ್ತಮಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಾವಿಧಾನ ಮತ್ತು ದಾನಗಳು—ಕುದುರೆ, ಮ್ಯಾನসহಿತ ಖಡ್ಗ, ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಣ—ಯಾತ್ರಾಪುಣ್ಯಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

44 verses

Adhyaya 140

चित्रपथानदीमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of the Citrāpathā River

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಚಿತ್ರಪಥಾ ನದಿಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಧಿ-ಫಲಪ್ರದ ಶಕ್ತಿ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ದೇವಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಕೂಂಡದ ಸಮೀಪ, ಚಿತ್ರಾದಿತ್ಯನ ಸಂಬಂಧಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಈ ನದಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಥೆಯಲ್ಲಿ—ಯಮನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಯಮದೂತರು ‘ಚಿತ್ರ’ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ; ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಅವನ ಸಹೋದರಿ ಶೋಕದಿಂದ ‘ಚಿತ್ರಾ’ ಎಂಬ ನದಿರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸಹೋದರನ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾಳೆ; ನಂತರ ದ್ವಿಜರು ಆ ನದಿಗೆ ‘ಚಿತ್ರಪಥಾ’ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಫಲಶ್ರುತಿ ಪ್ರಕಾರ, ಚಿತ್ರಪಥೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಚಿತ್ರಾದಿತ್ಯನ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವವನು ದಿವಾಕರ-ಸಂಬಂಧಿತ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಈ ನದಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಗುಪ್ತವಾಗಿ, ವಿರಳವಾಗಿ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ—ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಯಾವಾಗ ಕಾಣಿಸಿದರೂ ಕೇವಲ ದರ್ಶನವೇ ಪ್ರಮಾಣ, ಕಾಲಗಣನೆಯ ಅವಲಂಬನೆ ಇಲ್ಲ. ಈ ತೀರ್ಥವು ಪಿತೃಲೋಕದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ: ನದಿಯ ದರ್ಶನದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥ ಪಿತೃಗಳು ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಂಶಜರ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ದೀರ್ಘ ತೃಪ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಪನಾಶ ಮತ್ತು ಪಿತೃಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಹಾಗೂ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿ, ಚಿತ್ರಪಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಭಾಸದ ಪುಣ್ಯಜನಕ ತೀರ್ಥಧಾರೆಯಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.

15 verses

Adhyaya 141

कपर्दिचिन्तामणिमाहात्म्यवर्णनम् (Kapardī–Chintāmaṇi Māhātmya: Description of the Sacred Efficacy)

ಅಧ್ಯಾಯ 141ರಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತತ್ತ್ವ-ಮತ್ತು ವಿಧಿವಿಧಾನವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲು ಯಾತ್ರಿಕನು ಕಪರ್ದೀ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ‘ಚಿಂತಿತಾರ್ಥಪ್ರದ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾದ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಬೇಕು; ಅದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಯಸಿದ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಎರಡನೇ ಚಿಂತಾಮಣಿ ರತ್ನದಂತೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಕಾಲನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಮ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ: ಚತುರ್ಥಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಙ್ಗಾರಕವಾರ (ಮಂಗಳವಾರ) ಕೂಡಿಬಂದಾಗ, ದೇವತೆಗೆ ಸ್ನಾನ/ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೂಜೆ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಶುಭಕರವಾದ ವಿವಿಧ ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಈ ಆಚರಣೆ ವಿಘ್ನರಾಜ (ಗಣೇಶ)ನ ತೃಪ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಇಷ್ಟಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

3 verses

Adhyaya 142

चित्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Citreśvara Māhātmya—Account of the Glory of Citreśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ—ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಗ್ನೇಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ, ಏಳು ಧನುಸ್ಸುಗಳ ಪ್ರಮಾಣದ ದೂರದಲ್ಲಿ ‘ಚಿತ್ರೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಮಹಾಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಲಿಂಗವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ‘ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶನ’ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿ, ಅದರ ದರ್ಶನ-ಪೂಜೆಯಿಂದ ಭಕ್ತನಿಗೆ ನರಕಭಯ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪಾಪವನ್ನು ಮಲಿನತೆಯಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಿ, ಚಿತ್ರೇಶ್ವರನು ಅದನ್ನು ‘ಮಾರ್ಜಯತಿ’—ಅಂದರೆ ತೊಳೆದು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಚಿತ್ರೇಶನ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಪಭಾರವಿದ್ದವನೂ ನರಕವನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಇದು ಸ್ಕಂದಮಹಾಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ (ಪ್ರಥಮ ಭಾಗ), ಅಧ್ಯಾಯ 142.

4 verses

Adhyaya 143

विचित्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Vicitreśvara

ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ವಿಚಿತ್ರೇಶ್ವರ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಆಗ್ನೇಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವ) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ, ಹತ್ತು ಧನುಷ್ಯದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲಿಂಗವೆಂದು ಸ್ಥಳವಿವರಣೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪತ್ತಿಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಯಮನ ಲೇಖಕ ‘ವಿಚಿತ್ರ’ನು ಅತಿಕಠೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಈ ಮಹಾಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಸರ್ವಪಾತಕಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ವಿಧಿವಿಧಾನದಿಂದ ಆರಾಧಿಸಿದರೆ ಭಕ್ತನು ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ—ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ.

4 verses

Adhyaya 144

पुष्करकुण्डमाहात्म्य (Puṣkara-kuṇḍa Māhātmya) — The Glory of Puṣkara Pond

ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ “ಮೂರನೇ ಮಹಾ ಪುಷ್ಕರ”ಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದರ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಈಶಾನ ದಿಕ್ಕಿನ ಸಮೀಪ, ‘ಪುಷ್ಕರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕುಂಡವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದ ಆದರ್ಶ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ತೀರ್ಥದ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ತ್ರಿಲೋಕಮಾತೆ ಸಂಧ್ಯೆ ‘ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ’ (ಸ್ಥಾಪನೆ)ಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪೌರ್ಣಮಿಯ ದಿನ ಶಾಂತಚಿತ್ತದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನು ‘ಆದಿ-ಪುಷ್ಕರ’ದಲ್ಲಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ವಿಧಿ. ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಹಿರಣ್ಯದಾನ (ಸುವರ್ಣದಾನ) ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಕೂಡ ಆಜ್ಞೆ. ಅಂತ್ಯದ ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಪಾಪನಾಶಕವೂ ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿದಾಯಕವೂ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

6 verses

Adhyaya 145

गजकुंभोदरमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Gajakumbhodara: Vighneśa at the Kuṇḍa)

ಅಧ್ಯಾಯ 145 ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ (ಗಣೇಶ)ನ ಸ್ಥಳೀಯ ರೂಪವಾದ ‘ಗಜಕುಂಭೋದರ’ನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನು ಆನೆಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಈ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಇದು ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದೆಂದು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ: ಪ್ರಯತಾತ್ಮನಾದ ಯಾತ್ರಿಕನು ಚತುರ್ಥಿಯಂದು ಸಂಬಂಧಿತ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಿಂದ ದೇವರು ತೃಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಅಡಚಣೆಗಳು ಶಮನವಾಗಿ ಶುಭಫಲಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಂದಪುರಾಣದ ‘ಗಜಕುಂಭೋದರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನ’ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

3 verses

Adhyaya 146

यमेश्वर-प्रतिष्ठा तथा पापविमोचन-उपदेशः (Yameśvara Installation and Guidance on Release from Demerit)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಛಾಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಾಪದಿಂದ ಧರ್ಮರಾಜ ಯಮನು ಪೀಡಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ಒಂದು ಪಾದವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ತೀವ್ರ ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಶೂಲಧಾರಿ ಶಿವನ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ಸాక్షಾತ್ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ವರ ಕೇಳು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ; ಯಮನು ಬಿದ್ದ ಪಾದವು ಪುನಃ ದೊರಕಲಿ ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಯಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದರ್ಶನ ಮಾಡುವ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಪಾಪವಿಮೋಚನೆ ದೊರಕಲಿ ಎಂದು ಯಮನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ವರ ನೀಡಿ ಅಂತರ್ಧಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಯಮನಿಗೆ ಪಾದ ಪುನಃಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ. ಯಾತ್ರೋಪದೇಶವಾಗಿ—ಭ್ರಾತೃದ್ವಿತೀಯಾ ಸಂಯೋಗಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ದೇವಾಲಯ ಸಮೀಪ ಯಮೇಶ್ವರ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬೇಕು. ತಿಲಪಾತ್ರ, ದೀಪ, ಗೋವುಗಳು, ಕಾಂಚನವನ್ನು ಯಮನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಸರ್ವಪಾತಕ ನಾಶವೆಂದು ಹೇಳಿದೆ; ಧರ್ಮಕಾರಣವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸದೆ, ಭಕ್ತಿ-ತಪಸ್ಸು-ವಿಧಿಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಭಯ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ.

11 verses

Adhyaya 147

ब्रह्मकुण्डमाहात्म्य (Brahmakuṇḍa Māhātmya) — The Glory of Brahmakuṇḍa at Prabhāsa

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಶಿವ–ದೇವಿ ಸಂವಾದರೂಪವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅನನ್ಯ ತೀರ್ಥವೆಂದು ವರ್ಣಿತ. ಸೋಮ/ಶಶಾಂಕನು ಸೋಮನಾಥನ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಿದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದಾಗ, ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಸ್ವಯಂಭೂ-ಚಿಹ್ನವನ್ನು ನೀಡಲು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗ, ಭೂಮಿ, ಪಾತಾಳಗಳಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೆಳೆದು ಈ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸಂಹರಿಸಿದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ “ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಪಿತೃತರ್ಪಣದಿಂದ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಯಜ್ಞಸಮಾನ ಪುಣ್ಯ ಹಾಗೂ ಸ್ವರ್ಗಗಮನಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಪಾಪನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಪಂಡಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ಣಿಮೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಪದ ತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖದಿಂದ ಕಾಲಪವಿತ್ರತೆಯೂ ಸೂಚಿತ. ಕುಂಡಜಲವನ್ನು ಸಿದ್ಧ-ರಸಾಯನವೆಂದು—ಬಹುವರ್ಣ, ಸುಗಂಧಯುಕ್ತ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ—ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಫಲಸಿದ್ಧಿ ಮಹಾದೇವನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಾಧೀನವೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾತ್ರಶುದ್ಧಿ, ತಾಪನ, ಪುನಃಪುನಃ ಸಂಸ್ಕಾರ/ಸೇಚನ ವಿಧಾನಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಬಹುವರ್ಷ ಸ್ನಾನ, ಮಂತ್ರಜಪ ಮತ್ತು ಹಿರಣ್ಯೇಶ, ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲ, ಭೈರವೇಶ್ವರ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ, ದೀರ್ಘಾಯು, ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯ, ವಿದ್ಯಾಲಾಭ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಫಲ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ, ಪೂಜೆ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಪಾಪಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಫಲಶ್ರುತಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

79 verses

Adhyaya 148

Kūpa–Kuṇḍala-janma-kathā and Śivarātri-phala (The Well of Kundala and the Fruit of Śivarātri)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಶಿವ–ದೇವಿಯ ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮತೀರ್ಥದ ಸಮೀಪ ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇರುವ ‘ಕುಂಡಲ’ ಎಂಬ ಕೂಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಕಳ್ಳತನದ ಪಾಪದೋಷ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಸ್ಥಳ ಮಹಾಪಾವನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಮೃತರಾದವರು ಹಾಗೂ ನೈತಿಕ ದೋಷದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಪಿಂಡದಾನಾದಿ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ದೇವಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಈಶ್ವರನು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾದ ಕಾರಣಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ರಾಜ ಸುદર્શનನಿಗೆ ಪೂರ್ವಜನ್ಮಸ್ಮರಣೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ—ಪೂರ್ವಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಅವನು ಕಳ್ಳ; ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಜಾಗರಣರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟಾಗ ರಾಜರಕ್ಷಕರಿಂದ ಹತನಾಗಿ, ಅವನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮತೀರ್ಥದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹೂಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ಶಿವರಾತ್ರಿಜಾಗರಣದ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಅವನು ಪರಿವರ್ತನಕಾರಿ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದು ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಜ ಸುರ್ಶನನಾಗಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಚಿನ್ನ ದೊರಕಿದ ದೃಶ್ಯಚಿಹ್ನೆಯಿಂದ ಜನರಿಗೆ ಸತ್ಯದ ದೃಢೀಕರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ‘ಚಿತ್ರಾಪಥಾ’ ನದಿಯ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ನಾಮಕರಣ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಶ್ರಾವಣಮಾಸದಲ್ಲಿ ಆ ಕೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿ, ಚಿತ್ರಾದಿತ್ಯನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಶಿವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಾನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪಠಣ ಅಥವಾ ಶ್ರವಣದ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ ರುದ್ರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಗೌರವ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

53 verses

Adhyaya 149

Bhairaveśvara at Brahmakuṇḍa (भैरवेश्वर-ब्रह्मकुण्ड-माहात्म्यम्)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ—ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡದ ಈಶಾನ (ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ) ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ ಭೈರವೇಶ್ವರನು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಕಟನೆ; ಆತ ತೀರ್ಥರಕ್ಷಕನು, ಪಾಪನಾಶಕನು ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಚತುರ್ವಕ್ತ್ರ ರೂಪವು ಈ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿಧಿ-ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಾ-ವಿಧಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಮಹಾಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಂಚೋಪಚಾರ ಪೂಜೆ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ, ಉಪಾಸಕನು ಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ಭವಿಷ್ಯ ವಂಶಗಳನ್ನು ‘ತಾರಯೇತ್’—ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಭಕ್ತನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿ ಅಥವಾ ನಾಶ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭರವಸೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕಾಶಮಯ ವಿಮಾನಗಳು, ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ಕಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಸಂಚಾರ, ದಿವ್ಯಭೋಗಗಳ ಲಾಭವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ, ಈ ಚತುರ್ವಕ್ತ್ರ ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಸರ್ವಪಾಪ ವಿಮೋಚನೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

6 verses

Adhyaya 150

ब्रह्मकुण्डसमीपस्थ-ब्रह्मेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Glory of Brahmeśvara near Brahma-kuṇḍa)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಇರುವ ‘ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಶೈವ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದು ತ್ರಿಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧವೆಂದು, ಶಿವಗಣಗಳು ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ಹೇಳಿ, ಪ್ರಭಾಸ ತೀರ್ಥವಲಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಾತ್ರಿಕನು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ನಿಗದಿತ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ—ಮೊದಲು ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು, ಇನ್ನೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು. ನಂತರ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿ, ಆಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ ಪೂಜೆ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ದಾನವಿಧಾನ—ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಣದಾನ ಶಂಕರನ ತೃಪ್ತಿಗೆ ಅನುಕೂಲವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಗಳ ಫಲವಾಗಿ ಜನ್ಮಫಲಪ್ರಾಪ್ತಿ, ವಿಪುಲ ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಹರ್ಷಸ್ಥಿತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

5 verses

Adhyaya 151

Sāvitrīśvara-bhairava-māhātmya (सावित्रीश्वरभैरवमाहात्म्य)

ಅಧ್ಯಾಯ 151 ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನು ಅಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡದ ಸಮೀಪ ಇರುವ ಮೂರನೇ ಭೈರವನನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಾವಿತ್ರಿ ಶೈವ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಸಾವಿತ್ರಿ ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಕಠೋರ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಕ್ತಿತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಶಂಕರನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಪ್ರಸನ್ನ ಶಿವನು ವರವಾಗಿ ಒಂದು ವಿಧಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ—ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು “ನನ್ನ ಲಿಂಗ”ವನ್ನು ಗಂಧ-ಪುಷ್ಪಾದಿಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಧಿವಿಧಾನದಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದವನು ಇಷ್ಟಮಂಗಳ ಫಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾಪಾಪಭಾರವಿದ್ದರೂ ದೋಷಮುಕ್ತನಾಗಿ, ವೃಷಭಧ್ವಜ ಶಿವನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷಾರ್ಥಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಅಂತರ್ಧಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಸಾವಿತ್ರಿ ಶೈವಭಾವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಾಳೆ; ಇದನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳುವ ವಿವೇಕಿ ಶ್ರೋತನು ಸಹ ದೋಷಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಇದೆ।

9 verses

Adhyaya 152

नारदेश्वरभैरवप्रादुर्भावः (Naradeśvara Bhairava: Origin and Merit)

ಈಶ್ವರನು ಭೈರವ ಅವತಾರಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮೇಶನ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಧನುಸ್ಸು-ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದ ನಿಖರವಾಗಿ ಅಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಲ್ಕನೇ ಭೈರವ-ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ನಾರದ ಮುನಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾದ ಲಿಂಗವು ‘ನಾರ್ದೇಶ್ವರ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದು, ಸರ್ವಪಾಪಹರ ಹಾಗೂ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಪ್ರದವೆಂದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ನಾರದನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಸರಸ್ವತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ದಿವ್ಯ ವೀಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ವಿಧಿವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದರಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಏಳು ಸ್ವರಗಳನ್ನು ‘ಪತಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಬ್ರಹ್ಮಾ ಇದನ್ನು ಅಜ್ಞಾನಕೃತ ದೋಷವೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿ, ಏಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದಷ್ಟೇ ಮಹಾಪಾತಕವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ತಕ್ಷಣ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಭೈರವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಾರದನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡದಲ್ಲಿ ನೂರು ದಿವ್ಯ ವರ್ಷ ಭೈರವಾರಾಧನೆ ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಗಾನವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ನಾರ್ದೇಶ್ವರ ಭೈರವ’ ಲಿಂಗವು ಮಹಾದೋಷನಾಶಕವಾಗಿ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧವೆಂದು, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ವೀಣಾ/ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವವರು ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಘ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ನಿಯತಾಹಾರದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಭಕ್ತನು ಆನಂದಕರವಾದ ಶುಭ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

15 verses

Adhyaya 153

Hiraṇyeśvara-māhātmya (हिरण्येश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Hiraṇyeśvara near Brahmakuṇḍa

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಹಿರಣ್ಯೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡದ ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲಿಂಗವು ಕೃತಸ್ಮರಾ, ಅಗ್ನಿತೀರ್ಥ, ಯಮೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರಪ್ರದೇಶದ ಪವಿತ್ರ ಗುರುತುಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ; ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡದ ಬಳಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ‘ಐದು ಭೈರವ’ಗಳೂ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಸಂಕುಲದ ಭಾಗವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಲಿಂಗದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಉತ್ತಮ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪಾಲಿಗಾಗಿ ಬಂದಾಗ, ದಕ್ಷಿಣೆ (ಮಾನಧನ) ಅಪರ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಯಜ್ಞ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳದ ಸಂಕಟ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಶರಣು ಬೇಡಿದನು; ಅವರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ದೇವಹಿತಾರ್ಥ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಆವಾಹಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವಳು ‘ಕಾಂಚನ-ವಾಹಿನಿ’ (ಸುವರ್ಣವಾಹಿನಿ)ಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತಳಾದಳು. ಅವಳ ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಅಸಂಖ್ಯ ಸುವರ್ಣ ಕಮಲಗಳು ಹುಟ್ಟಿ ಅಗ್ನಿತೀರ್ಥದವರೆಗೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತುಂಬಿದವು. ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ಸುವರ್ಣ ಕಮಲಗಳನ್ನು ಋತ್ವಿಜರಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಹಂಚಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಿದನು; ಉಳಿದ ಕಮಲಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ನಿಕ್ಷೇಪಿಸಿ ಅದರ ಮೇಲೆಯೇ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು—ಅದರಿಂದ ‘ಹಿರಣ್ಯೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮ. ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡದ ಜಲವು ಬಹುವರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಒಳಗೆ ಮುಳುಗಿದ ಕಮಲಗಳ ಕಾರಣ ಕ್ಷಣಕಾಲ ಸುವರ್ಣದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹಿರಣ್ಯೇಶ್ವರ ದರ್ಶನ-ಪೂಜೆಯಿಂದ ಪಾಪಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ದಾರಿದ್ರ್ಯನಾಶ; ಮಾಘ ಚತುರ್ದಶಿಯ ಪೂಜೆ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಪೂಜೆಗೆ ಸಮ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶ್ರವಣ-ಪಠಣ ಮಾಡಿದರೆ ದೇವಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಹಾಗೂ ಪಾಪವಿಮೋಚನೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

30 verses

Adhyaya 154

गायत्रीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Glory of Gayatrīśvara Liṅga)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ—ಹಿರಣ್ಯೇಶ್ವರದ ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ‘ಮೂರು ಧನುಸ್ಸು’ ದೂರದಲ್ಲಿ ಪಾಪವಿಮೋಚನ ಲಿಂಗವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದರ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶನದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಪಾಪ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರ/ಪರಂಪರೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾದ ‘ಆದಿ-ಲಿಂಗ’ವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶುಚಿಯಾಗಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಗಾಯತ್ರೀ ಜಪ ಮಾಡಿದರೆ, ದುಷ್ಪ್ರತಿಗ್ರಹ (ಅನుచಿತ ದಾನ ಸ್ವೀಕಾರ) ದೋಷದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪೌರ್ಣಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ದಂಪತಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿ ವಸ್ತ್ರದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ದೌರ್ಭಾಗ್ಯ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ಸುಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ, ನೈವೇದ್ಯಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಏಳು ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡದ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಲಭಿಸಿದ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ‘ಸಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಸಾರ’ವೆಂದು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

7 verses

Adhyaya 155

Ratneśvara-māhātmya (रतनॆश्वरमाहात्म्य) — Sudarśana Kṣetra and the Merit of Ratnakuṇḍa Worship

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದವಾಗಿ ರತ್ನೇಶ್ವರವನ್ನು ಅಪ್ರತಿಮ ತೀರ್ಥವೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ಹಾಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಿಷ್ಣು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಸರ್ವಕಾಮಪ್ರದ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ರತ್ನಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಪಚಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರಂತರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೇವಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಇಷ್ಟಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಸಮಸ್ತ ದೈತ್ಯವಿನಾಶಕವಾದ ಸುದರ್ಶನಚಕ್ರವನ್ನು ಪಡೆದನೆಂದು ಕ್ಷೇತ್ರಮಹಿಮೆ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು—ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ನನಗೆ ನಿತ್ಯಪ್ರಿಯ, ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿ ಇಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ “ಸುದರ್ಶನ” ಎಂಬ ಹೆಸರು; ಅದರ ಪರಿಧಿ ಮೂವತ್ತಾರು ಧನ್ವಂತರಗಳೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ‘ನೀಚ’ರೆಂದು ಎಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರೂ ಅಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರೆ ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸ್ವರ್ಣ ಗರುಡ ಮತ್ತು ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಫಲ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

8 verses

Adhyaya 156

गरुडेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Garudeśvara Māhātmya—Account of the Glory of Garudeśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ರತ್ನೇಶ್ವರ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತೀರ್ಥೋಪದೇಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ—ರತ್ನೇಶ್ವರದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಧನುಸ್ಸು-ಪ್ರಮಾಣ ದೂರದಲ್ಲಿ ವೈನತೇಯ (ಗರೂಡ) ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಶಿವಲಿಂಗವಿದೆ; ಅದು “ವೈನತೇಯ-ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಥಳವು ವೈಷ್ಣವ ಸ್ವಭಾವದ್ದೆಂದು ಅರಿತು ಗರೂಡನು ಪಾಪನಾಶಾರ್ಥವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಪಂಚಮಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಾನದಂತೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಪಂಚಾಮೃತಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ ನಿಯಮಪೂರ್ವಕ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿದರೆ ಸಮಸ್ತ ಪುಣ್ಯಲಾಭ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗಭೋಗ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಏಳು ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ಸರ್ಪಜನ್ಯ ವಿಷಭಯದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಶೈವ ಲಿಂಗಭಕ್ತಿ ಗರೂಡ/ವೈಷ್ಣವ ಸಂಕೇತದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ತೀರ್ಥಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅಪಾಯನಿವಾರಣೆಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ।

5 verses

Adhyaya 157

सत्यभामेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Satyabhāmeśvara Māhātmya (Account of the Glory of Satyabhāmeśvara)

ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಶುಭವಾದ ಸತ್ಯಭಾಮೇಶ್ವರ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ರತ್ನೇಶ್ವರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ಧನುರ್ಮಾತ್ರ ದೂರದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಇದನ್ನು ಸರ್ವಪಾಪಪ್ರಶಮನಕರವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ರೂಪ–ಔದಾರ್ಯಸಂಪನ್ನ ಪತ್ನಿ ಸತ್ಯಭಾಮೆಯೇ ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದಳು ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಈ ವೈಷ್ಣವಸಂಬಂಧಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನವು ಪಾತಕನಾಶಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಾಘಮಾಸದ ತೃತೀಯಾ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ–ಪುರುಷರೆಲ್ಲರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಪಾಪವಿಮೋಚನೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾಲವಿಧಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ದುರ್ಭಾಗ್ಯ, ಶೋಕ, ದುಃಖ ಮತ್ತು ವಿಘ್ನಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದವರೂ ಇಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಸತ್ಯಭಾಮಾನ್ವಿತ’ರಾಗಿ ಸತ್ಯಭಾಮೆಯ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯೊಂದಿಗೆ ಅನುಬಂಧ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

6 verses

Adhyaya 158

अनंगेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Māhātmya of Anangeśvara: Narrative of the Shrine’s Glory)

ಅಧ್ಯಾಯ 158ರಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಯಾತ್ರಾ-ನಿರ್ದೇಶದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೋತೆಯನ್ನು ಅನಂಗೇಶ್ವರ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ರತ್ನೇಶ್ವರದ ಮುಂದೆ ‘ಧನುಷ್ಯ-ಪ್ರಮಾಣ’ ದೂರದಲ್ಲಿ ಅನಂಗೇಶ್ವರ ಇರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಲಿಂಗವನ್ನು ಕಾಮದೇವನು—ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪುತ್ರನೆಂದೂ ಉಲ್ಲೇಖಿತನು—ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು; ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ವೈಷ್ಣವ-ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿದ್ದು ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಪಾಪಮಲ ನಿವಾರಣೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಫಲಪ್ರದವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿ ಸ್ಪಷ್ಟ—ಅನಂಗೇಶ್ವರದ ದರ್ಶನ-ಪೂಜೆಯಿಂದ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಕಾಮದೇವಸಮಾನ ಆಕರ್ಷಣೆ, ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಲೋಕಪ್ರಿಯತೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ವಂಶದಲ್ಲಿಯೂ ದುರ್ಭಾಗ್ಯ ಅಥವಾ ಅಶುಭತೆಯ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂಗ-ತ್ರಯೋದಶಿಯಂದು ವ್ರತಸಹಿತ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯನ್ನು ‘ಜನ್ಮಸಾಫಲ್ಯ’ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ತೀರ್ಥಧರ್ಮ ಪೂರ್ಣತೆಗೆ ಸದಾಚಾರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಶಯ್ಯಾದಾನ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಪುಣ್ಯ ಇನ್ನಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

7 verses

Adhyaya 159

रत्नकुण्ड-माहात्म्य (Ratnakuṇḍa Māhātmya) / The Glory of Ratna-Kuṇḍa near Ratneśvara

ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ರತ್ನೇಶ್ವರನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ, ಏಳು ಧನುಸ್ಸಿನ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ರತ್ನಕುಂಡ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜಲತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಮಹಾಪಾತಕಗಳು ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ದೋಷಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದು; ಇದರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ವಿಷ್ಣುವೇ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಭೂಲೋಕ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯಲೋಕಗಳ ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು; ದೇವಗಣಗಳು ಇದನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದರಿಂದ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ನಿಯಮರಹಿತರು, ಅಶ್ರದ್ಧರು ಇದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆಯಲಾರರು ಎಂದು ವರ್ಣನೆ. ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಯಜ್ಞಫಲ ಬಹುಗುಣವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಫಲವೂ ಅನೇಕ ಪಟ್ಟು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಏಕಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಅಕ್ಷಯ ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ದೃಢ ಶ್ರದ್ಧೆಯೊಂದಿಗೆ ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿದರೆ ಇಷ್ಟಫಲಸಿದ್ಧಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ದಾನವಾಗಿ ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಹಸುವನ್ನು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಯುಗಾನುಸಾರ ಹೆಸರುಗಳು—ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಹೇಮಕುಂಡ, ತ್ರೇತೆಯಲ್ಲಿ ರೌಪ್ಯ, ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರಕುಂಡ, ಕಲಿಯಲ್ಲಿ ರತ್ನಕುಂಡ; ಪಾತಾಳಗಂಗೆಯ ಧಾರೆಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನವು ಸರ್ವತೀರ್ಥಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

11 verses

Adhyaya 160

रैवंतकराजभट्टारकमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Raivanta Rājabhaṭṭāraka

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ರೈವಂತ ರಾಜಭಟ್ಟಾರಕನ ದರ್ಶನ–ಪೂಜಾ ಕ್ರಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸೂರ್ಯಪುತ್ರ, ಅಶ್ವಾರೂಢ, ಮಹಾಬಲವಂತ; ಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗೆ ಸಾವಿತ್ರಿಯ ಸಮೀಪ, ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅವನ ಕೇವಲ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ಭಕ್ತನು ಎಲ್ಲಾ ಆಪತ್ತಿನಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರವಿವಾರದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮಿ ತಿಥಿಯ ಸಂಯೋಗ ಬಂದಾಗ ಅವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಧಿ ಇದೆ. ಹೀಗೆ ಪೂಜಿಸಿದವನ ವಂಶದಲ್ಲಿಯೂ ದಾರಿದ್ರ್ಯ ಉಂಟಾಗದು ಎಂಬ ಭರವಸೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಿಘ್ನ ವಾಸ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ/ಲೌಕಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಶ್ವವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

5 verses

Adhyaya 161

अनन्तेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Ananteśvara Māhātmya (Glorification of Ananteśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗೆ ಈಶ್ವರನು ದಿಕ್ಕು-ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಉಲ್ಲೇಖಿತ ದೇವಾಲಯದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ, ಧನುರ್ಮಾತ್ರೆಗಳಾಗಿ ಹೇಳಿದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಲಿಂಗವನ್ನು “ಅನಂತೇಶ್ವರ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಅನಂತನಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದ್ದು ನಾಗರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಗ-ರಕ್ಷಣೆಯ ಭಾವವನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಫಾಲ್ಗುಣ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ಪಂಚಮಿಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯ ಸಂಯಮ ಹೊಂದಿದ ಸಾಧಕನು ಪಂಚೋಪಚಾರ ವಿಧಾನದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಪದಂಶದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲದವರೆಗೆ ವಿಷವು ಮುಂದುವರಿಯದಿರುವುದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ “ಅನಂತ-ವ್ರತ”ದ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಧು ಮತ್ತು ಮಧುಪಾಯಸ ಅರ್ಪಣೆ, ಹಾಗೂ ಮಧುಮಿಶ್ರಿತ ಪಾಯಸದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ—ಇವು ದಾನ ಮತ್ತು ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರವನ್ನು ದೇವಪೂಜೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತವೆ.

7 verses

Adhyaya 162

Aṣṭakuleśvara-māhātmya (अष्टकुलेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Aṣṭakuleśvara Liṅga

ಅಧ್ಯಾಯ 162ರಲ್ಲಿ ಶಿವನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶವಾಗಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಪವಿತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಕುಲೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ—ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಿಂದುವಿನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಎಂದು. ನಂತರ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ತತ್ತ್ವಾರ್ಥ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ: ಇದು ಸರ್ವಪಾಪಪ್ರಶಮನಕಾರಿ, ಘೋರ ಕಷ್ಟ–ವ್ಯಾಧಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವದು; ‘ಮಹಾವಿಷ’ ಎಂಬ ಭಯಾನಕ ಅಪಾಯ-ರೂಪ ದೋಷವನ್ನೂ ಶಮನಗೊಳಿಸುವದು. ಸಿದ್ಧರು, ಗಂಧರ್ವರು ಮೊದಲಾದ ದಿವ್ಯ ಉಪಾಸಕರು ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದರಿಂದ ದೇವಾಲಯದ ಮಹಿಮೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವಾಂಛಿತಾರ್ಥಪ್ರದ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮಿಯಂದು ವಿಧಾನದಂತೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ವ್ರತವಿಧಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಪಾತಕಗಳಿಂದ ವಿಮೋಚನೆ ಮತ್ತು ನಾಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಾನ-ಗೌರವ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

4 verses

Adhyaya 163

नासत्येश्वराश्विनेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Nāsatyeśvara and Aśvineśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ “ಈಶ್ವರ ಉವಾಚ” ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ಉಪದೇಶ ಬರುತ್ತದೆ. ಸೂಚಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ತೀರ್ಥಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಾಧಕನು ಹೋಗಬೇಕೆಂದು, ಅಲ್ಲಿ “ನಾಸತ್ಯೇಶ್ವರ” ಎಂಬ ಶಿವಲಿಂಗ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಕಲ್ಮಷ—ಧರ್ಮಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಅಶುದ್ಧತೆ—ವನ್ನು ಮಹತ್ತಾಗಿ ನಿವಾರಿಸುವುದೆಂದು ವರ್ಣನೆ; ದರ್ಶನ, ಸ್ಪರ್ಶ, ಪೂಜೆಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯವೃದ್ಧಿ ಫಲ ದೊರಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊಲೋಫನ್ ಮೂಲಕ ಅಧ್ಯಾಯದ ಸ್ಥಾನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ—81,000 ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸ್ಕಂದಪುರಾಣದಲ್ಲಿ, ಏಳನೇ ವಿಭಾಗವಾದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಮೊದಲ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಇದು “ನಾಸತ್ಯೇಶ್ವರ–ಅಶ್ವಿನೇಶ್ವರ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನ” ಎಂದು. ದಿಕ್ಕಿನ ಯಾತ್ರಾಸೂಚನೆ, ಕ್ಷೇತ್ರನಾಮ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧಿಫಲ ವಾಗ್ದಾನಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಇದು ಸ್ಥಲಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತೀರ್ಥ-ಸೂಚಕ ಘಟಕವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.

2 verses

Adhyaya 164

अश्विनेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Aśvineśvara)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ—ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗು; ‘ಐದು ಧನುಷ್ಯದೊಳಗೆ’ ಇರುವ ‘ಅಶ್ವಿನೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಮಹಾಪಾಪಸಮೂಹ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. ಆ ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಸರ್ವರೋಗಪ್ರಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ; ರೋಗಪೀಡಿತರಿಗಾಗಿ ಅದು ಮಹೌಷಧಿಯಂತೆ ಉಪಕಾರಕ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಾಘಮಾಸದ ದ್ವಿತೀಯಾ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ದುರ್ಳಭವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಆ ದಿನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯಪುತ್ರನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಎರಡು ಲಿಂಗಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಇರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ, ಸಂಯತಾತ್ಮನಾದ ಭಕ್ತನು ಅದೇ ದ್ವಿತೀಯಾ ದಿನ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ದರ್ಶನ-ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಭಕ್ತಿ, ಶುಭಕಾಲ ಮತ್ತು ಆತ್ಮನಿಯಮ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರುವಂತೆ.

6 verses

Adhyaya 165

Savitrī’s Departure to Prabhāsa and the Ritual-Political Crisis of Brahmā’s Yajña (सावित्री-गायत्री-विवादः प्रभासप्रवेशश्च)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಶಿವ–ದೇವಿ ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ, ಸಾವಿತ್ರಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞದ ತುರ್ತುತೆ ಹೇಗೆ ನೈತಿಕ ಹಾಗೂ ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ಹೇಳುವಂತೆ—ಬ್ರಹ್ಮನು ಪುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ಮಹಾಯಜ್ಞವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು; ಆದರೆ ದೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಹೋಮಕ್ಕೆ ಪತ್ನಿಯ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಅಗತ್ಯ. ಗೃಹಕೃತ್ಯಗಳಿಂದ ಸಾವಿತ್ರಿ ತಡವಾದಾಗ, ಇಂದ್ರನು ಒಬ್ಬ ಗೋಪಾಲಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಕರೆತಂದು ಗಾಯತ್ರಿಯಾಗಿ ಪತ್ನೀಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಸಾವಿತ್ರಿ ಇತರ ದೇವಿಯರೊಂದಿಗೆ ಸಭೆಗೆ ಬಂದು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಶಾಪಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾಳೆ—ಬ್ರಹ್ಮನ ಪೂಜೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರ್ತಿಕೀ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಸೀಮಿತವಾಗಲಿ, ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವಮಾನ ಮತ್ತು ಬಂಧನ ಸಂಭವಿಸಲಿ, ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಮನುಷ್ಯಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಪತ್ನೀವಿಯೋಗದ ದುಃಖ ಉಂಟಾಗಲಿ, ರುದ್ರನಿಗೆ ದಾರುವನ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಸಂಘರ್ಷವಾಗಲಿ, ಅಗ್ನಿ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಋತ್ವಿಜ/ಯಾಜಕರು ದೋಷಭಾಗಿಗಳಾಗಲಿ. ಇದು ಕಾಮಪ್ರೇರಿತ ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಮಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಆತುರದ ವಿಮರ್ಶೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ವಿಷ್ಣು ಸಾವಿತ್ರಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸಾವಿತ್ರಿ ಪ್ರತಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಶಾಪಶಮನ ಮಾಡಿ ಯಜ್ಞಪೂರ್ಣತೆಗೆ ಅನುಮತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಗಾಯತ್ರಿ ಜಪ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ದಾನ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞದೋಷನಿವಾರಣ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಭಾಸ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಕರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ—ಎಂದು ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಅಧ್ಯಾಯಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾವಿತ್ರಿ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಸಮೀಪ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ: ಪಕ್ವಾಡ ಪೂಜೆ, ಪಾಂಡು-ಕೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಪಾಂಡವರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿಸಿದ ಐದು ಲಿಂಗಗಳ ದರ್ಶನ, ಮತ್ತು ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪೂರ್ಣಿಮೆಗೆ ಸಾವಿತ್ರಿಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಸೂಕ್ತ ಪಠಣ. ಫಲ—ಪಾಪವಿಮೋಚನೆ ಮತ್ತು ಪರಮಪದಪ್ರಾಪ್ತಿ।

172 verses

Adhyaya 166

सावित्रीव्रतविधि–पूजनप्रकार–उद्यापनादिकथनम् (Sāvitrī-vrata: procedure, worship method, and concluding observances)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ದೇವೀ–ಈಶ್ವರ ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸಾವಿತ್ರೀ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕಥನವಾಗಿ ಹೇಳಿ, ನಂತರ ಅದನ್ನೇ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ವ್ರತವಿಧಿಯಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಿ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಸಾವಿತ್ರೀ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ, ವ್ರತದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಫಲಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಹೇಳುವದು—ಪ್ರಭಾಸಯಾತ್ರೆಯ ವೇಳೆ ರಾಜ ಅಶ್ವಪತಿ ಸಾವಿತ್ರೀಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಾವಿತ್ರೀವ್ರತ ಆಚರಿಸಿ ದೇವಿಯ ಅನುಗ್ರಹ ಪಡೆದನು; ಫಲವಾಗಿ ಪುತ್ರಿ ಜನಿಸಿ ‘ಸಾವಿತ್ರೀ’ ಎಂದು ನಾಮಕರಣವಾಯಿತು. ಬಳಿಕ ಸಾವಿತ್ರೀ–ಸತ್ಯವಾನ್ ಕಥೆ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ—ನಾರದನ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿದ್ದರೂ ಸಾವಿತ್ರೀ ಸತ್ಯವಾನನನ್ನೇ ವರಿಸಿ, ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಸರಿಸಿ, ಯಮನನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ವರಗಳನ್ನು ಪಡೆದಳು: ದ್ಯುಮತ್ಸೇನನ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮರಳಿಕೆ, ತಂದೆಗೆ ಮತ್ತು ತಾನಿಗೂ ಸಂತಾನ, ಹಾಗೂ ಪತಿಯ ಪ್ರಾಣಗಳ ಪುನಃಪ್ರಾಪ್ತಿ. ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠಮಾಸ ತ್ರಯೋದಶಿಯಿಂದ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳ ನಿಯಮ-ಉಪವಾಸ, ಸ್ನಾನವಿಧಿ (ಪಾಂಡುಕೂಪ ಸ್ನಾನದ ವಿಶೇಷ ಪುಣ್ಯ, ಪೌರ್ಣಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಸಿವೆಮಿಶ್ರಿತ ಜಲಸ್ನಾನ), ಮತ್ತು ಚಿನ್ನ/ಮಣ್ಣು/ಮರದಿಂದ ಸಾವಿತ್ರೀ ಪ್ರತಿಮೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರದೊಂದಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಂತ್ರಪೂರ್ವಕ ಪೂಜೆ (ವೀಣಾ–ಪುಸ್ತಕಧಾರಿಣಿ ಸಾವಿತ್ರೀಗೆ ಅವೈಧವ್ಯವನ್ನು ಬೇಡುವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ), ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ, ಪಠಣ–ಸಂಗೀತ–ವಾದ್ಯ, ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಸಾವಿತ್ರೀಗೆ ‘ವಿವಾಹ-ಪೂಜೆ’ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ದಂಪತಿಗಳು/ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಭೋಜನ, ಹುಳಿ–ಕ್ಷಾರ ವಸ್ತುಗಳ ವರ್ಜನೆ, ಸಿಹಿ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ, ದಾನ–ಸತ್ಕಾರ–ವಿದಾಯ, ಮತ್ತು ಗೃಹ್ಯ ಶ್ರಾದ್ಧದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸೇರಿಸುವಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾಪನವಾಗಿ ಈ ವ್ರತ ಶುದ್ಧಿಕರ, ಪುಣ್ಯದಾಯಕ, ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸೌಭಾಗ್ಯರಕ್ಷಕ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೂ ಅಥವಾ ವಿಧಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ ವ್ಯಾಪಕ ಲೋಕಿಕ ಕ್ಷೇಮ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.

135 verses

Adhyaya 167

भूतमातृकामाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Bhūtamātṛkā: Origin, Residence, and Worship Protocols)

ಅಧ್ಯಾಯ 167ರಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರ–ದೇವಿಯರ ನಡುವೆ ಧರ್ಮತತ್ತ್ವ ಸಂವಾದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ‘ಭೂತಮಾತಾ’ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಉನ್ಮಾದ/ಸಮಾಧಿ সদೃಶ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವರ್ತನೆ ನೋಡಿ ದೇವಿ—ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಮತವೇ, ಪ್ರಭಾಸವಾಸಿಗಳು ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು, ಅವಳು ಅಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಬಂದಳು, ಮುಖ್ಯ ಉತ್ಸವ ಯಾವಾಗ—ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಉದ್ಭವಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ದೇವಿಯ ದೇಹಸ್ರಾವದಿಂದ ಕಪಾಲಮಾಲಾಧಾರಿಣಿ, ಆಯುಧಚಿಹ್ನಯುಕ್ತ ಭೀಕರರೂಪಿಣಿ ದೇವತೆ ಪ್ರकटವಾಗುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸೀ ಸ್ವಭಾವದ ಸಹಚರಿಯರು ಮತ್ತು ಮಹತ್ತರ ಪರಿವಾರವೂ ಬರುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನು ಅವಳ ಕಾರ್ಯಮಿತಿಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿ ರಾತ್ರಿಪ್ರಧಾನತೆಯನ್ನು ನೀಡಿ, ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಭಾಸವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಸ್ಥಳಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಗೃಹಧರ್ಮದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ—ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆ, ಜಪ, ಹೋಮ, ಶೌಚ, ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ, ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ನಿರಂತರ ಕಲಹ–ಅಶಾಂತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಭೂತ–ಪಿಶಾಚಾದಿಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಕಾರಣ; ಆದರೆ ದೇವನಾಮಸ್ಮರಣೆ, ವಿಧಿವಿಧಾನ, ಶುದ್ಧಾಚಾರ ಇರುವ ಮನೆಗಳು ರಕ್ಷಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ವೈಶಾಖ ಶುಕ್ಲ ಪ್ರತಿಪದೆಯಿಂದ ಚತುರ್ದಶಿವರೆಗೆ ಪೂಜಾವಿಧಾನ, ಅಮಾವಾಸ್ಯಾ/ಚತುರ್ದಶಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಮುಖ್ಯ ವ್ರತ, ಪುಷ್ಪ–ಧೂಪ–ಸಿಂಧೂರ, ಕಂಠಸೂತ್ರಾದಿ ಅರ್ಪಣೆ, ಸಿದ್ಧವಟದ ಕೆಳಗೆ ಜಲಾರ್ಪಣ/ಅಭಿಷೇಕ, ಅನ್ನದಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣೀ–ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀ ಎಂಬ ಹಾಸ್ಯ–ಉಪದೇಶಮಯ ಬೀದಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಸೂಚನೆ ಇದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಣೆ, ಗೃಹಸೌಖ್ಯ, ಉಪದ್ರವನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸರ್ವಮಂಗಳಪ್ರಾಪ್ತಿ ಭೂತಮಾತೆಯನ್ನು ನಿಯಮಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುವವರಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

123 verses

Adhyaya 168

Śālakaṭaṅkaṭā Devī Māhātmya (शालकटंकटा देवी माहात्म्यम्) — Glory of the Goddess Śālakaṭaṅkaṭā

ಅಧ್ಯಾಯ 168 ಈಶ್ವರೋಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಿ ಶಾಲಕಟಂಕಟೆಯ ತೀರ್ಥ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಾವಿತ್ರಿಯ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲೂ ರೈವತಾ ತೀರ್ಥದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲೂ ಎಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಿ, ಈಗಾಗಲೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಯಾತ್ರಾ-ಜಾಲಕ್ಕೆ ಅವಳ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಮಹಾಪಾಪಹಾರಿಣಿ, ಸರ್ವದುಃಖನಾಶಿನಿ, ಗಂಧರ್ವರಿಂದ ವಂದಿತೆ; ಸ್ಫುರಿಸುವ ದಂಷ್ಟ್ರೆಗಳಿರುವ ಭಯಂಕರ ರೂಪಿಣಿಯಾಗಿ ಕೀರ್ತಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಪೌಲಸ್ತ್ಯನು ಅವಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಿದನೆಂದು, ‘ಮಹಿಷಘ್ನಿ’ಯಾಗಿ ದುರ್ಧರ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾಘಮಾಸದ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಅವಳ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕುಲಸಂತತಿಯ ಸ್ಥಿರತೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಇದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಬಲಿ, ಪೂಜೆ, ಉಪಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ‘ಪಶು-ಪ್ರದಾನ’ ಮಾಡಿ ದೇವಿಯನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದರೆ ಶತ್ರುಭಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ—ಇದೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ದಾನಪ್ರಧಾನ ವಿಧಿಯಾಗಿದೆ.

6 verses

Adhyaya 169

Vaivasvateśvara-māhātmya (Glorification of Vaivasvateśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗಿನ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಯಾತ್ರಾ-ವಿಧಿಕ್ರಮವನ್ನು ಈಶ್ವರ–ದೇವಿ ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, ದೇವಿಯ ದಿಗ್ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಧನು-ಪ್ರಮಾಣದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ‘ವೈವಸ್ವತೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಲಿಂಗದ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಲಿಂಗದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ವೈವಸ್ವತ ಮನು ಮಾಡಿದನೆಂದು, ಅದು ಸರ್ವಕಾಮದ—ಎಲ್ಲಾ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ನೀಡುವದು—ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪ ‘ದೇವಖಾತ’ ಎಂಬ ದಿವ್ಯ ಜಲಸ್ಥಾನವಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧಿ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ವಿಧಿಯಂತೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹದಿಂದ ಪಂಚೋಪಚಾರ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಅಘೋರ-ವಿಧಿಯಿಂದ ಸ್ತೋತ್ರಪಾಠ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದವರಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ನೀಡಿ, ಇದು ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

4 verses

Adhyaya 170

Mātṛgaṇa–Balādevī Māhātmya (Glorification of the Mother-Hosts and Balādevī)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ವಿವೇಕಿ ಸಾಧಕನು ಮಾತೃಗಣಗಳ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ, ಅದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಬಲಾದೇವಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ-ಕಾಲ-ವಿಧಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಸಣ್ಣ ವಿಧಿಚಾರ್ಟರ್‌ನಂತೆ ಈ ಉಪದೇಶವು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶ್ರಾವಣೀ ವ್ರತದಿನದಲ್ಲಿ, ಬಲಾದೇವಿಯ ಪೂಜೆ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪಾಯಸ, ಮಧು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ದೇವಿಯ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಬೇಡಬೇಕು. ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ—ಇಂತೆ ಪೂಜಿಸುವ ಭಕ್ತನಿಗೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸುಖ, ಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

4 verses

Adhyaya 171

दशरथेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Daśaratheśvara Māhātmya—Account of the Glory of Daśaratheśvara)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ‘ಏಕಲ್ಲವೀರಿಕಾ’ ದೇವೀಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರಣಕಥೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೂರ್ಯವಂಶದ ರಾಜ ದಶರಥನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಶಂಕರನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ಪುತ್ರನಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವನು ‘ರಾಮ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ತ್ರಿಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುತ್ರನನ್ನು ವರವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ದೈತ್ಯ-ಅಸುರರು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು (ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಸೇರಿದಂತೆ) ಅವನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಫಲಶ್ರುತಿ—ಆ ಲಿಂಗದ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ದಶರಥನು ಮಹಾಕೀರ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾರ್ತಿಕೀ ವ್ರತದಂದು, ದೀಪಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ನೈವೇದ್ಯಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಆರಾಧಿಸುವ ಭಕ್ತನೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

7 verses

Adhyaya 172

भरतेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (The Glory of Bharateśvara Liṅga)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ—ಸ್ವಲ್ಪ ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ‘ಭರತೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಲಿಂಗದ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗು ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕಾರಣಕಥೆ ಬರುತ್ತದೆ—ಅಗ್ನೀಧ್ರನ ಪುತ್ರನಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜ ಭರತನು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಸಂತಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಮಹಾದೇವನ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಿದನು. ಶಂಕರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಎಂಟು ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಯಶಸ್ವಿನಿ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ವರವಾಗಿ ನೀಡಿದನು. ಭರತನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಂಚಿದನು; ಅದರಂತೆ ದ್ವೀಪಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವು—ಇಂದ್ರದ್ವೀಪ, ಕಶೇರು, ತಾಮ್ರವರ್ಣ, ಗಭಸ್ತಿಮಾನ, ನಾಗದ್ವೀಪ, ಸೌಮ್ಯ, ಗಾಂಧರ್ವ, ಚಾರುಣ; ಒಂಬತ್ತನೆಯದು ಪುತ್ರಿಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ‘ಕುಮಾರ್ಯಾ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾಯಿತು. ಎಂಟು ದ್ವೀಪಗಳು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವು, ಕುಮಾರ್ಯಾ-ನಾಮದ ದ್ವೀಪ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿತು; ದಕ್ಷಿಣ–ಉತ್ತರ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ಅಗಲವನ್ನು ಯೋಜನಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಗಳಿಂದ ಭರತನ ಯಜ್ಞಕೀರ್ತಿ ಗಂಗಾ–ಯಮುನಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು; ಈಶ್ವರಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅವನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಿಸಿದನು. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ—ಭರತನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿಸಿದ ಲಿಂಗದ ಪೂಜೆ ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞ-ದಾನಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕೃತ್ತಿಕಾ-ಯೋಗದಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರೆ ಘೋರ ನರಕದ ಕನಸೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

16 verses

Adhyaya 173

कुशकादिलिङ्गचतुष्टयमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of the Four Liṅgas beginning with Kuśakeśvara

ಶೈವ ತತ್ತ್ವೋಪದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೇ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಾಲ್ಕು ಲಿಂಗಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಾವಿತ್ರಿಯ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ದಿಕ್ಕುಸೂಚಕ ಗುರುತುಗಳೊಂದಿಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಎರಡು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಎರಡು ಲಿಂಗಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮುಖಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ—ಕುಶಕೇಶ್ವರ (ಮೊದಲದು), ಗರ್ಗೇಶ್ವರ (ಎರಡದು), ಪುಷ್ಕರೇಶ್ವರ (ಮೂರದು), ಮೈತ್ರೇಯೇಶ್ವರ (ನಾಲ್ಕದು) ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತಿಯೂ ಸಂಯಮವೂ ಸಹಿತವಾಗಿ ಈ ಲಿಂಗಗಳ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವ ಭಕ್ತನು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಶಿವನ ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಇದೆ. ನಂತರ ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ವಿಧಿಯಾಗಿ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೈಶಾಖದಲ್ಲಿ—ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾನುಸಾರ ಸ್ವರ್ಣ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರಾದಿ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಈ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ನೆರವೇರಿದಾಗಲೇ ಯಾತ್ರೆ ‘ಪೂರ್ಣ’ವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ದರ್ಶನದೊಂದಿಗೆ ತಿಥಿನಿಯಮ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಧರ್ಮವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದೆ.

7 verses

Adhyaya 174

कुन्तीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Kuntīśvara Liṅga: The Glory of the Shrine

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಖಾತ’ (ತೋಡಿದ/ಒಳಗುಂಡಿದ ಸ್ಥಳ)ದೊಳಗೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ‘ಕುಂತೀಶ್ವರ’ ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಿಂಗದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವು ಸ್ಥಾಪನಾ-ಸ್ಮೃತಿಯಿಂದ ದೃಢಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ—ಕುಂತಿಯೇ ಈ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದಳು ಎಂದು, ಹಾಗೆಯೇ ಕುಂತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪಾಂಡವರು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಲಿಂಗವು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳ ಭಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾರ್ತ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಯ ಮಹಿಮೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದ ಭಕ್ತನು ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ರುದ್ರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನೂ ಕೇವಲ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ವಾಕ್ಕು, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳಿಂದಾದ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ ಎರಡನ್ನೂ ತೀರ್ಥಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿ-ಮೋಕ್ಷದ ಸಹಾಯಕ ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.

6 verses

Adhyaya 175

अर्कस्थलमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Arkasthala / the Sun-site)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ‘ಅರ್ಕಸ್ಥಲ’ ಎಂಬ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಆಗ್ನೇಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶುಭಸ್ಥಳ; ‘ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶನ’ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ದರ್ಶನದಿಂದ ಶೋಕ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಏಳು ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ದಾರಿದ್ರ್ಯ ಉಂಟಾಗದು; ಕುಷ್ಠಾದಿ ರೋಗಗಳೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ। ಅಲ್ಲಿನ ದರ್ಶನಫಲವನ್ನು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೂರು ಹಸುಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ ಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವಿಧಿಯಾಗಿ—ತ್ರಿಸಂಗಮ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಏಳು ಭಾನುವಾರ ಸ್ನಾನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ, ಮತ್ತು ಮಹಿಷೀ (ಎಮ್ಮೆ) ದಾನ—ಎಂಬ ಸರಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರ ದಿವ್ಯವರ್ಷಗಳ ಸ್ವರ್ಗವಾಸ ಮತ್ತು ಗೌರವ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ತೀರ್ಥ, ವ್ರತಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ದಾನಧರ್ಮವನ್ನು ಒಂದೇ ಯಾತ್ರಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಏಕೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ।

6 verses

Adhyaya 176

सिद्धेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Siddheśvara Māhātmya—Description of the Glory of Siddheśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ಅರ್ಕಸ್ಥಲದ ಸಮೀಪ ಆಗ್ನೇಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ‘ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ’ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ನಾಮದ ಕಾರಣವೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ—ಅಷ್ಟಾದಶ ಸಹಸ್ರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಊರ್ಧ್ವರೇತಸ (ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ) ಋಷಿಗಳು ಈ ಲಿಂಗದ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ‘ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನಿಗೆ ವಿಧಿ-ನಿಯಮಗಳು: ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು, ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸಬೇಕು, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ ಪಾಲಿಸಬೇಕು, ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಬೇಕು. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವಕಾಮಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಮಪದಪ್ರಾಪ್ತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

3 verses

Adhyaya 177

Lakulīśa-māhātmya (लकुलीशमाहात्म्य) — Glory of Lakulīśa in the Eastern Quarter of Prabhāsa

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಶೈವ ತತ್ತ್ವಸೂಚನೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ವಕಾಲದ ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾದ ಮೂರ್ತಿಮಾನ್ ಲಕುಲೀಶನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಆ ತೀರ್ಥವು ಪಾಪಶಮನ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿತವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕಾಲನಿಯಮ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ಕಾರ್ತ್ತಿಕೀ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೃತ್ತಿಕಾ-ಯೋಗದ ವೇಳೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಅಪೂರ್ವ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂಥ ಉಪಾಸಕನು ದೇವರು-ಅಸುರರು ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕಂದಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಅಧ್ಯಾಯಸಮಾಪ್ತಿಯ ಕೊಲೊಫನ್ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿದೆ.

4 verses

Adhyaya 178

Bhārgaveśvara Māhātmya (Glorification of Bhārgaveśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಿಕನು ಹೇಗೆ ಸಾಗಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತನು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ‘ಭಾರ್ಗವೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿ, ಅದನ್ನು ಸರ್ವಪಾಪಪ್ರಣಾಶಕ ಪುಣ್ಯತೀರ್ಥವೆಂದು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ। ಅಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಪುಷ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಹಾರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದೇ ಮುಖ್ಯ ವಿಧಾನವೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಪೂಜಿಸಿದವನು ‘ಕೃತಕೃತ್ಯ’ನಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳ ಸಿದ್ಧಿಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಸ್ಥಳ, ಪೂಜಾವಿಧಿ, ಫಲ—ಇವು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿವೆ।

3 verses

Adhyaya 179

माण्डव्येश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Māṇḍavyeśvara Māhātmya (Glorification of Māṇḍavyeśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತತ್ತ್ವೋಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಸಿದ್ಧೇಶ ಲಿಂಗದಿಂದ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ) ಮೂರು ಧನುಸ್ಸಿನ ದೂರದಲ್ಲಿ ಮಾಣ್ಡವ್ಯೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವಿದ್ದು, ಅದು ಪಾಪ ಹಾಗೂ ಮಹಾಪಾತಕಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವದು ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ಸ್ಥಳಸೂಚನೆಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಾಘ ಮಾಸದ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಭಕ್ತನು ಅಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿಯಮಬದ್ಧ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುವವನು ಮತ್ತೆ ಮর্ত್ಯಜೀವನಕ್ಕೆ ಮರಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು ಪ್ರಭಾಸ ಖಂಡದ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಕೊಲೊಫನ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

3 verses

Adhyaya 180

Puṣpadanteśvara Māhātmya (पुष्पदन्तेश्वर-माहात्म्यम्) — The Glory of Puṣpadanteśvara

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ‘ಈಶ್ವರ ಉವಾಚ’ ಎಂದು, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ‘ಪುಷ್ಪದಂತೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಶುಭ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಯಾತ್ರಿಕನಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಪುಷ್ಪದಂತೇಶ್ವರನು ಶಂಕರಸಾನ್ನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗಣೇಶನೆಂದು ಗುರುತಿಸಿ, ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಶೈವ ಸಮೀಪತೆಯಿಂದ ಬಂದ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ನಡೆಯಿತು; ಅದರ ಪರ್ಯವಸಾನವಾಗಿ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಜನ್ಮ-ಸಂಸಾರಬಂಧನದಿಂದ ವಿಮೋಚನೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಫಲಶ್ರುತಿ. ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶುಭಫಲಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನೂ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಸಾರುತ್ತದೆ.

4 verses

Adhyaya 181

Kṣetrapāleśvara-māhātmya (The Glory of Kṣetrapāleśvara)

ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ‘ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರದ ಸಮೀಪ, ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶುಕ್ಲ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಅಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ವಿಧಿವಿಧಾನಪೂರ್ವಕ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವಿವಿಧ ಅನ್ನಗಳಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸುವುದು ದಾನಧರ್ಮ—ಇದರಿಂದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಧರ್ಮ ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸ ಖಂಡದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ 181ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಕೊಲೊಫನ್ ಸೂಚಿಸಿ, ಪವಿತ್ರ-ಭೂಗೋಳ ವರ್ಣನೆಯ ಕ್ರಮಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ।

4 verses

Adhyaya 182

वसुनन्दा-मातृगण-श्रीमुख-विवर-माहात्म्य (Vasunandā Mothers and the Śrīmukha Cleft: Sacred Significance)

ಅಧ್ಯಾಯ 182 ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತೀರ್ಥ-ನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಕಸ್ಥಳದ ಸಮೀಪ ‘ವಸುನಂದಾ’ ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮಾತೃಗಣವಿದೆ; ಯಾತ್ರಿಕನು ಅವರ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ನವಮಿಯಂದು ನಿಯಮಶೀಲ ಭಕ್ತನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, ಶಾಂತ ಹಾಗೂ ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆ ಮಾತೃಗಳ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ‘ಸಮೃದ್ಧಿ’ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಅದು ಅಸಂಯಮಿಗಳಿಗೆ ದುರ್ಲಭವೆಂದು ಗ್ರಂಥವು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ‘ಶ್ರೀಮುಖ’ ಸಂಬಂಧಿತ ಪವಿತ್ರ ವಿವರವನ್ನೂ (ಚಿರ/ಗುಹಾಮುಖ) ಸೂಚಿಸಿ, ಸಿದ್ಧಿ ಬಯಸುವವರು ಅದೇ ದಿನ ಅದನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ.

6 verses

Adhyaya 183

त्रिसंगममाहात्म्यवर्णनम् | The Glory of Trisaṅgama (Threefold Confluence)

ಅಧ್ಯಾಯ 183ರಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ‘ಮಿಶ್ರ-ತೀರ್ಥ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ‘ತ್ರಿಸಂಗಮ’ದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಸರಸ್ವತಿ, ಹಿರಣ್ಯಾ ಮತ್ತು ಸಾಗರದ ತ್ರಿವಿಧ ಸಂಗಮವು ಅಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದುರ್ಲಭ, ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೂರ್ಯ-ಪರ್ವದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸ್ನಾನ, ದಾನ, ಜಪಗಳು ‘ಕೋಟಿಗುಣ’ ಫಲ ನೀಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಧಿಫಲಪ್ರಭಾವ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಂಕೀಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಸಮೀಪತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಆ ಮಿತಿವರೆಗೆ ಅನೇಕಾನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳು ಇರುವುದಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅಂಚಿನವರಾಗಿ ಕಾಣಲ್ಪಡುವ ಜೀವಿಗಳೂ ಈ ತೀರ್ಥಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಫಲ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಸ್ಥಳದ ಪರಿವರ್ತಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾತ್ರಾಫಲ ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನೂ ಹೇಳಿದೆ—ಬಳಸಿದ ವಸ್ತ್ರ, ಸ್ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಗೋವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ ಚತುರ್ದಶಿಯಲ್ಲಿ ಪಿತೃತರ್ಪಣ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತ್ರಿಸಂಗಮವು ಮಹಾಪಾಪನಾಶಕ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೈಶಾಖದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಫಲದಾಯಕವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಪಾಪಕ್ಷಯಕ್ಕೂ ಪಿತೃಪ್ರೀತಿಗೂ ವೃಷೋತ್ಸರ್ಗ (ಎತ್ತನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಿಡುವುದು/ದಾನ) ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

11 verses

Adhyaya 184

मंकीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Mankīśvara Māhātmya (Account of the Glory of Mankīśvara)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ—ತ್ರಿಸಂಗಮದ ಸಮೀಪ ಪಾಪನಾಶಕವಾದ ‘ಮಂಕೀಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ತಪಸ್ವಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಮಂಕೀ ಋಷಿ, ಪ್ರಭಾಸವನ್ನು ಶಂಕರನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಮಹಾಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಮೂಲ‑ಕಂದ‑ಫಲಾಹಾರದಿಂದ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ ಅವನು ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು. ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಶಿವನು ವರ ನೀಡಲು ಹೇಳಿದಾಗ, ಋಷಿ—ನನ್ನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲಿಂಗರೂಪವಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಯುಗಯುಗಾಂತರಗಳವರೆಗೆ ನೆಲೆಸಿರಲಿ ಎಂದು ಬೇಡಿದನು. ಶಿವನು ಒಪ್ಪಿ ಅಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಹಿತವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಲಿಂಗ ‘ಮಂಕೀಶ್ವರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಮಾಘ ಮಾಸದ ತ್ರಯೋದಶಿ ಅಥವಾ ಚತುರ್ದಶಿ ದಿನ ಐದು ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಇಷ್ಟಫಲ ಸಿದ್ಧಿ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಾತ್ರಾಫಲ ಬಯಸುವವರು ಅಲ್ಲಿ ಗೋ‑ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಧಿಯೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

8 verses

Adhyaya 185

Devamātā Sarasvatī in Gaurī-Form at the Nairṛta Quarter (Worship, Feeding, and Golden Sandal Dāna)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ದೇವಮಾತಾ ಸರಸ್ವತಿಯ ಸ್ಥಳವಿಶೇಷ ಅವತಾರವನ್ನು ಕುರಿತು ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ‘ದೇವಮಾತಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ; ನೈಋತ್ಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಗೌರೀರೂಪ ಧರಿಸಿ ಪಾದುಕಾಸನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನಳಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ‘ವಡವಾ/ವಡವಾನಲ’ ಪ್ರತೀಕದ ಸೂಚನೆ ಇದೆ; ದೇವರುಗಳು ವಡವಾನಲಭಯದಿಂದ ತಾಯಿಯಂತೆ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ ಪಂಡಿತರು ಅವಳನ್ನು ದೇವಮಾತಾ ಎಂದು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾಘ ಮಾಸದ ತೃತೀಯಾ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಮಶೀಲ ಪುರುಷನು ಅಥವಾ ಶೀಲವಂತಿ, ಸಂಯತ ಸ್ತ್ರೀಯು ಅವಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಾಲವಿಧಾನ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಆತಿಥ್ಯ-ಸತ್ಕಾರದ ಪುಣ್ಯ—ಪಾಯಸ, ಸಕ್ಕರೆ ಮೊದಲಾದ ಮಧುರ ಪದಾರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ದಂಪತಿಗೆ ಭೋಜನ ನೀಡಿದರೆ ಮಹತ್ತಾದ ಗೌರೀ-ಭೋಜನವಿಧಿಯ ಸಮಾನ ಫಲ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸದಾಚಾರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಣ ಪಾದುಕೆಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ದಾನವಿಧಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

6 verses

Adhyaya 186

Nāgasthāna-māhātmya (Glory of the Nāga Station at Tri-saṅgama)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಮಂಕೀಶನ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ತ್ರಿ-ಸಂಗಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಹತ್ತಾದ ನಾಗಸ್ಥಾನವಿದೆ; ಅದು ಮಹಾಪಾಪನಾಶಕ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ತೀರ್ಥ, ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಬೇಕು. ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಬಲಭದ್ರನ ಕಥೆಯೂ ಸೇರಿದೆ—ಕೃಷ್ಣನ ದೇಹತ್ಯಾಗದ ವಾರ್ತೆ ಕೇಳಿ ಅವನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅತಿಶಯ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಯಾದವರ ವಿನಾಶವನ್ನು ಕಂಡು ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಶೇಷನಾಗರೂಪದಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪರಮ ತ್ರಿ-ಸಂಗಮ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ‘ಬಾಗಿಲು’ ಎಂಬಂತೆ ಕಾಣುವ ಮಹಾಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ, ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅನಂತನ ನಿವಾಸಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಾಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಕಾರಣ ಆ ಸ್ಥಳ ‘ನಾಗಸ್ಥಾನ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು; ದೇಹತ್ಯಾಗವಾದ ಸ್ಥಳ ‘ಶೇಷಸ್ಥಾನ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿತು—ನಾಗರಾದಿತ್ಯನ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ. ವಿಧಾನ—ತ್ರಿ-ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ನಾಗಸ್ಥಾನ ಪೂಜೆ, ಪಂಚಮಿಯಂದು ನಿಯಮಿತ ಆಹಾರಸಹಿತ ಉಪವಾಸ, ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ಮ, ಹಾಗೂ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣಾದಾನ. ಫಲಶ್ರುತಿ—ದುಃಖನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ರುದ್ರಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ; ಶೇಷನಾಗನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಜೇನುಮಿಶ್ರಿತ ಕ್ಷೀರಾನ್ನ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿದರೆ ‘ಕೋಟಿ’ ಜನರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿದಷ್ಟು ಪುಣ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ದಾನದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.

12 verses

Adhyaya 187

प्रभासपञ्चकमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of the Five Prabhāsas

ಅಧ್ಯಾಯ 187 ಶಿವ–ದೇವಿಯ ತತ್ತ್ವಸಂವಾದರೂಪವಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ‘ಪ್ರಭಾಸ-ಪಂಚಕ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥಪರಿಕ್ರಮೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಭಾಸ, ವೃದ್ಧ-ಪ್ರಭಾಸ, ಜಲ-ಪ್ರಭಾಸ, ಕೃತಸ್ಮರ-ಪ್ರಭಾಸ (ಶ್ಮಶಾನ/ಭೈರವ ಪರಿಸರಸಂಬಂಧಿತ) ಮೊದಲಾದ ಐದು ಪ್ರಭಾಸಸ್ಥಳಗಳು. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಇವುಗಳ ದರ್ಶನ-ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿದರೆ ಜರಾ–ಮರಣಾತೀತವಾದ, ಪುನರಾಗಮನರಹಿತ ಸ್ಥಿತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ವಿಧಿ: ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಸ್ನಾನ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಚತುರ್ದಶಿ/ಪಂಚದಶಿ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ, ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ, ಮತ್ತು ದಾನ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗೋদান, ಸ್ವರ್ಣದಾನ) ಎಂದು ಧರ್ಮಸಮ್ಮತವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಿ “ಒಂದು ಪ್ರಭಾಸವೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಐದು ಏಕೆ?” ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ಕಾರಣಕಥೆ: ಶಿವನು ದಿವ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ದಾರುಕವನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಋಷಿಗಳು ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಶಾಂತಿ ಉಂಟಾಯಿತು ಎಂದು ಕೋಪಗೊಂಡು ಶಾಪ ನೀಡುತ್ತಾರೆ; ಪರಿಣಾಮ ಶಿವಲಿಂಗ ಪತಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿಂಗಪತನದಿಂದ ಭೂಕಂಪ, ಸಮುದ್ರೋದ್ವೇಗ, ಪರ್ವತವಿದಾರಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಲೋಕವ್ಯಾಪಿ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು, ನಂತರ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು, ಕೊನೆಗೆ ಶಿವನನ್ನು ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೆ. ಶಿವನು ಶಾಪವನ್ನು ಪ್ರತಿಹತಿಸದೆ ಪತಿತ ಲಿಂಗವನ್ನೇ ಪೂಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳು ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿ ಅದರ ತಾರಕಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಆವರಣ/ಅವరోಧದಿಂದ ಮಾನವರ ಸ್ವರ್ಗಗಮನ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಪ್ರಭಾಸಮಹೋದಯವು ಸರ್ವಪಾಪಹರ ಮತ್ತು ಸರ್ವಕಾಮಫಲಪ್ರದ ಎಂದು ಉಪಸಂಹರಿಸುತ್ತದೆ.

47 verses

Adhyaya 188

Rudreśvaramāhātmya (Glorification of Rudreśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗಿನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಯಾತ್ರಾ-ನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ—ಆದಿ-ಪ್ರಭಾಸದಿಂದ ಮೂರು ಧನುಸ್ಸಿನಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ‘ರುದ್ರೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಸ್ವಯಂಭೂ ಲಿಂಗ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಥಳದ ಮಹಿಮೆಗೆ ಕಾರಣವೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ—ರುದ್ರನು ಧ್ಯಾನಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ತನ್ನದೇ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ/ನಿವೇಶಿಸಿದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತವಲ್ಲ, ದೈವ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ರುದ್ರೇಶ್ವರ ದರ್ಶನ-ಪೂಜೆ ಸರ್ವ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ, ಭಕ್ತನಿಗೆ ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಹಾಗೂ ಸರ್ವ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ।

4 verses

Adhyaya 189

कर्ममोटीमाहात्म्यवर्णनम् — Karmamoṭī Māhātmya (Glorification of Karmamoṭī)

ಅಧ್ಯಾಯ 189 ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗಿನ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತೀರ್ಥದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ, ಸ್ಥಳಾಧಾರಿತ ತತ್ತ್ವಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ “ಅತಿ ದೂರವಲ್ಲ” ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇರುವ ದೇವಾಲಯಸಮೂಹವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಚಂಡಿಕಾ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಮೋಟೀ ದೇವಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಿರಾಜಮಾನರಾಗಿದ್ದು, ಕೋಟಿ-ಸಂಯುತ ಯೋಗಿನಿಯರ ಮಹಾಸಭೆಯಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳ ಆವರಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಪೀಠತ್ರಯವೆಂದು—ಆದಿಮ, ತ್ರಿಲೋಕಪೂಜಿತ—ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಸರ್ವಲೋಕಮಾನ್ಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಧಾನ: ನವಮಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ದೇವೀಪೀಠ ಹಾಗೂ ಯೋಗಿನೀ ಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಫಲಶ್ರುತಿ ಸ್ಪಷ್ಟ—ಸಾಧಕನು ಎಲ್ಲ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅಂದರೆ ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲ-ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಸ್ವರ್ಗ್ಯ ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಶುಭಫಲ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

3 verses

Adhyaya 190

मोक्षस्वामिमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Mokṣasvāmin (Liberation-Granting Hari)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸ ಪ್ರದೇಶದ ನೈಋತ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹರಿಯ ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ ಸ್ವರೂಪ ‘ಮೋಕ್ಷಸ್ವಾಮಿ’ಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಜಿತಾಹಾರ (ನಿಯಂತ್ರಿತ ಆಹಾರ) ಪಾಲಿಸಿ ಭಕ್ತನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಘಮಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ವ್ರತವು ಅತ್ಯಂತ ಫಲಪ್ರದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಆರಾಧನೆಯ ಫಲ ಅগ্নಿಷ್ಟೋಮ ಯಾಗಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅನಶನ ಮತ್ತು ಚಾಂದ್ರಾಯಣಾದಿ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ ಇತರ ತೀರ್ಥಗಳಿಗಿಂತ ಕೋಟಿ-ಗುಣ ಫಲ ದೊರಿ, ಅಭೀಷ್ಟ ಸಿದ್ಧಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಂದಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಕೊಲೊಫನ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

4 verses

Adhyaya 191

अजीगर्तेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Ajeegarteśvara Māhātmya (Glorification of Ajeegarteśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸ ಖಂಡದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಉಪದೇಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ—ಚಂದ್ರವಾಪಿ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಜಲಸ್ರೋತದ ಸಮೀಪದಲ್ಲೂ, ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಥಳಚಿಹ್ನೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲೂ ಇರುವ ಹರಸ್ವರೂಪ ಅಜೀಗರ್ಥೇಶ್ವರನ ಬಳಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕೆಂಬ ಸರಳ ವಿಧಿಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ನಾನಾನಂತರ ಲಿಂಗಪೂಜೆಯಿಂದ ಘೋರ ಪಾತಕಗಳು ನಾಶವಾಗಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭಕ್ತನು ಶಿವಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಮೂಲಕ ಈ ತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿದೆ.

3 verses

Adhyaya 192

Viśvakarmeśvara-māhātmya (विश्वकर्मेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Viśvakarmeśvara

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ತತ್ತ್ವೋಪದೇಶವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಮಹಾಪ್ರಭಾವ ಲಿಂಗವು ಮೋಕ್ಷಸ್ವಾಮಿಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಾಗಿ, ‘ಐದು ಧನುಷ್’ ಪ್ರಮಾಣದೊಳಗೆ ಅದರ ಸ್ಥಾನವಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿ ಯಾತ್ರಾಕ್ರಮದ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ದರ್ಶನಕೇಂದ್ರಿತ ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೀಗಿದೆ—ಯಾವ ಮಾನವನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ವಾಚಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಪಾಪಗಳು ಆ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಲೊಫೋನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಂದಮಹಾಪುರಾಣದ 81,000 ಶ್ಲೋಕಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಭಾಸ ಖಂಡದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿನ ‘ವಿಶ್ವಕರ್ಮೇಶ್ವರ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ’ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.

4 verses

Adhyaya 193

Yameśvara-māhātmya-varṇanam (Glorification of Yameśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಸ್ವತಃ ಮಹಾದೇವಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ತತ್ತ್ವೋಪದೇಶ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಿಕನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಗಮನೆಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, “ಅನುತ್ತಮ” (ಅತಿಶ್ರೇಷ್ಠ) ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯಮೇಶ್ವರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ—ನೈಋತ್ಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ದೂರವಲ್ಲ—ಇದು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಹಾಗೂ ವಿಧಿಸೂಚಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟ: ಯಮೇಶ್ವರ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ಪಾಪ-ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛಿತ ಕಾಮನೆಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವನು (ಸರ್ವಕಾಮ-ಫಲ-ಪ್ರದ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಉಪಸಂಹಾರದಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ “ಯಮೇಶ್ವರ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ-ವರ್ಣನ” ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.

3 verses

Adhyaya 194

अमरेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Amareśvara Māhātmya—Description of the Glory of Amareśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ “ದೇವೈಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ” ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲಿಂಗದ ಕುರಿತು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ “ಪ್ರಭಾವ”ವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಅಮರೇಶ್ವರದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಧರ್ಮ-ಆಚಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲಿಂಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅದರ ದರ್ಶನದಿಂದ ಯಾತ್ರಿಕನು ಕೃತಕೃತ್ಯ—ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪರಿಪೂರ್ಣ—ಆಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ. ನಂತರ ವೇದಪಾರಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಗೋಧಾನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿ, ಯೋಗ್ಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ದಾನವು ಯಾತ್ರಾಫಲವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉರ್ಜಿತವಾಗಿ ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

4 verses

Adhyaya 195

वृद्धप्रभासमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Vṛddha Prabhāsa (Origin and Merit)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಶೈವ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ನಿಯಮಶೀಲ ಯಾತ್ರಿಕನು ಆದಿ ಪ್ರಭಾಸದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ವೃದ್ಧ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಈಶ್ವರನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ “ಚತುರ್ಮುಖ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಲಿಂಗವು ಕೇವಲ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಪಾಪಹರವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆ ನಾಮದ ಮೂಲ ಮತ್ತು ದರ್ಶನ–ಸ್ತುತಿ–ಪೂಜೆಯ ಫಲಗಳನ್ನು ಶ್ರೀದೇವಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಾಚೀನ ಮನ್ವಂತರ ಹಾಗೂ ತ್ರೇತಾಯುಗದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಬಂದ ಋಷಿಗಳು ಪ್ರಭಾಸ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದಾಗ, ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರಸಂಬಂಧದಿಂದ ಶೈವ ಲಿಂಗವು ಗುಪ್ತವಾಗಿತ್ತು. ದರ್ಶನವಿಲ್ಲದೆ ಹಿಂತಿರುಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಅವರು ಋತುಗಳನ್ನು ದಾಟುವಷ್ಟು ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು—ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳು, ಶೀತ–ಉಷ್ಣ ಸಹನೆ ಮುಂತಾದವುಗಳೊಂದಿಗೆ—ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವೃದ್ಧಾವಸ್ಥೆಗೆ ತಲುಪಿದರು. ಅವರ ಅಚಲ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಕಂಡ ಶಂಕರನು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಚೀರಿ ತನ್ನ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು; ದರ್ಶನಲಾಭದಿಂದ ಋಷಿಗಳು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಇಂದ್ರನು ಮತ್ತೆ ಮುಚ್ಚಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ವೃದ್ಧಭಾವದಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ದೊರೆತ ಕಾರಣ ಆ ಸ್ಥಳ “ವೃದ್ಧ ಪ್ರಭಾಸ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ತೀರ್ಥದರ್ಶನವು ರಾಜಸೂಯ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಪುಣ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಪೂರ್ಣ ಫಲ ಬಯಸುವವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಉಕ್ಷಾ (ಎತ್ತು) ದಾನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ।

21 verses

Adhyaya 196

जलप्रभासमाहात्म्यवर्णनम् | Jala-Prabhāsa: The Māhātmya of the Water-Prabhāsa Tīrtha

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧ-ಪ್ರಭಾಸದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಜಲಾಧಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಭಾಸ ತೀರ್ಥದ ಕಡೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ, ಅದರ ‘ಉತ್ತಮ’ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಥೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯ ರಾಮ (ಪರಶುರಾಮ) ಇದ್ದಾನೆ; ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಸಂಹಾರದ ಮಹಾಕರ್ಮದ ನಂತರ ಅವನಿಗೆ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಘೃಣಾ-ಗ್ಲಾನಿ ಉಂಟಾಗಿ, ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳು ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆರಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನು ಶಿವನ ಸ್ವಲಿಂಗದ ದರ್ಶನವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ; ಭಯದಿಂದ ಇಂದ್ರನು ವಜ್ರದಿಂದ ಅದನ್ನು ಮರುಮರು ಮುಚ್ಚುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ. ಶಿವನು ಆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೇರ ಲಿಂಗದರ್ಶನ ನೀಡದೆ, ಪರಿಹಾರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ತೀರ್ಥಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಜಲದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿದರೆ ರಾಮನ ದುಃಖವೂ ಪಾಪವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಜಲದಿಂದ ಮಹಾಲಿಂಗವು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿ, ಆ ಸ್ಥಳ ‘ಜಲ-ಪ್ರಭಾಸ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಕೇವಲ ತೀರ್ಥಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಶಿವಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸದಾಚಾರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಭೋಜನ ನೀಡುವುದು ಉಮಾಸಹಿತ ಶಿವನಿಗೆ ಭೋಜನ ನೀಡಿದಂತೆ ಸಮಾನ. ಈ ಕಥೆ ಪಾಪೋಪಶಮನಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸರ್ವಕಾಮಫಲಪ್ರದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

17 verses

Adhyaya 197

जमदग्नीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Jamadagniśvara: Account of the Sacred Merit

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ವೃದ್ಧ-ಪ್ರಭಾಸದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಜಮದಗ್ನೀಶ್ವರ ಶಿವನ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜಮದಗ್ನಿ ಋಷಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸರ್ವಪಾಪ-ಉಪಶಮನಕಾರಿಯೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ದೇವರ ಕೇವಲ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ಪುರಾಣೋಕ್ತ ‘ಋಣತ್ರಯ’ದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ‘ನಿಧಾನ-ವಾಪಿ’ ಎಂಬ ಜಲತೀರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಹಾಗೂ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಧನಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಾರ್ಥಸಿದ್ಧಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಿಧಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ನಿಧಾನ (ಖಜಾನೆ)ವನ್ನು ಪಡೆದ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ವಾಪಿಯ ಹೆಸರು-ಕೀರ್ತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿ, ಅದು ‘ತ್ರಿಲೋಕ-ಪೂಜಿತ’ವೆಂದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಅಂತಿಮ ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನದಿಂದ ದುರ್ಭಾಗ್ಯ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿ ಸೌಭಾಗ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಮನೋವಾಂಛಿತ ಫಲಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಶುಭವಚನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

6 verses

Adhyaya 198

Pañcama-prabhāsa-kṣetra-māhātmya: Mahāprabhāsa, Tejas-udbhava, and the Spārśa-liṅga Tradition

ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಮಹಾಪ್ರಭಾಸವೆಂಬ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಜಲಪ್ರಭಾಸದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು ಯಮನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಡೆಯುವ—ಅಂದರೆ ರಕ್ಷಕವೂ ಮೋಕ್ಷಪ್ರದವೂ—ಎಂದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಯುಕ್ತ ‘ಸ್ಪರ್ಶ-ಲಿಂಗ’ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಅದರ ಸ್ಪರ್ಶಮಾತ್ರದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸ್ಮರಣೆ ಇದೆ. ನಂತರ ಭಯಗ್ರಸ್ತ ಇಂದ್ರನು ಬಂದು ವಜ್ರಸಮಾನ ಆವರಣ/ಅವರೋಧದಿಂದ ಲಿಂಗವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ನಿಯಂತ್ರಣರಹಿತ ಉಷ್ಮಾ-ತೇಜಸ್ಸು ಉಕ್ಕಿ ಜ್ವಾಲಾಗ್ರಯುಕ್ತ ಮಹಾ ಲಿಂಗರೂಪವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಧೂಮ-ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನು ಕದಡುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ವೇದಜ್ಞ ಋಷಿಗಳು ಶಶಿಶೇಖರ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ—ಈ ಸ್ವದಾಹಕ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಸಂಯಮಿಸಿರಿ, ಸೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಳಯಕ್ಕೆ ಜಾರಬಾರದು—ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ತೇಜಸ್ಸು ಐದು ಧಾರೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಪಂಚಪ್ರಭಾಸ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ; ನಿರ್ಗಮನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶಿಲಾದ್ವಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಬಿರುಕು ಮುಚ್ಚಿದಾಗ ಧೂಮ ಶಮನವಾಗಿ ಲೋಕಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತವೆ, ತೇಜಸ್ಸು ಅಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ದೇವರುಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆ ಸ್ಥಳ ಮಹಾಪ್ರಭಾಸವೆಂದು ಖ್ಯಾತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ—ವಿವಿಧ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಅಕ್ಷಯ ಪರಮಪದ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ಪಾಪನಾಶ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ದಾನದಲ್ಲಿ—ನಿಯಮಶೀಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಣದಾನ ಮತ್ತು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ದ್ವಿಜನಿಗೆ ಗೋদান—ಜನ್ಮಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ರಾಜಸೂಯ-ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಸಮಾನ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

19 verses

Adhyaya 199

दक्षयज्ञविध्वंसनम् (Destruction/Disruption of Dakṣa’s Sacrifice) and the Etiology of Kṛtasmaradeva

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಶಿವ–ದೇವಿಯ ತತ್ತ್ವಸಂವಾದವು ಬರುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿಯ ಸುಂದರ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಯಂಭೂ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕಡೆಗೆ ದಾರಿತೋರಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ‘ಕೃತಸ್ಮರದೇವ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ದೇವರು ಪಾಪಶೋಧಕನೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕಾಮದಹನದ ಬಳಿಕ ರತಿಯ ಶೋಕ, ಶಿವನ ಸಾಂತ್ವನ—ದೈವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಮನ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಸಂಭವಿಸುವುದು—ಎಂಬ ಕಾರಣಕಥೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿ “ಕಾಮನು ಏಕೆ ದಗ್ಧನಾದ? ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಹೇಗೆ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಶಿವನು ದಕ್ಷಯಜ್ಞದ ವಿಶಾಲ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರಿಯರ ವಿವಾಹವಿಭಾಗ, ಮಹಾಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದೇವ-ಋಷಿಗಳ ಸಮಾಗಮ, ಕಪಾಲ-ಭಸ್ಮಾದಿ ತಪಸ್ವಿಚಿಹ್ನಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ ಹೊರಗಿಡುವುದು. ಇದರಿಂದ ಸತಿ ಕ್ರುದ್ಧಳಾಗಿ ಯೋಗತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅನಂತರ ಶಿವನು ವೀರಭದ್ರನ ನೇತೃತ್ವದ ಉಗ್ರ ಗಣರನ್ನು ಯಜ್ಞಭಂಗಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸುದರ್ಶನವೂ ನುಂಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ರುದ್ರವರದಿಂದ ವೀರಭದ್ರನು ಅವಧ್ಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ತ್ರಿಶೂಲ ಹಿಡಿದು ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ದೇವತೆಗಳು ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾರೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ರುದ್ರಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಾಹೋಮ ಮಾಡಿದರೂ ಯಜ್ಞವು ಧ್ವಂಸಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞವು ಮೃಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಸದೃಶ ರೂಪವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಚಿರಚಿಹ್ನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

60 verses

Adhyaya 200

कामकुण्डमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Kāma Kuṇḍa

ಶಿವ–ದೇವಿಯ ತತ್ತ್ವಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಈ ಅಧ್ಯಾಯ ಯಜ್ಞವಿಘ್ನದ ನಂತರದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ತಾರಕಾಸುರನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಶಾಂತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಶರಣಾಗುವಾಗ, ಈ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಶಂಕರಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಸಾಧ್ಯ, ಹಿಮಾಲಯಜನಿತ ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಶಿವನ ಭವಿಷ್ಯ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ತಾರಕನ ಸಂಹಾರಕನು ಜನಿಸುವನು ಎಂದು ಬ್ರಹ್ಮನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸಂಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲು ವಸಂತನೊಂದಿಗೆ ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಶಿವನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗಲೇ ಶಿವನ ತೃತೀಯ ನೇತ್ರದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಕಾಮನು ಭಸ್ಮವಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಶಿವನು ಶುಭ ಪ್ರಾಭಾಸಿಕ-ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ಸ್ಥಳವು ಈ ಘಟನೆಯ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಮಾರಕವಾಗುತ್ತದೆ. ರತಿ ವಿಲಪಿಸಿದಾಗ, ಆಕಾಶವಾಣಿ ಅವಳಿಗೆ—ಕಾಮನು ದೇಹವಿಲ್ಲದ ‘ಅನಂಗ’ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವನು ಎಂದು ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಾಮವಿಲ್ಲದೆ ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಮಕ್ಕೆ ವ್ಯತ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ದೇವತೆಗಳು ಬೇಡಿಕೊಂಡಾಗ, ಶಿವನು ಕಾಮನು ದೇಹವಿಲ್ಲದೆ ಸಹ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಡೆಸುವನು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಿಂಗವು ಉದ್ಭವಿಸಿ ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಕೃತಸ್ಮರಾ’ ಎಂಬ ಉಪನಾಮ ಮತ್ತು ನಂತರ ಸ್ಕಂದನ ಜನನ–ತಾರಕವಧದ ಸೂಚನೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೃತಸ್ಮರೆಯ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ‘ಕಾಮಕುಂಡ’ದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ವೇದಜ್ಞ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕಬ್ಬು, ಚಿನ್ನ, ಗೋವು, ವಸ್ತ್ರ ದಾನಗಳನ್ನು ನಿಯಮವಾಗಿ ಹೇಳಿ, ಅವು ಅಮಂಗಳ ನಿವಾರಣೆ ಹಾಗೂ ಶುಭಫಲಪ್ರದವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.

34 verses

Adhyaya 201

कालभैरवस्मशानमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Kālabhairava’s Great Cremation-Ground)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರ (ಶಿವ) ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಕಾಲಭೈರವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಹಾಶ್ಮಶಾನ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಮೀಪದ ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡ. ಅಲ್ಲಿನ ಮಂಕೀಶ್ವರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವೂ ಈ ಸ್ಥಳದ ಶೈವ ಮಹಿಮೆಗೆ ಆಧಾರವೆಂದು ಶಿವನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಧ್ಯಾಯದ ಕೇಂದ್ರ ವಾಕ್ಯ ಸ್ಥಳವಿಶೇಷ ಮೋಕ್ಷಪ್ರದಾನ: ಅಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದವರೂ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿ ದಹನಸಂಸ್ಕಾರಗೊಂಡವರೂ—ಕಾಲವಿಪರ್ಯಯ, ಅಕಾಲಮರಣ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ—ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಗ್ರಂಥದ ನೀತಿವರ್ಗೀಕರಣದಲ್ಲಿ ‘ಮಹಾಪಾತಕಿ’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರಿಗೂ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಉದ್ಧಾರ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯಿದೆ. ಶಿವ ‘ಕೃತಸ್ಮರತಾ’—ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ—ಯನ್ನು ಫಲಸಿದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ, ಈ ಶ್ಮಶಾನವನ್ನು ‘ಅಪುನರ್ಭವದಾಯಕ’ (ಪುನರ್ಜನ್ಮರಹಿತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ) ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಷುವಕಾಲವನ್ನು ವಿಶೇಷ ಪುಣ್ಯಕಾಲವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಶಾಶ್ವತ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಶಿವನು ಘೋಷಿಸಿ, ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿದು ಅವಿಮುಕ್ತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ।

6 verses

Adhyaya 202

रामेश्वरमाहात्म्य — Rāmeśvara at Prabhāsa and the Pratiloma Sarasvatī Purification

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ರಾಮೇಶ್ವರದ ಸ್ಥಳಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಲಭದ್ರ (ರಾಮ/ಹಲಾಯುಧ) ಪಾಂಡವ–ಕೌರವ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವಹಿಸದೆ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ; ಮದ್ಯಮತ್ತನಾಗಿ ಒಂದು ವನ-ವಿಹಾರ ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸೂತನ ಪಠಣವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಬಲಭದ್ರ ಸೂತನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಅದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಸದೃಶ ಪಾಪವೆಂದು ತಿಳಿದು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಟ್ಟು ಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬರುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ—ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಮತ್ತು ಅನುದ್ದೇಶ ಹಿಂಸೆಯ ಭೇದ, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳ ಹಂತಭೇದ, ಹಾಗೂ ವ್ರತದ ಮಹತ್ವ. ಒಂದು ಅಶರೀರವಾಣಿ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಐದು ಧಾರೆಗಳಿರುವ ಪ್ರತಿಲೋಮಾ ಸರಸ್ವತಿ ಐದು ಮಹಾಪಾತಕಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವಳಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿತಳು, ಇತರ ತೀರ್ಥಗಳು ಅವಳಿಗೆ ಸಮವಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಲಭದ್ರ ಯಾತ್ರಾವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಸರಸ್ವತಿ–ಸಮುದ್ರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಮಹಾಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ರಾಮೇಶ್ವರ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗಾರಾಧನೆ ಪಾಪಹರವೆಂದು, ಅಷ್ಟಮಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಕೂರ್ಚ ವಿಧಿಯೊಂದಿಗೆ ವ್ರತ ಮಾಡಿದರೆ ಅಶ್ವಮೇಧಸಮಾನ ಪುಣ್ಯ ದೊರೆಯುವುದೆಂದು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಾತ್ರಾಫಲ ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಸ್ನಾನ–ಪೂಜೆ–ಗೋದಾನ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

74 verses

Adhyaya 203

मंकीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Mankīśvara Māhātmya (Glory of the Mankīśvara Liṅga)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಮಂಕೀಶ್ವರ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇದು ರಾಮೇಶದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ, ದೇವಮಾತೃ ಸ್ಥಳದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅರ್ಕಸ್ಥಲ ಮತ್ತು ಕೃತಸ್ಮರದಿಂದಲೂ ದಿಕ್ಕುಸೂಚನೆಗಳು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುಬ್ಜ (ವಂಗಿದ ದೇಹ) ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮಂಕೀ ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಈ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು. ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಆರಾಧನೆಯಾದರೂ ತೃಪ್ತಿ ದೊರಕಲಿಲ್ಲವೆಂದು ವ್ಯಥೆಪಟ್ಟು, ಜಪ-ಧ್ಯಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವರೆಗೂ ಕಠೋರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದನು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶಿವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ—ಮಂಕೀಗೆ ಮರದ ಕೊಂಬೆಗಳವರೆಗೆ ತಲುಪಿ ಬಹಳ ಹೂಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ; ಆದರೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಒಂದೇ ಹೂವೂ ಸಮಸ್ತ ಯಜ್ಞಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಲಿಂಗಪೂಜೆಯ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ-ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ—ಲಿಂಗದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವ; ಆದ್ದರಿಂದ ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಯೇ ತ್ರಿದೇವರ ಸಂಯುಕ್ತ ಪೂಜೆ. ಬಿಲ್ವ, ಶಮೀ, ಕರವೀರ, ಮಾಲತಿ, ಉನ್ಮತ್ತಕ, ಚಂಪಕ, ಅಶೋಕ, ಕಹ್ಲಾರ ಮೊದಲಾದ ಸುಗಂಧ ಪುಷ್ಪಗಳು ಪ್ರಿಯ ಅರ್ಪಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಂಕೀ ವರವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ—ಯಾರು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಈ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ನೀರನ್ನಷ್ಟೇ ಅರ್ಪಿಸಿದರೂ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಉಪಾಸನೆಯ ಫಲ ದೊರಕಲಿ; ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ಹಾಗೂ ಭೌಮ ವೃಕ್ಷಗಳು ಇರಲಿ. ಶಿವನು ವರಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ನಾಗಗಳ ಸನ್ನಿಧಿಯಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳ ‘ನಾಗಸ್ಥಾನ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅಂತರ್ಧಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮಂಕೀ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿ ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಪಾಪನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಅಧ್ಯಾಯಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.

27 verses

Adhyaya 204

Sarasvatī-māhātmya and the Ritual Order of Dāna–Śrāddha at Prabhāsa (सरस्वतीमाहात्म्यं दानश्राद्धविधिक्रमश्च)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ರೂಪದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸಂವಾದ. ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಕೇಳಿ, ತೀರ್ಥಾಚರಣೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ—‘ಮುಖದ್ವಾರ’ದಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಪುಣ್ಯ, ಸ್ನಾನ–ದಾನಗಳ ಫಲ, ಬೇರೆಡೆ ಮುಳುಗುವಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮ, ಹಾಗೂ ಶ್ರಾದ್ಧದ ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮ: ನಿಯಮಗಳು, ಮಂತ್ರಗಳು, ಅರ್ಹ ಪುರೋಹಿತರು, ಯೋಗ್ಯ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ ದಾನಗಳು. ಈಶ್ವರನು ದಾನ–ಶ್ರಾದ್ಧ ವಿಧಿಕ್ರಮವನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಸರಸ್ವತಿಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪದರಪದರವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿ ಉನ್ನತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸರಸ್ವತಿ ಜಲವು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಪ್ರದವೆಂದು, ಸಮುದ್ರಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಅದು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದುರ್ಲಭವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅವಳು ಲೋಕಸೌಖ್ಯದಾತ್ರೀ, ಶೋಕನಾಶಿನಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ವೈಶಾಖ ಮಾಸ ಮತ್ತು ಸೋಮಸಂಬಂಧಿತ ಆಚರಣೆಗಳ ಅಪರೂಪತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ-ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಇತರ ತಪಸ್ಸುಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ಜಲದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಇರುವವರಿಗೆ ವಿಷ್ಣುಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ವಾಸ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಕಾಣಲಾರದವರನ್ನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಹೀನರಂತೆ ಉಪಮಿಸುತ್ತದೆ. ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ವಿಶಾಲ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಲ ವಿವೇಕಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿ, ಇತರ ನದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರದೊಂದಿಗೆ ಅವಳ ಸಂಗಮವನ್ನು ಪರಮ ತೀರ್ಥವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ದಾನ ಮಹಾಯಜ್ಞಸಮಾನ ಫಲ ನೀಡುತ್ತವೆ, ಸರಸ್ವತಿ ಜಲಸ್ನಾನಿಗಳು ಭಾಗ್ಯವಂತರು ಮತ್ತು ಗೌರವಾರ್ಹರು ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ.

23 verses

Adhyaya 205

श्राद्धविधि-काल- पात्र- ब्राह्मणपरीक्षा (Śrāddha: timing, requisites, and examination of eligible Brāhmaṇas)

ಅಧ್ಯಾಯ 205ರಲ್ಲಿ ದೇವಿ, ಶ್ರಾದ್ಧದ ಪುಣ್ಯಕರ ವಿಧಾನವನ್ನು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಿನದ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾಸ/ಸರಸ್ವತೀ ತೀರ್ಥದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದರ ಆಚರಣೆ—ಎಂದು ಈಶ್ವರನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ದಿನದ ಮುಹೂರ್ತಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸಮೀಪದ ‘ಕುಟಪ-ಕಾಲ’ ಅತ್ಯಂತ ಫಲಪ್ರದವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಕ-ಶುದ್ಧಿಕರ ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ಕುಶ/ದರ್ಭೆ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಎಳ್ಳು (ತಿಲ) ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೇಳಿ, ‘ಸ್ವಧಾ-ಭವನ’ ಸಮಯದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೌಹಿತ್ರ, ಕುಟಪ, ತಿಲ—ಇವು ಶ್ರಾದ್ಧದ ಮೂರು ಪ್ರಶಂಸಿತ ‘ಪಾವನಗಳು’ ಎಂದು, ಜೊತೆಗೆ ಶೌಚ, ಕ್ರೋಧರಹಿತತೆ, ಆತುರವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಮುಂತಾದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಧನವನ್ನು ಶುದ್ಧತೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ಲ/ಶಂಬಲ/ಕೃಷ್ಣ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿ, ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಧನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ನೀಡದೆ, ಫಲ ಅಶುಭ ಸತ್ತೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಪಾತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪರೀಕ್ಷೆ ವಿವರವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ—ವೇದಪಾಂಡಿತ್ಯ, ಶೀಲ, ನಿಯಮ, ಸಂಯಮ ಇರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಯೋಗ್ಯರು; ವಿವಿಧ ದುಶೀಲತೆ, ವೃತ್ತಿ, ನೈತಿಕ ದೋಷಗಳಿಂದ ‘ಅಪಾಂಕ್ತೇಯ’ರಾದವರ ದೀರ್ಘ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಅವರನ್ನು ವರ್ಜಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಆಯ್ಕೆ ಶ್ರಾದ್ಧಫಲವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ।

88 verses

Adhyaya 206

Śrāddha-vidhi-varṇana (श्राद्धविधिवर्णन) — Procedural Discourse on Śrāddha

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಶ್ರಾದ್ಧದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಾರ್ವಣ ವಿಧಾನಗಳ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಆಹ್ವಾನ ಕ್ರಮ, ಅರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಆಸನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಶುದ್ಧತಾ ನಿಯಮಗಳು, ಮುಹೂರ್ತ ವಿಭಾಗದ ಕಾಲನಿರ್ಣಯ, ಹಾಗೆಯೇ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಸಮಿಧೆ, ಕುಶ, ಪುಷ್ಪ, ಆಹಾರಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅನুচಿತ ಸಹಭೋಜನ, ವಿಧಿಭಂಗ, ಅಶುದ್ಧಿ ಮುಂತಾದ ದೋಷಗಳಿಂದ ಪಿತೃಗ್ರಹಣ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನೈತಿಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳಿವೆ. ಜಪ, ಭೋಜನ, ಪಿತೃಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೌನಶಿಸ್ತು, ದೇವಕರ್ಮ–ಪಿತೃಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ದಿಕ್ಕಿನ ನಿಯಮಗಳು, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ದೋಷಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶುಭ–ಅಶುಭ ಮರಗಳು/ಸಮಿಧೆಗಳು, ಹೂಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳು, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧವರ್ಜನೆ, ಹಾಗೂ ಮಲಮಾಸ/ಅಧಿಮಾಸ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಸಗಣನೆಯ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣವೂ ಬರುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ‘ಸಪ್ತಾರ್ಚಿಸ್’ ಸ್ತುತಿಯೊಡನೆ ಮಂತ್ರಸಮೂಹಗಳು ಮತ್ತು ಫಲಶ್ರುತಿ—ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ–ಸಾಗರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪಠನ ಮತ್ತು ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ಶುದ್ಧಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಾನ್ಯತೆ, ಸಮೃದ್ಧಿ, ಸ್ಮರಣೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

125 verses

Adhyaya 207

पात्रापात्रविचारवर्णनम् | Discernment of Worthy and Unworthy Recipients (Pātra–Apātra Vicāra)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲೇ ಈಶ್ವರನು ಶ್ರಾದ್ಧಸಂಬಂಧ ದಾನಗಳ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಫಲವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪಿತೃಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ದಾನ ಹಾಗೂ ಸರಸ್ವತಿಯ ಪವಿತ್ರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ದ್ವಿಜನಿಗೆ ಅನ್ನ ನೀಡುವುದೂ ಅಪಾರ ಪುಣ್ಯಕರವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಧರ್ಮ-ನೀತಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣ ಬರುತ್ತದೆ—ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ ದೋಷ, ಭೂಮಿಹರಣ/ಭೂಚೌರ್ಯದ ನಿಂದೆ, ಮತ್ತು ನಿಷಿದ್ಧ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಧನದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ‘ವೇದವಿಕ್ರಯ’ (ವೇದೋಪದೇಶವನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣ ಮಾಡುವುದು) ಅದರ ವಿಧಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ಮಫಲಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶೌಚ ನಿಯಮಗಳು, ಅಯೋಗ್ಯ ಜೀವನೋಪಾಯಗಳು, ಮತ್ತು ನಿಂದಿತ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಅನ್ನ-ಧನ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಭಕ್ಷಿಸುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಾನಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಯೋಗ್ಯಪಾತ್ರ ಆಯ್ಕೆ—ಶ್ರೋತ್ರಿಯ, ಗುಣವಂತ, ಶೀಲವಂತ—ಅನಿವಾರ್ಯ; ಅಪಾತ್ರರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ದಾನ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ, ಅಹಿಂಸೆ, ಸೇವೆ, ನಿಯಮಿತ ಭೋಗ ಇತ್ಯಾದಿ ಗುಣಗಳ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಅನ್ನದಾನ, ದೀಪದಾನ, ಸುಗಂಧದಾನ, ವಸ್ತ್ರದಾನ, ಶಯ್ಯಾದಾನಗಳ ಫಲಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ವಿಧಿ-ನೈತಿಕ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಒಂದಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

85 verses

Adhyaya 208

दानपात्रब्राह्मणमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Proper Giving, Worthy Recipients, and Brāhmaṇa Eligibility)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ದಾನದ ನಿಖರ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ—ಏನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು, ಯಾರಿಗೆ, ಯಾವಾಗ, ಎಲ್ಲಲ್ಲಿ, ಯಾವ ಪಾತ್ರನಿಗೆ. ಈಶ್ವರನು ಫಲರಹಿತ ಜನ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಫಲರಹಿತ ದಾನಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಸತ್ಜನ್ಮ ಹಾಗೂ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ದಾನದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಷೋಡಶ ಮಹಾದಾನಗಳ ವಿಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ—ಗೋದಾನ, ಹಿರಣ್ಯದಾನ, ಭೂದಾನ, ವಸ್ತ್ರ-ಧಾನ್ಯದಾನ, ಉಪಕರಣಗಳೊಡನೆ ಗೃಹದಾನ ಮುಂತಾದವು। ಮುಂದೆ ದಾನದ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯದ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅಹಂಕಾರ, ಭಯ, ಕೋಪ ಅಥವಾ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ದಾನ ವಿಳಂಬವಾಗಿ ಅಥವಾ ಕ್ಷೀಣ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಶುದ್ಧಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಧರ್ಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ದ್ರವ್ಯದಿಂದ ಮಾಡಿದ ದಾನ ಶೀಘ್ರ ಫಲಪ್ರದ. ಪಾತ್ರಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿ ವಿದ್ಯೆ, ಯೋಗಶೀಲತೆ, ಶಾಂತಿ, ಪುರಾಣಜ್ಞಾನ, ದಯೆ, ಸತ್ಯ, ಶೌಚ ಮತ್ತು ದಮವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಗೋದಾನದಲ್ಲಿ ಗೋದ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿ, ದೋಷಯುಕ್ತ ಅಥವಾ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಪಡೆದ ಗೋದಾನವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿ, ಅಯೋಗ್ಯ ದಾನದ ದುಷ್ಫಲಗಳನ್ನೂ ಎಚ್ಚರಿಸಲಾಗಿದೆ। ಉಪವಾಸ, ಪಾರಣೆ ಮತ್ತು ಶ್ರಾದ್ಧಕಾಲದ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗ್ರತೆ, ಹಾಗೂ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ಯೋಗ್ಯ ಪಾತ್ರರು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಾಗ ಅನುಸರಿಸಬಹುದಾದ ಶ್ರಾದ್ಧ ವಿಧಾನವನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಠಕ-ಆಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಗೌರವ, ದ್ವೇಷಿ ಅಥವಾ ಅವಿನಯಿ ಶ್ರೋತರಿಗೆ ಗ್ರಂಥೋಪದೇಶ ನೀಡದ ಮಿತಿ, ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧಾಪೂರ್ವಕ ಶ್ರವಣ-ದಾನವನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಸಿದ್ಧಿಯ ಅಂಗವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ।

53 verses

Adhyaya 209

मार्कण्डेयेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Māhātmya of Mārkaṇḍeyeśvara (Foundation and Merit Narrative)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ—ಸಾವಿತ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಸಮೀಪ, ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯೇಶ್ವರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪದ್ಮಯೋನಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಋಷಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಪುರಾಣಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಜರಾ-ಅಮರನಾದನು; ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಪದ್ಮಾಸನದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ಧ್ಯಾನಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನನಾದನು. ಯುಗಯುಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಬಂದ ಧೂಳಿನಿಂದ ದೇವಾಲಯ ಮುಚ್ಚಿಹೋಯಿತು; ಎಚ್ಚರಗೊಂಡ ಋಷಿ ತೋಡಿ ಮಹಾದ್ವಾರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ತೆರದು ಪೂಜಾಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ವೃಷಭಧ್ವಜ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವನು ಮಹೇಶ್ವರನ ಪರಮಧಾಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ದೇವಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಮರಣವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವಾಗ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನನ್ನು ‘ಅಮರ’ ಎಂದು ಏಕೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ? ಈಶ್ವರನು ಪೂರ್ವಕಲ್ಪದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಭೃಗುಪುತ್ರ ಮೃಕಂಡುವಿಗೆ ಸತ್ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದರೂ ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ ಆರು ತಿಂಗಳು ಮಾತ್ರವೆಂದು ವಿಧಿಯಿತ್ತು. ತಂದೆ ಉಪನಯನ ಮಾಡಿ ನಿತ್ಯ ನಮಸ್ಕಾರ-ವಂದನೆ ಹಾಗೂ ಗೌರವಶಿಸ್ತನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದನು. ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಬಾಲ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗೆ ‘ದೀರ್ಘಾಯು’ ಎಂದು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ, ಅವನ ಅಲ್ಪಾಯು ತಿಳಿದು ಭಯಪಟ್ಟು ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ಬ್ರಹ್ಮನು ವಿಶೇಷ ನಿಯತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು—ಈ ಬಾಲಕ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ಕಲ್ಪದ ಆದಿ-ಅಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಚರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ತಂದೆಯ ದುಃಖ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿ ಕೃತಜ್ಞ ಭಕ್ತಿ ದೃಢವಾಗುತ್ತದೆ; ಶಿಸ್ತಿನ ವಂದನೆ, ದೈವಾನುಮತಿ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚಿಹೋದರೂ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಮತ್ತೆ ಉಪಾಸನೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವುದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

45 verses

Adhyaya 210

Pulastyēśvaramāhātmya (The Glory of Pulastyēśvara) | पुलस्त्येश्वरमाहात्म्यम्

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತೀರ್ಥೋಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಪವಿತ್ರ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಕುಸೂಚನೆ ಮತ್ತು ದೂರ/ಪರಿಮಾಣ ಸೂಚಕದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಗೊಂಡ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ‘ಉತ್ತಮ’ ಕ್ಷೇತ್ರವಾದ ಪುಲಸ್ತ್ಯೇಶ್ವರಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ವಿಧಾನತಃ (ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ವಿಧಿಯಿಂದ) ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಭಕ್ತಿಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಾಸಕನು ಏಳು ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತವಾದ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ—“ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.” ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸ್ಥಳ-ನಿರ್ದೇಶ, ಪೂಜಾವಿಧಿ ಮತ್ತು ಪಾಪಕ್ಷಯ-ಫಲವನ್ನು ಒಂದೇ ತೀರ್ಥ-ಘಟಕವಾಗಿ ಏಕೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.

3 verses

Adhyaya 211

पुलहेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Pulahēśvara Māhātmya (Glorification of Pulahēśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪುಲಹೇಶ್ವರ ತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ನೈಋತ್ಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಧನುಷ್-ಪ್ರಮಾಣದಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಪುಲಹೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಶಿವಲಿಂಗವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದರ್ಶನ-ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಸ್ಥಳಸೂಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪುಲಹೇಶ್ವರನ ಭಕ್ತಿಮಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಯಾತ್ರಾಫಲ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಿರಣ್ಯದಾನ (ಸ್ವರ್ಣ/ಧನದಾನ) ಮಾಡುವುದನ್ನು ಯಾತ್ರಾಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ವಿಧಿಯಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಂದಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ 211ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಕೊಲೊಫೋನ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

3 verses

Adhyaya 212

Kratvīśvaramāhātmya (क्रत्वीश्वरमाहात्म्यम्) — The Glory of Kratvīśvara

ಈ ಅಧ್ಯಾಯ (212)ದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಪೂಲಹೀಶ್ವರದಿಂದ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಧನುಸ್ಸಿನ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ‘ಕ್ರತ್ವೀಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ‘ಮಹಾಕ್ರತು-ಫಲ’ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳ ಪುಣ್ಯವು ತೀರ್ಥದರ್ಶನದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮಹಿಮೆ ವರ್ಣನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ—ಕ್ರತ್ವೀಶ್ವರನನ್ನು ಕಂಡು ನಮಸ್ಕರಿಸುವ ಮಾನವನಿಗೆ ಪೌಂಡರೀಕ ಯಾಗದ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಏಳು ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ದಾರಿದ್ರ್ಯದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಅಲ್ಲಿ ದುಃಖೋದಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸ್ಥಳಸೂಚನೆ, ನಾಮ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಮತ್ತು ದರ್ಶನಫಲವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.

3 verses

Adhyaya 213

Kaśyapeśvara Māhātmya (काश्यपेश्वरमाहात्म्य) — Glory of the Kaśyapeśvara Shrine

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಕಾಶ್ಯಪೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕು-ಸ್ಥಳ ಸೂಚನೆಯೂ ಇದೆ—ಪೂರ್ವದಿಗ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ “ಹದಿನಾರು ಧನುಸ್ಸು” ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಕಾಶ್ಯಪೇಶ್ವರ ಸ್ಥಿತಿಯಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ಮಾನವನಿಗೆ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂತಾನಪ್ರಾಪ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; “ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ” ಭಾರಿತನಾದವನು ಕೂಡ ಪಾಪಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಇದು ನಿಸ್ಸಂದೇಹ ಫಲಶ್ರುತಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಂದಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಲೋಫನ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

3 verses

Adhyaya 214

कौशिकेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Narrative of the Glory of Kauśikeśvara

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಸ್ವತಃ ಉಪದೇಶರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಕೌಶಿಕೇಶ್ವರ ಶಿವಸ್ಥಾನದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾಶ್ಯಪೇಶ್ವರದಿಂದ ಈಶಾನ (ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಧನುಸ್ಸಿನಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸ್ಥಾನವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಇದನ್ನು ಮಹಾಪಾತಕ-ನಾಶಕ ಹಾಗೂ ಪರಮ ಪಾವನ ತೀರ್ಥವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಾಮಕರಣ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೌಶಿಕನು ವಸಿಷ್ಠನ ಪುತ್ರರನ್ನು ವಧಿಸಿದ ದೋಷದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿ ಪಾಪಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಆ ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವರು ವಾಂಛಿತ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

4 verses

Adhyaya 215

कुमारेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya of Kumāreśvara

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಮārkaṇḍeśvaraದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕುಮಾರೇಶ್ವರ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿ ಎಂಬ ಭಕ್ತನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಶಿವಲಿಂಗದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇಯನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು, ಪರಸ್ತ್ರೀ/ಪರಪುರುಷ ಸಂಬಂಧದಂತಹ ಅತಿಕ್ರಮಣಜನ್ಯ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಉಪಾಯವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬ ಆದರ್ಶ ಭಕ್ತನು ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮಲಿನತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಮತ್ತೆ ‘ಕೌಮಾರ’—ಯೌವನಸಮಾನ ನಿರ್ಮಲ ಶುದ್ಧತೆ—ಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಎರಡನೇ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾಲಿ, ಪಿತೃ/ಪೂರ್ವಜವಧದಂತಹ ಭೀಕರ ಪಾಪ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕವೂ ಅಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಆ ಪಾಪದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ದೇವರ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಒಂದು ಬಾವಿಯನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಸ್ವಾಮಿ-ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಲಿಂಗವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರೆ ದೋಷವಿಮುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮೀಪುರ ಎಂಬ ಮಹಾದಿವ್ಯ ನಗರಪ್ರಾಪ್ತಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದಾನವಿಧಿ—ಸ್ವಾಮಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದ್ವಿಜನಿಗೆ ಶಾತಕುಂಭ-ಸುವರ್ಣದ ‘ತಾಮ್ರಚೂಡ’ ವಸ್ತುವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

8 verses

Adhyaya 216

Gautameśvara-māhātmya (गौतमेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Gautameśvara Liṅga

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಒಂದು ಶೈವ ತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹದಿನೈದು ಧನುಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ‘ಗೌತಮೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲಿಂಗವಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುರುಹತ್ಯೆಯ ಪಾಪದಿಂದ ಹಾಗೂ ಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಗೌತಮ ಋಷಿಯು ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯಿಂದ ಆ ಪಾಪಭಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದನೆಂದು ಕಥನ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ವಿಧಿ—ನದಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ಸ್ನಾನ, ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ನಿಯಮಬದ್ಧ ಪೂಜೆ, ಮತ್ತು ಕಪಿಲಾ (ಕಂದುಬಣ್ಣದ) ಹಸುವಿನ ದಾನ. ಇದರಿಂದ ಪಂಚಮಹಾಪಾತಕಗಳಿಂದ ವಿಮೋಚನೆ, ಪಾವಿತ್ರ್ಯ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಪ್ರಾಪ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

4 verses

Adhyaya 217

Devarājeśvara-māhātmya (Glorification of Devarājeśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ದೇವರಾಜೇಶ್ವರದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗೌತಮೇಶ್ವರದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬಹುದೂರವಲ್ಲದೆ, ಹದಿನಾರು ಧನು ದೂರದಲ್ಲಿ ದೇವರಾಜೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವು ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಥಳವಿವರಣೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದವನು ಪಾಪದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಕಾರಣ-ಫಲ ಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದಾಗಿ, ಸಮಾಹಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿ ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಯಾವ ಮಾನವನಾದರೂ ಮಾನವದೇಹಸಂಭವ ಪಾತಕಗಳಿಂದಲೂ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಿಯಮೋಪದೇಶವಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಲೊಫೋನಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣ (81,000 ಶ್ಲೋಕಗಳು) ಯ ಪ್ರಭಾಸ ಖಂಡ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ವಿಭಾಗದ ‘ದೇವರಾಜೇಶ್ವರ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ’ ಎಂಬ 217ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

3 verses

Adhyaya 218

Mānaveśvara Māhātmya (The Glory of Mānaveśvara) | मानवेश्वरमाहात्म्य

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಈಶ್ವರಪ್ರೋಕ್ತ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತತ್ತ್ವೋಪದೇಶದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಮನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಈ ಲಿಂಗವು “ಮಾನವ-ಲಿಂಗ” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ತನ್ನದೇ ಪುತ್ರವಧದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪಾಪದೋಷಭಾರದಿಂದ ಕಲುಷಿತನಾದ ಮನು ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಾಪಹರವೆಂದು ತಿಳಿದು, ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ-ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಅವನು ಆ ದೋಷಭಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಫಲವೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ—ಯಾವ ಮಾನವಭಕ್ತನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ಮಾನವ-ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಪಾಪಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಂದಮಹಾಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿನ “ಮಾನವೇಶ್ವರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ” ಎಂಬ 218ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಕೊಲೋಫನ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ।

4 verses

Adhyaya 219

मार्कण्डेयेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Mārkaṇḍeyeśvara and associated liṅgas near Mārkaṇḍeya’s āśrama)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರ ಆಶ್ರಮದ ಸಮೀಪದ ಆಗ್ನೇಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಹಾಗೂ ಲಿಂಗಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗುಹಾಲಿಂಗ—ನೀಲಕಂಠ ಎಂದೂ ಖ್ಯಾತ—ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೇಳಿ, ಅದು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿಂದ ಪೂಜಿತವಾಗಿದ್ದು ‘ಎಲ್ಲ ಪಾಪಾವಶೇಷ ನಾಶಕ’ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಐಶ್ವರ್ಯ, ಸಂತಾನ, ಪಶುಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ತೃಪ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಇದೆ. ಮುಂದೆ ತಪಸ್ವಿಗಳ ಕಾಣಬಹುದಾದ ಆಶ್ರಮಗಳು, ಗುಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಲಿಂಗಸಂಬಂಧಿತ ಸ್ಥಳಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಬರುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ವಿಧಿಯಾಗಿ, ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರ ಸಮೀಪ ಲಿಂಗಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಿದರೆ ವಿಶಾಲ ವಂಶಪರಂಪರೆಗಳಿಗೂ ಉನ್ನತಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಸಮಾಜವ್ಯಾಪಕ ಪುಣ್ಯಸಾಧನೆಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ತಂತ್ರವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ‘ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳು ಶಿವಮಯ; ಎಲ್ಲವೂ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ’ ಎಂದು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೇಳಿ, ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ ವಿದ್ಯಾವಂತನು ಶಿವಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವರು, ರಾಜರು, ಮಾನವರು ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಂದ ಲಿಂಗಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಾಗೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಉಪಾಯವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಶಿವತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಹಾಪಾತಕಗಳೂ ಶಮನವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರನ ವೃತ್ರವಧೋತ್ತರ ಶುದ್ಧಿ, ಸಂಗಮಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಪೂಜೆ, ಅಹಲ್ಯೆಯ ಪುನರುದ್ಧಾರ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಥೆಗಳು ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಬಂದು, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಾರವನ್ನು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯಾಶ್ರಮ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ.

22 verses

Adhyaya 220

वृषध्वजेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Vṛṣadhvajeśvara Māhātmya (Glorification of Vṛṣadhvajeśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ‘ತ್ರಿಲೋಕಪೂಜಿತ’ ವೃಷಧ್ವಜೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದು ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ನಿಖರ ಸ್ಥಳಸೂಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಶಿವತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—ಶಿವನು ಅಕ್ಷರ, ಅವ್ಯಕ್ತ; ಅವನಿಗಿಂತ ಮೇಲಾದ ಪರತತ್ತ್ವವಿಲ್ಲ; ಯೋಗದಿಂದ ಅನುಭವಗಮ್ಯ; ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮಹಾಪುರುಷ—ಅವನ ಕೈ-ಕಾಲು, ಕಣ್ಣು, ಶಿರ, ಮುಖಗಳು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಇರುವಂತೆ ಸರ್ವಾತ್ಮಭಾವದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಪೃಥು, ಮರುತ್ತ, ಭರತ, ಶಶಬಿಂದು, ಗಯ, ಶಿಬಿ, ರಾಮ, ಅಂಬರೀಷ, ಮಾಂಧಾತೃ, ದಿಲೀಪ, ಭಗೀರಥ, ಸುಹೋತ್ರ, ರಂತಿದೇವ, ಯಯಾತಿ, ಸಾಗರ ಮೊದಲಾದ ರಾಜರು ಪ್ರಭಾಸವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಯಜ್ಞಗಳೊಂದಿಗೆ ವೃಷಧ್ವಜೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದರು ಎಂಬ ದೃಷ್ಠಾಂತಗಳಿಂದ ಮಹಿಮೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಜನ್ಮ-ಮರಣ, ಜರಾ-ವ್ಯಾಧಿ, ಕ್ಲೇಶಗಳ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಪುನಃಪುನಃ ನೆನಪಿಸಿ, ಅಸಾರ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಿವಾರ್ಚನೆಯೇ ‘ಸಾರ’ ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಿ ನೀಡುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ—ಭಕ್ತನಿಗೆ ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಕಲ್ಪದ್ರುಮದಂತೆ ಫಲ, ಕುಬೇರನೂ ಸೇವಕನಂತೆ ಎಂಬ ಉಪಮೆ. ಅಲ್ಪೋಪಚಾರಕ್ಕೂ ಮಹಿಮೆ: ಐದು ಹೂಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೂ ಹತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧಗಳ ಫಲ. ವೃಷಧ್ವಜ ಸಮೀಪ ವೃಷದಾನವು ಪಾಪಕ್ಷಯಕ್ಕೂ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾಫಲ ಸಂಪೂರ್ಣತಕ್ಕೂ ವಿಧಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

14 verses

Adhyaya 221

ऋणमोचनमाहात्म्यवर्णनम् (R̥ṇamocana Māhātmya—Theological Account of Debt-Release at Prabhāsa)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ “ಋಣಮೋಚನ” ಎಂಬ ಲಿಂಗ-ತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದರ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಮಾತೃ–ಪಿತೃ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪಿತೃಋಣ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳು ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಒಂದು ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಮಹಾದೇವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ವರ ಕೇಳಿರಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪಿತೃಗಳು—ದೇವ, ಋಷಿ, ಮಾನವರೆಲ್ಲರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದರೂ ಪಿತೃಋಣ ಮತ್ತು ಪಾಪಮಲದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಬೇಕು; ಸರ್ಪ, ಅಗ್ನಿ, ವಿಷ ಇತ್ಯಾದಿಯಿಂದ ಅಕ್ರಮ ಮರಣ ಹೊಂದಿದವರು, ಅಥವಾ ಸಪಿಂಡೀಕರಣ, ಏಕೋದಿಷ್ಟ/ಷೋಡಶ ಅರ್ಪಣೆ, ವೃಷೋತ್ಸರ್ಗ, ಶೌಚಾದಿ ಕರ್ಮಗಳು ಅಪೂರ್ಣವಾದ ಪಿತೃಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ತರ್ಪಣದಿಂದ ಉತ್ತಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ವರ ಬೇಡುತ್ತಾರೆ. ಈಶ್ವರನು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಪಿತೃಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು ಪವಿತ್ರ ಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪಿತೃತರ್ಪಣ ಮಾಡಿದರೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಉದ್ಧಾರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಮಹಾಪಾಪಿಗಳಿಗೂ ಮಹೇಶ್ವರನು ವರಪ್ರದಾತ. ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಪಿತೃಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಲಿಂಗಪೂಜೆ ಪಿತೃಋಣಮೋಚನಕ್ಕೆ ಕಾರಣ; ಋಣದಿಂದ ಮೋಚನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ “ಋಣಮೋಚನ” ಎಂಬ ಹೆಸರು. ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಚಿನ್ನ ಇಟ್ಟು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ನೂರು ಗೋ ದಾನದ ಸಮಾನ ಪುಣ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿ, ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಆ ಪಿತೃಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.

18 verses

Adhyaya 222

रुक्मवतीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Rukmavatīśvara Māhātmya (Account of the Glory of Rukmavatīśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ “ಈಶ್ವರ ಉವಾಚ” ಎಂಬ ದಿವ್ಯವಚನವಾಗಿ ರುಕ್ಮವತೀ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ರುಕ್ಮವತೀಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಸರ್ವಶಾಂತಿಕರ, ಪಾಪನಾಶಕ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಫಲಪ್ರದ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಯಾತ್ರಾ-ವಿಧಿಯ ಕ್ರಮ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ—ಸಂಬಂಧಿತ ಮಹಾತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಸಮಪ್ಲಾವನ/ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಆಮೇಲೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಧನದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಪುಣ್ಯವೃದ್ಧಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ತೀರ್ಥ, ಲಿಂಗ, ಸ್ನಾನ-ಅಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು ದಾನಗಳ ಏಕೀಕೃತ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಪಾಪಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅಭೀಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

3 verses

Adhyaya 223

Puruṣottama-tīrtha and Pretatīrtha (Gātrotsarga) Māhātmya — पुरुषोत्तमतीर्थ-प्रेततीर्थ(गात्रोत्सर्ग)माहात्म्य

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿತ ಲಿಂಗವನ್ನೂ ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ತೀರ್ಥವನ್ನೂ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದು ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರೇತತೀರ್ಥ’ ಎಂದು, ನಂತರ ‘ಗಾತ್ರೋತ್ಸರ್ಗ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಋಣಮೋಚನ ಮತ್ತು ಪಾಪಮೋಚನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಳಭೂಗೋಳವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಅಥವಾ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಪಾಪಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪುರುಷೋತ್ತಮನ ವಾಸವಿದೆ; ನಾರಾಯಣ, ಬಲಭದ್ರ, ರುಕ್ಮಿಣೀ ಪೂಜೆ ತ್ರಿವಿಧ ಪಾಪಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಶ್ರಾದ್ಧ ಮತ್ತು ಪಿಂಡದಾನದಿಂದ ಪಿತೃಗಳು ಪ್ರೇತಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದೆ ಗೌತಮ ಋಷಿಯ ಕಥೆ. ಐದು ಭಯಾನಕ ಪ್ರೇತಗಳು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ತಮ್ಮ ಹೆಸರುಗಳು ಹಿಂದಿನ ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಬಂದ ನೈತಿಕ ಗುರುತುಗಳೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ—ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದು, ದ್ರೋಹ, ಹಾನಿಕರ ಚಾಡಿ/ಸುದ್ದಿ ನೀಡುವುದು, ದಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ. ಪ್ರೇತರಿಗೆ ಅಶುಚಿ ಆಹಾರ ಮೂಲಗಳು, ಮತ್ತು ಪ್ರೇತಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ವರ್ತನೆಗಳು—ಸುಳ್ಳು, ಕಳ್ಳತನ, ಗೋ/ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹಿಂಸೆ, ನಿಂದೆ, ಜಲದೂಷಣ, ವಿಧಿ-ಕರ್ಮಗಳ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ—ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ, ದೇವಪೂಜೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಕ್ತಿ, ಶಾಸ್ತ್ರಶ್ರವಣ, ಪಂಡಿತಸೇವೆ ಪ್ರೇತತ್ವವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಗೌತಮನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಐದನೆಯ ‘ಪರ್ಯುಷಿತ’ನಿಗೆ ಉತ್ತರಾಯಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಅಗತ್ಯ. ಮುಕ್ತ ಪ್ರೇತ ವರ ನೀಡುತ್ತದೆ—ಈ ಸ್ಥಳ ‘ಪ್ರೇತತೀರ್ಥ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುವವರ ಸಂತತಿ ಪ್ರೇತಭಾವಕ್ಕೆ ಬೀಳದು; ಕೇಳುವುದು ಮತ್ತು ದರ್ಶನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮಹಾಯಜ್ಞಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

88 verses

Adhyaya 224

इन्द्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Indreśvara Māhātmya: The Glory of Indra’s Liṅga)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಪುರುಷೋತ್ತಮನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಲಿಂಗವೊಂದು ಇದೆ; ಅದು “ಪಾಪಮೋಚನ” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ವೃತ್ರವಧೆಯ ನಂತರ ಇಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಸದೃಶ ಅಶೌಚದ ಭಾರ ಬಿತ್ತು; ದೇಹದಲ್ಲಿ ವರ್ಣವಿಕಾರ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಂಧ ಉಂಟಾಗಿ, ತೇಜಸ್ಸು, ಬಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು. ನಾರದಾದಿ ಋಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ದೇವಗಣಗಳು ಪಾಪಹರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾದ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂದ್ರನು ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಧೂಪ, ಸುಗಂಧ, ಚಂದನಲೇಪನ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪೂಜೆಯ ಫಲವಾಗಿ ದುರ್ಗಂಧ ಮತ್ತು ವರ್ಣವಿಕಾರ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ; ಅವನ ರೂಪ ಮತ್ತೆ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಇಂದ್ರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ಲಿಂಗವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವನು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯಂತಹ ಮಹಾಪಾಪಗಳನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವೇದಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಗೋদান ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ನೆರವೇರಿಸುವುದು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಸಂಬಂಧಿತ ಕಷ್ಟಶಮನಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕ ಕರ್ಮಗಳೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

11 verses

Adhyaya 225

Narakeśvara-darśana and the Catalogue of Narakas (Ethical-Theological Discourse)

ಈಶ್ವರನು ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನರಕೇಶ್ವರನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದು ಪಾಪನಾಶಕವೆಂದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಮಥುರೆಯ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಾಂತ—ಅಗಸ್ತ್ಯಗೋತ್ರದ ದೇವಶರ್ಮ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ದಾರಿದ್ರ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾನೆ; ಯಮನ ದೂತನು ಬೇರೆ ‘ದೇವಶರ್ಮ’ನನ್ನು ಕರೆತರುವಂತೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ದಾಖಲೆ-ತಪ್ಪಿನಿಂದ ಈತನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಯಮನು ತಪ್ಪನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ ಧರ್ಮರಾಜನಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ನಿಯತಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಮರಣ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಗಾಯಾದಿಗಳಿದ್ದರೂ ಯಾರೂ ‘ಅಕಾಲ’ವಾಗಿ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ದೃಶ್ಯ ನరకಲೋಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಯಮನು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ನರಕಗಳನ್ನು ಗಣನೆ ಮಾಡಿ, ವಿಶ್ವಾಸಘಾತ, ಸುಳ್ಳು ಸಾಕ್ಷಿ, ಕಠೋರ ಹಾಗೂ ವಂಚಕ ವಾಣಿ, ಪರಸ್ತ್ರೀಗಮನ, ಕಳ್ಳತನ, ವ್ರತಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಹಿಂಸೆ, ಗೋಹಿಂಸೆ, ದೇವ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದ್ವೇಷ, ದೇವಾಲಯ/ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧನ ಅಪಹರಣೆ ಮುಂತಾದ ಅಧರ್ಮಗಳನ್ನು ನರಕಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಕಾರಣಗಳೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಮೋಕ್ಷೋಪದೇಶ—ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನರಕೇಶ್ವರ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದವನು ನರಕವನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ; ಈ ಲಿಂಗವನ್ನು ಯಮನು ಶಿವಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಕಾಪಾಡಬೇಕು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿ-ಫಲಶ್ರುತಿ—ಆಜೀವ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಪರಮಗತಿ; ಆಶ್ವಯುಜ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶಿಯ ಶ್ರಾದ್ಧದಿಂದ ಅಶ್ವಮೇಧಸಮಾನ ಪುಣ್ಯ; ವೇದಜ್ಞ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಕಪ್ಪು ಜಿಂಕಚರ್ಮ ದಾನ ತಿಲಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ತಕ್ಕ ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಗೌರವ ನೀಡುತ್ತದೆ.

47 verses

Adhyaya 226

मेघेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Meghēśvara Māhātmya (Glorification of Meghēśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೈಋತ್ಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಇರುವ ‘ಮೇಘೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಾಪಮೋಚಕ ಹಾಗೂ ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶಕ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಅನಾವೃಷ್ಟಿ-ಭಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಮುದಾಯದ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ—ಅಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಶಾಂತಿಕರ್ಮ ನಡೆಸಬೇಕು; ವಾರುಣೀ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಜಲದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ/ಅಭಿಷೇಕಿಸಬೇಕು; ಇದು ಮಳೆಯ ಆಮಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಕ್ರಮ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿಧಿ. ಮೇಘದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಲಿಂಗವನ್ನು ನಿತ್ಯ ಪೂಜಿಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅನಾವೃಷ್ಟಿಯ ಭಯ ಉದಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ನಿಯಮಬದ್ಧ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜಸ್ಥಿರತೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

4 verses

Adhyaya 227

बलभद्रेश्वरमाहात्म्य (Glory of Balabhadreśvara Liṅga)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ, ಬಲಭದ್ರನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಲಿಂಗದ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಮಹಾಪಾಪಹರ, ‘ಮಹಾಲಿಂಗ’ ಹಾಗೂ ಮಹಾಸಿದ್ಧಿ-ಫಲಪ್ರದ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಪಾಪಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಬಲಭದ್ರನೇ ವಿಧಿನಂತೆ ಈ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಭಕ್ತಿಯ ಪೂಜಾಕ್ರಮ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪಾದಿಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಿ ಯಥಾವಿಧಿ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ತೃತೀಯ ರೇವತೀ-ಯೋಗದ ವೇಳೆ ಈ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿದ ಭಕ್ತನು ‘ಯೋಗೇಶ-ಪದ’ವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಇದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಂದಮಹಾಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಪ್ರಥಮ ಭಾಗದ 227ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

4 verses

Adhyaya 228

भैरवेश-मातृस्थान-विधानम् | Rite of Bhairaveśa at the Supreme Mothers’ Shrine

ಅಧ್ಯಾಯ ೨೨೮ರಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶವಾಗಿ ‘ಭೈರವೇಶ’ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರಮ ‘ಮಾತೃಸ್ಥಾನ’ವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದು ‘ಸರ್ವಭಯ-ವಿನಾಶನ’ವೆಂದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯೋಗಿನಿಯರು ಮತ್ತು ಮಾತೃ ದೇವತೆಗಳ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಭಯ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಯತಾತ್ಮವಂತನಾದ ಸಾಧಕನು ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಬಲಿ-ನೈವೇದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಕಾಲನಿಯಮ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯೋಗಿನಿಯರೂ ಮಾತೃಗಣವೂ ಭಕ್ತನನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪುತ್ರನಂತೆ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಆತ್ಮಸಂಯಮ, ಕ್ಷೇತ್ರ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಭಯಹರಣ ಫಲ—ಇವುಗಳ ಸಮನ್ವಯ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

3 verses

Adhyaya 229

गंगामाहात्म्यवर्णनम् (Gaṅgā-māhātmya: Discourse on the Glory of the Gaṅgā at Prabhāsa)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ತ್ರಿಪಥಗಾಮಿನೀ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು. ಆ ಗಂಗಾ ಸ್ವಯಂಭೂ ಪವಿತ್ರ ಧಾರೆ; ವಿಷ್ಣುವು ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಹೊರತಂದು, ಯಾದವರ ಹಿತಕ್ಕೂ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಶಮನಕ್ಕೂ ಪ್ರವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ—ಹಿಂದಿನ ಪುಣ್ಯಸಂಚಯದಿಂದಲೂ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು—ಮತ್ತು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ಮಾಡಿದ/ಮಾಡದ ಕರ್ಮಗಳ ಕುರಿತು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಜಾಹ್ನವೀ ಜಲಸ್ನಾನದ ಪುಣ್ಯವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಾನಕ್ಕೆ ಸಮವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ದರ್ಶನ ದುರ್ಳಭವೆಂದು ಸೂಚಿಸಿ, ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ/ಜಾಹ್ನವೀ ತೀರ್ಥದ ಸ್ನಾನ-ದಾನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉನ್ನತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

6 verses

Adhyaya 230

गणपतिमाहात्म्यवर्णनम् | Gaṇapati-Māhātmya (Account of Gaṇeśa’s Glory in Prabhāsa)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ನೇಮಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನಾದ ಗಣಪತಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಗಣಪತಿ ಗಂಗೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದು, ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ತೊಡಗಿರುವನೆಂದು ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಮಾಘಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಅವನಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜಾವಿಧಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದಿವ್ಯ ಮೋದಕವನ್ನು ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಪುಷ್ಪ, ಧೂಪ ಮೊದಲಾದ ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ಈ ಪೂಜೆಯ ಫಲ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ—ಉಪಾಸಕನಿಗೆ ವಿಘ್ನಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗೆ ವಾಸಿಸುವ/ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಈ ಭರವಸೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದ ಪ್ರಥಮ ವಿಭಾಗ ‘ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ’ದ 230ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ, ‘ಗಣಪತಿಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನ’ ಎಂದು ಕೊಲೊಫೋನ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

4 verses

Adhyaya 231

जांबवतीतीर्थमाहात्म्यम् / The Māhātmya of the Jāmbavatī Tīrtha

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾಂಬವತೀ ನದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪುರಾಣಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಂಬವತೀ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಜಾಂಬವತೀ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ವರ್ತಮಾನ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ; ಶೋಕಾಕುಲ ಅರ್ಜುನನು ಯಾದವವಂಶದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಮಹಾವಿಪತ್ತನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ—ಬಲದೇವ, ಸಾತ್ಯಕಿ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ಯಾದವರ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಯಾದವ ಸಮುದಾಯದ ಭಂಗವನ್ನು ಧರ್ಮ-ಇತಿಹಾಸದ ದೊಡ್ಡ ಮುರಿತವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪತಿಯ ಮರಣವಾರ್ತೆ ಕೇಳಿ ಜಾಂಬವತೀ ಗಂಗಾತಟದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮದಾಹ ಮಾಡಿ ಚಿತಾಭಸ್ಮವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ದಿವ್ಯ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ನದಿರೂಪ ಪಡೆದು ಸಮುದ್ರದತ್ತ ಹರಿಯುತ್ತಾಳೆ; ಹೀಗೆ ಆ ಜಲಧಾರೆ ತೀರ್ಥವಾಗಿ ಪವಿತ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ—ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ವಂಶದ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ವೈಧವ್ಯದ ದುಃಖ ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಪುರುಷನಾಗಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

9 verses

Adhyaya 232

Pāṇḍava-kūpa-pratiṣṭhā and Vaiṣṇava-sānnidhya at Prabhāsa (पाण्डवकूप-प्रसङ्गः)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನೂ ಪಾಂಡವ-ಕೂಪ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ವನವಾಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು ಶಾಂತಚಿತ್ತದಿಂದ ಕೆಲಕಾಲ ಅಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ನೀರು ದೂರವಾಗಿರುವುದು ಅಡಚಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆಗ ದ್ರೌಪದಿಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಆಶ್ರಮದ ಸಮೀಪವೇ ಒಂದು ಕೂಪ (ಬಾವಿ) ತೋಡಿ ಜಲಸ್ರೋತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ದ್ವಾರಕೆಯಿಂದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಯಾದವರೊಂದಿಗೆ (ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಸಾಂಬ ಮೊದಲಾದವರೊಂದಿಗೆ) ಆಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಔಪಚಾರಿಕ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ವರ ಕೇಳಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಆ ಕೂಪದ ಬಳಿ ಕೃಷ್ಣನ ನಿತ್ಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಬೇಡಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವರು ಕೃಷ್ಣಕೃಪೆಯಿಂದ ವೈಷ್ಣವ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಭಕ್ತಿ-ಮೋಕ್ಷತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈಶ್ವರನು ವರವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ; ಬಳಿಕ ಕೃಷ್ಣನು ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ಅಶ್ವಮೇಧಸಮಾನ ಪುಣ್ಯ; ತರ್ಪಣ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನದಿಂದಲೂ ಯಥೋಚಿತ ಫಲವೃದ್ಧಿ. ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿತ್ರೀಪೂಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ ‘ಪರಮ ಪದ’ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಸಂಪೂರ್ಣ ತೀರ್ಥಫಲ ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಗೋಧಾನ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

20 verses

Adhyaya 233

पाण्डवेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Pandaveśvara Māhātmya—Account of the Glory of Pāṇḍaveśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಐದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಲಿಂಗಗಳ ಸಮೂಹದ ಕುರಿತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ತತ್ತ್ವೋಪದೇಶ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಪಾಂಡವರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ-ಸ್ಮೃತಿ ಮತ್ತು ಆರಾಧನಾ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ—ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವನು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ-ಯುಕ್ತ ಲಿಂಗಪೂಜೆಯ ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ।

3 verses

Adhyaya 234

दशाश्वमेधिकतीर्थमाहात्म्य (Māhātmya of the Daśāśvamedhika Tīrtha)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ‘ದಶಾಶ್ವಮೇಧಿಕ’ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತೀರ್ಥದ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ತ್ರಿಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಮಹಾಪಾಪನಾಶಕವಾದ ಸ್ಥಳದ ಕಡೆ ಯಾತ್ರಿಕನನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ ಕಥೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ರಾಜ ಭರತನು ಹತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅನನ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದು ಯಜ್ಞಾಹುತಿಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು. ಸಂತುಷ್ಟ ದೇವತೆಗಳು ವರ ನೀಡಲು ಮುಂದಾದಾಗ, ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಯಾವ ಭಕ್ತನಿಗೂ ಹತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧಗಳ ಪುಣ್ಯಫಲ ದೊರಕಲಿ ಎಂದು ಭರತನು ಬೇಡಿದನು. ದೇವತೆಗಳು ತೀರ್ಥದ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರಿಂದ, ಅದು ಪಾಪಕ್ಷಯಕರವಾದ ‘ದಶಾಶ್ವಮೇಧಿಕ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು ಎಂದು ಈಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ತೀರ್ಥ ಐಂದ್ರ–ವಾರುಣ ಗುರುತುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವುದಾಗಿ, ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿಯೂ ಮಹಾತೀರ್ಥಸಮೂಹಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವಾಗಿಯೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ—ಅಲ್ಲಿ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದರೆ ಶಿವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆನಂದ; ಮಾನವೇತರ ಜನ್ಮಗಳ ಜೀವಿಗಳೂ ಉನ್ನತ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ತಿಲೋದಕದಿಂದ ಪಿತೃತರ್ಪಣ ಮಾಡಿದರೆ ಪ್ರಳಯವರೆಗೆ ಪಿತೃಗಳು ತೃಪ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಪೂರ್ವಯಜ್ಞಗಳು, ಇಂದ್ರನು ಇಲ್ಲಿ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿ ದೇವರಾಜತ್ವ ಪಡೆದದ್ದು, ಕಾರ್ತವೀರ್ಯನ ಶತಯಜ್ಞಗಳು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಇಲ್ಲಿ ಮರಣಿಸಿದವರಿಗೆ ಅಪುನರ್ಭವ ಮತ್ತು ವೃಷೋತ್ಸರ್ಗದಿಂದ ಎತ್ತಿನ ರೋಮಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗೋನ್ನತಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

16 verses

Adhyaya 235

Śatamedhādi Liṅgatraya Māhātmya (Glory of the Three Liṅgas: Śatamedha, Sahasramedha, Koṭimedha)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ “ಅನುತ್ತಮ ತ್ರಿಲಿಂಗ”ವನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಲು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಶತಮೇಧ ಲಿಂಗವಿದ್ದು, ಅದು ನೂರು ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಕಾರ್ತವೀರ್ಯನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ನೂರು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದರ ಮಹಿಮೆ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಸರ್ವ ಪಾಪಭಾರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಕೋಟಿಮೇಧ; ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಸಂಖ್ಯ (ಕೋಟಿ) ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಮಹಾದೇವನನ್ನು “ಶಂಕರ, ಲೋಕಹಿತಕರ”ನೆಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನೆಂದು ನಿರೂಪಣೆ. ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಕ್ರತು (ಸಹಸ್ರಮೇಧ) ಲಿಂಗ; ಶಕ್ರ/ಇಂದ್ರನು ಸಾವಿರ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ದೇವತೆಗಳ ಆದಿದೇವನಾಗಿ ಮಹಾಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಗಂಧ-ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ, ಪಂಚಾಮೃತ ಮತ್ತು ಜಲದಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವ ವಿಧಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತ; ಭಕ್ತರು ಲಿಂಗನಾಮಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದನೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ತೀರ್ಥಫಲ ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಗೋ-ದಾನವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ “ಹತ್ತು ಕೋಟಿ ತೀರ್ಥಗಳು” ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಸ್ಥ ತ್ರಿಲಿಂಗ ಸಮೂಹವು ಸರ್ವತ್ರ ಪಾಪನಾಶಕವೆಂದು ಉಪಸಂಹಾರ.

9 verses

Adhyaya 236

दुर्वासादित्यमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Durvāsā-Āditya (Sūrya) at Prabhāsa

ಅಧ್ಯಾಯ 236ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗಿನ ‘ದುರ್ವಾಸಾ-ಆದಿತ್ಯ’ (ಸೂರ್ಯ) ತೀರ್ಥದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿ ದುರ್ವಾಸರು ನಿಯಮ-ಸಂಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಸೂರ್ಯೋಪಾಸನೆ ನಡೆಸಿದರು. ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ದುರ್ವಾಸರು ಭೂಮಿ ಇರುವವರೆಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ನಿತ್ಯನಿವಾಸ, ತೀರ್ಥದ ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಮೂರ್ತಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಇರಲಿ ಎಂದು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ. ಸೂರ್ಯನು ಒಪ್ಪಿ ಯಮುನಾ ನದಿರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮರಾಜ ಯಮನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿಯಮಪಾಲನೆಗೆ ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಗೃಹಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ. ಮುಂದೆ ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳದ ವಿವರಗಳು—ಯಮುನೆಯ ಭೂಗರ್ಭಮಾರ್ಗದ ಉದ್ಭವ, ಒಂದು ಕುಂಡದ ಉಲ್ಲೇಖ, ‘ದುಂದುಭಿ’/ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲ ಸಂಬಂಧ—ಕಥಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಪಿತೃತರ್ಪಣದ ಫಲಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ನಂತರ ಕಾಲಾಚರಣೆಗಳು—ಮಾಘ ಶುಕ್ಲ ಸಪ್ತಮಿಗೆ ದುರ್ವಾಸಾ-ಅರ್ಕಪೂಜೆ, ಮಾಧವ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ-ಸೂರ್ಯಪೂಜೆ, ದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪ ಸೂರ್ಯ ಸಹಸ್ರನಾಮ ಪಠಣ—ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯವೃದ್ಧಿ, ಮಹಾಪಾಪಶಮನ, ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ, ರಕ್ಷೆ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿ ಹೇಳಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಗವ್ಯೂತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಸೀಮೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವರ ಅನಧಿಕಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

34 verses

Adhyaya 237

यादवस्थलोत्पत्तौ वज्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Origin of Yādava-sthala and the Māhātmya of Vajreśvara

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶಿವ–ದೇವಿ ಸಂವಾದರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದಲ್ಲಿನ ‘ಯಾದವಸ್ಥಳ’ದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ವಜ್ರೇಶ್ವರ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಯಾದವಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಪಾರ ಯಾದವ ಸೇನೆ ನಾಶವಾಯಿತು. ದೇವಿ ಕಾರಣ ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ: ವಾಸುದೇವನ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ವೃಷ್ಣಿ, ಅಂಧಕ, ಭೋಜರು ಏಕೆ ನಾಶರಾದರು? ಶಿವನು ಶಾಪಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಸಾಂಬನು ಸ್ತ್ರೀವೇಷ ಧರಿಸಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ಕಣ್ವ, ನಾರದಾದಿ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಾಡಿದನು; ಕ್ರುದ್ಧ ಋಷಿಗಳು ಸಾಂಬನಿಂದ ಕುಲನಾಶಕಾರಕ ಲೋಹ ‘ಮುಷಲ’ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಲಿ ಎಂದು ಶಪಿಸಿದರು. ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಮ ಮತ್ತು ಜನಾರ್ದನರ ಹೆಸರು ಬೇರ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಕಾಲನಿಯತಿಯ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಷಲ ಹುಟ್ಟಿ ಪುಡಿಯಾಗಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ದ್ವಾರಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಭೀಕರ ಅಪಶಕುನಗಳು—ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಪರ್ಯಾಸ, ಅಶುಭ ಧ್ವನಿಗಳು, ಪ್ರಾಣಿವೈಕೃತ್ಯ, ಯಜ್ಞವಿಘ್ನ, ಭಯಾನಕ ಕನಸುಗಳು—ಧರ್ಮಸೂಚನೆಯಂತೆ ಹರಡುತ್ತವೆ. ಕೃಷ್ಣನು ಪ್ರಭಾಸ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ ಯಾದವರೊಳಗಿನ ವೈರವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ, ಸಾತ್ಯಕಿ–ಕೃತವರ್ಮಾದಿ ಪ್ರಸಂಗಗಳಿಂದ ಹಿಂಸೆ ಉಕ್ಕಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಕರಾವಳಿಯ ನಾರುಗಳು ವಜ್ರಸಮಾನ ಮುಷಲಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡು ಋಷಿಶಾಪ (ಬ್ರಹ್ಮದಂಡ) ಮತ್ತು ಕಾಲದ ಕಾರ್ಯಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ದಹನಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿಸಂಚಯಗಳಿಂದ ಆ ಪ್ರದೇಶ ‘ಯಾದವಸ್ಥಳ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ವಾರಸ ವಜ್ರನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು, ನಾರದೋಪದೇಶದಿಂದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದು ವಜ್ರೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜಾಂಬವತೀಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ವಜ್ರೇಶ್ವರ ಪೂಜೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ, ಷಟ್ಕೋಣ ಉಪಹಾರಗಳ ವಿಧಿ ಹೇಳಿ, ಫಲವಾಗಿ ಮಹಾತೀರ್ಥಪುಣ್ಯ—ಗೋಸಹಸ್ರದಾನ ಸಮಾನ—ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.

103 verses

Adhyaya 238

Hiraṇyā-nadī-māhātmya (हिरण्यानदीमाहात्म्य) — The Glory of the Hiraṇyā River

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಹಿರಣ್ಯಾ ನದಿಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ನದಿ ಪಾಪನಾಶಿನಿ, ಪುಣ್ಯದಾಯಕಿ, ಸರ್ವಕಾಮಪ್ರದಾ ಮತ್ತು ದಾರಿದ್ರ್ಯನಾಶಿನಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ತೀರ್ಥಾಚರಣೆಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿಧಾನ—ನದಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದು, ಪಿತೃಗಳಿಗಾಗಿ ಪಿಂಡೋದಕಾದಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವುದು, ಹಾಗೂ ನಿಯಮಬದ್ಧ ದಾನ ಮತ್ತು ಅತಿಥಿ-ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡುವುದು—ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇಂತೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಿದರೆ ಯಾತ್ರಿಕನು ಅಕ್ಷಯ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಪಿತೃಗಳು ಪಾಪದಿಂದ ಉದ್ಧರಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಒಬ್ಬ ಯೋಗ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಭೋಜನ ನೀಡುವುದು ಭಾವಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಅನೇಕ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಭೋಜನ ನೀಡಿದಷ್ಟೇ ಫಲವೆಂದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವಾರ್ಪಣವಾಗಿ ವೇದಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ‘ಹೇಮರಥ’ (ಸುವರ್ಣ ರಥ) ದಾನ ಮಾಡುವ ವಿಧಿ ಹೇಳಿ, ಅದರ ಫಲವು ಮಹಾ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗಳ ಪುಣ್ಯಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ।

5 verses

Adhyaya 239

नागरादित्यमाहात्म्यम् | The Māhātmya of Nāgarāditya (Nagarabhāskara)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಹಿರಣ್ಯಾ ತೀರ್ಥದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯಪ್ರತಿಮೆ ‘ನಾಗರಾದಿತ್ಯ/ನಾಗರಭಾಸ್ಕರ’ದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಕಥೆ—ಯಾದವ ರಾಜ ಸತ್ರಾಜಿತನು ಭಾಸ್ಕರನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಮಹಾವ್ರತ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಸೂರ್ಯನು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಚಿನ್ನ ನೀಡುವ ಸ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದನು. ವರ ಕೇಳಿದಾಗ ಸತ್ರಾಜಿತನು ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ನಿತ್ಯಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ಬೇಡಿದನು; ಅಲ್ಲಿ ತೇಜೋಮಯ ಪ್ರತಿಮೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿ, ಅದರ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ನಗರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರವು ‘ನಾಗರಾದಿತ್ಯ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ನಂತರ ಫಲಶ್ರುತಿ—ನಾಗರಾರ್ಕನ ಕೇವಲ ದರ್ಶನವೂ ಪ್ರಯಾಗದ ಮಹಾದಾನಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದೇವನು ದಾರಿದ್ರ್ಯ, ಶೋಕ, ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವನು; ಎಲ್ಲ ವ್ಯಾಧಿಗಳಿಗೆ ನಿಜವಾದ ‘ವೈದ್ಯ’ನೆಂದು ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಾಜಲ ಸ್ನಾನ, ಪ್ರತಿಮಾಪೂಜೆ, ಮತ್ತು ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ಸಪ್ತಮಿ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯೊಡನೆ—ವ್ರತವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳು ಬಹುಗುಣ ಫಲ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ 21 ನಾಮಗಳ ಸ್ತೋತ್ರ (ವಿಕರ್ತನ, ವಿವಸ್ವಾನ್, ಮಾರ್ತಾಂಡ, ಭಾಸ್ಕರ, ರವಿ ಇತ್ಯಾದಿ) ‘ಸ್ತವರಾಜ’ವೆಂದು ಹೇಳಿ, ದೇಹಾರೋಗ್ಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾತಃ ಮತ್ತು ಸಾಯಂಕಾಲ ಜಪಿಸಿದರೆ ಅಭೀಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆತು, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಸ್ಕರಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.

33 verses

Adhyaya 240

बलभद्र-सुभद्रा-कृष्ण-माहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Balabhadra, Subhadrā, and Kṛṣṇa)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ‘ಈಶ್ವರ ಉವಾಚ’ ಎಂಬ ಈಶ್ವರಕೇಂದ್ರಿತ ವಚನದ ಮೂಲಕ ಬಲಭದ್ರ, ಸುಭದ್ರಾ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ—ಈ ತ್ರಯದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವರ ಸ್ಮರಣೆ-ದರ್ಶನ-ಪೂಜೆ ಮಹಾಪುಣ್ಯಪ್ರದ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ‘ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶನ’—ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು—ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಪಸ್ಮೃತಿಯ ಆಧಾರದಿಂದ ಮಹಿಮೆ ದೃಢಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ: ಪೂರ್ವಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಹರಿಯು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಗಾತ್ರೋತ್ಸರ್ಗ (ದೇಹತ್ಯಾಗ) ಮಾಡಿದನೆಂದು, ಇಂದಿನ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿಯೂ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಸ್ಮೃತಿ ಇರುವುದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಾಗರಾದಿತ್ಯನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಲಭದ್ರ-ಸುಭದ್ರಾ-ಕೃಷ್ಣರ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ಭಕ್ತರು ಸ್ವರ್ಗಗಾಮಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

4 verses

Adhyaya 241

शेषमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Śeṣa at Mitra-vana)

ಅಧ್ಯಾಯ 241ರಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ, ಬಲಭದ್ರನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮತ್ತು ಶೇಷ (ಸರ್ಪರೂಪ) ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿಯಾದ ಒಂದು ದೇವಾಲಯ-ತೀರ್ಥವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಮಿತ್ರವನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಎರಡು ಗವ್ಯೂತಿ ವಿಸ್ತಾರವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇಲ್ಲಿ ತ್ರಿಸಂಗಮ ತೀರ್ಥವೂ ಇದ್ದು, ಪೌರಾಣಿಕ ‘ಪಾತಾಳಪಥ’ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ರೂಪ ಲಿಂಗಾಕಾರ ಹಾಗೂ ಮಹಾಪ್ರಭ (ಅತಿತೇಜಸ್ವಿ) ಎಂದು, ರೇವತಿಯೊಂದಿಗೆ “ಶೇಷ” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಸ್ಥಳಕಥೆ—ಜರಾ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧ, ಕೌಲಿಕ (ನೇಯ್ಗಾರ)ನೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಕಥನಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ‘ವಿಷ್ಣುಘಾತಕ’ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿತನಾದವನು, ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಲಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಶೇಷನಾಮದಿಂದ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಾವಿಧಾನವನ್ನು ವಿಧಿಸಿ, ಗೃಹಸೌಖ್ಯ, ಪುತ್ರ-ಪೌತ್ರ, ಪಶುಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಮಂಗಳವನ್ನು ಫಲವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಸೂರಿಕಾ/ವಿಸ್ಫೋಟಕದಂತಹ ಗುಳ್ಳೆ-ಪುಟ್ಟಿಕೆ ರೋಗಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದೂ ಹೇಳಿದೆ. ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ತೀರ್ಥ ಜನಪ್ರಿಯ; ಪ್ರಾಣಿ, ಪುಷ್ಪ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಬಲಿ ಅರ್ಪಣಗಳಿಂದ ಶೇಷನು ಶೀಘ್ರ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ಸಂಚಿತ ಪಾಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

9 verses

Adhyaya 242

कुमारीमाहात्म्यवर्णनम् (Kumārī Māhātmya—The Glory of the Maiden Goddess)

ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ದೇವೀ ಕುಮಾರಿಕೆಗೆ ಸಮೀಪ, ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಥಂತರ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ರುರು ಎಂಬ ಮಹಾಸುರನು ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಭೀತಿಯೆಬ್ಬಿಸಿ ದೇವರು-ಗಂಧರ್ವರನ್ನು ಪೀಡಿಸಿ, ತಪಸ್ವಿ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮಾಚಾರಿಗಳನ್ನು ಹತ್ಯೆಮಾಡಿ ವೈದಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಛಿದ್ರಗೊಳಿಸಿದನು; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ, ವಷಟ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞೋತ್ಸವಗಳ ಪ್ರವಾಹ ಕ್ಷೀಣವಾಯಿತು. ಆಗ ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಅವನ ವಧೋಪಾಯವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ತಮ್ಮ ದೇಹಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಸ್ವೇದದಿಂದ ಪದ್ಮಲೋಚನೆಯಾದ ದಿವ್ಯ ಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು; ಅವಳು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಸಂಕಟ ನಿವಾರಣೆಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ದೇವಿಯ ನಗುವಿನಿಂದ ಪಾಶ ಮತ್ತು ಅಂಕುಶ ಧರಿಸಿದ ಸಹಚರಿ ಕುಮಾರಿಯರು ಉದ್ಭವಿಸಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರುರುನ ಸೇನೆಯನ್ನು ಓಡಿಸಿದರು. ರುರು ತಾಮಸ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರೂ ದೇವಿ ಮೋಹಿತಳಾಗಲಿಲ್ಲ; ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ವಿದ್ಧಮಾಡಿದಳು. ರುರು ಸಮುದ್ರದತ್ತ ಓಡಿದಾಗ ದೇವಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಅವನ ಶಿರಚ್ಛೇದ ಮಾಡಿ ಚರ್ಮ-ಮುಂಡಧರಾ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದಳು. ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಅವಳು ತೇಜಸ್ವಿ ಬಹುರೂಪ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ವಿರಾಜಿಸಿದಳು. ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡ ದೇವರುಗಳು ಅವಳನ್ನು ಚಾಮುಂಡಾ, ಕಾಲರಾತ್ರಿ, ಮಹಾಮಾಯಾ, ಮಹಾಕಾಳಿ/ಕಾಳಿಕಾ ಮೊದಲಾದ ಉಗ್ರ-ರಕ್ಷಕ ನಾಮಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ದೇವಿ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ—ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೇ ಅವಳು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಳಾಗಿ ಇರಲಿ, ಅವಳ ಸ್ತೋತ್ರ ಪಠಿಸುವವರಿಗೆ ಫಲದಾಯಕವಾಗಲಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವಳ ಉದ್ಭವಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವವರು ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಾಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ ಎಂದು ದೇವರುಗಳು ಬೇಡಿದರು. ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಶ್ವಿನ ಮಾಸದ ನವಮಿಗೆ ಪೂಜೆ ಶುಭವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾಳೆ; ದೇವರುಗಳು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ.

34 verses

Adhyaya 243

मंत्रावलिक्षेत्रपालमाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya of the Mantrāvalī Kṣetrapāla

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಈಶಾನ (ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಮೀಪಿಸಬೇಕು ಎಂದು. ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನು ಮಂತ್ರಾವಳಿ ಎಂಬ ಮಂತ್ರಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿ, ಹಿರಣ್ಯ-ತಟದ ಸಮೀಪ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದು, ‘ಹೀರಕ-ಕ್ಷೇತ್ರ’ ಎಂಬ ರತ್ನಸಮಾನ ಉಪಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಪಾಡುವವನೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಕಾಲವಿಧಾನ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ತ್ರಯೋದಶಿಯಂದು ಭಕ್ತನು ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ, ನೈವೇದ್ಯ ಮತ್ತು ಬಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಆ ದೇವನು ಸರ್ವಕಾಮಪ್ರದನಾಗುತ್ತಾನೆ; ತೀರ್ಥಾಚಾರದ ಧರ್ಮಮರ್ಯಾದೆಯೊಳಗೆ ಈ ಭಕ್ತಿ ರಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಯನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಇದೆ.

5 verses

Adhyaya 244

Vicitreśvaramāhātmya (विचित्रेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Vicitreśvara

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ—ಹಿರಣ್ಯಾತೀರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ‘ವಿಚಿತ್ರೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗು ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಮಹಾಪಾತಕನಾಶಕವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಪ್ರದವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಭವವು ಯಮನ ಲಿಖಕನಾದ ‘ವಿಚಿತ್ರ’ ಎಂಬವನ ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಅವನು ತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಫಲವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾರೌದ್ರ ಲಿಂಗವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಯಿತು. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ—ಈ ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದವನು ಯಮಲೋಕವನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ; ಆದ್ದರಿಂದ ದರ್ಶನವು ಪಾಪಹರಣ ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

4 verses

Adhyaya 245

ब्रह्मेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Brahmeśvara Māhātmya (Account of the Glory of Brahmeśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ದಿವ್ಯೋಪದೇಶ ನೀಡುತ್ತಾ, ಅದೇ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸ್ಥಳವು ಸರಸ್ವತಿ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿ, ಪಾರ್ಣಾದಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗುರುತು/ಸ್ಥಾನದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ಸಮೀಪ/ಮೇಲ್ಭಾಗದ ದಿಕ್ಕುಸೂಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲಿಂಗವು ‘ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಅದು ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶಕವೆಂದು ಮಹಿಮೆಯಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದ್ವಿತೀಯಾ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸಬೇಕು, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹದಿಂದ ‘ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ’ ನಾಮದಿಂದ ದೇವಾಧಿದೇವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಮತ್ತು ಶ್ರಾದ್ಧ ನೆರವೇರಿಸಿದರೆ ಶಾಶ್ವತ ಪದ/ಧಾಮ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

4 verses

Adhyaya 246

Piṅgā-nadī-māhātmya (Glorification of the Piṅgā River)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಋಷಿತೀರ್ಥದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ, ಪಾಪಹಾರಿಣಿ ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ಪಿಂಗಳಿ/ಪಿಂಗಾ ನದಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ನದಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಕೇವಲ ಸಂದರ್ಶನದಿಂದ ಮಹತ್ ಪಿತೃಕರ್ಮದ ಸಮಾನ ಪುಣ್ಯ; ಸ್ನಾನದಿಂದ ಅದರ ದ್ವಿಗುಣ; ತರ್ಪಣದಿಂದ ಚತುರ್ಗುಣ; ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ಅಪರಿಮಿತ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಪುರಾಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದರ್ಶನಾರ್ಥ ಬಂದ ಕೆಲ ಋಷಿಗಳು—ದಕ್ಷಿಣದೇಶೀಯರು, ಶ್ಯಾಮವರ್ಣ/ವಿಕೃತಾಕೃತಿಯವರು ಎಂದು ವರ್ಣಿತ—ನದೀತೀರದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ತಕ್ಷಣ ಸೌಂದರ್ಯ ಪಡೆದು ಕಾಮ-ಸದೃಶ (ಆದರ್ಶ ಆಕರ್ಷಣೆಯಂತೆ) ಆಗುತ್ತಾರೆ. ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ‘ಪಿಂಗತ್ವ’ ನಮಗೆ ಲಭಿಸಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ನದಿ ಮುಂದಿನಿಂದ ‘ಪಿಂಗಾ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಕುರೂಪ ಸಂತಾನ ಉಂಟಾಗದು ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ-ನೈತಿಕ ವಾಕ್ಯವೂ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ನದೀತೀರದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಯಜ್ಞೋಪವೀತಮಾತ್ರಧಾರಿಗಳಾದ ತಪಸ್ವಿಗಳಾಗಿ ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

10 verses

Adhyaya 247

पिंगलादित्य–पिंगादेवी–शुक्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Māhātmya of Piṅgalāditya, Piṅgā Devī, and Śukreśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ದರ್ಶನಯೋಗ್ಯ ತೀರ್ಥಸ್ಥಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಅವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ರತಫಲಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಪಾಪಹರ ಸೂರ್ಯಸ್ವರೂಪ ಪಿಂಗಲಾದಿತ್ಯನ ದರ್ಶನವನ್ನು ವಿಧಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿ, ಸೂರ್ಯದರ್ಶನವು ಶುದ್ಧಿಕರ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಪ್ರದವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಪಿಂಗಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಪಾರ್ವತಿಯ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಸೂಚಿಸಿ, ಅದೇ ಪವಿತ್ರ ಪರಿಕ್ರಮೆಯಲ್ಲಿ ದೇವೀಪೂಜೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ತೃತೀಯಾ ತಿಥಿಯ ವಿಶೇಷ ಉಪವಾಸವನ್ನು ವಿಧಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಧನ-ಸಂತಾನಾದಿ ಶುಭಫಲಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶುಕ್ರೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಲಿಂಗ/ಕ್ಷೇತ್ರದ ದರ್ಶನದಿಂದ ಸರ್ವ ಪಾತಕಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ದರ್ಶನ, ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೈತಿಕ-ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶುದ್ಧಿಯ ಸಾಧನವೆಂದು ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

4 verses

Adhyaya 248

Brahmeśvara-māhātmya (ब्रह्मेश्वरमाहात्म्य) — Origin and Merit of the Brahmeśvara Liṅga

ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಹಿಂದೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಪೂಜಿಸಿದ ಆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗು; ಅದು ಸರಸ್ವತಿ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿ, ಪರ್ಣಾದಿತ್ಯದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ನಂತರ ಕಾರಣಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಬ್ರಹ್ಮನು ಚತುರ್ವಿಧ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೊದಲು, ವರ್ಣಿಸಲಾರದ ವರ್ಗದ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಸ್ತ್ರೀ ಪುರಾಣೋಕ್ತ ಸೌಂದರ್ಯಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾದಳು. ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಕಾಮಾವೇಶದಿಂದ ಸಂಯೋಗವನ್ನು ಬೇಡಿದಾಗ, ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನ ಐದನೇ ಶಿರಸ್ಸು ಬಿದ್ದು ಗಧೆಯಂತಾಯಿತು; ಇದನ್ನು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಧರ್ಮದೋಷವೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಕನ್ಯೆ’ಯ ಕುರಿತು ಉದ್ಭವಿಸಿದ ನಿಷಿದ್ಧ ಕಾಮದ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಅರಿತು ಬ್ರಹ್ಮನು ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದನು, ಏಕೆಂದರೆ ತೀರ್ಥಸ್ನಾನವಿಲ್ಲದೆ ದೇಹ-ಧರ್ಮಶುದ್ಧಿ ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸರಸ್ವತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ದೇವದೇವ ಶೂಲಿನ ಶಿವನ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಕಲ್ಮಷಮುಕ್ತನಾಗಿ ತನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು. ಫಲಶ್ರುತಿ: ಸರಸ್ವತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಆ ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವವನು ಸರ್ವಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರೆ ಮಹೇಶ್ವರನ ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

13 verses

Adhyaya 249

संगमेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Sangameśvara Māhātmya (Glory of the Lord of the Confluence)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ‘ಸಂಗಮೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ದೇವತೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ದೇವನು ‘ಗೋಲಕ’ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದು ಪಾಪನಾಶಕನೆಂದು ವರ್ಣಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ಮತ್ತು ಪಿಂಗಾ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧನಾದ ಋಷಿ ಉದ್ದಾಲಕನ ಪರಿಚಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಉದ್ದಾಲಕನ ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿನ ವೇಳೆ ಅವನ ಮುಂದೆ ಶಿವಲಿಂಗವು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ—ಭಕ್ತಿಗೆ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ. ಆಗ ಒಂದು ಅಶರೀರ ವಾಣಿ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ದೈವಸನ್ನಿಧಿ ಇರುವುದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹೆಸರು ‘ಸಂಗಮೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ—ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಸಂಗಮೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವವನು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಉದ್ದಾಲಕನು ನಿರಂತರ ಲಿಂಗಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಜೀವನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ವರನ ಧಾಮವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ; ಈ ಘಟನೆಯು ತೀರ್ಥಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮೋಕ್ಷಸಾಧನೆಗೆ ಆದರ್ಶವಾಗುತ್ತದೆ.

9 verses

Adhyaya 250

Gaṅgeśvara Māhātmya (गंगेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Gaṅgeśvara Liṅga

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ—ಸಂಗಮೇಶ್ವರದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ‘ಗಂಗೇಶ್ವರ’ ಲಿಂಗವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದರ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭವಿಷ್ಣು ಅಭಿಷೇಕಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ ಪುರಾವೃತ್ತವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗಂಗಾ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ದರ್ಶಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಋಷಿಗಳ ಸಂಚಾರ ನಿರಂತರವಾಗಿರುವುದು, ಅನೇಕ ಲಿಂಗಗಳ ಸಮೂಹ, ತಪಸ್ವಿಗಳ ಆಶ್ರಮಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಪ್ರದೇಶ. ಶಿವಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತಳಾಗಿ ಗಂಗಾ ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಅದೇ ಗಂಗೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ಗಂಗಾಸ್ನಾನದ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಮಾನವನು ಸಹಸ್ರ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಗಳ ಸಮಾನ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳನಿರ್ದೇಶ, ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಕಥೆ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಫಲ—ಇವು ಭಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವಾಗುತ್ತವೆ।

6 verses

Adhyaya 251

Śaṅkarāditya-māhātmya (The Glory of Śaṅkarāditya)

ಈಶ್ವರ–ದೇವಿಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಯಾತ್ರಿಕನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತದೆ—ಗಂಗೇಶ್ವರದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಶಂಕರರಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾದ ‘ಶಂಕರಾದಿತ್ಯ’ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಷಷ್ಠಿ ತಿಥಿ ಈ ಆರಾಧನೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಶುಭಕಾಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಿಧಾನ: ತಾಮ್ರಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಕ್ತಚಂದನ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡಿ, ಸಮಾಹಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದವನು ದಿವಾಕರನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರಮ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಪರಾ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ, ದಾರಿದ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಶಂಕರಾದಿತ್ಯನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಅವರು ಸರ್ವಕಾಮಫಲಪ್ರದರು ಎಂದು ಸಾರುತ್ತದೆ.

5 verses

Adhyaya 252

शङ्करनाथमाहात्म्यवर्णनम् (Śaṅkaranātha Māhātmya—Account of the Glory of Śaṅkaranātha)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಯಾತ್ರಾಕ್ರಮವನ್ನು ತ್ರಿಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ, ಪಾಪನಾಶಕ ಶಂಕರನಾಥ ಲಿಂಗದ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಭಾನು (ಸೂರ್ಯ) ಮಹಾತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ—ಉಪವಾಸಸಹಿತ ಮಹಾದೇವಪೂಜೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ಮ, ಹಾಗೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾನುಸಾರ ಸ್ವರ್ಣ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರದಾನ. ಅಂತಿಮ ಫಲಶ್ರುತಿ ಸ್ಪಷ್ಟ—ಇಂತೆ ಮಾಡುವವನು ಪರಮಧಾಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

4 verses

Adhyaya 253

गुफेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Gufeśvara Shrine-Māhātmya (Description of the Glory of Gufeśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ದಿವ್ಯೋಪದೇಶವಾಗಿ ಯಾತ್ರಾಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ‘ಗುಫೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಹಿರಣ್ಯೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಾಗಿ, ಅನುತ್ತರವಾದುದು ಹಾಗೂ ‘ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶನ’ವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ದರ್ಶನದ ಮಹಿಮೆ ಪ್ರಧಾನ—ಗುಫೇಶ್ವರ ದೇವನ ಕೇವಲ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೂ ಅತಿಭಾರೀ ಪಾಪಗಳು ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಕೋಟಿ ಹತ್ಯೆ’ಗಳಂತಹ ಮಹಾದೋಷಗಳೂ ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳದಲ್ಲಿ ಈ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಮೋಕ್ಷೋಪಕಾರಿ ಶುದ್ಧಿಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.

2 verses

Adhyaya 254

घण्टेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Ghanteśvara Shrine-Māhātmya (Description of the Glory of Ghanteśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನ ಉಪದೇಶರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ‘ಘಂಟೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಸನ್ನಿಧಿಯ ಮಹಿಮೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನು ‘ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶಕ’ನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟು, ದೇವರುಗಳಿಗೂ ದಾನವರಿಗೂ ಪೂಜ್ಯನು; ಋಷಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರಿಂದ ಆರಾಧಿತನಾಗಿದ್ದು, ಭಕ್ತರಿಗೆ ವಾಂಛಿತಾರ್ಥಫಲಪ್ರದನೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಕಾಲವಿಧಾನವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ—ಸೋಮವಾರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅಷ್ಟಮಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನವಭಕ್ತನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಘಂಟೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನು ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪಾಪಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಂದಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿನ 254ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಕೊಲೊಫೋನಿನಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

3 verses

Adhyaya 255

ऋषितीर्थमाहात्म्य (The Māhātmya of Ṛṣi-tīrtha / Rishi Tirtha)

ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಋಷಿತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅದರ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ವಾಸಿಸಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು. ಅಙ್ಗಿರಸ, ಗೌತಮ, ಅಗಸ್ತ್ಯ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ಅರುಂಧತಿಯೊಡನೆ ವಸಿಷ್ಠ, ಭೃಗು, ಕಶ್ಯಪ, ನಾರದ, ಪರ್ವತ ಮೊದಲಾದ ಋಷಿಗಳು ನಿಯಮ-ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಶಾಶ್ವತ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಭೀಕರ ಅನಾವೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಭಿಕ್ಷ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಉಪರಿಚರ ಎಂಬ ರಾಜನು ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಧನ-ರತ್ನಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಲು ಬಂದು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನ ಸ್ವೀಕಾರವು ನಿರ್ದೋಷ ಜೀವನೋಪಾಯ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಋಷಿಗಳು ರಾಜದಾನದ ನೈತಿಕ ಅಪಾಯಗಳು, ಲೋಭದಿಂದ ಪತನ, ಸಂಚಯ ಮತ್ತು ತೃಷ್ಣೆಯ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ದಾನವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ನಿರಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಜನ ಸೇವಕರು ಉದುಂಬರ ಮರಗಳ ಬಳಿ ‘ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ’ ನಿಧಿಗಳನ್ನು ಚದುರಿಸಿದರೂ, ಋಷಿಗಳು ಅವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಕಮಲಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಹಾಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಜೀವನಾರ್ಥ ಕಮಲನಾಳ (ಬೀಸ) ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶುನೋಮುಖ ಎಂಬ ಪರಿವ್ರಾಜಕ ಆ ಬೀಸವನ್ನು ತೆಗೆದು ಧರ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆಗ ಋಷಿಗಳು ಪ್ರಮಾಣ/ಶಾಪಗಳ ಮೂಲಕ ಕಳ್ಳನ ನೈತಿಕ ಅಧೋಗತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶುನೋಮುಖನು ತಾನೇ ಪುರಂದರ ಇಂದ್ರನೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ಅವರ ನಿರ್ಲೋಭತೆಯೇ ಅಕ್ಷಯ ಲೋಕಗಳ ಆಧಾರ ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ತೀರ್ಥದ ವಿಶೇಷ ವಿಧಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ: ಯಾರು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಪಿತೃತರ್ಪಣ ಹಾಗೂ ಶ್ರಾದ್ಧ ನೆರವೇರಿಸಿದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಸರ್ವತೀರ್ಥಸಮಾನ ಪುಣ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಅಧೋಗತಿ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಸಂಗತಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

67 verses

Adhyaya 256

नन्दादित्यमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Nandāditya)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜ ನಂದನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಸೂರ್ಯಸ್ವರೂಪ ‘ನಂದಾದಿತ್ಯ’ನ ದೇವಾಲಯಸ್ಥಾಪನೆ ಹಾಗೂ ಪೂಜೆ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತವೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂದನು ಆದರ್ಶ ರಾಜನಾಗಿ, ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಕಲ್ಯಾಣವಿತ್ತು; ಆದರೆ ಕರ್ಮವಿಪಾಕದಿಂದ ಅವನು ಭೀಕರ ಕುಷ್ಠರೋಗದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕಾರಣಾನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕಥೆ ಬರುತ್ತದೆ—ವಿಷ್ಣು ನೀಡಿದ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಸರೋವರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಒಳಗೆ ಅಂಗುಷ್ಟಮಾತ್ರ ತೇಜೋಮಯ ಪುರುಷನಿರುವ ಅಪರೂಪದ ‘ಬ್ರಹ್ಮಜನ್ಯ ಕಮಲ’ವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಕೀರ್ತಿಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದಾಗ, ಸ್ಪರ್ಶಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಭಯಾನಕ ನಾದ ಉಂಟಾಗಿ ನಂದನು ತಕ್ಷಣ ರೋಗಗ್ರಸ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ವಸಿಷ್ಠ ಮುನಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಆ ಕಮಲ ಪರಮಪವಿತ್ರ; ಜನರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವೇ ದೋಷವಾಯಿತು; ಒಳಗಿನ ದೇವತೆ ಪ್ರದ್ಯೋತನ/ಸೂರ್ಯನೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಭಾಸ್ಕರನ ಶಾಂತಿ-ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂದನು ‘ನಂದಾದಿತ್ಯ’ನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಅರ್ಘ್ಯಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ತಕ್ಷಣವೇ ರೋಗನಿವಾರಣೆ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯಸಾನ್ನಿಧ್ಯದ ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಭಾನುವಾರಕ್ಕೆ ಸಪ್ತಮಿ ಬಂದಾಗ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವವನು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಶ್ರಾದ್ಧ, ದಾನ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಪಿಲಾ ಗೋ ಅಥವಾ ಘೃತಧೇನು ದಾನ, ಅಪಾರ ಪುಣ್ಯ ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷಸಹಾಯಕ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

41 verses

Adhyaya 257

त्रितकूपमाहात्म्य (Glory of the Trita Well)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಆತ್ರೇಯ (ರಾಜ/ಬ್ರಾಹ್ಮಣ) ಮತ್ತು ಅವನ ಮೂರು ಪುತ್ರರು—ಏಕತ, ದ್ವಿತ, ಕಿರಿಯ ತ್ರಿತ—ಇವರ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ತ್ರಿತನು ವೇದಪಾರಂಗತ, ಸದ್ಗುಣಸಂಪನ್ನ; ಆದರೆ ಹಿರಿಯ ಇಬ್ಬರು ನೈತಿಕವಾಗಿ ಭ್ರಷ್ಟರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ವರ್ಣನೆ. ಆತ್ರೇಯನ ನಿಧನಾನಂತರ ತ್ರಿತನು ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿ ಯಜ್ಞಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ ಋತ್ವಿಜರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ದೇವತಾರಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸದ ಕಡೆಗೆ ಗೋಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹೊರಟಾಗ, ತನ್ನ ಪಾಂಡಿತ್ಯದಿಂದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆತಿಥ್ಯ ಮತ್ತು ದಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ಸಹೋದರರಲ್ಲಿ ಈರ್ಷೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಭಯಾನಕ ಹುಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಹಸುಗಳು ಚದುರುತ್ತವೆ. ಸಮೀಪದ ಭೀತಿದಾಯಕ ನೀರಿಲ್ಲದ ಬಾವಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಸಹೋದರರು ಅವಕಾಶ ಪಡೆದು ತ್ರಿತನನ್ನು ಜಲರಹಿತ ಕೂಪಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿಬಿಟ್ಟು, ಹಿಂಡನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕೂಪದೊಳಗೆ ತ್ರಿತನು ನಿರಾಶನಾಗದೆ ‘ಮಾನಸ-ಯಜ್ಞ’ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ಸೂಕ್ತಜಪ, ಮರಳಿನಿಂದ ಪ್ರತೀಕಾತ್ಮಕ ಹೋಮ. ಅವನ ಶ್ರದ್ಧೆಗೆ ದೇವತೆಗಳು ತೃಪ್ತರಾಗಿ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಕೂಪವನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ; ತ್ರಿತನು ಹೊರಬರುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸ್ಥಳ ‘ತ್ರಿತಕೂಪ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಧಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಶುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಪಿತೃತರ್ಪಣ, ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದೊಂದಿಗೆ ತಿಲದಾನ ಮಹಾಪುಣ್ಯ. ಈ ತೀರ್ಥವು ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತ, ಬರ್ಹಿಷದಾದಿ ಪಿತೃಗಣಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯ; ಇದರ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೂ ಜೀವನಾಂತ ಪಾಪಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಯಾತ್ರಿಕರು ತಮ್ಮ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತದೆ.

36 verses

Adhyaya 258

शशापानतीर्थप्रादुर्भावः (Origin of the Śaśāpāna Tīrtha) / The Emergence of Shashapana Tirtha

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಶಶಾಪಾನ-ಸ್ಮೃತಿಸ್ಥಾನದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಪಾಪನಾಶಕ ‘ಶಶಾಪಾನ’ ತೀರ್ಥದ ಉದ್ಭವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಮುದ್ರಮಥನದ ಬಳಿಕ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅಮೃತ ದೊರಕಿತು; ಅದರ ಅನೇಕ ಬಿಂದುಗಳು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿ ದಾಹಗೊಂಡ ಶಶಕ (ಮೊಲ) ನೀರೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಮೃತಮಿಶ್ರಿತ ಜಲಾಶಯದ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಅಮೃತಸ್ಪರ್ಶಫಲವಾಗಿ ಅಸಾಧಾರಣ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಚಿಹ್ನಾರೂಪವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ದೃಶ್ಯವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದನು. ಮಾನವರು ಬಿದ್ದ ಅಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿದು ಅಮರರಾಗಿಬಿಡಬಹುದೆಂಬ ಭಯದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಚಿಂತಾಕುಲರಾದರು. ಆಗ ವ್ಯಾಧನ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಚಲಿಸಲಾರದೆ ಇದ್ದ ಚಂದ್ರ (ನಿಶಾನಾಥ) ಅಮೃತವನ್ನು ಬೇಡಿದನು. ದೇವತೆಗಳು—ಅದೇ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಅಮೃತ ಬಿದ್ದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅಲ್ಲಿನ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಚಂದ್ರನು ಶಶಕನೊಂದಿಗೆ/ಶಶಕಸಂಬಂಧಿತ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದು ಪೋಷಿತನಾಗಿ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದನು; ಶಶಕನು ಅಮೃತಸಂಪರ್ಕದ ಪ್ರತ्यक्ष ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಉಳಿದನು. ನಂತರ ದೇವತೆಗಳು ಒಣಗಿದ ಕುಂಡವನ್ನು ತೋಡಿ ಮತ್ತೆ ನೀರು ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಚಂದ್ರನು ಶಶಕಸಂಬಂಧಿತ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದ ಕಾರಣ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ‘ಶಶಾಪಾನ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ—ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಭಕ್ತರು ಮಹೇಶ್ವರಸಂಬಂಧಿತ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅನ್ನದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಸರ್ವಯಜ್ಞಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಮುಂದಾಗಿ ಸರಸ್ವತಿ ವಡವಾಗ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ತೀರ್ಥವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಆದುದರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

25 verses

Adhyaya 259

पर्णादित्यमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Parnāditya (Sun Shrine) on the Prācī Sarasvatī

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಪ್ರಾಚೀ ಸರಸ್ವತಿಯ ಉತ್ತರ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯದೇವರ ತೀರ್ಥ ‘ಪರ್ಣಾದಿತ್ಯ’ಕ್ಕೆ ಯಾತ್ರಿಕನು ಹೋಗಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ಪುರಾಕಥೆ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಪರ್ಣಾದ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ನಿರಂತರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಧೂಪ, ಹಾರ, ಚಂದನಲೇಪ ಮೊದಲಾದ ಅರ್ಪಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ವೇದಾನುಸಾರ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ವರ ನೀಡಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತನು ಮೊದಲು ಅಪರೂಪವಾದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನಾನುಗ್ರಹವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಸೂರ್ಯನು ಅಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿರಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೂರ್ಯನು ಒಪ್ಪಿ ಅವನಿಗೆ ಸೂರ್ಯಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ವರ ನೀಡಿ ಅಂತರ್ಧಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥವಿಧಿ ಮತ್ತು ಫಲಶ್ರುತಿ—ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಷಷ್ಠಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪರ್ಣಾದಿತ್ಯ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರೆ ದುಃಖ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ದರ್ಶನದ ಪುಣ್ಯವು ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ನೂರು ಗೋವುಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ ಫಲಕ್ಕೆ ಸಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭಾರೀ ರೋಗಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ ಕೂಡ ಪರ್ಣಾದಿತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯದವರು ಅವಿವೇಕಿಗಳೆಂದು ಸೂಚಿಸಿ, ತಿಳಿದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತೀರ್ಥಸೇವೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

12 verses

Adhyaya 260

Siddheśvara-māhātmya (Glorification of Siddheśvara)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರನ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಸಿದ್ಧರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಪರಮ ದೇವಸ್ವರೂಪ. ದಿವ್ಯ ಸಿದ್ಧರು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು, ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿ ದೊರಕಲಿ ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಲಿಂಗವನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಿ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ಅವರಿಗೆ ಅಣಿಮಾದಿ ಅನೇಕ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಸಿದ್ಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ, ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಿತ್ಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕಾಲವಿಧಾನ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ—ಚೈತ್ರ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಅಲ್ಲಿ ಶಿವಪೂಜೆ ಮಾಡಿದವನು ಶಿವಕೃಪೆಯಿಂದ ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಅಂತರ್ಧಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಸಿದ್ಧರು ಪೂಜೆಯನ್ನು ನಿರಂತರ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಹಾಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಫಲ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುವುದರಿಂದ ಸದಾ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ।

8 verses

Adhyaya 261

न्यंकुमतीमाहात्म्यवर्णनम् | Nyankumatī River Māhātmya (Glorification of the Nyankumatī)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ತತ್ತ್ವೋಪದೇಶ ನೀಡಿ ನ್ಯಂಕುಮತೀ ನದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಷೇತ್ರಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಶಂಭುವು ಈ ನದಿಯನ್ನು ಪವಿತ್ರ ‘ಮರ್ಯಾದೆ’ಯೊಳಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನೆಂದು, ಅದರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪವಿನಾಶಕವಾದ ಸ್ಥಳವಿದೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ಪಿತೃಗಳು ನರಕಾದಿ ದುಃಖಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಇದೆ. ಮತ್ತೂ ವೈಶಾಖ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ತೃತೀಯಾ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಎಳ್ಳು, ದರ್ಭೆ ಮತ್ತು ಜಲದಿಂದ ತರ್ಪಣসহಿತ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದು ಗಂಗಾತೀರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

4 verses

Adhyaya 262

वराहस्वामिमाहात्म्यवर्णनम् (Varāha Svāmī Māhātmya—Account of the Glory of Varāha Svāmī)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತತ್ತ್ವೋಪದೇಶ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಗೋಶ್ಪದದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಇರುವ ವರಾಹಸ್ವಾಮಿಯ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿ, ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ‘ಪಾಪ-ಪ್ರಣಾಶನ’ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅಲ್ಲಿ ಪಾಪಕ್ಷಯ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಮಹಾಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಭಕ್ತನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ‘ವಿಷ್ಣುಪದ’ವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಥಳ, ಕಾಲ, ಕರ್ಮ (ಪೂಜೆ) ಮತ್ತು ಫಲ—ಇವುಗಳನ್ನು ಒಂದಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಾಧನಾಮಾರ್ಗವನ್ನು ಈ ಅಧ್ಯಾಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

3 verses

Adhyaya 263

छायालिङ्गमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Chāyā-liṅga (Shadow Liṅga)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ‘ಛಾಯಾಲಿಂಗ’ ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಲಿಂಗದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ನ್ಯಂಕುಮತೀ ತೀರ್ಥದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ದಿಕ್ಕು-ಸೂಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಪವಿತ್ರತೆಯನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಛಾಯಾಲಿಂಗದ ದರ್ಶನವು ಮಹಾಫಲಪ್ರದ, ಅತಿಶಯ ಪ್ರಭಾವಯುಕ್ತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವವನು ಪಾಪಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಘೋರ ಪಾಪಿಗಳು ಅದನ್ನು ಕಾಣಲಾರರು ಎಂದು ಹೇಳಿ, ದರ್ಶನವನ್ನು ಕೇವಲ ವಿಧಿಯಲ್ಲದೆ ನೈತಿಕ-ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರ್ಹತೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಂದಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇದು ‘ಛಾಯಾಲಿಂಗ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನ’ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಕೊಲೊಫೋನ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ।

3 verses

Adhyaya 264

नंदिनीगुफामाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya (Sacred Account) of Nandinī Cave

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶೈವ–ದೇವೀ ಸಂವಾದವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ನಂದಿನೀ ಗುಹೆಯನ್ನು ಸ್ವಭಾವತಃ ಪಾತಕನಾಶಿನಿ, ಪರಮ ಪವಿತ್ರವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪುಣ್ಯಶೀಲ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರು ವಾಸಿಸುವ/ಸಮಾಗಮಿಸುವ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಆ ತೀರ್ಥದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಖ್ಯ ಉಪದೇಶ ದರ್ಶನಾಧಾರಿತ—ಯಾರು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನಂದಿನೀ ಗುಹೆಯ ದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ವ್ರತದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಸ್ಥಳಪರಿಚಯ, ಸಿದ್ಧ-ಋಷಿ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಮಹಿಮೆ, ಮತ್ತು ತೀರ್ಥದರ್ಶನವನ್ನು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ವ್ರತಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಫಲದಾಯಕವೆಂದು ಹೇಳುವ ಫಲಶ್ರುತಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿದೆ.

3 verses

Adhyaya 265

कनकनन्दामाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Goddess Kanakanandā)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಶೈವ-ಶಾಕ್ತ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಈಶಾನ್ಯ (ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ದೇವಿ ಕನಕನಂದಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಆಕೆಯನ್ನು ‘ಸರ್ವಕಾಮಫಲಪ್ರದಾ’—ಎಲ್ಲಾ ಇಚ್ಛೆಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವಳು—ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಾತ್ರಾ-ವಿಧಾನವೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಚೈತ್ರ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ತೃತೀಯಾ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಾನದಂತೆ ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಸ್ಥಳ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ನಿಯಮಬದ್ಧ ಭಕ್ತಿಯ ಈ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪಾಲಿಸುವ ಯಾತ್ರಿಕನು ಇಷ್ಟಫಲ ಹಾಗೂ ಸರ್ವಕಾಮಾವಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ।

3 verses

Adhyaya 266

Kumbhīśvara Māhātmya (कुम्भीश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Kumbhīśvara

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಶರಭಸ್ಥಾನದ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ‘ಅನುತ್ತರ’ ಕುಂಭೀಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು. ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ತೀರ್ಥ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಶಿವಾಲಯದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳದ ಕ್ರಮವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಫಲಶ್ರುತಿ ಸ್ಪಷ್ಟ—ಕುಂಭೀಶ್ವರನ ಕೇವಲ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಮಾನವನು ಸರ್ವ ಪಾತಕಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೈತಿಕ-ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶುದ್ಧಿಯ ಸಾಧನವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದ ಕೊಲೋಫೋನಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಂದಮಹಾಪುರಾಣ (81,000 ಶ್ಲೋಕ)ದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಮೊದಲ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಕುಂಭೀಶ್ವರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ’ ಎಂಬ 266ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

2 verses

Adhyaya 267

गङ्गापथ-गङ्गेश्वर-माहात्म्यवर्णनम् | Glory of Gaṅgāpatha and Gaṅgeśvara

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶೈವ ಸಂವಾದದೊಳಗೆ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಗಂಗಾಪಥ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾವೇಗವತಿಯಾದ ಗಂಗಾ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಗಂಗೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಶಿವಪ್ರಕಟಣೆ ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತದೆ. ಗಂಗೆಯನ್ನು ಸಮುದ್ರಗಾಮಿನಿ, ಪಾಪನಾಶಿನಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ‘ಉತ್ತಾನಾ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದವಳು, ತ್ರಿಲೋಕಭೂಷಣವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಧಿಯಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಗಂಗೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ಘೋರ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಅನೇಕ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ಕಂದಮಹಾಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿನ ಗಂಗಾಪಥ–ಗಂಗೇಶ್ವರ ಮಹಾತ್ಮ್ಯದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಉಪದೇಶವಾಗಿದೆ.

4 verses

Adhyaya 268

चमसोद्भेदमाहात्म्य (Camasodbheda Māhātmya: The Glory of the Camasodbheda Tīrtha)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಯಾತ್ರಿಕನಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ‘ಚಮಸೋದ್ಭೇದ’ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಹೆಸರಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸತ್ರಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು; ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಯಜ್ಞದ ‘ಚಮಸ’ (ಪಾತ್ರ)ಗಳಿಂದ ಸೋಮಪಾನ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಸ್ಥಳ ‘ಚಮಸೋದ್ಭೇದ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು। ಮುಂದೆ ವಿಧಿ—ಆ ತೀರ್ಥಸಂಬಂಧಿತ ಸರಸ್ವತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪಿತೃಗಳಿಗಾಗಿ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ‘ಗಯಾ-ಕೋಟಿ ಸಮ’ ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೈಶಾಖ ಮಾಸವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಫಲಪ್ರದ ಕಾಲವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದೊಳಗಿನ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಕೊಲೊಫನ್ ಮೂಲಕ ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ।

4 verses

Adhyaya 269

विदुराश्रम-माहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Vidura’s Hermitage)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಒಂದು ಮಹಾತೀರ್ಥದ ಕಡೆ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ—ವಿದುರುನ ಮಹಾ ಆಶ್ರಮ. ಅಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಮೂರ್ತಿಮಾನ್ ವಿದುರು ‘ರೌದ್ರ’ ಸ್ವರೂಪದ ತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನೆಂದು ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಶೈವ ಮೂಲಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ—ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವ ಲಿಂಗದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ನಡೆದಿದ್ದು, ಅದು ‘ತ್ರಿಭುವನೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಸರ್ವಲೋಕಾಧಿಪತ್ಯದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಕಟನೆ ಎಂಬಂತೆ। ಆ ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನದಿಂದ ಭಕ್ತರು ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪಾಪಶಾಂತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ಸ್ಥಳ ‘ವಿದುರಾಟ್ಟಾಲಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಗಣ-ಗಂಧರ್ವರಿಂದ ಸೇವಿತ, ‘ದ್ವಾದಶಸ್ಥಾನಕ’ ಹೊಂದಿದ ಪವಿತ್ರ ಸಂಕೀರ್ಣ, ಮಹಾಪುಣ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ದುರ್ಲಭ. ಅಲ್ಲಿನ ಮಳೆಯ ಅಭಾವವೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ಲಿಂಗದರ್ಶನ ಪಾಪೋಪಶಮನಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕವೆಂದು ಉಪಸಂಹಾರ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

5 verses

Adhyaya 270

Prācī Sarasvatī–Maṅkīśvara Māhātmya (प्राचीसरस्वतीमंकीश्वरमाहात्म्य)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು (ಶಿವನು) ದೇವಿಗೆ, ಪ್ರಾಚೀ ಸರಸ್ವತಿ ಹರಿಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ‘ಮಂಕೀಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಲಿಂಗವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ತಪಸ್ವಿ ಋಷಿ ಮಂಕಣಕನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ನಿಯಮಿತ ಆಹಾರ, ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ದಿನ ಕೈಯಿಂದ ಸಸ್ಯರಸದಂತ ಸ್ರಾವ ಹೊರಬಂದಾಗ ಅದನ್ನು ಅಸಾಧಾರಣ ಸಿದ್ಧಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಆನಂದದಿಂದ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ನೃತ್ಯದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಅಶಾಂತಿ—ಪರ್ವತಗಳು ಸರಿಯುವುದು, ಸಮುದ್ರ ಮಥನದಂತೆ ಕುದಿಯುವುದು, ನದಿಗಳು ದಾರಿ ಬದಲಿಸುವುದು, ಗ್ರಹ-ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಕ್ರಮ ವ್ಯತ್ಯಯವಾಗುವುದು—ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕ ಶಿವನ ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೆ. ಶಿವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಷದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಕಾರಣ ಕೇಳಿ, ಅಂಗುಷ್ಠದಿಂದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಋಷಿಯ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಲೋಕಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಂಕಣಕನು ಶಿವಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅರಿತು ತಪಸ್ಸು ಕ್ಷಯವಾಗದಂತೆ ವರ ಕೇಳಿದಾಗ, ಶಿವನು ತಪಸ್ಸನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ತೀರ್ಥವಿಧಿ ಮತ್ತು ಫಲಶ್ರುತಿ ವಿವರ. ಪ್ರಾಚೀ ಸರಸ್ವತಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯದಾಯಕಿ; ಉತ್ತರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಮರಣವು ಪುನರ್ಜನ್ಮನಿರೋಧಕವೆಂದು ಮತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧಸಮಾನ ಪುಣ್ಯಫಲ ನೀಡುವುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಿಯಮಸ್ನಾನದಿಂದ ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಪದಪ್ರಾಪ್ತಿ; ಯೋಗ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವರ್ಣದಾನವೂ ಮೇರೂಸಮಾನ ಫಲ; ಶ್ರಾದ್ಧದಿಂದ ಅನೇಕ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ಹಿತ; ಒಂದೇ ಪಿಂಡ ಮತ್ತು ತರ್ಪಣದಿಂದ ಪಿತೃಉದ್ಧಾರ; ಅನ್ನದಾನ ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕ; ಮೊಸರು ಮತ್ತು ಉಣ್ಣೆಯ ಆವರಣದಾನಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ; ಅಶೌಚನಿವಾರಣ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಗೋಧಾನಫಲಸಮಾನವೆಂದು ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ ಚತುರ್ದಶಿಯ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ, ಅಲ್ಪಪುಣ್ಯರಿಗೆ ಈ ನದಿ ದುರ್ಲಭವೆಂಬ ಮಾತು, ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ-ಪ್ರಭಾಸ-ಪುಷ್ಕರ ಉಲ್ಲೇಖ, ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಚನ—ಧರ್ಮಪುತ್ರನು ಇತರ ತೀರ್ಥಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರಾಚೀ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಆರಿಸಲಿ—ಎಂದು ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

47 verses

Adhyaya 271

Jvāleśvara Māhātmya (ज्वालेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of the Jvāleśvara Liṅga

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸದ ಮುಖ್ಯ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ “ಜ್ವಾಲೇಶ್ವರ” ಲಿಂಗದ ಕಾರಣಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ಹೇಳುವಂತೆ—ತ್ರಿಪುರಾರಿ ಶಿವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪಾಶುಪತ ಶರ/ಅಸ್ತ್ರತೇಜಸ್ಸು ಯಾವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪತನವಾಯಿತೋ, ಅಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ತೇಜಸ್ಸು ಉಂಟಾಯಿತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಲಿಂಗವು “ಜ್ವಾಲೇಶ್ವರ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಯುದ್ಧ-ಘಟನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರ ತೀರ್ಥಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಕಥೆಯನ್ನು ಭೂಗೋಳದೊಂದಿಗೆ ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಉಪದೇಶ: ಈ ಲಿಂಗದ ಕೇವಲ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಶುದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭ-ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಮೊದಲ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ 271ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ।

3 verses

Adhyaya 272

त्रिपुरलिंगत्रयमाहात्म्यम् | The Māhātmya of the Three Tripura Liṅgas

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ತತ್ತ್ವೋಪದೇಶರೂಪದಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಿಕನಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ (ಪ್ರಾಚೀ), ದೇವಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯ ಸಮೀಪ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಳವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂರು ಲಿಂಗಗಳು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಮಹಾತ್ಮ ತ್ರಿಪುರಪುರುಷರ ಹೆಸರುಗಳು—ವಿದ್ಯುನ್ಮಾಲಿ, ತಾರಕ, ಕಪೋಲ. ಅಧ್ಯಾಯದ ಕೇಂದ್ರಾರ್ಥ ದಿಕ್ಕಿನ ಸೂಚನೆ, ಲಿಂಗತ್ರಯದ ಗುರುತು ಮತ್ತು ದರ್ಶನಫಲದ ಸಂಬಂಧ. ಆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ದರ್ಶಿಸಿದರೂ ಭಕ್ತನು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಂದಮಹಾಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದೊಳಗಿನ ‘ತ್ರಿಪುರಲಿಂಗತ್ರಯಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ’ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

3 verses

Adhyaya 273

शंडतीर्थ-उत्पत्ति तथा कपालमोचन-लिङ्गमाहात्म्य (Origin of Śaṇḍa-tīrtha and the Kapālamocana Liṅga)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಶಂಡತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಇದು ಅಪೂರ್ವ ತೀರ್ಥ, ಸರ್ವಪಾಪಶಮನಕಾರಿ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಫಲಪ್ರದ. ಪೂರ್ವಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪಂಚಶಿರಸ್ಸುಳ್ಳವನು; ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಅವನ ಒಂದು ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ಛೇದಿಸಿದನು. ಆ ರಕ್ತಪ್ರವಾಹಾದಿಗಳಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳ ಪವಿತ್ರವಾಯಿತು; ಮಹಾತಾಳವೃಕ್ಷಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದುದರಿಂದ ಅದು ತಾಳವನವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಈಶ್ವರನ ಕೈಗೆ ಕಪಾಲ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೂ ಅವನ ವೃಷಭಕ್ಕೂ ದೇಹ ಕಪ್ಪಾಗಿತು. ದೋಷಭಯದಿಂದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿದರೂ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಭಾರ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಮುಖ ಸರಸ್ವತಿ (ಪ್ರಾಚೀ ದೇವಿ) ದರ್ಶನವಾಯಿತು. ವೃಷಭನು ಸ್ನಾನಮಾಡಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಶ್ವೇತವರ್ಣನಾದನು; ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಹತ್ಯಾದೋಷದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾದನು. ಆಗ ಕಪಾಲ ಕೈಯಿಂದ ಬಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಕಪಾಲಮೋಚನ ಲಿಂಗರೂಪವಾಗಿ ಸ್ಥಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಯಿತು. ನಂತರ ಪ್ರಾಚೀ ದೇವಿಯ ಸಮೀಪ ಶ್ರಾದ್ಧದ ವಿಧಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಮಹಾತೃಪ್ತಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ ಚತುರ್ದಶಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿವಿಧಾನದಿಂದ, ಯೋಗ್ಯರಿಗೆ ಅನ್ನ, ಸ್ವರ್ಣ, ಮೊಸರು, ಕಂಬಳಿ ಮೊದಲಾದ ದಾನಗಳೊಂದಿಗೆ. ವೃಷಭನ ಶ್ವೇತತ್ವದಿಂದ ‘ಶಂಡತೀರ್ಥ’ ಎಂಬ ನಾಮಕರಣವೂ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

13 verses

Adhyaya 274

Sūryaprācī-māhātmya (Glory of Sūryaprācī)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗಿನ ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತೀರ್ಥೋಪದೇಶವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ಅವಳು (ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಿಕರೂ) ಪ್ರಕಾಶಮಾನವೂ ಮಹಾಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯೂ ಆದ ಸೂರ್ಯಪ್ರಾಚೀ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಶುದ್ಧಿಕಾರಕವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ—ಇದು ಸರ್ವಪಾಪಶಮನಕಾರಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಪುರಾಣೋಕ್ತ ನಿಯಮಬದ್ಧ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ್ಯವಾದ ಇಚ್ಛೆಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಕರ್ಮ ತೀರ್ಥಸ್ನಾನ. ಸೂರ್ಯಪ್ರಾಚಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಪಂಚಪಾತಕಗಳು (ಐದು ಮಹಾಪಾಪಗಳು)ಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ; ಇದು ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ-ಪ್ರಧಾನ ವಾಕ್ಯದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಉಪಸಂಹಾರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ 81,000 ಶ್ಲೋಕ ಸಂಹಿತೆಯ ಏಳನೇ ಖಂಡವಾದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದೊಳಗಿನ ‘ಸೂರ್ಯಪ್ರಾಚೀ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ’ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.

3 verses

Adhyaya 275

त्रिनेत्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Trinetreśvara (Three-Eyed Śiva)

ಅಧ್ಯಾಯ ೨೭೫ರಲ್ಲಿ ಋಷಿ-ತೀರ್ಥದ ಸಮೀಪದ ತ್ರಿನೇತ್ರೇಶ್ವರ ಶಿವತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಮತ್ತು ಆಚರಣಾವಿಧಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ—ನ್ಯಂಕುಮತೀ ನದಿತೀರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಋಷಿಗಳು ಪೂಜಿಸಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತ್ರಿನೇತ್ರ ದೇವನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ ದರ್ಶನ-ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ನೀರು ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ನಿರ್ಮಲವೆಂದು, ತೀರ್ಥದ ಗುರುತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮತ್ಸ್ಯ/ಜಲಚರ-ಚಿಹ್ನೆಯ ವಿಶೇಷತೆಯೂ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಮೊದಲಾದ ಮಹಾಪಾಪವರ್ಗದಿಂದಲೂ ವಿಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಶುದ್ಧಿಯ ಉಪದೇಶವಿದೆ. ನಂತರ ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ ಚತುರ್ದಶಿಯಲ್ಲಿ ವ್ರತ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ—ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧ ನೆರವೇರಿಸಿ ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಶಿವಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ರುದ್ರಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ, ತೀರ್ಥಸೇವೆ-ವ್ರತಾಚರಣೆ-ಶೈವ ಆರಾಧನೆಯ ಪರಲೋಕಫಲವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.

5 verses

Adhyaya 276

Devikā-tīra Umāpati-māhātmya (देविकायामुमापतिमाहात्म्यवर्णनम्) — The Glory of Umāpati at the Devikā Riverbank

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಋಷಿ-ತೀರ್ಥದ ಕಡೆಗಿನ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿ, ದೇವಿಕಾ ನದೀತೀರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ‘ಮಹಾಸಿದ್ಧಿವನ’ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧವನದ ಪ್ರಕೃತಿ-ಮತ್ತು-ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೀಯ ವೈಭವವನ್ನು ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ—ವಿವಿಧ ಪುಷ್ಪ-ಫಲವೃಕ್ಷಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮಧುರ ಗಾನ, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಗುಹೆಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು; ಜೊತೆಗೆ ದೇವರು, ಅಸುರರು, ಸಿದ್ಧರು, ಯಕ್ಷರು, ಗಂಧರ್ವರು, ನಾಗರು, ಅಪ್ಸರಸರು ಸಮಾಗಮಿಸಿ ಸ್ತುತಿ, ನೃತ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಭಾವಾವೇಶಭರಿತ ಭಕ್ತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆರಾಧನಾ-ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಈಶ್ವರನು ಅಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ದಿವ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ‘ಉಮಾಪತೀಶ್ವರ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ಯುಗ-ಕಲ್ಪ-ಮನ್ವಂತರಗಳಾದ್ಯಂತ ತನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ನಿರಂತರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ದೇವಿಕಾದ ಶುಭ ತೀರದ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ಅನುರಾಗವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪುಷ್ಯ ಮಾಸದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುವ ವಿಧಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ; ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ದಾನದ ಪುಣ್ಯ ಅಕ್ಷಯ, ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ಮಹಾಪಾಪನಾಶ—‘ಸಾವಿರ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ’ಗಳಂತಹ ಘೋರ ಪಾಪಗಳ ಕ್ಷಯವೂ ಉಂಟೆಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಗೋদান, ಭೂದಾನ, ಹಿರಣ್ಯದಾನ, ವಸ್ತ್ರದಾನಗಳನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಪಿತೃಕರ್ಮ ಮಾಡುವವನು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪುಣ್ಯವಂತನೆಂದು ಉನ್ನತಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಸ್ನಾನಾರ್ಥ ಸಮಾಗಮಿಸಿದ ಕಾರಣ ನದಿಗೆ ‘ದೇವಿಕಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ‘ಪಾಪನಾಶಿನಿ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

18 verses

Adhyaya 277

Bhūdhara–Yajñavarāha Māhātmya (भूधरयज्ञवराहमाहात्म्य)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿಕಾ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ‘ಭೂಧರ’ನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹೆಸರಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯೂ ಯಜ್ಞರೂಪಕವೂ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ—ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿದ ವರಾಹನ ಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ವಿಸ್ತೃತ ಯಾಗ-ಅಲಂಕಾರವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗಿದೆ. ವರಾಹದೇಹವನ್ನು ಯಜ್ಞದ ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಿ: ವೇದಗಳು ಪಾದಗಳು, ಯೂಪ ದಂಷ್ಟ್ರೆಗಳು, ಸ್ರುವ-ಸ್ರುಚ ಮುಖ/ವದನ, ಅಗ್ನಿ ಜಿಹ್ವೆ, ದರ್ಭ ಕೇಶ, ಬ್ರಹ್ಮ ಶಿರಸ್ಸು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞರಚನೆ ಒಂದೇ ಎಂಬ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಬೋಧನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧವಿಧಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ—ಪುಷ್ಯ ಮಾಸ, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ, ಏಕಾದಶಿ, ಋತುಸಂದರ್ಭ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯನು ಕನ್ಯಾ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳು. ಬೆಲ್ಲ ಸೇರಿಸಿದ ಪಾಯಸ, ಬೆಲ್ಲ ಸೇರಿಸಿದ ಹವಿಸ್ ಮುಂತಾದ ಅರ್ಪಣೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಆವಾಹನ-ಸಂಸ್ಕಾರ, ತುಪ್ಪ-ಮೊಸರು-ಹಾಲು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಂತ್ರಗಳು, ನಂತರ ಪಂಡಿತ ವಿಪ್ರರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮತ್ತು ಪಿಂಡದಾನ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ—ಇಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿ, ಗಯೆಗೆ ಹೋಗದೆಗೂ ಗಯಾಶ್ರಾದ್ಧಸಮಾನ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು, ಈ ತೀರ್ಥದ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.

13 verses

Adhyaya 278

देविकामाहात्म्य–मूलस्थानमाहात्म्यवर्णनम् (Devikā Māhātmya and the Glory of Mūlasthāna/Sūryakṣetra)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಶಿವ–ದೇವಿ ಸಂವಾದವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಿಕಾ ನದಿಯ ಸುಂದರ ತೀರದ ಸಮೀಪ ಭಾಸ್ಕರ (ಸೂರ್ಯ) ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಥಳದ ಕಡೆ ಈಶ್ವರನು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಹೇಗೆ “ಸಿದ್ಧ”ನಾದನು? ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಏಕೆ ದೋಚಲಾಯಿತು? ಎಂದು ದೇವಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ಈಶ್ವರನು ಪೂರ್ವಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರ (ವೈಶಾಖ/ವಿಶಾಖ) ವೃದ್ಧ ತಂದೆ‑ತಾಯಿಯ ಪೋಷಣೆಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಕಳ್ಳತನಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಬೆದರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಋಷಿಗಳು ಸಮಚಿತ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಂಗಿರಸನು ನೀತಿಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತುತ್ತಾನೆ—ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಬಂದ ಧನದ ಪಾಪಭಾರವನ್ನು ಯಾರು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ? ಕಳ್ಳನು ತಂದೆ‑ತಾಯಿ, ನಂತರ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, “ಕರ್ಮಫಲ ಕర్తನಿಗೇ; ಪಾಪವನ್ನು ಹಂಚಲಾಗದು” ಎಂದು ಅವರು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ವೈರಾಗ್ಯ ಉಂಟಾಗಿ, ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿ ಹಿಂಸೆ/ಚೌರ್ಯವೃತ್ತಿಯಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಋಷಿಗಳು ನಾಲ್ಕಕ್ಷರ ಮಂತ್ರ “ಝಾಟಘೋಟ” ಅನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ—ಗುರುಆಶ್ರಯದಿಂದ ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿ ಜಪಿಸಿದರೆ ಪಾಪನಾಶಕ, ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲ ಜಪ‑ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಅವನು ಸ್ಥಿರನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವನ ದೇಹ ವಲ್ಮೀಕ (ಎರಳಿನ ಗುಡ್ಡ)ದಿಂದ ಆವರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಋಷಿಗಳು ಮರಳಿ ಬಂದು ವಲ್ಮೀಕವನ್ನು ತೆರೆದು ಅವನನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು, ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ “ವಾಲ್ಮೀಕಿ” ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ರಾಮಾಯಣ ರಚನೆಗೆ ಪ್ರೇರಿತ ವಾಕ್ಶಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭವಿಷ್ಯ ನುಡುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದೆ ಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ: ನಿಂಬೆ ಮರದ ಬೇರುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಕ್ಷೇತ್ರದೇವತೆಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ; ಈ ಸ್ಥಳ “ಸೂರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ” ಮತ್ತು “ಮೂಲಸ್ಥಾನ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ತಿಲಜಲ ತರ್ಪಣ, ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ಪಿತೃಗಳ ಉದ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ; ಜಲಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೂ ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಿಥಿ/ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ವಿಧಿಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಚರ್ಮರೋಗಗಳು ಶಮನವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದೂ ಹೇಳಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇವದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಈ ಕಥಾಶ್ರವಣ ಮಹಾದೋಷಹರವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.

80 verses

Adhyaya 279

च्यवनादित्यमाहात्म्य—सूर्याष्टोत्तरशतनाम-माहात्म्यवर्णनम् (Cāvanāditya Māhātmya—The Glory of Sūrya’s 108 Names)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ಪ್ರಭಾಸ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಾ ಪ್ರದೇಶದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ, ಋಷಿ ಚ್ಯವನನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ‘ಚ್ಯವನಾರ್ಕ’ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸೂರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಪ್ತಮಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ಶುದ್ಧನಾಗಿ ವಿಧಿ-ನಿಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೂರ್ಯಸ್ತುತಿ ಮಾಡಿ, ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಅಷ್ಟೋತ್ತರಶತನಾಮಗಳು (108 ನಾಮಗಳು) ಪಠಿಸಬೇಕು ಎಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಬರುವ ನಾಮಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಕಾಲದ ಘಟಕಗಳಾದ ಕಲಾ, ಕಾಷ್ಠಾ, ಮುಹೂರ್ತ, ಪಕ್ಷ, ಮಾಸ, ಅಹೋರಾತ್ರ, ಸಂವತ್ಸರ ರೂಪವಾಗಿಯೂ, ಇಂದ್ರ, ವರುಣ, ಬ್ರಹ್ಮ, ರುದ್ರ, ವಿಷ್ಣು, ಸ್ಕಂದ, ಯಮ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳ ಸಮಾನರೂಪವಾಗಿಯೂ, ಧಾತೃ, ಪ್ರಭಾಕರ, ತಮೋನುಡ, ಲೋಕಾಧ್ಯಕ್ಷ ಎಂಬ ಜಗತ್ಕಾರ್ಯನಿಯಂತಾ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿಯೂ ವರ್ಣಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸ್ತೋತ್ರದ ಪರಂಪರೆಯೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ಶಕ್ರನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು, ನಾರದನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು, ಧೌಮ್ಯನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ನೀಡಿದನು; ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದನು. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯಪಠಣದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೂರ್ಯೋದಯಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಮೆ ಹೇಳಿದೆ—ಧನ-ರತ್ನಸಮೃದ್ಧಿ, ಸಂತಾನಲಾಭ, ಸ್ಮೃತಿ-ಮೇಧಾವೃದ್ಧಿ, ಶೋಕನಿವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪಸಿದ್ಧಿ; ಇವು ನಿಯಮಬದ್ಧ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಶಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಮತ ಫಲಗಳೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ।

22 verses

Adhyaya 280

च्यवनेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Cyavaneśvara

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶಿವ–ದೇವಿಯ ಸಂವಾದದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಚ್ಯವನೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಮಹಿಮೆ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ‘ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶನ’ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಭಾರ್ಗವ ಋಷಿ ಚ್ಯವನನ ಪೂರ್ವಕಥೆ ಬರುತ್ತದೆ—ಅವನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಸ್ಥಾಣುವಿನಂತೆ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತು, ವಲ್ಮೀಕ, ಲತೆಗಳು ಮತ್ತು ಇರುವೆಗಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ರಾಜ ಶರ್ಯಾತಿ ದೊಡ್ಡ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಬಂದು ಪುತ್ರಿ ಸುಕನ್ಯೆಯನ್ನೂ ಕರೆತರುತ್ತಾನೆ. ಸುಕನ್ಯೆ ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ವಲ್ಮೀಕದ ಬಳಿ ಹೋಗಿ, ಋಷಿಯ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ವಸ್ತುಗಳೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ತಿಳಿದು ಮುಳ್ಳಿನಿಂದ ಚುಚ್ಚುತ್ತಾಳೆ. ಋಷಿಯ ಕೋಪದಿಂದ ರಾಜಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ದಂಡರೂಪದ ಅಡ್ಡಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ—ಮಲಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆಗೆ ತಡೆ ಎಂಬ ನೋವು. ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಕನ್ಯೆ ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ; ಶರ್ಯಾತಿ ಕ್ಷಮೆ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಚ್ಯವನ ಋಷಿ ಕ್ಷಮಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಷರತ್ತಾಗಿ ಸುಕನ್ಯೆಯನ್ನು ತನ್ನಿಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಬೇಕು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ; ರಾಜನು ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಕನ್ಯೆಯ ಆದರ್ಶ ಸೇವೆ ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ—ನಿಯಮ, ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತಪಸ್ವಿ ಪತಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠಾಸೇವೆಯ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರಮಹಿಮೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ.

