
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿಕಾ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ‘ಭೂಧರ’ನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹೆಸರಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯೂ ಯಜ್ಞರೂಪಕವೂ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ—ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿದ ವರಾಹನ ಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ವಿಸ್ತೃತ ಯಾಗ-ಅಲಂಕಾರವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗಿದೆ. ವರಾಹದೇಹವನ್ನು ಯಜ್ಞದ ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಿ: ವೇದಗಳು ಪಾದಗಳು, ಯೂಪ ದಂಷ್ಟ್ರೆಗಳು, ಸ್ರುವ-ಸ್ರುಚ ಮುಖ/ವದನ, ಅಗ್ನಿ ಜಿಹ್ವೆ, ದರ್ಭ ಕೇಶ, ಬ್ರಹ್ಮ ಶಿರಸ್ಸು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞರಚನೆ ಒಂದೇ ಎಂಬ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಬೋಧನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧವಿಧಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ—ಪುಷ್ಯ ಮಾಸ, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ, ಏಕಾದಶಿ, ಋತುಸಂದರ್ಭ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯನು ಕನ್ಯಾ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳು. ಬೆಲ್ಲ ಸೇರಿಸಿದ ಪಾಯಸ, ಬೆಲ್ಲ ಸೇರಿಸಿದ ಹವಿಸ್ ಮುಂತಾದ ಅರ್ಪಣೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಆವಾಹನ-ಸಂಸ್ಕಾರ, ತುಪ್ಪ-ಮೊಸರು-ಹಾಲು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಂತ್ರಗಳು, ನಂತರ ಪಂಡಿತ ವಿಪ್ರರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮತ್ತು ಪಿಂಡದಾನ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ—ಇಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿ, ಗಯೆಗೆ ಹೋಗದೆಗೂ ಗಯಾಶ್ರಾದ್ಧಸಮಾನ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು, ಈ ತೀರ್ಥದ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 1
तत्रैव संस्थितं पश्येद्भूधरंनाम नामतः । उद्धृत्य पृथिवीं यस्माद्दंष्ट्राग्रेण दधार सः
ಅಲ್ಲಿಯೇ ‘ಭೂಧರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಸ್ಥಿತವಾದ ಪವಿತ್ರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಆತನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತನ್ನ ದಂಷ್ಟ್ರಾಗ್ರದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ್ದನು.
Verse 2
भूधरस्तेन चाख्यातो देविकातटसंस्थितः । वेदपादो यूपदंष्ट्रः क्रतुदन्तः स्रुचीमुखः
ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ‘ಭೂಧರ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ದೇವಿಕಾತಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ—ಅವನ ಪಾದಗಳು ವೇದಗಳು, ದಂಷ್ಟ್ರೆಗಳು ಯೂಪಸ್ತಂಭಗಳು, ದಂತಗಳು ಕ್ರತುಗಳು, ಮುಖವು ಸ್ರುವ (ಆಹುತಿ ಕರಂಡಿ) ಯಂತಿದೆ.
Verse 3
अग्निजिह्वो दर्भरोमा ब्रह्मशीर्षो महातपाः । अहोरात्रेक्षणपरो वेदांगश्रुतिभूषणः
ಅವನ ಜಿಹ್ವೆ ಅಗ್ನಿ, ರೋಮಗಳು ದರ್ಭ, ಶಿರಸ್ಸು ಬ್ರಹ್ಮ—ಅವನು ಮಹಾತಪಸ್ವಿ; ಅಹೋರಾತ್ರಿ ಸದಾ ಜಾಗರೂಕನಾಗಿ, ಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ವೇದಾಂಗಗಳಿಂದ ಭೂಷಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
Verse 4
आद्यनासः स्रुवतुंडः सामघोषस्वनो महान् । प्राग्वंशकायो द्युतिमा न्नानादीक्षाविराजितः
ಅವರ ನಾಸಿಕೆ ಆದ್ಯ; ಅವರ ತುಂಡು ಸ್ರುವ (ಹವನದ ಚಮಚ) ಸಮಾನ; ಅವರ ಮಹಾನಾದವು ಸಾಮವೇದದ ಸಾಮಘೋಷದಂತೆ. ಅವರ ದೇಹವು ಯಜ್ಞಮಂಟಪದ ಪ್ರಾಗ್ವಂಶ (ಬಿದಿರು ಚೌಕಟ್ಟು) ಸಮಾನವಾಗಿ, ನಾನಾವಿಧ ದೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ ಆಗಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 5
दक्षिणाहृदयो योगी महासत्रशयो महान् । उपाकर्मोष्ठरुचकः प्रवर्ग्यावर्तभूषणः
ಅವನು ಯೋಗಿ; ಅವನ ಹೃದಯ ದಕ್ಷಿಣಾ-ಕರ್ಮಸ್ವರೂಪ; ಮಹಾಸತ್ರಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸುವ ಮಹಾನ್. ಅವನ ಓಷ್ಠಗಳು ಉಪಾಕರ್ಮದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಅವನು ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಕರ್ಮದ ಆವರ್ತದಿಂದ ಭೂಷಿತನು.
