
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವೀ–ಈಶ್ವರ ಸಂವಾದದ ಮೂಲಕ ಮೂರು ವಿಷಯಗಳ ಕಾರಣವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—(1) ಹಿಂದೆ ಬೋಧಿಸಿದ ‘ಸ-ಕಾರ-ಪಂಚಕ’ದ ತಾತ್ಪರ್ಯ, (2) ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿಯ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಅವತರಣ, (3) ವಡವಾನಲ (ಸಮುದ್ರಾಗ್ನಿ)ದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ಕಾಲ. ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ಪಾವನಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಳಾಗಿ, ಹಿರಣ್ಯಾ, ವಜ್ರಿಣೀ, ನ್ಯಂಕು, ಕಪಿಲಾ, ಸರಸ್ವತಿ ಎಂಬ ಐದು ನಾಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಕಾರಣಕಥೆಯಲ್ಲಿ, ಸೋಮ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾರಣದಿಂದ ದೇವ–ಅಸುರ ಸಂಘರ್ಷ ಶಮನವಾದ ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಚಂದ್ರನು ತಾರೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಕಡೆ ದೃಷ್ಟಿ ಹಾಕಿ ದಧೀಚಿ ಮಹರ್ಷಿಯ ಸ್ವರ್ಗಸಮಾನ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ—ಋತುಪುಷ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಸುಗಂಧ ವನಸ್ಪತಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ. ಅವರು ಸಂಯಮದಿಂದ, ಮಾನವರಂತೆ ಸಮೀಪಿಸಿ, ಋಷಿಯಿಂದ ಅರ್ಘ್ಯ–ಪಾದ್ಯ ಸತ್ಕಾರ ಪಡೆದು ಆಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂದ್ರನು ದೇವರ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇಡಲು ಋಷಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕೆಂದು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ದಧೀಚಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಲು ಹೇಳಿದರೂ, ಅಗತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಗಳು ಮರಳಿ ದೊರಕಬೇಕು ಎಂದು ಇಂದ್ರನು ಹಠಪಡುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಋಷಿ ಯುದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ನೀಡುವೆನೆಂದು ಸತ್ಯಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆ; ಇಂದ್ರನು ಅವರ ಸತ್ಯವಚನದ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟು ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ—ಈ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಿಯಮದಿಂದ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳುವವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯ, ಸತ್ಪುತ್ರಸಂತಾನ, ಹಾಗೂ ಧರ್ಮ–ಅರ್ಥ–ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 1
देव्युवाच । सकारपंचकं प्रोक्तं यत्त्वया मम शंकर । कथं तदत्र संवृत्तमेतन्मे संशयं महत्
ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಶಂಕರಾ! ನೀನು ನನಗೆ ‘ಸಕಾರ-ಪಂಚಕ’ವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದೆ; ಅದು ಇಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಯಿತು? ಇದು ನನಗೆ ಮಹಾ ಸಂಶಯ.
Verse 2
कथं वात्र समायाता कुतश्चापि सरस्वती । कथं स वाडवो जातः कस्मिन्काले कथं ह्यभूत् । तत्सर्वं विस्तरेणेदं यथावद्वक्तुमर्हसि
ಸರಸ್ವತಿ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬಂದಳು, ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಳು? ಆ ವಾಡವ-ಅಗ್ನಿ ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಿತು—ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದ? ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಲು ನೀನು ಯೋಗ್ಯನು.
Verse 3
ईश्वर उवाच । शृणु देवि यथा जाता तस्मिन्क्षेत्रे सरस्वती । यतश्चैव समुद्भूता सर्वपापप्रणाशिनी
ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೇವಿ, ಕೇಳು; ಆ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದಳು, ಯಾವ ಮೂಲದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದಳು—ಅವಳು ಸರ್ವಪಾಪಪ್ರಣಾಶಿನಿ.
Verse 4
हिरण्या वज्रिणी न्यंकुः कपिला च सरस्वती
ಹಿರಣ್ಯಾ, ವಜ್ರಿಣೀ, ನ್ಯಂಕು, ಕಪಿಲಾ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿ—ಇವು ಐದು (ಪವಿತ್ರ) ನದಿಗಳು/ಶಕ್ತಿಗಳು ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
Verse 5
ऋषिभिः पञ्चभिश्चात्र समाहूता यथा पुरा । वाडवेनाग्निना युक्ता यथा जाता शृणुष्व तत्
ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಐದು ಋಷಿಗಳು ಅವಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅವಳು ವಾಡವ-ಅಗ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಯುಕ್ತಳಾದಳು—ಅದನ್ನು ಕೇಳು.
Verse 6
पुरा देवासुरे युद्धे निवृत्ते सोमकारणात् । पितामहस्य वचनात्तारां चन्द्रः समर्पयत्
ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೋಮಕಾರಣದಿಂದ ದೇವಾಸುರಯುದ್ಧ ಶಮನವಾದಾಗ, ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನ ವಚನಾನುಸಾರ ಚಂದ್ರನು ತಾರೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು।
Verse 7
ततो याताः सुराः स्वर्गं पश्यन्तोऽधोमुखा महीम् । ददृशुस्ते ततो देवा भूम्यां स्वर्गमिवापरम्
ನಂತರ ಸೂರರು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು, ಕೆಳಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೋಡುವವರಾಗಿ; ಅಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ವರ್ಗವಿರುವಂತೆ ದೇವರುಗಳು ಕಂಡರು।
Verse 8
आश्रमं मुनिमुख्यस्य दधीचेर्लोक विश्रुतम् । सर्वर्त्तुकुसुमोपेतं पादपैरुपशोभितम् । केतकीकुटजोद्भूत बकुलामोदमोदितम्
ಅವರು ಲೋಕವಿಖ್ಯಾತನಾದ ಮುನಿಮುಖ್ಯ ದಧೀಚಿಯ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಕಂಡರು—ಎಲ್ಲ ಋತುಗಳ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ, ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ, ಮತ್ತು ಕೇತಕಿ, ಕುಟಜ, ಬಕುಲ ಪುಷ್ಪಗಳ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಮನೋಹರವಾದುದು।
Verse 9
एवंविधं समासाद्य तदाश्रमपदं गुरु । कौतुकाद्द्रष्टुमारब्धाः सर्वे देवा मनोरमम्
ಇಂತಹ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳ ಆ ಪೂಜ್ಯ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಕೌತುಕದಿಂದ ಎಲ್ಲ ದೇವರುಗಳು ಆ ಮನೋಹರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು।
Verse 10
ते च तीर्थाश्रमे तस्मिन्यानान्युत्सृज्य संयताः । प्रवृत्तास्तमृषिं द्रष्टुं प्राकृताः पुरुषा यथा
ಆ ತೀರ್ಥಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸಂಯಮದಿಂದ, ಆ ಋಷಿಯನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪುರುಷರಂತೆ ಮುಂದುವರಿದರು।
Verse 11
दृष्टवंतः सुराः सर्वे पितामहमिवापरम् । ततस्त ऋषिणा सर्वे पाद्यार्घ्यादिभिरर्च्चिताः
ಅವನನ್ನು ಕಂಡ ಎಲ್ಲ ದೇವರೂ ಅವನನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನಂತೆ ಭಾವಿಸಿದರು. ನಂತರ ಆ ಋಷಿಯು ಪಾದ್ಯ, ಅರ್ಘ್ಯಾದಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿದನು.
Verse 12
यथोक्तमासनं भेजुः सर्वे देवाः सवासवाः । तेषां मध्ये समुत्थाय शक्रः प्रोवाच तं मुनिम्
ಹೇಳಿದಂತೆ ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ) ಸಹಿತ ಎಲ್ಲ ದೇವರೂ ಆಸನಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಶಕ್ರನು ಆ ಮುನಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು.
Verse 13
आयुधानि विमुच्याग्रे भवान्गृह्णात्विमानि हि । तन्निशम्य वचः प्राह दधीचिः पाकशासनम्
“ಮೊದಲು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ದಯವಿಟ್ಟು ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ.” ಎಂಬ ಮಾತು ಕೇಳಿ ದಧೀಚಿ ಪಾಕಶಾಸನ (ಇಂದ್ರ)ನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
Verse 14
मुक्तास्त्राणि ममाभ्याशे यूयं यात त्रिविष्टपम् । तं शक्रः प्राह चैतानि कार्यकाले ह्युपस्थिते
“ನಿಮ್ಮ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನನ್ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ನೀವು ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪ (ಸ್ವರ್ಗ)ಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರಿ.” ಆಗ ಶಕ್ರನು ಹೇಳಿದನು—“ಕಾರ್ಯಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಇವು (ಆಯುಧಗಳು) ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ.”
Verse 15
देयानि ते पुनः शत्रूनभिजेष्यामहे रणे । पुनःपुनस्ततः शक्रः संदिश्य मुनिसत्तमम्
“ಇವುಗಳನ್ನು ನಮಗೆ ಮತ್ತೆ ನೀಡಬೇಕು; ಆಗ ನಾವು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವೆವು.” ಎಂದು ಶಕ್ರನು ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನಿಗೆ ಪುನಃಪುನಃ ಸೂಚಿಸಿದನು.
Verse 16
अस्माकमेव देयानि न चान्यस्य त्वया मुने । बाढमित्युदिते शक्रमुक्तवान्मुनिसत्तमः
“ಓ ಮುನೇ, ಇವುಗಳನ್ನು ನಮ್ಮಿಗೇ ನೀಡಬೇಕು; ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ನೀನು ಕೊಡಬಾರದು.” ಎಂದು ಶಕ್ರನು ಹೇಳಿದಾಗ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನು—“ಬಾಢಂ, ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
Verse 17
दास्यामि ते समस्तानि युद्धकाले विशेषतः । नास्य मिथ्या भवेद्वाक्यमिति मत्वा शचीपतिः । मुक्त्वास्त्राणि तदभ्याशे पुनः स्वर्गं गतस्तदा
ಮುನಿಯು ಹೇಳಿದನು—“ನಾನು ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿನಗೆ ನೀಡುವೆನು; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ.” ಈ ವಾಕ್ಯ ಮಿಥ್ಯೆಯಾಗದು ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ ಶಚೀಪತಿ ಇಂದ್ರನು ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅವನ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
Verse 18
अस्त्रार्पणं यः प्रयतः प्रयत्नाच्छृणोति राजा भुवि भावितातात्मा । सोऽभ्येति युद्धे विजयं परं हि सुतांश्च धर्मार्थयशोभिरामाः
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ರಾಜನು ನಿಯಮಶೀಲನಾಗಿ, ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, ಈ ಅಸ್ತ್ರಾರ್ಪಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೋ—ಅವನ ಅಂತರಾತ್ಮ ಶುದ್ಧಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಅವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಮ ವಿಜಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಯಶಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಕೊಡುವ ಪುತ್ರರನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 31
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभा सखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वडवानलोत्पत्तिवृत्तान्ते दधीचिमहर्षये सर्वदेवकृतस्वस्वशस्त्रसमर्पणवर्णनंनामैकत्रिंशोध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿಸಾಹಸ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಏಳನೆಯ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ, ವಡವಾನಲೋತ್ಪತ್ತಿವೃತ್ತಾಂತದಲ್ಲಿ, “ಮಹರ್ಷಿ ದಧೀಚಿಗೆ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿದ ವರ್ಣನೆ” ಎಂಬ ಏಕತ್ರಿಂಶ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.