36 verses

Adhyaya 281

च्यवनेश्वर-माहात्म्यवर्णनम् (Chyavaneśvara Māhātmya—Narration of the Glory of Chyavana’s Lord/Shrine)

ಈಶ್ವರನು ಶುಕನ್ಯೆಯ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶುಕನ್ಯೆ ಶರ್ಯಾತಿಯ ಪುತ್ರಿ, ಮಹರ್ಷಿ ಚ್ಯವನರ ಪತ್ನಿ. ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ವೈದ್ಯರಾದ ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರು ಅವಳನ್ನು ಕಂಡು ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೊಗಳಿ, ವೃದ್ಧ ಚ್ಯವನರ ಅಶಕ್ತತೆಯನ್ನು ಹೇಳಿ ಪತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಲೋಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಶುಕನ್ಯೆ ಪತಿವ್ರತಾಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಳಾಗಿ, ದಾಂಪತ್ಯನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಅವರ ಮಾತನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆಮೇಲೆ ಅಶ್ವಿನರು ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ—ನಾವು ಚ್ಯವನರನ್ನು ಪುನಃ ಯೌವನವಂತನಾಗಿ, ರೂಪವಂತನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ; ನಂತರ ನೀನು ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಯಾರನ್ನು ಬೇಕಾದರೂ ಪತಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಬಹುದು. ಶುಕನ್ಯೆ ಈ ಮಾತನ್ನು ಚ್ಯವನರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದಾಗ ಅವರು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಚ್ಯವನರು ಮತ್ತು ಅಶ್ವಿನರು ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಾರ್ಥ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಯೌವನರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುತ್ತಾರೆ. ಶುಕನ್ಯೆ ವಿವೇಕದಿಂದ ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಪತಿ ಚ್ಯವನರನ್ನೇ ಗುರುತಿಸಿ ಅವರನ್ನೇ ವರಣಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಚ್ಯವನರು ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಅಶ್ವಿನರಿಗೆ ವರ ಕೇಳಲು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪಾಲು ಮತ್ತು ಸೋಮಪಾನದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ; ಅದನ್ನು ಇಂದ್ರನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚ್ಯವನರು ಋಷಿ-ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಯಜ್ಞಭಾಗ ಮತ್ತು ಸೋಮಪಾನಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಾಗಿ ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಶ್ವಿನರು ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಚ್ಯವನ-ಶುಕನ್ಯರ ಗೃಹಸ್ಥಜೀವನ ಪುನಃ ಸಮೃದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಪತಿವ್ರತಧರ್ಮ, ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಯುಕ್ತಿ, ಮತ್ತು ಋಷಿ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ವಿಧಿ-ಸ್ಥಾನದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.

26 verses

Adhyaya 282

Chyavanena Nāsatyayajñabhāga-pratirodhaka-vajra-mocanodyata-śakra-nāśāya Kṛtyodbhava-Madonāma-mahāsurotpatti-varṇanam (Chyavaneśvara Māhātmya)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಭೃಗುವಂಶೀಯ ಮಹರ್ಷಿ ಚ್ಯವನರ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ವಿಧಿ–ತತ್ತ್ವ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚ್ಯವನರಿಗೆ ಪುನಃ ಯೌವನ, ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿ ದೊರೆತ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ ರಾಜ ಶರ್ಯಾತಿ ತನ್ನ ಪರಿವಾರ-ಪರಿಕರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ಗೌರವಪೂರ್ವಕ ಸ್ವಾಗತ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಚ್ಯವನರು ರಾಜನಿಗಾಗಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿ, ಆದರ್ಶ ಯಜ್ಞಮಂಟಪವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೋಮವಿತರಣೆಯ ವೇಳೆ ಚ್ಯವನರು ನಾಸತ್ಯರಾದ ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರಿಗಾಗಿ ಸೋಮಗ್ರಹವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂದ್ರನು—ಅಶ್ವಿನರು ವೈದ್ಯರು, ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸುವವರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಇತರ ದೇವರಂತೆ ಸೋಮಭಾಗಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಲ್ಲ—ಎಂದು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಚ್ಯವನರು ಇಂದ್ರನನ್ನು ಗದರಿಸಿ ಅಶ್ವಿನರ ದೇವತ್ವ ಮತ್ತು ಲೋಕಹಿತಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಆಹುತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೋಪಗೊಂಡ ಇಂದ್ರನು ವಜ್ರದಿಂದ ಚ್ಯವನರನ್ನು ಹೊಡೆಯಲು ಮುಂದಾದಾಗ, ಚ್ಯವನರು ತಪೋಬಲದಿಂದ ಇಂದ್ರನ ಭುಜವನ್ನು ಸ್ಥಂಭಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಮಂತ್ರಯುಕ್ತ ಆಹುತಿಯಿಂದ ಕೃತ್ಯೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ‘ಮದ’ ಎಂಬ ಭಯಂಕರ ಮಹಾಸತ್ತ್ವ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ—ಅತಿವಿಶಾಲ ರೂಪ, ಜಗತ್ತನ್ನು ಆವರಿಸುವ ಗರ್ಜನೆ, ಇಂದ್ರನನ್ನು ನುಂಗಲು ಧಾವಿಸುವ ಉಗ್ರತೆ. ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ, ಋತ್ವಿಜನ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯ ಮತ್ತು ದೈವಬಲಪ್ರಯೋಗದ ನೈತಿಕ ಮಿತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

26 verses

Adhyaya 283

च्यवनेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Chyavaneśvara (Glory of the Chyavana-installed Liṅga)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಚ್ಯವನೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಲಿಂಗದ ಸ್ಥಳಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂಜಾವಿಧಾನವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರೋಕ್ತಿಯಾಗಿ ಕಥೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ—ಭಯಂಕರ ಪ್ರಭಾವದ ಎದುರು ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ಭೀತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಭೃಗುವಂಶೀಯ ಋಷಿ ಚ್ಯವನನು ನಿರ್ಣಾಯಕ ತಪೋಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಚ್ಯವನನ ಕೃತ್ಯಗಳಿಂದಲೇ ಅಶ್ವಿನೀದೇವರಿಗೆ ಸೋಮಪಾನದ ಹಕ್ಕು ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು; ಇದು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಲ್ಲ, ಋಷಿಯ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಕಾಶನಕ್ಕೂ, ಸುಕನ್ಯಾ ಮತ್ತು ಅವಳ ವಂಶಕ್ಕೆ ಶಾಶ್ವತ ಕೀರ್ತಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೂ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾದದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಚ್ಯವನನು ಸುಕನ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ವನಮಯ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸಿ, ಪಾಪನಾಶಕ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನೆಂದು, ಅದು ಚ್ಯವನೇಶ್ವರ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಸಮಾನ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಯಮವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಚಂದ್ರಮಸ್-ತೀರ್ಥವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ವೈಖಾನಸ ಮತ್ತು ವಾಲಖಿಲ್ಯ ಮುನಿಗಳು ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಶ್ವಿನ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ನಿಯಮವಾಗಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಭೋಜನ ನೀಡಿದರೆ ‘ಕೋಟಿ-ತೀರ್ಥ’ ಫಲ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಈ ಪಾಪನಾಶಿನಿ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಜನ್ಮಜನ್ಮಾಂತರಗಳ ಸಂಚಿತ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

15 verses

Adhyaya 284

सुकन्यासरोमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Sukanyā-saras)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತೀರ್ಥ ‘ಸುಕನ್ಯಾ-ಸರಸ್’ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸುಕನ್ಯಾ, ಋಷಿ ಚ್ಯವನ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಘಟನೆಯನ್ನು ಈ ಸರೋವರದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಕರಿಸಿ—ಅಶ್ವಿನರು ಚ್ಯವನನೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಅವಗಾಹನ (ಸ್ನಾನ) ಮಾಡಿದಾಗ, ಸ್ನಾನಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಚ್ಯವನನ ರೂಪಾಂತರ ಸಂಭವಿಸಿ ಅವನು ಅಶ್ವಿನರ ಸಮಾನವಾದ ದಿವ್ಯರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸರಸ್-ಸ್ನಾನದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸುಕನ್ಯೆಯ ಆಶಯ ಸಿದ್ಧವಾದುದರಿಂದ ಈ ತೀರ್ಥ ‘ಕನ್ಯಾ-ಸರಸ್’ ಎಂದೂ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಾಮಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಫಲಶ್ರುತಿಯಂತೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ತೃತೀಯಾ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಮಹಾಫಲವೆಂದು—ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ಗೃಹಭಂಗ/ಗೃಹಕಲಹದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ, ದಾರಿದ್ರ್ಯ, ವೈಕಲ್ಯ ಅಥವಾ ಅಂಧತ್ವಲಕ್ಷಣದ ಪತಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಪುಣ್ಯಫಲಗಳು ತೀರ್ಥಾಚರಣೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

4 verses

Adhyaya 285

अगस्त्याश्रम-गंगेश्वर-माहात्म्यवर्णनम् (Agastya’s Āśrama and the Glory of Gaṅgeśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶಿವ–ದೇವಿಯ ಧರ್ಮಸಂವಾದವು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ನ್ಯಂಕುಮತೀ ನದಿಯ ಪವಿತ್ರ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ—ಗೋಷ್ಪದ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಗಯಾ-ಶ್ರಾದ್ಧ, ವರಾಹದರ್ಶನ, ನಂತರ ಹರಿಯ ಧಾಮದರ್ಶನ, ಮಾತೃಗಳ ಪೂಜೆ, ಮತ್ತು ನದಿ–ಸಮುದ್ರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ. ಬಳಿಕ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನ್ಯಂಕುಮತೀ ತಟದ ಸುಂದರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ದಿವ್ಯ ಅಗಸ್ತ್ಯಾಶ್ರಮವನ್ನು ‘ಕ್ಷುಧಾ-ಹರ’ ಹಾಗೂ ಪಾಪಹರವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿ ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ—ವಾತಾಪಿ ಏಕೆ ದಮನಗೊಂಡನು? ಅಗಸ್ತ್ಯನ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು? ಈಶ್ವರನು ಇಲ್ವಲ–ವಾತಾಪಿಯ ಕಪಟ ಆತಿಥ್ಯಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಮರುಮರು ಕೊಂದು, ಪುನರ್ಜೀವನ ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಮೋಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಆಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅಗಸ್ತ್ಯನ ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಮೇಷರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ವಾತಾಪಿಯನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಿ ಅವನ ಪುನರುತ್ಥಾನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಿಷ್ಫಲಗೊಳಿಸಿ, ಇಲ್ವಲನನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಧನಸಮೃದ್ಧ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರ ‘ಕ್ಷುಧಾ-ಹರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ದೈತ್ಯಭಕ್ಷಣದಿಂದ ಉಂಟಾದ ದೋಷಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಆವಾಹನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಗಂಗಾ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿ ಅಗಸ್ತ್ಯನನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ‘ಗಂಗೇಶ್ವರ’ ಲಿಂಗದ ನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಗಂಗೇಶ್ವರದರ್ಶನ, ಸ್ನಾನ, ದಾನ, ಜಪಗಳಿಂದ ನಿಷಿದ್ಧಭಕ್ಷಣಜನ್ಯ ಪಾಪ ವಿಮೋಚನೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಾಯವು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ।

34 verses

Adhyaya 286

बालार्कमाहात्म्यवर्णन (Bālārka Māhātmya — Account of the Glory of Bālārka)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರದ ಯಾತ್ರಾವರ್ಣನದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಈಶ್ವರನು ಉಪದೇಶಿಸುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನು ಯಾತ್ರಿಕನಿಗೆ ‘ಪಾಪನಾಶನ’ವಾದ ಬಾಲಾರ್ಕ ತೀರ್ಥದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿ, ಅದು ಅಗಸ್ತ್ಯಾಶ್ರಮದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ದೂರವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ನಾಮಕಾರಣ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ (ಅರ್ಕ) ಬಾಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನೆಂದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ‘ಬಾಲಾರ್ಕ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ, ರವಿವಾರದಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರೆ ಕುಷ್ಠಾದಿ ರೋಗಗಳು ಬಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ರೋಗಜನ್ಯ ದುಃಖವೂ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳ ಸೂಚನೆ, ನಾಮೋತ್ಪತ್ತಿ ತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಕಾಲನಿಯತ ಭಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯಫಲ—ಇವುಗಳ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಈ ಅಧ್ಯಾಯ ನೀಡುತ್ತದೆ।

4 verses

Adhyaya 287

अजापालेश्वरीमाहात्म्यम् | Ajāpāleśvarī Māhātmya (Glory of Ajāpāleśvarī)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಅಗಸ್ತ್ಯಸ್ಥಾನದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ‘ಅಜಾಪಾಲೇಶ್ವರಿ’ ಎಂಬ ಶುಭ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕಡೆ ಗಮನ ಹರಿಸಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ರಘುವಂಶದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜ ಅಜಾಪಾಲನು ಅಲ್ಲಿ ಪಾಪ ಮತ್ತು ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ದೇವಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಿ, ‘ಅಜಾ-ರೂಪ’ (ಮೇಕೆ-ರೂಪ) ಎಂದು ರೂಪಕವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಾಧಿಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿದವನೆಂದು ವರ್ಣಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅವನು ತನ್ನ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಪಾಪನಾಶಿನಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳ, ರಾಜಾಶ್ರಯ, ಮತ್ತು ತಿಥಿ-ಆಧಾರಿತ ಪೂಜಾಕಾಲ—ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದ ಫಲಶ್ರುತಿ ಪ್ರಕಾರ ತೃತೀಯಾ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಬಲ, ಬುದ್ಧಿ, ಕೀರ್ತಿ, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸೌಭಾಗ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

5 verses

Adhyaya 288

बालार्कमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Bālārka (the ‘Child-Sun’ Shrine)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅಗಸ್ತ್ಯಸ್ಥಾನದ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಗವ್ಯೂತಿ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಬಾಲಾದಿತ್ಯ/ಬಾಲಾರ್ಕ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಥಳವಿದೆ. ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮೀಪದ ಸ್ಥಳಚಿಹ್ನೆಗಳು, ಸಪಾಟಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಆ ದೇವಾಲಯದ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕಾರಣಕಥೆ—ಋಷಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯೆ (ಪವಿತ್ರ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿ)ಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಮೂರು ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ರವಿರೂಪ ದೇವತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಿಯಮಬದ್ಧ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಆ ದೇವತೆ ಬಾಲಾದಿತ್ಯ/ಬಾಲಾರ್ಕ ಎಂದು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಫಲಶ್ರುತಿ ಸ್ಪಷ್ಟ—ಈ ಭಾಸ್ಕರನನ್ನು ‘ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕದಿಯುವವನು’ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯನು ಜೀವಮಾನಪೂರ್ತಿ ದಾರಿದ್ರ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರಭಾಸ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದರ್ಶನವೇ ಪುಣ್ಯಪ್ರದ ಕರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

6 verses

Adhyaya 289

पातालगंगेश्वर–विश्वामित्रेश्वर–बालेश्वर लिङ्गत्रयमाहात्म्य (Glory of the Three Liṅgas: Pātāla-Gaṅgeśvara, Viśvāmitreśvara, and Bāleśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ (ಗವ್ಯೂತಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ) ಇರುವ ಶುದ್ಧಿಕರ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯ ‘ಪಾತಾಳಗಾಮಿನಿ’ ರೂಪವು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಅದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪಾಪನಾಶಿನಿ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಮಹರ್ಷಿಯ ಪ್ರಸಂಗ ಬರುತ್ತದೆ—ಸ್ನಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವರು ಗಂಗೆಯನ್ನು ಆವಾಹನ ಮಾಡಿದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಸರ್ವಪಾಪವಿಮೋಚನೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಗಂಗೇಶ್ವರ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೇಶ್ವರ, ಬಾಲೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಮೂರು ಲಿಂಗಗಳ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಅವುಗಳ ದರ್ಶನದಿಂದ ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ, ಪಾಪಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ಕಾಮಪ್ರಾಪ್ತಿ ಫಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

4 verses

Adhyaya 290

Kuberanagarotpatti and Kubera-sthāpita Somanātha Māhātmya (Origin of Kuberanagara and the Glory of the Somanātha Liṅga Installed by Kubera)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಶಿವ–ದೇವಿ ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಶಿವನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನ್ಯಂಕುಮತೀ ನದೀತೀರದ ಬಳಿ ಇರುವ ಒಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕುಬೇರನು ‘ಧನದ’ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ದೇವಿ—ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಕಳ್ಳತನದಂತ ದೋಷಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಕೂಡ ನಂತರ ಕುಬೇರನಾಗುವುದು ಹೇಗೆ? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ಶಿವನು ದೇವಶರ್ಮ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಪೂರ್ವಜೀವನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಗೃಹಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ನಂತರ ಲೋಭದಿಂದ ಧನಾನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಗೃಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ನೈತಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ಥಿರಳಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಪುತ್ರ ದುಃಸಹನು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ, ನಂತರ ದುರ್ವ್ಯಸನಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಸಮಾಜದಿಂದ ತಿರಸ್ಕೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ದುಃಸಹನು ಶಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಳ್ಳತನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ, ನಂದಿಹೋಗುವ ದೀಪ ಮತ್ತು ವತ್ತಿಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ‘ದೀಪಸೇವೆ’ಯಂತಹ ಪುಣ್ಯ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸೇವಕನು ಅವನನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಾಗ ಅವನು ಭಯದಿಂದ ಓಡುತ್ತಾನೆ; ಕೊನೆಗೆ ರಕ್ಷಕರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಗಾಂಧಾರದಲ್ಲಿ ಸುದುರ್ಮುಖ ಎಂಬ ದುಷ್ಟರಾಜನಾಗಿ ಜನಿಸಿ, ಅಧರ್ಮಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ಲಿಂಗವನ್ನು ಮಂತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾ, ಆಗಾಗ ದೀಪದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಬೇಟೆಯ ವೇಳೆ ಪೂರ್ವಸಂಸ್ಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು, ನ್ಯಂಕುಮತೀತೀರದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಶಿವಪೂಜೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪಾಪಕ್ಷಯವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅನಂತರ ಅವನು ತೇಜಸ್ವಿ ವೈಶ್ರವಣ (ಕುಬೇರ)ನಾಗಿ ಜನಿಸಿ ನ್ಯಂಕುಮತೀ ಸಮೀಪ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ವಿಶಾಲ ಸ್ತೋತ್ರ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಸಖ್ಯ, ದಿಕ್ಪಾಲಪದ, ಧನಾಧಿಪತ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಆ ಸ್ಥಳ ‘ಕುಬೇರನಗರ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಲಿಂಗ ‘ಸೋಮನಾಥ’ (ಇಲ್ಲಿ ಉಮಾನಾಥ ಸಂಬಂಧಿತ) ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿ—ಶ್ರೀಪಂಚಮಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಏಳು ತಲೆಮಾರುಗಳವರೆಗೆ ಸ್ಥಿರ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

41 verses

Adhyaya 291

भद्रकालीमाहात्म्यवर्णनम् (Bhadrakālī Māhātmya Description)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ‘ಕೌಬೇರ-ಸಂಜ್ಞಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ಥಳದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭದ್ರಕಾಳಿ ದೇವಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರ/ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವಿಯನ್ನು ವಾಂಛಿತಾರ್ಥ-ಪ್ರದಾಯಿನಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿ, ವೀರಭದ್ರನೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷಯಜ್ಞ-ವಿಧ್ವಂಸ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗಿದೆ; ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞಭಂಗದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಮುಂದೆ ಕಾಲವಿಧಾನ—ಚೈತ್ರ ಮಾಸದ ತೃತೀಯಾ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಪೂಜೆ ವಿಶೇಷ ಫಲದಾಯಕವೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಚಾಮುಂಡಾ ರೂಪಗಳ ವಿಶಾಲ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಸೌಭಾಗ್ಯ, ವಿಜಯ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಿವಾಸ (ಸಮೃದ್ಧಿ) ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳಿ, ಸ್ಥಳ-ಸೂಚನೆ ಮತ್ತು ತಿಥಿ-ನಿಯಮವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಉಪಾಸನೆಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ।

4 verses

Adhyaya 292

भद्रकालीबालार्कमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Bhadrakālī and Bālārka (Solar Installation)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಕೌರವ-ಸಂಜ್ಞಕ ಸ್ಥಳದ ಆಚೆ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಭದ್ರಕಾಳಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಪರಮಭಕ್ತಿಯಿಂದ ರವಿ/ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ರವಿವಾರವು ಸಪ್ತಮಿ ತಿಥಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕಾಲವನ್ನು ವಿಶೇಷ ಪೂಜಾಕಾಲವೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಂಪು ಹೂಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಚಂದನಾದಿ ಲೇಪನ/ಅನುಲೇಪನಗಳಿಂದ ಅರ್ಚನೆ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪೂಜೆ ಕೋಟಿ ಯಜ್ಞಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನ; ವಾತ-ಪಿತ್ತಜನ್ಯ ರೋಗಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಅನೇಕ ವ್ಯಾಧಿಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಇದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಶ್ವದಾನ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳಾರಾಧನೆ, ಕಾಲನಿಯಮ ಮತ್ತು ದಾನ—ಇವುಗಳನ್ನು ಏಕೀಕೃತ ಧರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.

5 verses

Adhyaya 293

कुबेरस्थानोत्पत्तौ कुबेरमाहात्म्यवर्णनम् (Origin of Kubera’s Station and its Māhātmya)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಕುಬೇರನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪವಿತ್ರಸ್ಥಾನದ ತತ್ತ್ವವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ನೈಋತ್ಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕುಬೇರಸ್ಥಾನವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅಲ್ಲಿ ಕುಬೇರನು ಸ್ವಯಂಭೂರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಸರ್ವ ದಾರಿದ್ರ್ಯನಾಶಕನೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಂಚಮಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ ಮತ್ತು ಅನುಲೇಪನಾದಿಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಸ್ಥಳವು ಎಂಟು ಮಕರ-ಸಂಬಂಧಿತ “ನಿಧಾನ”ಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರ್ಣನೆ. ಕಾಲ–ದ್ರವ್ಯ–ಸ್ಥಳದೇವತೆಗಳ ಸಮನ್ವಯದಿಂದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರೆ, ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ನಿಧಾನಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ವ ಧನಸಮೃದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

3 verses

Adhyaya 294

Ajogandheśvara-māhātmya (अजोगन्धेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Ajogandheśvara at Puṣkara

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಶಿವ–ದೇವಿ ಸಂವಾದರೂಪವಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಕುಬೇರನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ತೀರ್ಥವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವಿ ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ—ಮತ್ಸ್ಯಹಿಂಸೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ದೋಷಕರ್ಮಿ ಕೈವರ್ತ (ಮೀನುಗಾರ)ನು ಹೇಗೆ ಆತ್ಮಿಕ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು? ಆಗ ಈಶ್ವರನು ಪೂರ್ವಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಮಾಘಮಾಸದಲ್ಲಿ ಚಳಿಯಿಂದ ಬಳಲಿದ ಅವನು ತೊಯ್ದ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಪುಷ್ಕರಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಲತೆ-ಮರಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಶೈವ ಪ್ರಾಸಾದವನ್ನು ಕಂಡನು. ಉಷ್ಣತೆಗೆಂದು ಪ್ರಾಸಾದದ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಧ್ವಜಸ್ತಂಭದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಜಾಲವನ್ನು ಹರಡಿ ಸೂರ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಲು ಇಟ್ಟನು; ಅಜಾಗರೂಕತೆ/ಮತ್ತಿನಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದು ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೇ ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಮೃತನಾದನು. ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆ ಜಾಲ ಧ್ವಜವನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಶುಭಕಾರಣವಾಯಿತು; ‘ಧ್ವಜಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ’ದಿಂದ ಅವನು ಅವಂತಿಯಲ್ಲಿ ಋತಧ್ವಜನೆಂಬ ರಾಜನಾಗಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆದು ರಾಜ್ಯವಾಳಿದನು, ಹಲವೆಡೆ ಸಂಚರಿಸಿದನು, ರಾಜಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಜಾತಿಸ್ಮರನಾಗಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ, ಅಜೋಗಂಧ ಸಂಬಂಧಿತ ದೇವಾಲಯಸಮೂಹವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ/ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಿ, ಒಂದು ಕುಂಡದ ಸಮೀಪ ‘ಅಜೋಗಂಧೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಮಹಾಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥವಿಧಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ—ಪುಷ್ಕರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕುಂಡ ‘ಪಾಪತಸ್ಕರ’ದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುರಾತನ ಯಜ್ಞಸ್ಮರಣೆ, ತೀರ್ಥಾವಾಹನ, ಅಜೋಗಂಧೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ/ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಣಪದ್ಮ ದಾನ. ಫಲಶ್ರುತಿ: ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ, ಅಕ್ಷತಗಳಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಏಳು ಜನ್ಮಗಳ ಪಾಪವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

19 verses

Adhyaya 295

चन्द्रोदकतीर्थमाहात्म्य–इन्द्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Glory of Candrodaka Tīrtha and the Indreśvara Shrine)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಈಶಾನ (ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ—ಗವ್ಯೂತಿ ಪ್ರಮಾಣದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಇಂದ್ರಸ್ಥಾನ, ಚಂದ್ರಸರಸ್ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರೋದಕ ಜಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ. ಆ ಜಲಗಳಿಗೆ ಜರಾ (ಕ್ಷಯ/ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ) ಹಾಗೂ ದಾರಿದ್ರ್ಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಪಾಪಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನವು ಮಹಾಪಾಪಭಾರಿತರಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿಂತನೆ ಇಲ್ಲದೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವೆಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅಹಲ್ಯಾ ಪ್ರಸಂಗ ಮತ್ತು ಗೌತಮ ಶಾಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇಂದ್ರನ ಗಂಭೀರ ದೋಷದ ಕಥೆ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರನು ಅಪಾರ ದಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷ ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು; ಆ ರೂಪವೇ ‘ಇಂದ್ರೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದು, ಸರ್ವ ಅಪರಾಧನಾಶಕನೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಾಕ್ರಮ—ಚಂದ್ರತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಪಿತೃ-ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣಾದಿ ಅರ್ಪಣೆ, ಬಳಿಕ ಇಂದ್ರೇಶ್ವರ ಪೂಜೆ; ಇದರಿಂದ ನಿಸ್ಸಂದೇಹ ಪಾಪವಿಮೋಚನೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

8 verses

Adhyaya 296

ऋषितोयानदीमाहात्म्यवर्णन (Māhātmya of the Ṛṣitoyā River)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸ ಖಂಡದ ‘ದೇವಕುಲ’ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಗವ್ಯೂತಿ-ಪ್ರಮಾಣದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಾಗಿ, ಪುರಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವರು–ಋಷಿಗಳ ಸಭೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅದರ ಮಹಿಮೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದುದಾಗಿ, ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಲಿಂಗದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ‘ದೇವಕುಲ’ ಎಂಬ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ನಾಮ ದೊರೆತುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆ ‘ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ’ ಋಷಿತೋಯಾ ನದಿಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ—ಅದು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹರಿಸುವುದಾಗಿ ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣಾದಿಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪಿತೃಸಂತೋಷ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಿಧಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದಾನಧರ್ಮವೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ: ಆಷಾಢ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಚಿನ್ನ, ಅಜಿನ (ಚರ್ಮ) ಮತ್ತು ಕಂಬಳ ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಅದರ ಪುಣ್ಯವು ಪೂರ್ಣಿಮೆಯವರೆಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹದಿನಾರು ಪಟ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ—ಈ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ತರ್ಪಣ, ದಾನಗಳಿಂದ ಏಳು ಜನ್ಮಗಳ ಪಾಪಗಳೂ ನಾಶವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

8 verses

Adhyaya 297

ऋषितोयामाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Ṛṣitoyā at Mahodaya)

ದೇವಿಯು ಈಶ್ವರನನ್ನು ಕೇಳಿದಳು—‘ಋಷಿತೋಯಾ’ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಜಲದ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆ ಏನು, ಅದು ಶುಭ ದೇವದಾರುವನಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಬಂದಿತು? ಈಶ್ವರನು ಹೇಳುವದೇನೆಂದರೆ, ಅನೇಕ ತಪಸ್ವಿ ಋಷಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಜಲಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾನದಿಗಳಂತೆ ಕರ್ಮಾನಂದ ಉಂಟಾಗದೆಂದು ಅಸಂತೃಪ್ತರಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ‑ಪಾಲಕ‑ಸಂಹಾರಕನೆಂದು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಅಭಿಷೇಕಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಪಾಪನಾಶಿನಿ ನದಿಯನ್ನು ಬೇಡಿದರು। ಕರುಣೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಗಂಗಾ, ಯಮುನಾ, ಸರಸ್ವತಿ ಮೊದಲಾದ ನದೀದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ತನ್ನ ಕಮಂಡಲುವಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಭೂಮಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಬಿಟ್ಟನು. ಆ ಜಲವೇ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಋಷಿತೋಯಾ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು—ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯ, ಸರ್ವಪಾಪಹರ—ದೇವದಾರುವನವನ್ನು ತಲುಪಿ ವೇದಜ್ಞ ಋಷಿಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಿಂದ ಸಮುದ್ರದತ್ತ ಸಾಗಿತು। ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವೆಂದರೂ, ಮಹೋದಯ, ಮಹಾತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಮೂಲಚಾಂಡೀಶ ಸಮೀಪ—ಈ ಮೂರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ವಿಶೇಷ ದುರ್ಳಭ ಲಾಭವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸ್ನಾನ‑ಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾಲಾನುಸಾರ ಸಮಾನತೆಯೂ ನೀಡಲಾಗಿದೆ—ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಗಂಗಾ, ಸಂಜೆ ಯಮುನಾ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸರಸ್ವತಿ ಇತ್ಯಾದಿ; ಫಲಶ್ರುತಿ—ಪಾಪಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ।

36 verses

Adhyaya 298

गुप्तप्रयागमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Gupta-Prayāga (Hidden Prayāga)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಗಾಲೇಶ್ವರ ಸಮೀಪ ತೀರ್ಥರಾಜ ಪ್ರಯಾಗ ಹಾಗೂ ಗಂಗಾ, ಯಮುನಾ, ಸರಸ್ವತಿಗಳ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಹೇಳುವದೇನೆಂದರೆ: ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಸಂಬಂಧಿತ ಘಟನೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಿವ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳು ಸೇರಿದ್ದಾಗ, ಪ್ರಯಾಗವು ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಗುಪ್ತಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ‘ಗುಪ್ತಪ್ರಯಾಗ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ನಂತರ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳರಚನೆ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವಕುಂಡ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರುದ್ರ/ಶಿವಕುಂಡ; ಹಾಗೆಯೇ ‘ತ್ರಿಸಂಗಮ’ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ-ಯಮುನಾ ಸಂಗಮದ ಮಧ್ಯೆ ಸರಸ್ವತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ, ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರ್ಣನೆ ಇದೆ. ಕಾಲನಿಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ನಾನದ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಶುದ್ಧಿತತ್ತ್ವವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಮಾನಸಿಕ, ವಾಚಿಕ, ಕಾಯಿಕ, ಸಂಬಂಧದ, ಗುಪ್ತ ಹಾಗೂ ಉಪದೋಷಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಸ್ನಾನದಿಂದ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತವೆ; ಪುನಃಪುನಃ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಕುಂಡಾಭಿಷೇಕ ಮಹಾಮಲಿನ್ಯಗಳನ್ನೂ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮಾತೃ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ ಚತುರ್ದಶಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರ ಅನೇಕ ಅನುಚರರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಭಯ ನಿವಾರಣೆಗೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಪಿತೃ-ಮಾತೃ ವಂಶೋನ್ನತಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ; ಯಾತ್ರೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಫಲ ಬಯಸುವವರಿಗೆ ವೃಷದಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೆ ಶಂಕರಧಾಮಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ದಾರಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

34 verses

Adhyaya 299

माधवमाहात्म्यवर्णनम् | Mādhava Māhātmya (Glorification of Mādhava at Prabhāsa)

ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಧವ ಕ್ಷೇತ್ರ/ಆಲಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೇವರು ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧಾರಿಯಾದ ವಿಷ್ಣುಸ್ವರೂಪ ಮಾಧವನೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಜಿತೇಂದ್ರಿಯ ಭಕ್ತನು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ, ಚಂದನ-ಸುಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ ಮತ್ತು ಅನುಲೇಪನಗಳಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ‘ಪರಮಪದ’ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ಪುನರ್ಜನ್ಮರಹಿತ ಸ್ಥಿತಿ (ಅಪುನರ್ಭವ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಗಾಥೆ, ವಿಷ್ಣುಕೂಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಮಾಧವಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದೇ ಹರಿ ಸ್ವಯಂ ಪರಮಾಶ್ರಯವಾಗಿ ಇರುವ ಲೋಕಕ್ಕೆ ನೇರ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ—ಈ ವೈಷ್ಣವ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವು ಎಲ್ಲ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ—ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಇದು ಸ್ತುತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪೂಜಾವಿಧಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.

5 verses

Adhyaya 300

संगालेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Sangāleśvara Māhātmya—Account of the Glory of Sangāleśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿನ ಸಂಗಾಲೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಮಹಿಮೆ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ; ಅದನ್ನು “ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶನ” ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ವಿವರಿಸುವಂತೆ—ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಇಂದ್ರ (ಶಕ್ರ) ಹಾಗೂ ಇತರ ಲೋಕಪಾಲಕರು, ಆದಿತ್ಯರು ಮತ್ತು ವಸುಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಪೂಜೆ ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ದೇವಸಮೂಹದ ಸಭೆ ಸೇರಿ ಆರಾಧನೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕಾರಣ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ “ಸಂಗಾಲೇಶ್ವರ” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಾಮಕರಣಕಾರಣವೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಾನವರು ಸಂಗಾಲೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧಿ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ, ದಾರಿದ್ರ್ಯ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ದರ್ಶನವೇ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ಗೋ ದಾನ ಮಾಡಿದ ಫಲಕ್ಕೆ ಸಮ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಕ್ರೋಧವಿಲ್ಲದೆ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುವ ವಿಧಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ; ಇದರಿಂದ ಪಿತೃಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಅರ್ಧ-ಕ್ರೋಶ ಪರಿಕ್ರಮೆಯಷ್ಟು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಅದು ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಪಾಪನಾಶಕ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮಹಾಪುಣ್ಯ ತೀರ್ಥದ ಸೀಮೆಯೊಳಗೆ ಮರಣ ಹೊಂದುವವರು—ಉತ್ತಮರಾಗಲಿ ಮಧ್ಯಮರಾಗಲಿ—ಉನ್ನತ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಉಪವಾಸದಿಂದ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವವರು ಪರಮೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂಸಾಮರಣ, ಅಪಘಾತಮರಣ, ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ, ಸರ್ಪದಂಶ, ಅಶೌಚ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮರಣ—ಇವುಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಅಪುನರ್ಭವ (ಪುನರ್ಜನ್ಮ ನಿವಾರಣೆ) ನೀಡಬಲ್ಲವು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಷೋಡಶ ಶ್ರಾದ್ಧಗಳು, ವೃಷೋತ್ಸರ್ಗ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭೋಜನಾದಿ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಮೋಕ್ಷಸಿದ್ಧಿ, ಹಾಗೂ ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಶ್ರವಣದಿಂದ ಪಾಪ-ಶೋಕ-ದುಃಖಗಳ ನಾಶ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

17 verses

Adhyaya 301

Siddheśvara-māhātmya (Glory of Siddheśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರ–ದೇವಿಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸಂವಾದವಿದೆ. ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರದ ತೀರ್ಥಜಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲಿಂಗಸ್ಥಾನವೆಂದು ಸೂಚಿಸಿ, ಅದರ ಸಮೀಪತೆ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವತೆಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ‘ಸಂಗಾಲೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು; ನಂತರ ಸಿದ್ಧಗಣಗಳು ‘ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ’ನನ್ನು ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿಪ್ರದನೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಶಿವನ ವರ: ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಂದು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಸಿದ್ಧನಾಥನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಜಪ ಮಾಡುವ ಸಾಧಕನು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶತರುದ್ರೀಯ, ಅಘೋರಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರ ಗಾಯತ್ರಿ—ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಸಿದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಅಣಿಮಾದಿ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ ಚತುರ್ದಶಿಯ ಮಹಾರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭಯ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತ ಸಾಧಕನಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಯಶಸ್ಸು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ ಇದು ಪಾಪನಾಶಕ ಮತ್ತು ಸರ್ವಕಾಮಫಲಪ್ರದವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

11 verses

Adhyaya 302

गन्धर्वेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Gandharveśvara—Account of the Shrine’s Glory

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಧರ್ವೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಐದು ಧನುಸ್ಸಿನ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದೆಂದು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯೂ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದರ್ಶನದಿಂದ ದರ್ಶಕನು ‘ರೂಪವಾನ್’ ಆಗುತ್ತಾನೆ—ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಣೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಗಂಧರ್ವರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರಿಂದ ಅದರ ಪವಿತ್ರ ಮೂಲವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೂ ಪೂರ್ಣ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಸರ್ವ ಕಾಮನೆಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸಿ ‘ರಕ್ತಕಂಠ’ ಎಂಬ ಶುಭಲಕ್ಷಣವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

3 verses

Adhyaya 303

Sangāleśvara–Uttareśvara Māhātmya (संगालेश्वरमाहात्म्य–उत्तरेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्)

ಅಧ್ಯಾಯ 303ರಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ‘ಉತ್ತಮ ದೇವತೆ’ಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು; ಆ ದೇವತೆಯ ಪೂಜೆ ಮಹಾಪಾತಕಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ದೇವತೆಯ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲಿಂಗವಿದ್ದು, ಶೇಷನಾಗನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಾಗರು ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಾಗಾರಾಧಿತ ಆ ದೇವತೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದವರಿಗೆ ಜೀವಮಾನಪೂರ್ತಿ ವಿಷದ ಬಾಧೆ ಆಗದು; ಸರ್ಪಗಳು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿ ಹಾನಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ—ಎಂಬ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾನವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಎಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಪುಣ್ಯಮಯ ಗಂಗಾತೀರದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಅನೇಕ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಸ್ಥಳಸಂಬಂಧವೂ ಬರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ದರ್ಶನ-ಪೂಜೆಯಿಂದ ಸರ್ವಪಾಪ ವಿನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಹಸ್ರ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಸಮಾನ ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ—ಇದು ಅಧ್ಯಾಯದ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿದೆ.

7 verses

Adhyaya 304

गंगामाहात्म्यवर्णनम् (Gaṅgā-Māhātmya near Saṅgāleśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸೂತನು ಸಂವಾದಕ್ಕೆ ಪೀಠಿಕೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ; ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದ ಸಂಗಾಲೇಶ್ವರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪಥಗಾಮಿನಿ ಗಂಗೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಕಟ್ಯವನ್ನು ಈಶ್ವರನು ಪಾರ್ವತಿಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಾರ್ವತಿ ಎರಡು ವಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ—ಗಂಗಾ ಅಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬಂದಳು? ಅಲ್ಲಿ ತ್ರಿನೇತ್ರ ಮೀನುಗಳು ಹೇಗೆ ಇದ್ದವು? ಈಶ್ವರನು ಕಾರಣಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಾಪಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದ ಕೆಲವು ಋಷಿಗಳು ನಂತರ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಸಂಗಾಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಭಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಶಿವನು ಲೋಕನಿದರ್ಶನಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ತ್ರಿನೇತ್ರ-ಚಿಹ್ನವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ, ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರकटಗೊಳಿಸುವ ವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ತಕ್ಷಣವೇ ಗಂಗಾ ಮೀನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರकटವಾಗುತ್ತಾಳೆ; ಋಷಿಗಳ ದರ್ಶನದಿಂದ ಆ ಮೀನುಗಳೂ ಶಿವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ತ್ರಿನೇತ್ರವಾಗುತ್ತವೆ. ಮುಂದೆ ಆಚರಣೆ–ಫಲ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಆ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಪಂಚಪಾತಕ ವಿಮೋಚನೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಣ, ಗೋವು, ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಎಳ್ಳು ದಾನ ಮಾಡಿದವನು ಶಿವಕೃಪೆಯ ಸಂಕೇತರೂಪ ‘ತ್ರಿನೇತ್ರತ್ವ’ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದೂ ಪುಣ್ಯದಾಯಕ, ಇಷ್ಟಫಲಪ್ರದ ಎಂದು ಉಪಸಂಹಾರವಾಗಿದೆ।

35 verses

Adhyaya 305

Nārada-Āditya Māhātmya (Glory of Nāradaāditya)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶಿವ–ದೇವಿ ಸಂವಾದದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಭಾಸ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ‘ನಾರದಾದಿತ್ಯ’ ಎಂಬ ಸೂರ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯದರ್ಶನದಿಂದ ಜರಾ (ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ) ಮತ್ತು ದಾರಿದ್ರ್ಯ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದೇವಿ—ನಾರದ ಮುನಿಗೆ ಜರಾ ಹೇಗೆ ಬಂದಿತು? ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಶಿವನು ದ್ವಾರಾವತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಕೃಷ್ಣನ ಪುತ್ರ ಸಾಂಬನು ನಾರದರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಗೌರವ ತೋರದೆ ಇದ್ದಾಗ ನಾರದರು ಬೋಧಿಸಿದರು; ಸಾಂಬನು ತಪಸ್ವಿ ಜೀವನವನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ ಕೋಪದಲ್ಲಿ ನಾರದರನ್ನು ಜರಾಧೀನರಾಗಲಿ ಎಂದು ಶಪಿಸಿದನು. ಜರೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ನಾರದನು ಶುದ್ಧ, ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸುಂದರ ಸೂರ್ಯಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ‘ಸರ್ವ ದಾರಿದ್ರ್ಯನಾಶಕ’ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ—ಋಕ್/ಸಾಮ ರೂಪ, ನಿರ್ಮಲ ಜ್ಯೋತಿ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಕಾರಣ, ತಮೋನಾಶಕ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ನಾರದನು ಪುನಃ ಯೌವನ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನೂ, ರವಿವಾರಕ್ಕೆ ಸಪ್ತಮಿ ತಿಥಿ ಸೇರಿದ ದಿನ ಸೂರ್ಯದರ್ಶನ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ರೋಗಭಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಎಂಬ ನಿಯಮ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಾಪನಾಶಕ ಶಕ್ತಿ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ।

27 verses

Adhyaya 306

सांबादित्यमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Sāmbāditya: Sāmba’s Sun-Worship at Prabhāsa)

ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪಾಪನಾಶಕ ತೀರ್ಥ ‘ಸಾಂಬಾದಿತ್ಯ’ದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜಾಂಬವತಿಯ ಪುತ್ರ ಸಾಂಬನು ತಂದೆಯ ಕ್ರೋಧಶಾಪದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಶರಣು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಋಷಿತೋಯಾ ನದಿಯ ಸುಂದರ ತೀರದ ಬಳಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಶೋಭಿತ ‘ಬ್ರಹ್ಮಭಾಗ’ಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ವರ ನೀಡುವೆನೆಂದು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸಾಂಬನು ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿ ಭಾಸ್ಕರನನ್ನು ಅನೇಕ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ಋಷಿತೋಯಾ-ತಟದಲ್ಲಿ ನಾರದರು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳವನ್ನೂ ದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಬ್ರಹ್ಮಭಾಗದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿ ಅವನ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತಾರೆ; ನಂತರ ಸಾಂಬನು ನಿಯಮಿತ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣು ದೇವಕಾರ್ಯಗಳ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ರುದ್ರನು ಐಶ್ವರ್ಯ ನೀಡುವವನು, ವಿಷ್ಣು ಮೋಕ್ಷದಾತ, ಇಂದ್ರ ಸ್ವರ್ಗದಾತ; ಜಲ-ಭೂಮಿ-ಭಸ್ಮ ಶುದ್ಧಿಕಾರಕಗಳು, ಅಗ್ನಿ ರೂಪಾಂತರಕ, ಗಣೇಶ ವಿಘ್ನಹರ—ಆದರೆ ದಿವಾಕರನೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯದಾತ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಾಪದ ಅಡ್ಡಿಯಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವರಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗದ ಕಾರಣ ವಿಷ್ಣು ಸೂರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಸಾಂಬನನ್ನು ಕುಷ್ಠದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಸಾಂಬನು ಅಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ಬೇಡಿದಾಗ ಸೂರ್ಯನು ದೇಹಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿ ವ್ರತವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಭಾನುವಾರ ಬರುವ ಸಪ್ತಮಿಯಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ನಾನ, ಭಾನುವಾರ ಸಾಂಬಾದಿತ್ಯ ಪೂಜೆ, ಹಾಗೂ ಸಮೀಪದ ಪಾಪನಾಶಕ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ ಮಾಡಿದರೆ ಆರೋಗ್ಯ, ಧನ, ಸಂತಾನ, ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ವಂಶದಲ್ಲಿ ಕುಷ್ಠ ಹಾಗೂ ಪಾಪಜನ್ಯ ರೋಗಗಳು ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ.

30 verses

Adhyaya 307

अपरनारायणमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Apara-Nārāyaṇa)

ಅಧ್ಯಾಯ 307ರಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು—ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಸಾಂಬಾದಿತ್ಯದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ‘ಅಪರ-ನಾರಾಯಣ’ ಎಂಬ ದಿವ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ವಿಷ್ಣುಸ್ವರೂಪನೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಭಗವಾನ್ ‘ಅಪರ’ ಅಂದರೆ ಇನ್ನೊಂದು/ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ‘ಅಪರ’ ಎಂಬ ನಾಮದ ಕಾರಣ ತಿಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ವಿಧಿನಿರ್ದೇಶ—ಅಲ್ಲಿ ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷನನ್ನು ವಿಧಾನದಂತೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಫಾಲ್ಗುಣ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಯಂದು. ಫಲಶ್ರುತಿ ಸ್ಪಷ್ಟ: ಪಾಪಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳ ಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಸ್ಥಳ-ದೇವತೆ-ತಿಥಿ-ಕರ್ಮ-ಫಲಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಯಾತ್ರಾಮಾರ್ಗ ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ।

5 verses

Adhyaya 308

मूलचण्डीशोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनम् (Origin-Glory of Mūla-Caṇḍīśa and the Taptodaka Kuṇḍa)

ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ‘ಮೂಲಚಂಡೀಶ’ ಲಿಂಗದ ಮಹಿಮೆ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವದಾರುವನದಲ್ಲಿ ಆತನು Ḍiṇḍಿ ಎಂಬ ಭಿಕ್ಷುಕ-ತಪಸ್ವಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚೋದಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದಾಗ ಋಷಿಗಳು ಕೋಪಗೊಂಡು ಶಾಪ ನೀಡಿದರು; ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಲಿಂಗವು ಪತನವಾಯಿತು. ಶುಭಲಕ್ಷಣ ಹಾನಿಯಾದುದರಿಂದ ವ್ಯಥಿತರಾದ ಋಷಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಶರಣಾದರು. ಬ್ರಹ್ಮನು—ಕುಬೇರಾಶ್ರಮದ ಸಮೀಪ ಗಜರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವ ರುದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸಿರಿ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು. ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಗೌರೀ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಗೋರಸ (ಹಾಲು) ನೀಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ದಣಿವು ನಿವಾರಣೆಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ನಾನಸ್ಥಳವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾಳೆ; ಉಷ್ಣಜಲ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಅದು ‘ತಪ್ತೋದಕ ಕುಂಡ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಗೆ ಋಷಿಗಳು ರುದ್ರನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡಿ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಒಪ್ಪಿ ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ. ರುದ್ರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಮರುಎತ್ತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ (ಉನ್ನತ ಭಾವದೊಂದಿಗೆ) ಮತ್ತು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಮೂಲಚಂಡೀಶ ದರ್ಶನ ಮಹಾ ಜಲಕಾರ್ಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಪುಣ್ಯದಾಯಕ; ಸ್ನಾನಾನಂತರ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ದಾನಗಳ ವಿಧಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅವುಗಳಿಂದ ಶಕ್ತಿ, ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಲೋಕಿಕ ರಾಜ್ಯಸಂಪತ್ತು ಪುರಾಣೋಕ್ತವಾಗಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಾಯಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗನಾಮದ ನಿರುಕ್ತಿ (ಚಂಡಿಯ ಈಶ; ಪತನಸ್ಥಳವೇ ‘ಮೂಲ’) ಹಾಗೂ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ, ಕುಂಡಿಕಾ, ತಪ್ತೋದಕಾದಿ ತೀರ್ಥಗಳ ಸೂಚಿಯೂ ಬರುತ್ತದೆ.

69 verses

Adhyaya 309

Caturmukha-Vināyaka Māhātmya (Glory of Four-Faced Vināyaka)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತೀರ್ಥ-ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚನೆ ಹಾಗೂ ಪೂಜಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಾತ್ರಿಕನು ಚಂಡೀಶನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ‘ಚತುರ್ಮುಖ’ ಎಂಬ ವಿನಾಯಕ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು, ಈಶಾನ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಧನುಸ್ಸಿನಷ್ಟು ದೂರವೆಂದು ದಿಕ್ಕು-ದೂರ ಸೂಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು—ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ, ಹಾಗೂ ಭಕ್ಷ್ಯ-ಭೋಜ್ಯ ನೈವೇದ್ಯಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೋದಕವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಚತುರ್ಥೀ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಸಿದ್ಧಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ನಿಯಮಬದ್ಧ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಘ್ನಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಸಾರಾಂಶ।

4 verses

Adhyaya 310

कलंबेश्वरमाहात्म्य (Kalambeśvara Māhātmya) — The Glory of Kalambeśvara

ಅಧ್ಯಾಯ 310ರಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರವಚನವಾಗಿ ಪ್ರಾಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕಲಂಬೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದು ವಾಯವ್ಯ (ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ‘ಧನುರ್ಧ್ವಿತಯ’ ಅಂದರೆ ಎರಡು ಧನುಸ್ಸಿನ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕಲಂಬೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಕಿಲ್ಬಿಷಗಳು (ನೈತಿಕ ಮಲಿನತೆಗಳು) ಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ; ಇದು ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶಕವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೋಮವಾರ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಸಂಯೋಗವು ಅಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪುಣ್ಯದಾಯಕವೆಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಪುಣ್ಯಫಲ ಬಯಸುವವರು ಅಲ್ಲಿ ವಿಪ್ರರಿಗೆ ಭೋಜನ ನೀಡಿ ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರರೂಪ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಭಾಸಖಂಡದ ಪ್ರಾಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿನ ‘ಕಲಂಬೇಶ್ವರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ’ ಎಂದು ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ।

3 verses

Adhyaya 311

गोपालस्वामिहरिमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Gopāla-svāmin Hari)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತತ್ತ್ವೋಪದೇಶರೂಪದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂವಾದವಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ಹರಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿ, ಸ್ಥಳವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ—ಚಂಡೀಶನಿಂದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ಧನು (ಬಿಲ್ಲಿನ) ದೂರದಲ್ಲಿ ಆ ದೇವಾಲಯವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹರಿದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿ ದಾರಿದ್ರ್ಯದ ಅಲೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪುರಾಣೋಕ್ತ ಫಲಶ್ರುತಿ ಉಂಟು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಘ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ಜಾಗರಣ (ರಾತ್ರಿ ಜಾಗರಣೆ) ಮಾಡುವುದನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದ ಭಕ್ತನು ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

3 verses

Adhyaya 312

Bakulsvāmi-Sūrya Māhātmya (बकुलस्वामिमाहात्म्यवर्णनम्) — The Glory of Bakulsvāmin as Sūrya

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನ ಉಪದೇಶರೂಪವಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರನಿರ್ದೇಶ ಮತ್ತು ವ್ರತವಿಧಾನವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಎಂಟು ಧನುಸ್ಸು’ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಸ್ವರೂಪನಾದ ಬಕುಲಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಾಲಯವಿದೆ; ಅವರ ದರ್ಶನವು ದುಃಖ-ಶೋಕ-ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ವಿಧಿ: ರವಿವಾರಕ್ಕೆ ಸಪ್ತಮಿ ತಿಥಿ ಸೇರಿದಾಗ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಮನೋವಾಂಛೆಗಳು ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಾನ-ಗೌರವ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಂದಮಹಾಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ವಿಭಾಗದ ‘ಬಕುಲಸ್ವಾಮಿ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ’ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

3 verses

Adhyaya 313

उत्तरार्कमाहात्म्यवर्णनम् (Uttarārka Māhātmya—Description of the Glory of Uttarārka)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ‘ಈಶ್ವರ ಉವಾಚ’ ಎಂಬ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಉಪದೇಶರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಷಯ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ವಾಯವ್ಯ (ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಹದಿನಾರು ಧನು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ “ಉತ್ತರಾರ್ಕ” ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಉಪತೀರ್ಥದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ ಅದರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ‘ಸದ್ಯಃ ಪ್ರತ್ಯಯಕಾರಕ’ ಎಂದು—ಸಾಧಕನಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ಫಲಾನುಭವವನ್ನು ನೀಡುವದಾಗಿ—ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಿಂಬ-ಸಪ್ತಮಿ ವ್ರತಾಚರಣೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳಿ, ಅದನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಆರೋಗ್ಯಲಾಭ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.

2 verses

Adhyaya 314

ऋषितीर्थसंगममाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of the Ṛṣi-tīrtha Confluence)

ಈಶ್ವರ-ದೇವಿ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸ ಖಂಡದೊಳಗೆ ಸಮುದ್ರತೀರದ ದೇವಕುಲಾಗ್ನೇಯ ಗವ್ಯೂತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ‘ಋಷಿತೀರ್ಥ’ ಎಂಬ ಮಹಾತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಸ್ಥಳವು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವೂ ಮಹಾಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯೂ ಆಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಪಾಷಾಣಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾದ ಋಷಿಗಳು ಮಾನವರಿಗೆ ಇನ್ನೂ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ವಿಶೇಷತೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಜೊತೆಗೆ ಅದು ಸರ್ವಪಾಪನಾಶಕ ತೀರ್ಥವೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮಾಸದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳ ಭಕ್ತರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡಿ ಪಿತೃಕಾರ್ಯ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಕಾಲವಿಧಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಋಷಿತೋಯಾ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಶ್ರಾದ್ಧ ಅಪರೂಪವಾದವುಗಳಾಗಿ, ಮಹಾಫಲಪ್ರದವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಗೋದಾನವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾನುಸಾರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸುವಂತೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ—ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ದಾನಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರದಿಂದ ಸಮನ್ವಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

5 verses

Adhyaya 315

मरुदार्यादेवीमाहात्म्यवर्णनम् (Mārudāryā Devī Māhātmya—Glorification of the Goddess Mārudāryā)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶಿವ–ದೇವಿ ಸಂವಾದದೊಳಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರೋಪದೇಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ-ಕ್ರೋಶ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ‘ಮಾರುಡಾರ್ಯಾ’ ಎಂಬ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಮರುತ್ಗಣಗಳು ಪೂಜಿಸುವರು; ಅವಳು ‘ಸರ್ವಕಾಮ-ಫಲಪ್ರದಾ’ ಎಂದು ವರ್ಣಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಮುಂದೆ ಕಾಲನಿಯಮ ಮತ್ತು ಪೂಜಾವಿಧಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಾನವಮಿಯಂದು, ಹಾಗೆಯೇ ಸಪ್ತಮಿಯಂದೂ, ಗಂಧ–ಪುಷ್ಪಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಸ್ಥಳ (ಎಲ್ಲಿ), ಕಾಲ (ಯಾವಾಗ), ವಿಧಾನ (ಹೇಗೆ) ಎಂಬ ಪುರಾಣಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಇಷ್ಟಫಲ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ನಿಯತ ಭಕ್ತಿಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.

3 verses

Adhyaya 316

क्षेमादित्यमाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya of Kṣemāditya (Solar Shrine of Welfare)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಕುಲದ ಸಮೀಪದ ಶಂಬರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ದೇವಕುಲದಿಂದ ಪಂಚ ಗವ್ಯೂತಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ‘ಕ್ಷೇಮಾದಿತ್ಯ’ ಎಂಬ ದೇವಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ದೇವರ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಕ್ಷೇಮಾರ್ಥಸಿದ್ಧಿ, ಕಲ್ಯಾಣ ಹಾಗೂ ಸಮೃದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮಹಿಮೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ, ಸಪ್ತಮಿ ತಿಥಿ ರವಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗವಾದಾಗ ಮಾಡಿದ ಪೂಜೆ ಸರ್ವಕಾಮದಾ, ಅಂದರೆ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ನೀಡುವದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ದೇವಕುಲ-ತೀರ್ಥಸ್ಥ ಉಪದೇಶರೂಪ ತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವಚನವೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

4 verses

Adhyaya 317

कंटकशोषिणीमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Goddess Kaṇṭakaśoṣiṇī)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕು-ಸೂಚನೆಗಳಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಅವತರಣದ ಮೂಲಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಮಹಾವೈದಿಕ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ—ವೇದಘೋಷ, ಗಾನ-ವಾದ್ಯಧ್ವನಿ, ಧೂಪ-ದೀಪ, ಹವಿರರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಪಂಡಿತ ಋತ್ವಿಜರ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ವಾತಾವರಣ ಪುನೀತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮಾಯಾವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ಬಲಿಷ್ಠ ದೈತ್ಯರು ಯಜ್ಞವಿಘ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಭಯದಿಂದ ಜನರು ಚದುರುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಅಧ್ವರ್ಯು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ರಕ್ಷಾಹೋಮ ಮಾಡಿ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಆಹುತಿ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕರ್ಮದಿಂದ ತೇಜೋಮಯೀ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ—ಆಯುಧಧಾರಿಣಿ, ಭಯಂಕರರೂಪಿಣಿ—ಮತ್ತು ವಿಘ್ನಕರ್ತರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಯಜ್ಞಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಋಷಿಗಳು ದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ; ದೇವಿ ವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ತಪಸ್ವಿಗಳ ಹಾಗೂ ಯಜ್ಞಧರ್ಮದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ವಾಸಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ದೇವಿ ಅಲ್ಲಿ ‘ಕಂಟಕಶೋಷಿಣೀ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ—ಕಂಟಕದಂತೆ ಇರುವ ಉಪದ್ರವಗಳನ್ನು ಶೋಷಿಸಿ ನಾಶಮಾಡುವವಳು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಮಿ ಅಥವಾ ನವಮಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಾವಿಧಾನ ಹೇಳಿ, ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ ರಾಕ್ಷಸ-ಪಿಶಾಚಭಯನಾಶ ಮತ್ತು ಪರಮಸಿದ್ಧಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

24 verses

Adhyaya 318

ब्रह्मेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Brahmeśvara Liṅga: Account of Its Sacred Efficacy

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ನಿರೂಪಣೆಯೊಳಗೆ ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತತ್ತ್ವಸೂಚನೆ ಅಡಕವಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ಸೂಚನಾಸ್ಥಳದಿಂದ ಬಹುದೂರವಲ್ಲದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದು ಪಾಪಕ್ಷಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವದು. ಆ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ‘ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮವಿದ್ದು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರೆಂದು ಹೇಳುವುದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ-ಪರಂಪರೆಯ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆಚರಣಾಕ್ರಮವೂ ಸೂಚಿತ: ಮೊದಲು ಋಷಿತೋಯಾ-ಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಜ್ಞಾನಪರಿವರ್ತನೆಯೂ ಇದೆ—ಭಕ್ತನು ವೇದವಿದ್ ಆಗುತ್ತಾನೆ, ಯೋಗ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜಾಡ್ಯಭಾವ (ಮನಸ್ಸಿನ ಮಂದತೆ/ಜಡತೆ)ದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಭೂಸ್ಥಾನ, ವಿಧಿಕ್ರಮ, ಫಲ—all ಒಂದಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿವೆ.

3 verses

Adhyaya 319

उन्नतस्थानमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Unnata-Sthāna (The ‘Elevated Place’)

ಈಶ್ವರ–ದೇವೀ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ದೇವಿಗೆ ಋಷಿತೋಯಾ ನದೀತೀರದ ಸಮೀಪ ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನ ಶುಭ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ‘ಉನ್ನತ’ ಎಂಬ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವಿ ಆ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ‘ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ’ ದಾನ ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭ, ಹಾಗೂ ಅದರ ಗಡಿಗಳ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಶಿವನು ‘ಉನ್ನತ’ ಎಂಬ ನಾಮಕ್ಕೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಮಹೋದಯದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವು ಉನ್ನತವಾಗಿ/ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಇರುವಿಕೆ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ‘ಉನ್ನತ ದ್ವಾರ’, ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಪಸ್ಸು–ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಸ್ಥಳದ ಮಹಿಮೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದು. ಮುಂದೆ ಅನೇಕ ತಪಸ್ವಿ ಋಷಿಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಶಿವನು ಭಿಕ್ಷುಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಋಷಿಗಳು ಮೂಲಚಂಡೀಶ ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನವನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ದರ್ಶನದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣವಾಗುವುದರಿಂದ ಇನ್ನೂ ಹಲವರು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಇಂದ್ರನು (ಶತಕ್ರತು) ವಜ್ರದಿಂದ ಲಿಂಗವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಇತರ ಋಷಿಗಳ ದರ್ಶನವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕೋಪಗೊಂಡ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಶಿವನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿ, ಸ್ವರ್ಗ ಅನಿತ್ಯವೆಂದು ಬೋಧಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ಯಜ್ಞ, ಪಿತೃಪೂಜೆ, ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರ, ವೇದಾಧ್ಯಯನ ನಿರಂತರ ನಡೆಯುವ ಸುಂದರ ವಸತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರಿ ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ—ಜೀವನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುವೆನೆಂದು ಭರವಸೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ವಿಶ್ವಕರ್ಮನನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಗೃಹಸ್ಥರು ಲಿಂಗ-ಪ್ರದೇಶದ ತಕ್ಷಣದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ವಾಸಿಸಬಾರದೆಂದು ಅವನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವನು ಋಷಿತೋಯಾ ತೀರದ ಉನ್ನತದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿಸಲು ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ನಗ್ನಹರ’ ಸೇರಿ ದಿಕ್ಕುಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಟು ಯೋಜನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲಿಯುಗ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಮಹಾಕಾಲ ರಕ್ಷಕ, ಉನ್ನತ ವಿಘ್ನರಾಜ/ಗಣನಾಥನಾಗಿ ಧನದಾತ, ದುರ್ಗಾದಿತ್ಯ ಆರೋಗ್ಯದಾತ, ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ ಪುರುಷಾರ್ಥ–ಮೋಕ್ಷದಾತನೆಂದು ಆಶ್ವಾಸನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಕೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಯುಗಾನುಸಾರ ಮಂದಿರವರ್ಣನೆ, ಹಾಗೂ ಮಾಘ ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ರಾತ್ರಿ ಜಾಗರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಶೇಷ ವ್ರತವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

71 verses

Adhyaya 320

लिंगद्वयमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of the Pair of Liṅgas

ಈಶ್ವರ-ದೇವಿ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಪ್ರದ ಲಿಂಗದ್ವಯದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ನಗರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ತ್ವಷ್ಟಾ ಆಗಮಿಸಿ ಮೊದಲು ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಲಿಂಗದ್ವಯವನ್ನು (ಮತ್ತೆ) ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಕಥನವು—ನಗರವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಚಿಹ್ನಾ-ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಮೂಲಕಥೆಯಿಂದ ವಿಧಿ-ಉಪದೇಶಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ, ಕಾರ್ಯಾರಂಭದಲ್ಲೂ ಕಾರ್ಯಾಂತದಲ್ಲೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ವಿವಾಹ-ಯಾತ್ರೆ/ಮೆರವಣಿಗೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಲಿಂಗದ್ವಯ ಪೂಜೆ ತಕ್ಷಣ ಫಲಕೊಡುವುದೆಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು, ಅಮೃತಸಮಾನ ದ್ರವಗಳು, ವಿವಿಧ ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿ, ಇದು ಕೇವಲ ಆಚರಣೆ ಅಲ್ಲ, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ಣ ಭಕ್ತಿಗೆ ನೈತಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

6 verses

Adhyaya 321

उन्नतस्थाने ब्रह्ममाहात्म्यवर्णनम् (The Glorification of Brahmā at Unnata-sthāna)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಶಿವ–ದೇವಿ ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ಮಾನವರ ಪಾಪನಾಶಕವಾದ ಒಂದು ಗುಹ್ಯ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ‘ಉನ್ನತಸ್ಥಾನ’ವೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವಿ—ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಬಾಲರೂಪನಾಗಿರುವುದು ಹೇಗೆ? ಇತರತ್ರ ಅವನನ್ನು ವೃದ್ಧರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, ಆ ಸ್ಥಳದ ಸ್ಥಾನ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕಾರಣ, ಪೂಜೆಯ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಕಾಲವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಋಷಿತೋಯಾ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಧಾನ ಆಸನವಿದೆ; ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತ್ರಿವಿಧ ಪೂಜಾಭೂಗೋಳವಿದೆ: ಶುಭ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ಅಗ್ನಿತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ರುದ್ರ, ಮತ್ತು ರಮ್ಯ ರೈವತಕ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಹರಿ (ದಾಮೋದರ). ಸೋಮನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಉನ್ನತಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ವರ್ಷದ ಬಾಲಕನಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿದನು; ಕೇವಲ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ಭಕ್ತರು ಪಾಪಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಸ್ತುತಿ—ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಮಾನ ದೇವ, ಗುರು, ಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ತಪಸ್ಸು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ; ಪಿತಾಮಹನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಸಂಸಾರದ ದುಃಖದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ—ಮೊದಲು ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಪುಷ್ಪ, ಧೂಪ ಮೊದಲಾದ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಬಾಲಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚನೆ.

17 verses

Adhyaya 322

दुर्गादित्यमाहात्म्यवर्णनम् (Durgāditya Māhātmya—Account of the Glory of Durgāditya)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ “ದುರ್ಗಾದಿತ್ಯ” ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದು ಸರ್ವಪಾಪಹರವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಅದರ ನಾಮೋತ್ಪತ್ತಿ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ—ದುಃಖನಾಶಿನಿಯಾದ ದುರ್ಗಾದೇವಿ ಒಮ್ಮೆ ಕ್ಲೇಶದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿ, ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಳು. ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ದಿವಾಕರನು ದರ್ಶನ ನೀಡಿ ವರ ಕೇಳಲು ಹೇಳಿದನು. ದೇವಿ ತನ್ನ ದುಃಖನಾಶವನ್ನು ಬೇಡಿದಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿ ಮಾಡಿದನು—ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಭಗವಾನ್ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕ (ಶಿವ) ಎತ್ತರದ ಶುಭಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವನು; ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಹೆಸರು “ದುರ್ಗಾದಿತ್ಯ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅಂತರಧಾನನಾದನು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿಧಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ರವಿವಾರಕ್ಕೆ ಸಪ್ತಮಿ ಬಂದಾಗ ದುರ್ಗಾದಿತ್ಯನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಎಲ್ಲ ಕಷ್ಟಗಳು ಶಮನವಾಗಿ, ಕುಷ್ಠ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಚರ್ಮರೋಗಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

8 verses

Adhyaya 323

Kṣemeśvara Māhātmya (क्षेमेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Kṣemeśvara

ಶಿವ–ದೇವಿಯ ಉಪದೇಶ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು, ಹಿಂದೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಾನದ ‘ದಕ್ಷಿಣ’ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಋಷಿತೋಯಾ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ದೇವಿಯ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕ್ಷೇಮೇಶ್ವರವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ನಾಮಪರಂಪರೆಯೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದು ಭೂತೀಶ್ವರವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು, ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇಮೇಶ/ಕ್ಷೇಮೇಶ್ವರವೆಂದು ಘೋಷಿತವಾಗಿದೆ. ಅಧ್ಯಾಯದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಬೋಧನೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿದ್ದು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾಕೇಂದ್ರಿತ: ಆ ದೇವರ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಭಕ್ತನು ಎಲ್ಲಾ ಕಿಲ್ಬಿಷ (ಪಾಪ/ಅಶುದ್ಧಿ)ಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಉಪಸಂಹಾರದಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಂದಮಹಾಪುರಾಣದ 81,000 ಶ್ಲೋಕ ಸಂಹಿತೆಯ ಪ್ರಾಭಾಸ ಖಂಡ—ಪ್ರಾಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದೊಳಗಿನ ‘ಕ್ಷೇಮೇಶ್ವರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ-ವರ್ಣನ’ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

4 verses

Adhyaya 324

गणनाथमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification and Ritual Protocol of Gaṇanātha/Vināyaka at Prabhāsa)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ವಾಯವ್ಯ (ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕಿನ ಉಪಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಗಣನಾಥ/ವಿನಾಯಕ ಸ್ಥಾನಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂಜಾವಿಧಿಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ವಿನಾಯಕನು “ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿಪ್ರದ” ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಜೊತೆಗೆ ಅವನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಧನದ (ಕುಬೇರ)ನ ಸಹಚರನಾಗಿದ್ದು, ಈಗ ಗಣನಾಥರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಧಿಗಳ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಯಶಸ್ಸು ನೀಡಲು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಸಮನ್ವಿತ ಪರಿಚಯವೂ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಕಾಲನಿಯಮದೊಂದಿಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿಧಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಚತುರ್ಥೀ ತಿಥಿ ಭೌಮವಾರ (ಮಂಗಳವಾರ)ದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಭಕ್ಷ್ಯ, ಭೋಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮೋದಕಾದಿ ನೈವೇದ್ಯಗಳಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ, ಇಂತಹ ಯಥಾವಿಧಿ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಧ್ರುವಸಿದ್ಧಿ, ಅಂದರೆ ನಿಶ್ಚಿತ ಯಶಸ್ಸು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

4 verses

Adhyaya 325

उन्नतस्वामिमाहात्म्यवर्णनम् (Uṇṇatasvāmi Māhātmya—Description of the Glory of Unnatasvāmi)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಋಷಿತೋಯದಿಂದ ಪವಿತ್ರಗೊಂಡ ಸುಂದರ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿರುವ ವಿನಾಯಕನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು. ಅಲ್ಲಿ ದೇವರು ಗಣೇಶ/ಗಣನಾಥ, ದಿವ್ಯಗಣಗಳ ನಾಯಕ; ತ್ರಿಪುರಸಂಹಾರಕ ವಿಶ್ವಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಏಕತ್ವವಾಗಿ, ಶೈವ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಭಾಸ ಮಹಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವನು ಉನ್ನತ ಗಜರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿ, ಅಸಂಖ್ಯ ಗಣಗಳಿಂದ ಪರಿವೃತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಯಾತ್ರೆ ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಲು ಭಕ್ತರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಪ್ರತಿದಿನ ಪುಷ್ಪ, ಧೂಪಾದಿ ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಿಯಿದೆ. ಚತುರ್ಥಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಸಮೂಹ ಆಚರಣೆಯನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ನಗರವಾಸಿಗಳು ಪುನಃ ಪುನಃ ಚತುರ್ಥಿಯಲ್ಲಿ ಮಹೋತ್ಸವ ನಡೆಸಿ, ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅಧ್ಯಾಯವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ।

5 verses

Adhyaya 326

Mahākāla-māhātmya (महाकालमाहात्म्य) — The Glory of Mahākāleśvara

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದಿಕ್ಕಿನ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತನು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅವರು ‘ಸರ್ವ-ರಕ್ಷಾ-ಕರ’ ಪರಮ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ವರ್ಣಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಗರ/ವಸತಿಯ ಅಧಿಷ್ಠಾತನಾಗಿ ರುದ್ರರೂಪ ಭೈರವನು ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟು, ಈ ತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆ ರಕ್ಷಣಾಮುಖ ಶೈವ ತತ್ತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದರ್ಶ (ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ) ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು ‘ಮಹಾಪೂಜೆ’ ಮಾಡುವ ವಿಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲಾನುಶಾಸನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ—ಮಹೋದಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಮಹಾಕಾಲ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದವನು ‘ಏಳು ಸಾವಿರ ಜನ್ಮಗಳ’ವರೆಗೆ ಧನಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಪುರಾಣೋಕ್ತ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

4 verses

Adhyaya 327

महोदयमाहात्म्यवर्णनम् | The Glorification of Mahodaya Tīrtha

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಈಶಾನ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಹೋದಯ ತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆ ಹಾಗೂ ವಿಧಿಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಾತ್ರಿಕನು ಮಹೋದಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ‘ಪ್ರತಿಗ್ರಹ’ (ದಾನ ಸ್ವೀಕಾರ)ದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೋಷಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಧರ್ಮಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದವರಿಗಾಗಿ ಮಹೋದಯ ಪರಿಹಾರಕರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇದನ್ನು ಸೇವಿಸುವವನಿಗೆ ಭಯ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಇದು ಮಹಾ ಆನಂದದಾಯಕ, ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಾಸಕ್ತರು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಗ್ರಹಬಂಧದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕವರಿಗೂ ಮೋಕ್ಷಮುಖಿ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಾಕಾಲದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಮಾತೃಗಣ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಸ್ನಾನದ ನಂತರ ಅವರ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕದಿಂದ ಮಹೋದಯ ಪಾಪನಾಶಕ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ, ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರವು ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ-ಕ್ರೋಶ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯದು, ಮಧ್ಯಭಾಗವು ಋಷಿಗಳಿಗೆ ನಿತ್ಯಪ್ರಿಯ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.

7 verses

Adhyaya 328

संगमेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् / Description of the Glory of Saṅgameśvara

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕ-ಆಚಾರ ವಿಧಿಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಂಗಮೇಶ್ವರವನ್ನು ಪಾಪನಾಶಕ ಶೈವ ತೀರ್ಥವಾಗಿಯೂ, ಋಷಿಗಳ ಸಂಗಮಸ್ಥಾನವಾಗಿಯೂ ಹೇಳಿ ಅದರ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಸಮೀಪದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಕುಂಡಿಕಾ’ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಕುಂಡವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅದು ಪಾಪಹಾರಿಣಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ವಡವಾನಲ-ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಮ—ಮೊದಲು ಕುಂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಸಂಗಮೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆ. ಫಲಶ್ರುತಿ—ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯ ಸಂತಾನದಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದವಾಗದಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಜನನದಿಂದ ಮರಣದವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿವೃತ್ತಿ ಎಂದು ಸಾರುತ್ತದೆ.

5 verses

Adhyaya 329

उन्नतविनायकमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Unnata-Vināyaka (the Exalted Gaṇeśa)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ “ಉತ್ತಮಸ್ಥಾನ” ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿವ್ಯ ಪರಿಸರದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ದೂರಮಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಇರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದರಿಗೂ ಇನ್ನೂ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹನ್ನೆರಡು ಧನು ಅಂತರದಲ್ಲಿ “ಉನ್ನತ ವಿಘ್ನರಾಜ” ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿದ್ದು, ಅವನು ಎಲ್ಲ ಅಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು (ಸರ್ವ-ಪ್ರತ್ಯೂಹ-ನಾಶನ) ಎಂದು ವರ್ಣಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಚತುರ್ಥಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಮಧುರ ನೈವೇದ್ಯ (ಮೋದಕಾದಿ)ಗಳಿಂದ ಅವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪೂಜೆಯ ಫಲವಾಗಿ ವಾಂಛಿತ ಕಾಮ್ಯಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ “ತ್ರೈಲೋಕ್ಯ-ವಿಜಯ” ಎಂಬಂತೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಜಯಕೊಡುವ ಯಶಸ್ಸು ಫಲಶ್ರುತಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

4 verses

Adhyaya 330

तलस्वामिमाहात्म्यवर्णनम् | The Glory of Taptodaka-Talāsvāmin (Talāsvāmi Māhātmya)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ತತ್ತ್ವೋಪದೇಶವಾಗಿ ಒಂದು ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಯೋಜನ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ತಪ್ತೋದಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಪ್ತಕುಂಡ ಮತ್ತು ದೇವತೆ ತಲಾಸ್ವಾಮಿ ಮಹಿಮೆ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ಸಮರದ ನಂತರ ದೈತ್ಯರ ನಾಯಕನಾದ ತಲಾಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ವಿಷ್ಣು ಸಂಹರಿಸಿದನೆಂಬ ಪೌರಾಣಿಕ ಸ್ಮರಣೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಮರಣೆ ಯಾತ್ರಾವಿಧಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ—ಸಾಧಕನು ತಪ್ತಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ತಲಾಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು, ಜೊತೆಗೆ ಪಿತೃಗಳಿಗಾಗಿ ಪಿಂಡಪ್ರದಾನವೂ ಮಾಡಬೇಕು. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಇದರಿಂದ ಕೋಟಿ-ಯಾತ್ರೆಯ ಸಮಾನ ಮಹಾಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಸ್ಥಳಸೂಚನೆ, ಪೌರಾಣಿಕ ಮಾನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಕರ್ಮವಿಧಾನ—ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಒಂದೇ ತೀರ್ಥಘಟಕವಾಗಿ ಏಕೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.

4 verses

Adhyaya 331

कालमेघमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Kāla-Megha)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ‘ಕಾಲಮೇಘ’ ಎಂಬ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತನು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿ, ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಲಿಂಗರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಪ/ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲ (ರಕ್ಷಕ ದೇವತೆ) ಇರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪೂಜಾವಿಧಾನವು ತಿಥಿ-ನಿಯಮದಂತೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಷ್ಟಮಿ ಅಥವಾ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಬಲಿ ಸಮರ್ಪಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಆ ದೇವನು ವಾಂಛಿತಾರ್ಥಪ್ರದನು; ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷದಂತೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಫಲ ನೀಡುವವನು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಂದಮಹಾಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ (ಪ್ರಥಮ ಭಾಗ) 331ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

3 verses

Adhyaya 332

रुक्मिणीमाहात्म्यवर्णनम् | Rukmiṇī Māhātmya (Glorification of Rukmiṇī and the Hot-Water Kuṇḍa)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿತ ಎರಡು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತಪ್ತೋದಕ-ಕುಂಡಗಳ ಸಮೂಹ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತಳಾದ ದೇವಿ ರುಕ್ಮಿಣಿ. ತಪ್ತೋದಕ-ಕುಂಡವನ್ನು ಶುದ್ಧಿಯ ತೀರ್ಥವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಿ, ‘ಕೋಟಿ-ಹತ್ಯಾ’ ಮೊದಲಾದ ಘೋರ ಪಾಪಗಳನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡಬಲ್ಲದು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆಚಾರಕ್ರಮ ಹೀಗಿದೆ—ಮೊದಲು ತಪ್ತ ಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ದೇವಿ ರುಕ್ಮಿಣಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ರುಕ್ಮಿಣಿಯನ್ನು ಸರ್ವಪಾಪಹಾರಿಣಿ, ಮಂಗಳಪ್ರದಾಯಿನಿ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಶುಭಫಲದಾತ್ರೀ ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮದ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡುತ್ತದೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಏಳು ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ಗೃಹಭಂಗ (ವೈವಾಹಿಕ ಗೃಹವಿಘಟನೆ) ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಥಸೇವೆ-ಭಕ್ತಿಯ ಫಲವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

4 verses

Adhyaya 333

मधुमत्यां पिङ्गेश्वर-भद्रा-सङ्गम-माहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Pingeshvara and the Bhadrā Confluence at Madhumatī)

ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಭದ್ರಾ ನದಿಯ ಸಮೀಪ ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ದುರ್ವಾಸೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಲಿಂಗವು ಮಹಾಪಾವನವಾಗಿಯೂ ಸುಖಪ್ರದ ಫಲ ನೀಡುವುದಾಗಿಯೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಪಿತೃಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದನೆ. ಋಷಿಗಳು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಅನೇಕ ಲಿಂಗಗಳ ದರ್ಶನ, ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯಿಂದ ಯಾತ್ರಿಕರ ದೋಷಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಡಿಸ್ಥಳಗಳು ಸೂಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ—ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಧುಮತೀ ಎಂಬ ಸ್ಥಳ, ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಖಂಡಘಟ. ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ಪಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಏಳು ಬಾವಿಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದ್ದು, ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳ ‘ಕೈಗಳು’ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಪರಂಪರೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದ ಶ್ರಾದ್ಧದ ಮಹಿಮೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೃಢಪಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಗಯಾಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅನೇಕಪಟ್ಟು ಫಲದಾಯಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭದ್ರಾ ಸಂಗಮವನ್ನು (ಪೂರ್ವ–ಪಶ್ಚಿಮ ವಿನ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ) ಸೂಚಿಸಿ, ಅದರ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಗಂಗಾಸಾಗರ ಸಮಾನವೆಂದು ಸಮೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ।

12 verses

Adhyaya 334

तलस्वामिमाहात्म्यवर्णनम् (Talasvāmi Māhātmya: Origin Legend and Pilgrimage Rite)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ “ತಲ”ನ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು, ತಲಸ್ವಾಮಿಯ ಮಹಿಮೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು? ಈಶ್ವರನು ಗುಪ್ತ ಮೂಲಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಮಹೇಂದ್ರನೆಂಬ ಭಯಂಕರ ದಾನವ ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಮಹಾವಿನಾಶಕಾರಿ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ರುದ್ರನ ದೇಹಸ್ಥ ಅಗ್ನಿತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ “ತಲ” ಎಂಬ ಸತ್ತ್ವ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ರುದ್ರವೀರ್ಯದಿಂದ ಬಲಿಷ್ಠನಾದ ತಲ ಮಹೇಂದ್ರನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ನೃತ್ಯದ ವೇಗದಿಂದ ತ್ರಿಲೋಕ ಕಂಪಿಸಿ, ಅಂಧಕಾರ ಆವರಿಸಿ, ಸರ್ವಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಯ ಹರಡುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳು ರುದ್ರನ ಶರಣಾಗುವಾಗ, “ತಲ ನನ್ನ ಪುತ್ರ; ಅವನು ಅವಧ್ಯ” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅವರನ್ನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಪ್ತೋದಕಕುಂಡದ ಸಮೀಪ, ಸ್ತುತಿಸ್ವಾಮಿ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಹೃಷೀಕೇಶ (ವಿಷ್ಣು)ನ ಬಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣು ತಲದೊಂದಿಗೆ ಮಲ್ಲಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ಶ್ರಾಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಶ್ರಮ ನಿವಾರಣೆಗೆ ತಪ್ತೋದಕದ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಉಂಟುಮಾಡಲು ರುದ್ರನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ರುದ್ರನು ತೃತೀಯ ನೇತ್ರದಿಂದ ಕುಂಡವನ್ನು ತಾಪಗೊಳಿಸಿ, ವಿಷ್ಣು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಬಲ ಪಡೆದು ತಲವನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಲ ನಗುತ್ತಾ—ಅಶುದ್ಧ ಉದ್ದೇಶ ಇದ್ದರೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ವಿಷ್ಣು ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ತಲ—ತನ್ನ ಕೀರ್ತಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಲಿ, ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಷ್ಣುದರ್ಶನ ಮಾಡಿದವರ ಪಾಪ ನಾಶವಾಗಲಿ ಎಂದು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥದ ಶಕ್ತಿಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ—ಪಾಪಕ್ಷಯ, ಶ್ರಮಹರಣ, ಮಹಾಪಾತಕಗಳಿಗೂ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ; ಅಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಶೈವ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲ “ಕಾಲಮೇಘ”ನ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ. ಯಾತ್ರಾವಿಧಿ—ತಲಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿ ವಿಷ್ಣುಸ್ಮರಣೆ, ಸಹಸ್ರಶೀರ್ಷ ಮಂತ್ರಾದಿ ಜಪ, ಸ್ನಾನ, ಅರ್ಘ್ಯ, ಗಂಧ-ಪುಷ್ಪ-ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ, ಅಭ್ಯಂಗದ್ರವ್ಯ, ನೈವೇದ್ಯ, ಧರ್ಮಶ್ರವಣ, ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ, ಯೋಗ್ಯ ವೈದಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ವೃಷಭ/ಸುವರ್ಣ/ವಸ್ತ್ರ ದಾನ, ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ರುಕ್ಮಿಣಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಂಡಸ್ನಾನ ಹಾಗೂ ತಲಸ್ವಾಮಿದರ್ಶನದಿಂದ ಪಿತೃಉದ್ಧಾರ, ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳ ಪುಣ್ಯವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಯಜ್ಞಸಮಾನ ಫಲವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

74 verses

Adhyaya 335

शंखावर्त्ततीर्थमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Śaṅkhāvartta Tīrtha)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಸ್ಥಳವಿವರಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಾತ್ರಿಕನು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ನ್ಯಂಕುಮತೀ ನದಿಯ ಶುಭ ತೀರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ‘ಶಂಖಾವರ್ತ್ತ’ ಎಂಬ ಮಹಾತೀರ್ಥವನ್ನು ಸೇರುವಂತೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾಂಕಿತ ಶಿಲೆಯಿದೆ; ಅದು ಸ್ವಯಂಭೂ ‘ರಕ್ತಗರ್ಭಾ’ ಸನ್ನಿಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ; ಶಿಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದರೂ ಕೆಂಪಿನ ಗುರುತು ಕಾಣಿಸುವುದು—ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ನಿರಂತರವಿರುವ ಸೂಚನೆ. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ವಿಷ್ಣು-ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪುರಾತನ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ವೇದಾಪಹಾರಿ ‘ಶಂಖ’ನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಿ, ಅದರಿಂದ ತೀರ್ಥೋತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಶಂಖಾಕಾರವೆಂದು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ತೀರ್ಥನಾಮದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ—ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಭಾರ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಶೂದ್ರನಿಗೂ ಕ್ರಮೇಣ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜನ್ಮಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ನಂತರ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ರುದ್ರಗಯೆಗೆ ಹೋಗಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ತೀರ್ಥಫಲ ಬಯಸುವವರು ಅಲ್ಲಿ ಗೋಧಾನ ಮಾಡಬೇಕು—ಶುದ್ಧಿ, ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ದಾನಧರ್ಮ ಒಂದೇ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಏಕೀಕೃತವಾಗುತ್ತವೆ.

7 verses

Adhyaya 336

गोष्पदतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् (The Glory of Goṣpada Tīrtha)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರ–ದೇವಿಯ ಸಂವಾದರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ನ್ಯಂಕುಮತೀ ನದಿ-ಪರಿಸರದಲ್ಲಿರುವ ಗುಪ್ತವಾದರೂ ಅತ್ಯಂತ ಫಲಪ್ರದವಾದ ಗೋಷ್ಪದತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ‘ಪ್ರೇತಶಿಲೆ’ಯ ಮಹಿಮೆ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧಫಲ “ಗಯಾಕ್ಕಿಂತ ಏಳುಪಟ್ಟು” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಜ ಪೃಥುವಿನ ಶ್ರಾದ್ಧದಿಂದ ಪಾಪಿ ರಾಜ ವೇನನು ದುರ್ಜನ್ಮದಿಂದ ಉದ್ಧಾರಗೊಂಡ ಕಥೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ದೇವಿ ತೀರ್ಥೋದ್ಭವ, ವಿಧಿ, ಮಂತ್ರಗಳು, ಯೋಗ್ಯ ಋತ್ವಿಜರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಈಶ್ವರನು ಇದನ್ನು ರಹಸ್ಯೋಪದೇಶವೆಂದು ಶ್ರದ್ಧಾವಂತರಿಗಷ್ಟೇ ಹೇಳಬೇಕೆಂದು ನಿಯಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಶೌಚ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಆಸ್ತಿಕ್ಯ, ನಾಸ್ತಿಕಸಂಗತ್ಯಾಗ, ಶ್ರಾದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿ ಸಿದ್ಧತೆ, ನ್ಯಂಕುಮತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ದೇವತರ್ಪಣ–ಪಿತೃತರ್ಪಣಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತ, ಬರ್ಹಿಷದ್, ಸೋಮಪ ಮೊದಲಾದ ಪಿತೃದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆವಾಹನ ಮಾಡಿ ತಿಳಿದ–ತಿಳಿಯದ ಪಿತೃಗಳು, ದುರ್ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವವರು, ಇತರ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಿಗೂ ಪಿಂಡದಾನವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಪಾಯಸ, ಮಧು, ಸಕ್ತು, ಪಿಷ್ಟಕ, ಚರು, ಧಾನ್ಯ, ಮೂಲ-ಫಲ ಅರ್ಪಣೆ, ಗೋদান–ದೀಪದಾನ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ, ದಕ್ಷಿಣೆ ಮತ್ತು ಪಿಂಡವಿಸರ್ಜನಗಳೂ ಬರುತ್ತವೆ. ಇತಿಹಾಸಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೇನನ ಅಧರ್ಮಶಾಸನ, ಋಷಿಗಳಿಂದ ಅವನ ವಧೆ, ನಿಷಾದ ಮತ್ತು ಪೃಥುವಿನ ಉದ್ಭವ, ಪೃಥುವಿನ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ‘ಭೂಮಿದೋಹನ’ ಪ್ರಸಂಗ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ವೇನನ ಪಾಪದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ತೀರ್ಥಗಳು ಹಿಂಜರಿದಾಗ, ದಿವ್ಯ ಆದೇಶದಿಂದ ಪೃಥು ಪ್ರಭಾಸದ ಗೋಷ್ಪದತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಬಂದು ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿ ವೇನನಿಗೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಕಾಲನಿಯಮ ಕಡಿಮೆ, ಶುಭ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಸೂಚನೆ, ಮತ್ತು ಈ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಸಾಧಕರಿಗಷ್ಟೇ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಆಜ್ಞೆ ಪುನರುಚ್ಚರಿತವಾಗಿದೆ.

270 verses

Adhyaya 337

न्यंकुमतीमाहात्म्ये नारायणगृहमाहात्म्यवर्णनम् | Narāyaṇa-gṛha: Glory and Observances near Nyankumatī

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಗೋಷ್ಪದವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಥಳದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ, ಶುಭ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ, ಪಾಪಹಾರಿಣಿ ನ್ಯಂಕುಮತೀ ಸಮೀಪ ‘ನಾರಾಯಣಗೃಹ’ ಎಂಬ ಪರಮ ತೀರ್ಥವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕೇಶವನು ಕಲ್ಪಾಂತರಗಳವರೆಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಶತ್ರುಬಲವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಕಠಿಣ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳ ಉದ್ಧಾರಾರ್ಥ ಈ ‘ಗೃಹ’ದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನಾಮಭೇದವೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನಾರ್ದನ, ತ್ರೇತೆಯಲ್ಲಿ ಮಧುಸೂದನ, ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷ, ಕಲಿಯಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ತೀರ್ಥವು ನಾಲ್ಕೂ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಿರ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಏಕಾದಶಿಯಂದು ನಿರಾಹಾರವಾಗಿ ಇದ್ದು ದರ್ಶನ ಮಾಡುವವನು ಹರಿಯ ‘ಅನಂತ’ ಪರಮಪದದ ದರ್ಶನಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ. ತೀರ್ಥಸ್ನಾನ, ಶ್ರಾದ್ಧಾದಿ ವಿಧಿಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟು, ಸದಾಚಾರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಪೀತವಸ್ತ್ರದಾನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಸೂಚನೆ ಇದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಅಥವಾ ಪಠಿಸುವುದು ಶುಭ ಸದ್ಗತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

10 verses

Adhyaya 338

Jāleśvara-liṅga-prādurbhāvaḥ (Origin and Glory of Jāleśvara at the Devikā Riverbank)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಕಾ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಲಿಂಗವನ್ನು ‘ಜಾಲೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಾಗಕನ್ಯೆಯರು ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅದರ ಸ್ಮರಣಮಾತ್ರದಿಂದಲೂ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಪಾಪ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದೇವಿ ಆ ನಾಮೋದ್ಭವ ಮತ್ತು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಸಂಗದ ಫಲವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಆಪಸ್ತಂಬ ಋಷಿ ಜಲಮಧ್ಯೆ ತಪಸ್ಸು-ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಮೀನುಗಾರರು ದೊಡ್ಡ ಜಾಲ ಬಿಸಾಡಿ ತಿಳಿಯದೆ ಋಷಿಯನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ಎಳೆದು ತಂದರು. ನಂತರ ಅವರು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಕ್ಷಮೆ ಬೇಡಿದರು. ಋಷಿ ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ, ತನ್ನ ಪುಣ್ಯವು ಲೋಕಹಿತಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗವಾಗಲಿ; ಅವರ ದೋಷವು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಬೀಳಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು. ರಾಜ ನಾಭಾಗನು ಮಂತ್ರಿ-ಪುರೋಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ‘ಬೆಲೆ’ ನೀಡಿ ಪರಿಹರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಋಷಿ ಹಣದಿಂದ ಅಳೆಯುವುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. ಲೋಮಶ ಋಷಿ ಯೋಗ್ಯ ಬೆಲೆ ಗೋವು ಎಂದು ಹೇಳಿದನು; ಆಪಸ್ತಂಬನು ಗೋಮಾತೆಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ, ಪಂಚಗವ್ಯದ ಶುದ್ಧಿಕಾರಕ ಮಹಿಮೆ, ಗೋ-ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿತ್ಯ ಗೌರವ-ಪೂಜೆ ಧರ್ಮವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದನು. ಮೀನುಗಾರರು ಗೋವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ, ಋಷಿ ಅವರು ನೀರಿನಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ತಂದ ಮೀನುಗಳೊಡನೆ ಸಹ ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣ ಪಡೆಯಲಿ ಎಂದು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದನು—ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಪರಹಿತವೇ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಬೋಧಿಸಿದನು. ನಾಭಾಗನಿಗೆ ಸಾಧುಸಂಗದ ಮಹತ್ವ, ರಾಜದರ್ಪತ್ಯಾಗದ ಉಪದೇಶ ನೀಡಿ, ಅಪರೂಪದ ‘ಧರ್ಮಬುದ್ಧಿ’ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಋಷಿಯೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು; ಜಾಲದಲ್ಲಿ (ನೆಟ್) ಬಿದ್ದ ಕಾರಣ ‘ಜಾಲೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು ಎಂದು ಈಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಜಾಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ-ಪೂಜೆ, ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಶ್ರವಣ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಪಿಂಡದಾನ ಮತ್ತು ವೇದಜ್ಞ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಗೋদান ಮಹಾಪುಣ್ಯಕರವೆಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

75 verses

Adhyaya 339

Huṁkāra-kūpa Māhātmya (The Glory of the Well Filled by the Huṁkāra)

ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ದೇವಿಕಾ ನದಿಯ ಸುಂದರ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ‘ತ್ರಿಲೋಕ-ವಿಶ್ರುತ’ ಹುಂಕಾರ-ಕೂಪದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೇವಿಕಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ತಂಡೀ ಎಂಬ ಮುನಿ ಅಚಲ ಶಿವಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಒಂದು ಕುರುಡು, ವೃದ್ಧ ಜಿಂಕೆ ಆಳವಾದ, ನೀರಿಲ್ಲದ ಕೂಪದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಮುನಿ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಕದಲಿದರೂ ತಪೋನಿಯಮವನ್ನು ಬಿಡದೆ ಮರುಮರು ‘ಹುಂ’ ಎಂದು ಹುಂಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆ ಶಬ್ದಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಪ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿ, ಜಿಂಕೆ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಆ ಜಿಂಕೆ ಮಾನವರೂಪ ಪಡೆದು ಮುನಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತದೆ—ಇಂತಹ ಕರ್ಮಫಲ ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು? ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ: ಈ ತೀರ್ಥದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆಯೋನಿಗೆ ಬಿದ್ದೆ, ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಮತ್ತೆ ಮಾನವನಾದೆ; ಬೇರೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ. ಮುನಿ ಮತ್ತೆ ಹುಂಕಾರ ಮಾಡಿದಾಗ ಕೂಪ ಹಿಂದಿನಂತೆ ಜಲಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಅವನು ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಪಿತೃತರ್ಪಣ ಮಾಡಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ತೀರ್ಥವೆಂದು ತಿಳಿದು ಪರಾಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಂತೆ ಇಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಹುಂಕಾರ ಮಾಡಿದರೆ ಜಲಧಾರೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ಹೋಗಿದರೆ—ಹಿಂದೆ ಪಾಪಾಚಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ—ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮಾನವಜನ್ಮ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಸರ್ವಪಾಪಮುಕ್ತನಾಗಿ ಪಿತೃಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯ ಸೇರಿ ಏಳು ವಂಶಗಳನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

14 verses

Adhyaya 340

चण्डीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Caṇḍīśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಚಂಡೀಶ್ವರ ಎಂಬ ಮಹಾಲಿಂಗವು ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶಕವೆಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದರ ದರ್ಶನ-ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಮಹಾಪುಣ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರಶುದ್ಧಿ ಲಭಿಸುವುದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಕಾಲ-ವ್ರತವಿಧಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ—ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಪಾಪಕ್ಷಯವಾಗಿ ಸಾಧಕನು ಮಹೇಶ್ವರನ ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

3 verses

Adhyaya 341

आशापूरविघ्नराजमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Āśāpūra Vighnarāja)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ವಾಯವ್ಯ (ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ‘ಆಶಾಪೂರ ವಿಘ್ನರಾಜ’ ಎಂಬ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ‘ಅಕಲ್ಮಷ’ (ನಿಷ್ಕಳಂಕ) ಹಾಗೂ ‘ವಿಘ್ನನಾಶನ’ (ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು) ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ; ಭಕ್ತರ ಆಶೆ-ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ದೇವರಿಗೆ ‘ಆಶಾಪೂರಕ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಕ್ಷೇತ್ರದ ಫಲವನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ—ರಾಮ, ಸೀತೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಅಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ/ವಿಘ್ನೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ತಮ್ಮ ಅಭೀಷ್ಟವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಚಂದ್ರನೂ ಗಣಾಧಿಪನ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿ ಇಷ್ಟವರವನ್ನು ಪಡೆದನು; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಕುಷ್ಠ (ಚರ್ಮರೋಗ) ನಾಶವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ಚತುರ್ಥಿಯಂದು ದೇವಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಮೋದಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಧಿ ಇದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನರಾಜನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಇಚ್ಛಿತ ಸಿದ್ಧಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಣೆಗೂ ಯಾತ್ರಿಕರ ವಿಘ್ನನಿವಾರಣಕ್ಕೂ ಈಶ್ವರನು ಅವರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

7 verses

Adhyaya 342

Chandreśvara–Kalākuṇḍa Tīrtha Māhātmya (चंद्रेश्वरकलाकुण्डतीर्थमाहात्म्य)

ಅಧ್ಯಾಯ 342ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದೊಳಗೆ ಈಶ್ವರನು ಸ್ಥಳವಿಶೇಷ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ದಕ್ಷಿಣ–ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸೋಮ (ಚಂದ್ರ) ಸ್ವಯಂಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿಸಿದ ಪಾಪಹರ ಲಿಂಗ ‘ಚಂದ್ರೇಶ/ಚಂದ್ರೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಸಮೀಪ ‘ಅಮೃತಕುಂಡ’ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಜಲಾಶಯವಿದ್ದು, ಅದೇ ‘ಕಲಾಕುಂಡ’ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಇಲ್ಲಿ ವಿಧಿಕ್ರಮ ಸ್ಪಷ್ಟ—ಮೊದಲು ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಚಂದ್ರೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಚಂದ್ರನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಒಂದು ತಡಾಗ—ಹದಿನಾರು ಧನುಸ್ಸಿನ ಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರ—ಚಂದ್ರೇಶನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಪೂರ್ವ–ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವುದಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ, ಈ ಭಾಗವನ್ನು ತೀರ್ಥ-ನಕ್ಷೆಯಂತೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಉಪಸಂಹಾರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಆಶಾಪೂರಾಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

5 verses

Adhyaya 343

कपिलधाराकपिलेश्वरमाहात्म्ये कपिलाषष्ठीव्रतविधानमाहात्म्यवर्णनम् (Kapiladhārā–Kapileśvara Māhātmya and the Procedure/Glory of the Kapilā-Ṣaṣṭhī Vrata)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಶಿವ–ದೇವಿ ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ದಿಕ್ಕುಸೂಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಸಂಬಂಧಿತ ಭೌಗೋಳಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ಮೂಲಕ ಕಪಿಲೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಕಪಿಲಕ್ಷೇತ್ರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ, ನಂತರ ಋಷಿ ಕಪಿಲರ ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯ ಹಾಗೂ ಮಹಿಮೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರಸಂಬಂಧಿತ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರವಾಹ ‘ಕಪಿಲಧಾರಾ’ ಪುಣ್ಯವಂತರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ‘ಕಪಿಲಾ-ಷಷ್ಠೀ’ ವ್ರತವಿಧಾನ ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ—ದುರ್ಲಭ ತಿಥಿ-ಸಂಯೋಗವೇ ಇದರ ಲಕ್ಷಣ. ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯಸಂಬಂಧಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಜಪ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮತ್ತು ಕಪಿಲೇಶ್ವರ ಸಮೀಪ ಪೂಜೆ ಎಂಬ ಕ್ರಮವಿದೆ. ನಂತರ ಕುಂಭವಿನ್ಯಾಸ, ಸೂರ್ಯಚಿಹ್ನ/ಪ್ರತಿಮೆಯೊಂದಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿ ವೇದಜ್ಞ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ ಸಂಚಿತ ಪಾಪಕ್ಷಯ, ಮಹಾಯಜ್ಞಸಮ ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ತೀರ್ಥದಾನಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಮಹಾಫಲವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.

34 verses

Adhyaya 344

जरद्गवेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Jaradgaveśvara Māhātmya (Glorification of Jaradgaveśvara)

ಅಧ್ಯಾಯ 344ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗೆ ದೇವಿಗೆ ಈಶ್ವರನು ತೀರ್ಥ-ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಪಾಪಹಾರಿ ಲಿಂಗ ‘ಜರದ್ಗವೇಶ್ವರ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಅದು ಜರದ್ಗವನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದದು ಮತ್ತು ಕಪಿಲೇಶ್ವರದ ಸಮೀಪ ದಿಕ್ಕುಸೂಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಇರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ-ಪೂಜೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾದಿ ಮಹಾಪಾಪಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ದೋಷಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನದೀದೇವಿ ಅಂಶುಮತಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನೂ ಹೇಳಿ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪಿಂಡದಾನ (ಪಿತೃಕಾರ್ಯ) ಮಾಡುವ ವಿಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ತೃಪ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಜೊತೆಗೆ ವೇದಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ವೃಷಭದಾನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೊಗಳಲಾಗಿದೆ. ಗಂಧ-ಪುಷ್ಪ ಅರ್ಪಣೆ, ಪಂಚಾಮೃತಾಭಿಷೇಕ, ಗುಗ್ಗುಲು ಧೂಪ, ಹಾಗೂ ನಿತ್ಯ ಸ್ತುತಿ, ನಮಸ್ಕಾರ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಭಕ್ತಿಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ವಿವರವಾಗಿವೆ. ವಿವಿಧ ಅನ್ನಗಳಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ ಮಾಡಿಸುವುದು ಧರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳಿ ಬಹುಗುಣ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತೀರ್ಥವು ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ‘ಸಿದ್ಧೋದಕ’ ಮತ್ತು ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ‘ಜರದ್ಗವೇಶ್ವರ-ತೀರ್ಥ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

8 verses

Adhyaya 345

नलेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Naleśvara Māhātmya—Account of the Glory of Naleśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಹಾಟಕೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಲಿಂಗದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿ, ಅದರ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಲೇಶ್ವರ ಎಂಬ ದೇವಾಲಯವಿದೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ದಿಕ್ಕುಸೂಚನೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೂರಮಾಪನದೊಂದಿಗೆ ಮಾರ್ಗವಿವರ ನೀಡಿ, ಆ ತೀರ್ಥಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಲನು ದಮಯಂತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ನಲೇಶ್ವರವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಿ, ಆದರ್ಶ ರಾಜದಂಪತಿಯ ಮೂಲಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ—ವಿಧಿವಿಧಾನದಿಂದ ಲಿಂಗದರ್ಶನ-ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ಭಕ್ತನು ಕಲಿದೋಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಜೊತೆಗೆ ದ್ಯೂತ/ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಜಯಫಲವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

4 verses

Adhyaya 346

कर्कोटकार्कमाहात्म्यवर्णनम् — Karkoṭakārka Māhātmya (Account of the Glory of the ‘Karkoṭaka Sun’)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಆಗ್ನೇಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ ‘ಕರ್ಕೋಟಕ-ರವಿ’ ಎಂಬ ಸೂರ್ಯಸ್ವರೂಪದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ರೂಪದ ಕೇವಲ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಕಟನೆ ಸರ್ವದೇವಾನುಗ್ರಹದ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿಧಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ—ಸಪ್ತಮಿ ತಿಥಿ ರವಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಧೂಪ, ಗಂಧ, ಅನುಲೇಪನ ಇತ್ಯಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಸರಿಯಾದ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಅರ್ಪಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಆರಾಧನೆ ‘ಸರ್ವ-ಕಿಲ್ಬಿಷ’ ಅಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಪಾಪ/ದೋಷಗಳಿಂದ ವಿಮೋಚನ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಉಪದೇಶ. ಇದು ಸ್ಕಂದಮಹಾಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿನ 346ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ.

3 verses

Adhyaya 347

हाटकेश्वरमाहात्म्यम् (Hāṭakeśvara Māhātmya: The Glory of Hatakeśvara Liṅga and Agastya’s Āśrama)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಹಾಟಕೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದು ನಲೇಶ್ವರ ಸಮೀಪ, ಅಗಸ್ತ್ಯಾಮ್ರ-ವನದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಮಹರ್ಷಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದರು. ನಂತರ ಕಾರಣಕಥೆ—ವಿಷ್ಣು ಕಾಲಕೇಯ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಉಳಿದವರು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿ, ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಭಾಸ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಂದು ತಪಸ್ವಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿ, ಯಜ್ಞ-ದಾನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಭಂಗಪಡಿಸಿದರು; ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ, ವಷಟ್ಕಾರ ಮುಂತಾದ ಧರ್ಮಚಿಹ್ನೆಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸಿದವು. ವ್ಯಾಕುಲ ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಶರಣಾದರು; ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವರನ್ನು ಕಾಲಕೇಯರೆಂದು ಗುರುತಿಸಿ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿರುವ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ಬಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಸಮುದ್ರದ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ಗಂಡೂಷವಾಗಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ; ದೈತ್ಯರು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಸೋಲುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಓಡುತ್ತಾರೆ. ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಮರಳಿ ತುಂಬಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ನೀರು ಜೀರ್ಣ/ಅಶುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಮುಂದಾಗಿ ಭಾಗೀರಥನು ಗಂಗೆಯನ್ನು ತಂದು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ತುಂಬಿಸುವನು ಎಂದು ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವರಗಳು—ಅಗಸ್ತ್ಯಾಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಹಾಟಕೇಶ್ವರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ-ಪೂಜೆ ಮಹಾಫಲ; ನಿತ್ಯಪೂಜೆ ಗೋಧಾನಸಮಾನ ಪುಣ್ಯ; ಋತು/ಅಯನ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಫಲ. ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ದಿವಾ-ರಾತ್ರಿ ಪಾಪಗಳು ತಕ್ಷಣ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

52 verses

Adhyaya 348

नारदेश्वरीमाहात्म्यवर्णनम् | Nāradeśvarī Māhātmya (Glorification of Nāradeśvarī)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನ ಉಪದೇಶರೂಪವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತೀರ್ಥವಿಧಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತನಿಗೆ—ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಿ—ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಾರ್ದೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಸೂಚನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ; ಆಕೆಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಸರ್ವ ದೌರ್ಭಾಗ್ಯನಾಶಿನಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷ ವಿಧಿ: ತೃತೀಯಾ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತಚಿತ್ತದಿಂದ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಸ್ತ್ರೀ ರಕ್ಷಾಕರ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಅವಳ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ದೌರ್ಭಾಗ್ಯದ ಗುರುತುಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಳ-ನಿರ್ದೇಶ, ಕಾಲ-ನಿಯಮ ಮತ್ತು ಫಲಶ್ರುತಿ ತಿಳಿಸಿ, ಇದು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದೊಳಗಿನ ‘ನಾರ್ದೇಶ್ವರಿ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ’ವೆಂದು ಉಪಸಂಹರಿಸುತ್ತದೆ.

3 verses

Adhyaya 349

मन्त्रविभूषणागौरी-माहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Mantravibhūṣaṇā Gaurī)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಭೀಮೇಶ್ವರನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ “ದೇವಿ ಮಂತ್ರವಿಭೂಷಣಾ” ಎಂಬ ದೇವೀರೂಪವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಬೇಕೆಂದು. ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೋಮನು ಈ ದೇವಿಯನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ದೇವಿಯ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಸನ್ನಿಧಿಯ ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ವ್ರತಕಾಲ ಮತ್ತು ವಿಧಾನವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—ಶ್ರಾವಣಮಾಸದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ತೃತೀಯಾ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮದಿಂದ ಈ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಸ್ತ್ರೀ ಎಲ್ಲಾ ಶೋಕದುಃಖಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ. ಕ್ಷೇತ್ರವಿವರಣೆ, ಭಕ್ತಪರಂಪರೆ, ವ್ರತಸಮಯ—ಇವುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಫಲಪ್ರದ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ।

3 verses

Adhyaya 350

दुर्गकूटगणपतिमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Durgakūṭa Gaṇapati (Glorification Narrative)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರವಚನವಾಗಿ ದುರ್ಗಕೂಟಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ವಿಶ್ವೇಶನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಥಳವಿವರಣೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ—ಅವನು ಭಲ್ಲತೀರ್ಥದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯೋಗಿನೀಚಕ್ರದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ನಂತರ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಭೀಮನ ಯಶಸ್ವೀ ಆರಾಧನೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಈ ದೇವಾಲಯ ‘ಸರ್ವಕಾಮಪ್ರದ’ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ಥಿಯನ್ನು ಪೂಜಾಕಾಲವೆಂದು ಸೂಚಿಸಿ, ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ, ಜಲ ಇತ್ಯಾದಿ ಸರಳ ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದ ಭಕ್ತನು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ನಿರ್ವಿಘ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

4 verses

Adhyaya 351

कौरवेश्वरीमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Kauraveśvarī (Protectress of the Kṣetra)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಕೌರವೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪೂರ್ವ ಆರಾಧನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಆಕೆಯ ನಾಮವು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ; ಆಕೆ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ರಕ್ಷಾಶಕ್ತಿ ಎಂದು ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಭೀಮನು ಕೂಡ ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಣೆಯ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತು ಹಿಂದೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾನವಮಿಯಂದು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಪೂಜೆ ಅತ್ಯಂತ ಫಲಪ್ರದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರ ಮತ್ತು ದಾನಧರ್ಮದ ನಿಯಮವಾಗಿ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಅನ್ನದಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ದಿವ್ಯಗುಣಯುಕ್ತ ಆಹಾರ-ಪಾನೀಯಗಳು ಹಾಗೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಸಿಹಿಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಇಂತಹ ಸ್ತುತಿ-ದಾನದಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟಳಾದ ದೇವಿ ಭಕ್ತನನ್ನು ಪುತ್ರನಂತೆ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಸ್ಥಳಭಕ್ತಿ, ರಕ್ಷಣಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಯತ ದಾನ ಪರಸ್ಪರ ಬಲಪಡಿಸುವ ಸಾಧನೆಗಳೆಂದು ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

4 verses

Adhyaya 352

सुपर्णेलामाहात्म्यवर्णनम् (Supārṇelā Māhātmya—Account of the Glory of Supārṇelā)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ದಿಕ್ಕುಸೂಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ದುರ್ಗಾಕೂಟದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸುಪರ್ಣೇಲಾ ತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಭೈರವೀಸ್ಥಾನವಿದೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕಾರಣಕಥೆ: ಸುಪರ್ಣ ಗರುಡನು ಪಾತಾಳದಿಂದ ಅಮೃತವನ್ನು ತಂದು ನಾಗರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ; ನಾಗರು ನೋಡಿಕೊಂಡು ಕಾಪಾಡಿದ ಆ ಸ್ಥಳ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ‘ಸುಪರ್ಣೇಲಾ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುಪರ್ಣನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ‘ಇಲಾ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ‘ಸುಪರ್ಣೇಲಾ’ ಎಂಬ ನಾಮ ಪಾಪನಾಶಕವೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಚರಣಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಸುಪರ್ಣಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಸ್ಥಳಪೂಜೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ, ದಾನ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅನ್ನದಾನ—ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾಣಘಾತಕ ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ, ಗೃಹದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ, ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ‘ಜೀವವತ್ಸಾ’ ಆಗಿ ಸಂತಾನಸಮೃದ್ಧಿ ಪಡೆಯುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

6 verses

Adhyaya 353

भल्लतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् | Bhallatīrtha Māhātmya (Glorification of Bhallatīrtha)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರವನದ ಸಮೀಪ ಇರುವ ‘ಭಲ್ಲತೀರ್ಥ’ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ವೈಷ್ಣವ ‘ಆದಿ-ಕ್ಷೇತ್ರ’ವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದ್ದು, ಯುಗಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವನು ಹಾಗೂ ಸರ್ವಜೀವಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಗಂಗೆಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವೂ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ದ್ವಾದಶಿಯಂದು (ಏಕಾದಶಿ ನಿಯಮಶೀಲತೆಯ ಸಂಬಂಧದೊಂದಿಗೆ) ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸ್ನಾನ, ಯೋಗ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಿತೃತರ್ಪಣ/ಶ್ರಾದ್ಧ, ವಿಷ್ಣುಪೂಜೆ, ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ ಮತ್ತು ದೀಪದಾನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇವು ಪಾವನಕರವೂ ಪುಣ್ಯಫಲಪ್ರದವೂ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಕಾರಣಕಥೆ—ಯಾದವರ ಸಂಹಾರಾನಂತರ ವಾಸುದೇವನು ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಸ್ಥನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಜರಾ ಎಂಬ ಬೇಟೆಗಾರನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾದವನ್ನು ಜಿಂಕೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ‘ಭಲ್ಲ’ (ಬಾಣ) ಬಿಡುತ್ತಾನೆ; ದಿವ್ಯರೂಪ ತಿಳಿದು ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣು ಇದು ಪೂರ್ವಶಾಪದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಘಟನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಬೇಟೆಗಾರನಿಗೆ ಉತ್ತಮಗತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ಭಕ್ತ್ಯಾಚರಣೆ ಮಾಡುವವರು ವಿಷ್ಣುಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಭಲ್ಲಘಟನೆಯಿಂದಲೇ ‘ಭಲ್ಲತೀರ್ಥ’ ಎಂಬ ನಾಮ, ಪೂರ್ವಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ‘ಹರಿಕ್ಷೇತ್ರ’ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವ ಆಚರಣೆಗಳ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಏಕಾದಶಿ ಸಂಯಮದ ತ್ಯಾಗ, ನಿಂದಿತವಾಗಿದೆ; ಭಲ್ಲತೀರ್ಥ ಸಮೀಪ ದ್ವಾದಶಿ ಪೂಜೆ ಗೃಹರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯವೃದ್ಧಿ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಾತ್ರಾಫಲ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಲೆಂದು ಬಯಸುವವರು ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ವಸ್ತ್ರ, ಗೋವು ಮುಂತಾದ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

34 verses

Adhyaya 354

Kardamālā-tīrtha Māhātmya and the Varāha Uplift of Earth (कर्दमालतीर्थमाहात्म्यं तथा वाराहोद्धारकथा)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಕರ್ಧಮಾಲಾ ಎಂಬ ತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದು ತ್ರಿಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಸರ್ವಪಾಪಹರವೆಂದು ವರ್ಣಿತ. ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಏಕಾರ್ಣವದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಮುಳುಗಿ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕಮಂಡಲವೂ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಆಗ ಜನಾರ್ದನನು ವರಾಹರೂಪ ಧರಿಸಿ ತನ್ನ ದಂಷ್ಟ್ರೆಯ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಪುನಃ ಯಥಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ವಿಷ್ಣು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ವಾಸಿಸುವೆನೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ಪಿತೃಕರ್ಮಗಳೊಂದಿಗೆ ತೀರ್ಥದ ವಿಶೇಷ ಫಲವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಕರ್ಧಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತರ್ಪಣ ಮಾಡಿದರೆ ಪಿತೃಗಳು ಒಂದು ಕಲ್ಪಕಾಲ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಶಾಕ-ಮೂಲ-ಫಲಗಳಂತಹ ಸರಳ ಅರ್ಪಣಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧವೂ ಸರ್ವತೀರ್ಥಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ದರ್ಶನದ ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಗತಿ, ನೀಚಯೋನಿಗಳಿಂದ ವಿಮೋಚನೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಅದ್ಭುತಕಥೆ: ಬೇಟೆಗಾರರ ಭಯದಿಂದ ಓಡಿದ ಜಿಂಕೆಗಳ ಗುಂಪು ಕರ್ಧಮಾಲೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ ಮಾನವತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ಕಂಡ ಬೇಟೆಗಾರರು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪಾಪಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ದೇವಿಯು ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಸೀಮೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಈಶ್ವರನು ‘ಗುಪ್ತ’ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ—ವರಾಹದೇಹವನ್ನು ಯಜ್ಞಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ವೇದಾಂಗ-ಯಾಗಾಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಶದವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದಂಷ್ಟ್ರಾಗ್ರದಲ್ಲಿ ಕರ್ಧಮ ಲೇಪಿತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ‘ಕರ್ಧಮಾಲಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಾಕುಂಡ, ಗಂಗಾಭಿಷೇಕಸಮಾನ ಜಲಸ್ರೋತ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪವಿತ್ರ ಪರಿಧಿ ಮತ್ತು ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ‘ಸೌಕರ’ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವರಾಹದರ್ಶನದಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪುಣ್ಯ ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷದ ಅನನ್ಯತೆ ಎಂದು ಉಪಸಂಹರಿಸಿ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

32 verses

Adhyaya 355

Guptēśvara-māhātmya (गुप्तेश्वरमाहात्म्य) — The Glory of Guptēśvara

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಗುಪ್ತೇಶ್ವರದ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗು; ಅದು ಪಶ್ಚಿಮ-ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸೋಮ (ಚಂದ್ರ) ಕುಷ್ಠಸಮಾನ ರೋಗ ಮತ್ತು ದೇಹಕ್ಷಯದಿಂದ ಲಜ್ಜಿತನಾಗಿ, ಗುಪ್ತವಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳ ತಪಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಶಿವನು ಸ್ವತಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಸೋಮನ ಕ್ಷಯವನ್ನೂ ರೋಗವನ್ನೂ ನಿವಾರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಸೋಮನು ದೇವ-ಅಸುರರು ಸಮಾನವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುವ ಮಹಾಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು; ಗುಪ್ತ ತಪಸ್ಸಿನ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ‘ಗುಪ್ತೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಈ ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನ ಅಥವಾ ಸ್ಪರ್ಶ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಚರ್ಮರೋಗಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಮಹಿಮೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೋಮವಾರ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಉಪಾಸಕನ ವಂಶದಲ್ಲಿಯೂ ಕುಷ್ಠದೊಂದಿಗೆ ಜನನವಾಗದು ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

7 verses

Adhyaya 356

बहुसुवर्णेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Bahusuvarṇeśvara Māhātmya (Glory of Bahusuvarṇeśvara)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಿರಣ್ಯ-ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕುಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಬಹುಸುವರ್ಣಕ/ಬಹುಸುವರ್ಣೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಪೂರ್ವಕೃತ ಪ್ರಸಂಗವೊಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ಧರ್ಮಪುತ್ರನು ಅಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಕರ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ‘ಬಹುಸುವರ್ಣ’ ಎಂಬ ಮಹಾಬಲವಾದ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನೆಂದು. ಆ ಲಿಂಗವು ‘ಸರ್ವೇಶ್ವರ’ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಸಮಸ್ತ ಯಜ್ಞಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವದು, ಸರಸ್ವತಿಯ ಜಲಸಂಬಂಧದಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ಣವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಕುಲಕೋಟಿ ಪಿತೃಗಳ ಉದ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರುದ್ರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಾನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಿಧಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಗಂಧ-ಪುಷ್ಪಾದಿಗಳಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ನಿಯಮದಂತೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಸದಾಶಿವನು ‘ಕೋಟಿ-ಪೂಜೆ’ಯ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ಕಂದಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹುಸುವರ್ಣೇಶ್ವರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ವರ್ಣನೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.

6 verses

Adhyaya 357

शृंगेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Śṛṅgeśvara Māhātmya (Account of the Glory of Śṛṅgeśvara)

“ಈಶ್ವರ ಉವಾಚ” ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿಗೆ ಶುಕಸ್ಥಾನದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಅನುತ್ತಮ ಶ್ರೀಂಗೇಶ್ವರ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಶ್ರೀಂಗೇಶನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ವಿಧಿ-ನಿರ್ದೇಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು “ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶನ” ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಸರಿಯಾದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ವಿಮೋಚನೆ ಎಂಬ ಫಲವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಋಷ್ಯಶೃಂಗನು ಹಿಂದೆ ಇಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಉದ್ಧಾರವನ್ನು ಪಡೆದನು ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಾಂತ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉಪಸಂಹಾರದಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಂದಮಹಾಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿನ “ಶ್ರೀಂಗೇಶ್ವರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನ” ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

3 verses

Adhyaya 358

कोटीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Description of the Māhātmya of Koṭīśvara

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ “ಈಶ್ವರ ಉವಾಚ” ಎಂಬ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ಕೋಟೀಶ್ವರ ಮಹಾಲಿಂಗದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರವರ್ಣನೆ ಮತ್ತು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈಶಾನ (ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕೋಟೀನಗರ ಎಂಬ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಅದರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯೋಜನ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೋಟೀಶ್ವರ ಲಿಂಗ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆರಾಧನೆಯ ಕ್ರಮವೂ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ—ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಲಿಂಗಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಕೋಟೀಶ್ವರನು ‘ಕೋಟಿ-ಯಜ್ಞ’ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವನು ಹಾಗೂ ಸರ್ವಪಾಪಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿ ನೀಡುವವನು ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ನಿಯಮವಾಗಿ ಸ್ನಾನ-ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಸರ್ವಪಾತಕಮುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೋಟಿ ಯಜ್ಞಸಮಾನ ಮಹಾಪುಣ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ಕಂದಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿನ ಕೋಟೀಶ್ವರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ.

3 verses

Adhyaya 359

Nārāyaṇa-tīrtha-māhātmya (Glory of Nārāyaṇa Tīrtha)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿ ಯಾತ್ರಿಕನು ‘ನಾರಾಯಣ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ತೀರ್ಥದ ಈಶಾನ (ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ) ಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಶಾಂಡಿಲ್ಯಾ’ ಎಂಬ ವಾಪಿ/ಕೊಳವಿದೆ ಎಂದು ನಿಖರವಾದ ಸ್ಥಳಸೂಚನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶಾಂಡಿಲ್ಯ ಋಷಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕೆಂಬ ಕ್ರಮ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಋಷಿ-ಪಂಚಮಿಯಂದು ಪತಿವ್ರತಾ ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ಪರ್ಶ-ಅಸ್ಪರ್ಶ ನಿಯಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ ರಜೋದೋಷ (ಮಾಸಿಕ ಅಶೌಚ) ಭಯವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಂದಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದಲ್ಲಿನ ‘ನಾರಾಯಣ-ತೀರ್ಥ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ’ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಕೊಲಫೋನ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

3 verses

Adhyaya 360

Śṛṅgāreśvara Māhātmya (Glory of Śṛṅgāreśvara at Śṛṅgasara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ‘ಶೃಂಗಸಾರ’ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಲಿಂಗವು ‘ಶೃಂಗಾರೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಕಾರಣವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಹರಿ ಗೋಪಿಯರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಶೃಂಗಾರ-ಲೀಲೆ ನಡೆಸಿದನೆಂದು, ಅದರಿಂದಲೇ ಸ್ಥಳಕ್ಕೂ ದೇವಲಿಂಗಕ್ಕೂ ಆ ಹೆಸರು ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದೆ, ವಿಧಿ-ವಿಧಾನಗಳಂತೆ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಭವ (ಶಿವ)ನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಸಂಚಿತ ಪಾಪಸಮೂಹ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ—ದರಿದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತ ಭಕ್ತನು ಅಲ್ಲಿ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿದರೆ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅಂತಹ ದುಃಖ-ದರಿದ್ರತೆ ಎದುರಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿ, ಈ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಪರಿಹಾರಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಾಚರಣೆಗೆ ಮಾನ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.

4 verses

Adhyaya 361

मार्कण्डेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | The Glory of Mārkaṇḍeśvara (Narrative Description)

ಅಧ್ಯಾಯ 361ರಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರ–ದೇವಿ ಸಂವಾದದೊಳಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತೀರ್ಥೋಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಸಾಧಕನು ಹಿರಣ್ಯಾತಟಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ‘ಘಟಿಕಾಸ್ಥಾನ’ ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಳವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಅದು ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬ ಸಿದ್ಧ ಋಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಸ್ಥಳದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವು ಮೃಕಂಡುವಿನ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರ್ಣನೆ. ಅವರು ಧ್ಯಾನಯೋಗದಿಂದ—ಒಂದು ನಾಡೀ-ಪರಿಮಾಣದಲ್ಲೇ ಫಲಸಿದ್ಧಿ ದೊರಕಿದುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತ—ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು. ಆ ಲಿಂಗವು ‘ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಅದರ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಸರ್ವಪಾಪಗಳ ಉಪಶಮನ/ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪಠ್ಯವು ಮುಂದಿರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಳಗಿನ ತಪಸ್ಸಿನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜನರಿಗೆ ಸುಲಭವಾದ ಭಕ್ತಿ-ಆಚಾರದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತೀರ್ಥ-ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಯಾತ್ರಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

3 verses

Adhyaya 362

Koṭihrada–Maṇḍūkeśvara Māhātmya (कोटिह्रद-मण्डूकेश्वरमाहात्म्य)

ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸ-ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಡೆಸಬೇಕಾದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲು ಮಂಡೂಕೇಶ್ವರಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿ, ಮಾಣ್ಡೂಕ್ಯಾಯನನ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅದರ ಸಮೀಪ ಕೋಟಿಹ್ರದ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಜಲಾಶಯವಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃರೂಪವಾಗಿ ಕೋಟೀಶ್ವರ ಶಿವನು ವಿರಾಜಮಾನ; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಿತವಾದ ಮಾತೃಗಣ ಇಷ್ಟಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವವರಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ವಿಧಾನ—ಕೋಟಿಹ್ರದ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಲಿಂಗಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು, ಜೊತೆಗೆ ಮಾತೃಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಫಲವಾಗಿ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಶೋಕದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯೋಜನ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತ್ರಿತಕೂಪ ಎಂಬ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ—ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧ, ಸರ್ವಪಾಪನಾಶಕ; ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳ ಪ್ರಭಾವವು ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಕಡೆ ‘ಸ್ಥಿತ’ವಾಗಿದೆ ಎಂಬಂತೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊಲೋಫನ್ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಪ್ರಭಾಸ ಖಂಡದ ಈ ವಿಭಾಗದ 362ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ.

5 verses

Adhyaya 363

एकादशरुद्रलिङ्गमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of the Eleven Rudra-Liṅgas

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದ ಯಾತ್ರಾಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ವಿಧಿಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಉಪದೇಶವಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ—ಗೋಷ್ಪದ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಎರಡು ಗವ್ಯುತಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಲಾಯ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಲಾಯದಲ್ಲಿ ‘ಏಕಾದಶ ರುದ್ರರು’ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಲಿಂಗಗಳಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅಜೈಕಪಾದ ಮತ್ತು ಅಹಿರ್ಬುಧ್ನ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಹೆಸರುಗಳು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ವಿಧಿವತ್ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಸರ್ವಪಾತಕಗಳು ನಾಶವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುದ್ಧಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

3 verses

Adhyaya 364

Hiraṇya-taṭa–Tuṇḍapura–Gharghara-hrada–Kandeśvara Māhātmya (हिरण्यातुण्डपुर-घर्घरह्रद-कन्देश्वर माहात्म्यम्)

ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಹಿರಣ್ಯ-ತಟದಲ್ಲಿ ತುಂಡಪುರ ಎಂಬ ಸ್ಥಳವಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಘರ್ಘರ-ಹ್ರದ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಜಲಾಶಯವಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ದೇವತೆ ಕಂದೇಶ್ವರನೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವನು—ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜಟೆಗಳು ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಎಂಬ ದಿವ್ಯ ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿ—ಸ್ಥಳದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತನು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ತೀರ್ಥಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಂದೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಕ್ರಮ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಫಲ ಧರ್ಮ-ಮೋಕ್ಷಸಂಬಂಧಿ: ಘೋರ ಪಾತಕಗಳು ನಾಶವಾಗಿ, ಶುಭ ‘ಶಾಸನ’ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ—ಅಂದರೆ ದೈವೀ ರಕ್ಷಣೆ/ಆಜ್ಞಾ-ಅನುಗ್ರಹರೂಪ ಪ್ರಸಾದ।

3 verses

Adhyaya 365

संवर्तेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Saṃvarteśvara Māhātmya (Glorification of Saṃvarteśvara)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಯಾತ್ರಿಕ–ಸಾಧಕನು ‘ಉತ್ತಮ’ವಾದ ಸಂವರ್ತೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಂವರ್ತೇಶ್ವರವು ಇಂದ್ರೇಶ್ವರದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಕಭಾಸ್ಕರದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿ, ಸಮೀಪದ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಕುಸೂಚನೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಆಚರಣಾಕ್ರಮವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ—ಮೊದಲು ಮಹಾದೇವನ ದರ್ಶನ, ನಂತರ ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯ ಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ; ಇದನ್ನೇ ಮುಖ್ಯ ಭಕ್ತಿಕರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ, ಹೀಗೆ ಮಾಡುವವನು ಹತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಉಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಂದಪುರಾಣದ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡ, ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಮೊದಲ ವಿಭಾಗದ ೩೬೫ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ಸಂವರ್ತೇಶ್ವರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನ’ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ।

3 verses

Adhyaya 366

प्रकीर्णस्थानलिङ्गमाहात्म्यवर्णनम् — Discourse on the Māhātmya of Liṅgas in Dispersed Sacred Sites

ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಹಿರಣ್ಯೆಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ‘ಸಿದ್ಧಿ-ಸ್ಥಾನ’ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಗು; ಅಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅಧ್ಯಾಯವು ಪ್ರಕೀರ್ಣ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಲಿಂಗಗಳ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸಂಖ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ—ಲಿಂಗಗಳು ಅನಂತವಾದರೂ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಗಣನೆಗಳು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ: ಒಂದು ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲಿಂಗಗಳು, ವಜ್ರಿಣೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು, ನ್ಯಙ್ಕುಮತೀ ತೀರದಲ್ಲಿ 1200ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು, ಕಪಿಲಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ಅರವತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲಿಂಗಗಳು, ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲಿಂಗಗಳು ಎಣಿಸಲಾಗದಷ್ಟು. ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸರಸ್ವತಿಯ ಪಂಚಸ್ರೋತಗಳು (ಐದು ಧಾರೆಗಳು) ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳ ಹರಿವು ಹನ್ನೆರಡು ಯೋಜನಗಳ ಪವಿತ್ರ ವಲಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಕೆರೆ-ಬಾವಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ‘ಸಾರಸ್ವತ’ ಜಲವೆಂದು ತಿಳಿದು ಕುಡಿಯುವುದು ಪ್ರಶಂಸನೀಯ. ಯಥಾರ್ಥ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೂ ಸಾರಸ್ವತ-ಸ್ನಾನದ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಸ್ಪರ್ಶ-ಲಿಂಗ’ವೇ ಶ್ರೀ ಸೋಮೇಶ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿ, ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಧ್ಯಲಿಂಗವನ್ನು ಸೋಮೇಶರೂಪವಾಗಿ ತಿಳಿದು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಅದು ಸೋಮೇಶಪೂಜೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು—ಚದುರಿದ ಶಿವಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಶೈವ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಏಕೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.

11 verses

FAQs about Prabhasa Kshetra Mahatmya

What is the specific Sthala Māhātmya emphasized in Prabhāsakṣetramāhātmya?

Prabhāsa is presented as a spiritually efficacious kṣetra where tīrtha-contact, devotion, and disciplined listening to purāṇic discourse are said to remove fear of saṃsāra and confer elevated destinies.

What are the primary pilgrimage merits (puṇya) associated with this section?

Merits are framed in yajña-like terms: purification, removal of sins, freedom from afflictions, and attainment of higher states—often conditioned by faith (śraddhā), tranquility, and proper eligibility.

Which specific ancient legends are rooted in this geographical section?

The opening chapter emphasizes transmission-legends (Śiva → Pārvatī → Nandin → Kumāra → Vyāsa → Sūta) and the Naimiṣa inquiry setting, establishing Prabhāsa’s māhātmya within an authoritative purāṇic lineage.