Verse 6
नानाच्छन्दोगतिपथो ब्रह्मोक्तक्रमविक्रमः । भूत्वा यज्ञवराहोऽसौ तत्र स्थाने स्थितोऽभवत्
ಅವನ ಗತಿ ನಾನಾವಿಧ ವೇದಛಂದಸ್ಸಿನ ಪಥಗಳಂತೆ; ಅವನ ಕ್ರಮವೂ ವಿಕ್ರಮವೂ ಬ್ರಹ್ಮನು ಉಕ್ತಿಸಿದ ಕ್ರಮಾನುಸಾರ. ಅವನು ಯಜ್ಞವರಾಹನಾಗಿ, ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದನು.
Verse 7
पुष्यमासे ह्यमावास्यामेकादश्यामथापि वा । प्राप्ते प्रावृषि काले च ज्ञात्वा कन्यागतं रविम्
ಪುಷ್ಯ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು, ಅಥವಾ ಏಕಾದಶಿಯಂದೂ; ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾವೃಟ್—ಮಳೆಗಾಲ ಬಂದಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ಕನ್ಯಾರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು…
Verse 8
पायसं गुडसंयुक्तं हविष्यं च गुडप्लुतम् । नमो वः पितरो रसाय अन्नाद्यमभिमंत्रयेत्
ಬೆಲ್ಲಸಂಯುಕ್ತ ಪಾಯಸ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದಲ್ಲಿ ತೋಯಿಸಿದ ಹವಿಷ್ಯ—ಈ ಅನ್ನಾದಿ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಬೇಕು: “ಹೇ ಪಿತೃಗಳೇ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; (ಪೋಷಕ) ರಸಕ್ಕಾಗಿ (ಇದು).”
Verse 9
तेजोऽसिशुक्रमित्याज्यं दधिक्राव्णेन वै दधि । क्षीरमाज्याय मन्त्रेण व्यञ्जनानि च यानि तु
ತುಪ್ಪಕ್ಕೆ “ತೇಜೋऽಸಿ ಶುಕ್ರಮ್” ಮಂತ್ರ, ಮೊಸರಕ್ಕೆ “ದಧಿಕ್ರಾವ್ಣ” ಮಂತ್ರ, ಹಾಲಿಗೆ “ಆಜ್ಯ” ಮಂತ್ರ ಜಪಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಇತರ ವ್ಯಂಜನಾದಿಗಳು ಇದ್ದರೆ ಅವಕ್ಕೂ ಯಥೋಚಿತ ಮಂತ್ರಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 10
भक्ष्यभोज्यानि सर्वाणि महानिन्द्रेण दापयेत् । संवत्स रोनियो मंत्रं जप्त्वा तेनोदकं द्विजः
ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಭಕ್ಷ್ಯ-ಭೋಜ್ಯಗಳನ್ನು ಮಹಾಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. “ಸಂವತ್ಸರೋನಿಯ” ಮಂತ್ರ ಜಪಿಸಿ, ಆ ಮಂತ್ರಾಭಿಮಂತ್ರಿತ ಜಲವನ್ನು ದ್ವಿಜನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು।
Verse 11
एवं संभोज्य वै विप्रान्पिण्डदानं तु दापयेत् । इत्यनेन विधानेन यस्तत्र श्राद्धकृद्भवेत्
ಈ ರೀತಿ ವಿಪ್ರರಿಗೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿ, ನಂತರ ಪಿಂಡದಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧಾನದಂತೆ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುವವನು—
Verse 12
तस्य तृप्तास्तु पितरो यावदिंद्राश्चतुर्द्दश । गयाश्राद्धं विनापीह गयाश्राद्धफलं लभेत्
ಅವನ ಪಿತೃಗಳು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಇಂದ್ರರು ಇರುವಷ್ಟು ಕಾಲ ತೃಪ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಯಾಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡದೇ ಇದ್ದರೂ ಗಯಾಶ್ರಾದ್ಧದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 277
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये देविकामाहात्म्ये भूधरयज्ञवराहमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಾಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿಸಾಹಸ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಏಳನೆಯ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದಲ್ಲಿ, ಮೊದಲನೆಯ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಅಂತರಂಗದ ದೇವಿಕಾಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ “ಭೂಧರಯಜ್ಞ-ವರಾಹಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನ” ಎಂಬ ಎರಡು ನೂರು ಎಪ್ಪತ್ತೇಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು।