Adhyaya 35

Verse 1

देव्युवाच । भगवन्भार्गवे वंशे यस्त्वौर्वः कथितस्त्वया । वैवस्वतेंऽतरे चास्मिंस्तस्योत्पत्तिं वद प्रभो

ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದರು— ಹೇ ಭಗವನ್! ನೀವು ಭಾರ್ಗವ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಔರ್ವನನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದೀರಿ; ಈ ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೇ ಅವನ ಜನ್ಮವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು, ಹೇ ಪ್ರಭು, ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿ।

Verse 2

ईश्वर उवाच । ब्राह्मणा निहता ये तु क्षत्रियैर्वित्तकारणात् । क्षयं नीतास्तु ते सर्वे सपुत्राश्च सगर्भतः

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು— ಧನದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಎಲ್ಲರೂ ಪುತ್ರರೊಡನೆ, ಗರ್ಭಸ್ಥ ಶಿಶುಗಳೊಡನೆ ಸಹ, ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರು।

Verse 3

म्रियमाणेषु सर्वेषु एका स्त्री समतिष्ठत । तया तु रक्षितो गर्भ ऊर्वोर्देशे निधाय च

ಎಲ್ಲರೂ ಸಾಯುತ್ತಿರಲು ಒಬ್ಬ ಸ್ತ್ರೀ ಮಾತ್ರ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ನಿಂತಳು. ಅವಳು ಗರ್ಭವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ ತನ್ನ ತೊಡೆಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಗುಪ್ತಗೊಳಿಸಿದಳು।

Verse 4

अन्यासां चैव नारीणां सर्वासामपि भामिनि । गर्भानि पातितास्तैस्तु द्रव्यार्थं क्षत्रियाधमैः

ಹೇ ಸುಂದರಿ! ಇತರ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲರ ಗರ್ಭಗಳನ್ನು, ಧನದ ಲೋಭಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಅಧಮ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಕೆಡವಿದರು।

Verse 5

कालांतरे ततो भित्त्वा कुरुदेशं महाप्रभः । निर्गतोत्तंभितशिरा ज्वलदास्योतिभीषणः

ಕೆಲವು ಕಾಲದ ನಂತರ ಆ ಮಹಾಪ್ರಭು ಕುರುದೇಶವನ್ನು ಚೀರಿ ಹೊರಬಂದನು. ತಲೆ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ಅವನ ಬಾಯಿ ಜ್ವಾಲಾಮಯವಾಗಿ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುತ್ತಿತ್ತು; ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅತಿಭೀಕರನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 6

तद्वैरं हृदि चाधाय ददाह वसुधातलम् । उत्पाद्य वह्निं तपसा रौद्रमौर्वं जलाशनम्

ಆ ವೈರವನ್ನೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿ ಅವನು ವಸುಧಾತಲವನ್ನು ದಹಿಸಿದನು. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಔರ್ವನ ರೌದ್ರ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದನು—ಅದು ಜಲವನ್ನೂ ಭಕ್ಷಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.

Verse 7

तमिन्द्रः प्लावयामास वृष्ट्यौघैर्वरवर्णिनि । न शशाक यदा नेतुं तदा स यतवाक्स्थितः

ಹೇ ವರವರ್ಣಿನಿ! ಇಂದ್ರನು ಮಳೆಯ ಮಹಾಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಅವನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದೆ, ಇಂದ್ರನು ವಾಕ್ಸಂಯಮದಿಂದ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ನಿಂತನು.

Verse 8

ततो देवाः सगंधर्वा ब्रह्माणं शरणं गताः । अभवन्भयसंत्रस्ताः सर्वे प्रांजलयः स्थिताः

ನಂತರ ದೇವರುಗಳು ಗಂಧರ್ವರೊಡನೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಶರಣಿಗೆ ಹೋದರು. ಭಯದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟು ಎಲ್ಲರೂ ಅಂಜಲಿ ಬಿಗಿದು ವಿನೀತವಾಗಿ ನಿಂತರು.

Verse 10

देवा ऊचुः । भगवन्भार्गवे वंशे जातः कोऽपि महाद्युतिः । अग्निरूपेण सर्वं स ददाह वसुधातलम् । कृतो यत्नः पुराऽस्माभिस्तद्विनाशाय सत्तम । जलेन वृद्धिमायाति ततो नो भयमागतम्

ದೇವರುಗಳು ಹೇಳಿದರು— ಹೇ ಭಗವನ್! ಭಾರ್ಗವ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ದ್ಯುತಿಯುಳ್ಳ ಒಬ್ಬನು ಜನಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಅಗ್ನಿರೂಪದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ವಸುಧಾತಲವನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಹೇ ಸತ್ತಮ! ಹಿಂದೆ ನಾವು ಅವನ ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸಿದ್ದೇವೆ; ಆದರೆ ಅವನು ಜಲದಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಮಗೆ ಭಯ ಉಂಟಾಗಿದೆ.

Verse 11

विनष्टे भूतले देव अग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । उच्छिद्यते ततोऽस्माकं नाशो नूनं भविष्यति

ಹೇ ದೇವಾ! ಭೂತಲ ನಾಶವಾದರೆ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಾದಿ ಯಜ್ಞಕ್ರಿಯೆಗಳು ಕಡಿದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅವು ಉಚ್ಚೇದವಾದರೆ ನಮ್ಮ ನಾಶ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 12

तस्माद्यत्नं कुरु विभो त्रैलोक्यहितकाम्यया

ಆದುದರಿಂದ ಹೇ ವಿಭೋ, ತ್ರಿಲೋಕಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ ನೀನು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡು।

Verse 13

ततो ब्रह्मा सुरैः सार्द्धं भार्गवैश्च मह र्षिभिः । आगत्य चाब्रवीदौर्वं किमर्थं दहसि क्षितिम्

ಆಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ದೇವತೆಗಳೊಡನೆ ಹಾಗೂ ಭಾರ್ಗವ ಮಹರ್ಷಿಗಳೊಡನೆ ಬಂದು ಔರ್ವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನೀನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತಿರುವೆ?”

Verse 14

विरामः क्रियतां सद्यो ममार्थं च द्विजोत्तम

ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ, ನನ್ನ ನಿಮಿತ್ತವೂ ಕೂಡ ತಕ್ಷಣ ವಿರಾಮ ಮಾಡಿಸು।

Verse 15

और्व उवाच । एष एव निवृत्तोऽहं तव वाक्येन सत्तम । एष वह्निर्मयोत्सृष्टः स विभो तव शासनात्

ಔರ್ವನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ಸತ್ತಮ, ನಿನ್ನ ವಾಕ್ಯದಿಂದಲೇ ನಾನು ನಿವೃತ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಈ ಅಗ್ನಿ, ಹೇ ವಿಭೋ, ನಿನ್ನ ಶಾಸನದಂತೆ ನಡೆಯುವುದು.”

Verse 16

यथा गच्छेत्समुद्रांतं तथा नीतिर्विधीय ताम्

ಅದು (ಅಗ್ನಿ) ಸಮುದ್ರಾಂತಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸು; ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೀತಿಯನ್ನು ವಿಧಿಸು।

Verse 17

समाहूय ततो देवीं स्वां सुतां पद्मसंभवः । उवाच पुत्रि गच्छ त्वं गृहीत्वाग्निं महोदधिम् । मद्वाक्यं नान्यथा कार्यं गच्छ शीघ्रं महाप्रभे

ಆಗ ಪದ್ಮಸಂಭವ ಬ್ರಹ್ಮನು ದೇವಿ—ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು—ಕರೆಯಿಸಿ ಹೀಗೆಂದನು: “ಪುತ್ರಿ, ಈ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮಹೋದಧಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗು. ನನ್ನ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಡ. ಶೀಘ್ರ ಹೋಗು, ಓ ಮಹಾಪ್ರಭೆ (ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿನಿ)!”

Verse 18

सरस्वत्युवाच । एषास्मि प्रस्थिता देव तव वाक्यादसंशयम् । इत्युक्ते साधु साध्वीति ब्रह्मणा समुदाहृता

ಸರಸ್ವತಿ ಹೇಳಿದರು: “ಓ ದೇವ, ನಿಮ್ಮ ವಾಕ್ಯಾನುಸಾರ ನಾನು ನಿಃಸಂದೇಹವಾಗಿ ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.” ಹೀಗೆಂದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವಳನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದನು: “ಸಾಧು, ಸಾಧು—ಓ ಸಾಧ್ವಿ!”

Verse 19

ततोभिमंत्रितं वह्निं क्षिप्त्वा कुंभे हिरण्मये । प्रायच्छत सरस्वत्यै स्वयं ब्रह्मा पितामहः । आशिषो विविधा दत्त्वा प्रोवाचेदं पुनः पुनः

ನಂತರ ಪಿತಾಮಹನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸ್ವತಃ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅಭಿಮಂತ್ರಿತವಾದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಕುಂಭದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಸರಸ್ವತಿಗೆ ನೀಡಿದನು. ವಿವಿಧ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಹೇಳಿದರು.

Verse 20

गच्छ पुत्रि न संतापस्त्वया कार्यः कथंचन । अरिष्टं व्रज पंथानं मा संतु परिपन्थिनः

“ಹೋಗು, ಪುತ್ರಿ; ನೀನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಸಂತಾಪಪಡಬೇಡ. ಅಡಚಣೆರಹಿತ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗು; ನಿನ್ನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವವರೂ ಶತ್ರುಗಳೂ ಇರದಿರಲಿ.”

Verse 21

ईश्वर उवाच । एवमुक्ता तदा तेन ब्रह्मणा च सरस्वती । हिमवंतं गिरिं प्राप्य पिप्पलादाश्रमात्तदा

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು: ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಸರಸ್ವತಿ ಆಗ ಹಿಮವಂತ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಪಿಪ್ಪಲಾದರ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದಳು.

Verse 22

उद्भूता सा तदा देवी अधस्ताद्वृक्षमूलतः । तत्कोटर कुटीकोटिप्रविष्टानां द्विजन्मनाम्

ಆಗ ಆ ದೇವಿ ವೃಕ್ಷಮೂಲದ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದಳು; ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದ್ವಿಜ ಋಷಿಗಳು ಕೊಟರಗಳಲ್ಲೂ ಅಸಂಖ್ಯ ಪರ್ಣಕುಟೀರಗಳಲ್ಲೂ ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದರು।

Verse 23

श्रूयन्ते वेदनिर्घोषा सरसारक्तचेतसाम् । विष्णुरास्ते तत्र देवो देवानां प्रवरो गुरुः

ಸಾರಸಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಲೀನವಾದ ಮನಸ್ಸಿನವರ ವೇದನಿರ್ಘೋಷಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ; ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೇವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ಪೂಜ್ಯ ಗುರುವಾದ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 24

तस्मात्स्थानात्ततो देवी प्रतीच्यभिमुखं ययौ । अन्तर्द्धानेन सा प्राप्ता केदारं हिममध्यगम्

ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ದೇವಿ ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹೊರಟಳು; ಅಂತರ್ಧಾನ ಎಂಬ ರಹಸ್ಯಗಮನದಿಂದ ಹಿಮಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಕೇದಾರವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು।

Verse 25

तत्संप्लाव्य गिरेः शृंगं केदारस्य पुरः स्थिता । तेनाग्निना करस्थेन दह्यमाना सरस्वती

ಪರ್ವತಶೃಂಗವನ್ನು ಆಪ್ಲಾವ್ಯ ಮಾಡಿ ಅವಳು ಕೇದಾರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತಳು; ಕೈಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ ಆ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಸರಸ್ವತಿ ದಹ್ಯಮಾನಳಾಗುತ್ತಿದ್ದಳು।

Verse 26

भूमिं विदार्य तस्याधः प्रविष्टा गजगामिनी । तदंतर्द्धानमार्गेण प्रवृत्ता पश्चिमामुखी

ಭೂಮಿಯನ್ನು ವಿದಾರ್ಯ ಮಾಡಿ ಗಜಗಾಮಿನಿ ದೇವಿ ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು; ನಂತರ ಆ ಅಂತರ್ಧಾನಮಾರ್ಗದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಳು।

Verse 27

पापभूमिमतिक्रम्य भूमिं भित्त्वा विनि गता । तत्र कूपः समभवन्नाम्ना गन्धर्वसंज्ञितः

ಅವಳು ಪಾಪಭೂಮಿಯನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಹೊರಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ‘ಗಂಧರ್ವ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಒಂದು ಕೂಪ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 28

तस्मात्कूपात्पुनर्दृश्या सा बभूव महानदी । मतिः स्मृतिस्तथा प्रज्ञा मेधा बुद्धिर्गिराधरा

ಆ ಕೂಪದಿಂದ ಅವಳು ಮತ್ತೆ ದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಮಹಾನದಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅವಳು ಮತಿ, ಸ್ಮೃತಿ, ಪ್ರಜ್ಞಾ, ಮೇಧಾ, ಬುದ್ಧಿ—ಧರಾಧರಾ—ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ.

Verse 29

उपासिकाः सरस्वत्याः षडेताः प्रस्थितास्तदा । पुनः प्रवृत्ता सा तस्मादुद्भेदात्पश्चिमामुखी

ಆಗ ಸರಸ್ವತಿಯ ಆರು ಉಪಾಸಿಕೆಯರು ಹೊರಟರು. ಅದೇ ಉದ್ಭೇದಸ್ಥಳದಿಂದ ಅವಳ ಧಾರೆ ಮತ್ತೆ ಹರಿದು ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಸಾಗಿತು.

Verse 30

भूतीश्वरं समायाता सिद्धो यत्र महामुनिः । भूतीश्वरे समीपस्थं तत्र प्राप्ता मनोरमम्

ಅವಳು ಭೂತೀಶ್ವರಕ್ಕೆ ಬಂದಳು; ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮಹಾಮುನಿ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದನು. ಭೂತೀಶ್ವರದ ಸಮೀಪ ಅವಳು ಮನೋಹರವಾದ ಮಂಗಳಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು.

Verse 31

तस्य दक्षिणदिक्संस्थं रुद्रकोट्युपलक्षितम् । श्रीकंठ देशं विख्यातं गता सर्वौषधीयुतम्

ಆ ಸ್ಥಳದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ‘ರುದ್ರಕೋಟಿ’ಯಿಂದ ಲಕ್ಷಿತವಾದ, ‘ಶ್ರೀಕಂಠ’ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇಶಕ್ಕೆ ಅವಳು ಹೋದಳು; ಅದು ಸರ್ವ ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು.

Verse 32

तस्मात्पुण्यतमाद्देशाच्छ्रीकण्ठात्सा मनस्विनी । संप्राप्ता वह्निना सार्द्धं कुरुक्षेत्रं सरस्वती

ಆ ಪರಮ ಪುಣ್ಯದೇಶವಾದ ಶ್ರೀಕಂಠದಿಂದ ಮನಸ್ವಿನೀ ಸರಸ್ವತೀ, ವಹ್ನಿಯೊಡನೆ ಸೇರಿ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು.

Verse 33

पुनस्तस्मात्कुरुक्षेत्राद्विराटनगरस्य सा । समुद्भूता समीपस्था अन्तर्द्धानान्मनोरमा । गोपायनो गिरिर्यत्र तत्र सा पुनरुद्गता

ಮತ್ತೆ ಆ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಅವಳು ವಿರಾಟನಗರದ ಸಮೀಪ, ಅಂತರ್ಧಾನವಾದ ನಂತರ ಮನೋಹರ ರೂಪದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದಳು; ಗೋಪಾಯನ ಪರ್ವತ ಇರುವಲ್ಲಿ ಅವಳು ಪುನಃ ಪ್ರಕಟವಾದಳು.

Verse 34

गोपायिता केशवेन यत्र ते पाण्डुनन्दनाः । कुर्वंतः स्वानि कर्माणि न कैश्चिदुपलक्षिता

ಅಲ್ಲಿ ಕೇಶವನು ಆ ಪಾಂಡುನಂದನರನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದನು; ಅವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರೂ ಯಾರಿಗೂ ಗುರುತಾಗಲಿಲ್ಲ.

Verse 35

तत्र कुंडे स्थिता देवी महापातकनाशिनी । पुन र्गोपायनाद्देवी क्षेत्रं प्राप्तातिशोभनम्

ಅಲ್ಲಿ ಆ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಮಹಾಪಾತಕನಾಶಿನೀ ದೇವಿ ನೆಲೆಸಿದಳು; ನಂತರ ಗೋ ಪಾಯನದಿಂದ ದೇವಿ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭನ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು.

Verse 36

खर्जुरीवनमापन्ना नन्दानाम्नीति तत्र सा । सरस्वती पुनस्तस्माद्वनात्खर्जूरसंज्ञितात्

ಅವಳು ಖರ್ಜೂರೀವನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು; ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ‘ನಂದಾ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು; ನಂತರ ಸರಸ್ವತೀ ‘ಖರ್ಜೂರ’ ಎಂಬ ಆ ವನದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದಳು.

Verse 37

मेरुपादं समासाद्य मार्कंडाश्रममागता । यत्र मार्कंडकं तीर्थं मेरुपादे समाश्रितम्

ಮೇರುಪಾದವನ್ನು ತಲುಪಿ ಅವಳು ಮಾರ್ಕಂಡ ಋಷಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದಳು; ಅಲ್ಲಿ ಮೇರುಪಾದದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ‘ಮಾರ್ಕಂಡಕ ತೀರ್ಥ’ ಇದೆ.

Verse 38

सरस्वती पुनस्तस्मादर्बुदारण्यमाश्रिता । गता वटवनं रम्यं मार्कंडेयाश्रमाच्छुभात्

ನಂತರ ಸರಸ್ವತಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಅರ್ಬುದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಳು; ಶುಭವಾದ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಆಶ್ರಮದಿಂದ ರಮ್ಯವಾದ ವಟವನಕ್ಕೆ ಹೋದಳು.

Verse 39

तपस्तप्तं पुरा यत्र वसिष्ठेन समाश्रितात् । तस्माद्वटवनात्पुण्यादुदुम्बरवनं गता । मेरुपादे च तत्रैव तण्डिर्यत्रा तपत्तपः

ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಠನು ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳದಿಂದ, ಆ ಪುಣ್ಯ ವಟವನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅವಳು ಉದುಂಬರ ವನಕ್ಕೆ ಹೋದಳು. ಹಾಗೆಯೇ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮೇರುಪಾದದಲ್ಲಿ ತಂಡಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳವಿದೆ.

Verse 40

ऊदुंबरवनात्तस्मात्पुनर्देवी सरस्वती । अन्तर्द्धानेन शिखरमन्यत्प्राप्ता महानदी

ಆ ಉದುಂಬರ ವನದಿಂದ ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿ ಮತ್ತೆ ಅಂತರ್ಧಾನವಾಗಿ, ಮಹಾನದಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದು, ಇನ್ನೊಂದು ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು.

Verse 41

मेरुपादं तु सुमहत्सुरसिद्धनिषेवितम् । भिन्नांजनचयाकारं गोलांगूलमिति स्मृतम्

ಆ ಮೇರುಪಾದವು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲ, ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರು ನಿಷೇವಿಸುವ ಸ್ಥಳ; ಅದು ಒಡೆದ ಅಂಜನ ಶಿಲೆಗಳ ಗುಡ್ಡದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದು ‘ಗೋಲಾಂಗೂಲ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

Verse 42

स्थानं मनोरमं तस्मादुद्गता सा सुमध्यमा । वंशस्तंबात्सुविपुला प्रवृत्ता दक्षिणामुखी

ಆ ಮನೋಹರ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸుమಧ್ಯಮಾ ದೇವಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದಳು. ಬಿದಿರಿನ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಬಹುವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೊರಟು ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯತೊಡಗಿದಳು.

Verse 43

तत्रोद्गमवटस्तस्यास्तत्समाख्यो व्यवस्थितः । ततः प्रभृति सा देवी सुप्रभं प्रकटा स्थिता

ಅಲ್ಲಿ ಅವಳ ಉದ್ಭವದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ‘ಉದ್ಗಮವಟ’ ಎಂಬ ಆಲಮರವೊಂದು ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದಿಂದ ದೇವಿ ಸುಪ್ರಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.

Verse 44

अंतर्द्धानं परित्यज्य प्राणिनामनुकम्पया । तस्यास्तटेषु रम्येषु संति तीर्थानि कोटिशः

ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಅವಳು ಅಂತರ್ದಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಳು. ಅವಳ ರಮ್ಯ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ತೀರ್ಥಗಳು ಇವೆ.

Verse 45

तेषु तीर्थेषु सर्वेषु धर्महेतुः सरस्वती । रुद्रावतार मार्गेऽस्मिन्प्रवरं प्रथमं स्मृतम्

ಆ ಎಲ್ಲಾ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತೀ ದೇವಿಯೇ ಧರ್ಮಹೇತು. ರುದ್ರಾವತಾರಗಳ ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾಗಿ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ.

Verse 46

तरत्तरंगनामाढ्यं काकतीर्थं महाप्रभम् । तत्र तीर्थं पुनस्त्वन्यत्तीर्थं धारेश्वरं स्मृतम्

‘ತರತ್ತರಂಗ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಖ್ಯಾತವಾದ ಕಾಕತೀರ್ಥವು ಮಹಾಪ್ರಭವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ತೀರ್ಥವೂ ಇದೆ; ಅದು ಧಾರೇಶ್ವರ ತೀರ್ಥವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 47

धारेश्वरात्पुनश्चान्यद्गंगोद्भेदमिति स्मृतम् । सारस्वतं तथा गांगं यत्रैकं संस्थितं जलम् । तस्मादन्यत्परं तीर्थं पुंडरीकं ततः परम्

ಧಾರೇಶ್ವರದಿಂದ ಮತ್ತೆ ‘ಗಂಗೋದ್ಭೇದ’ವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುವ ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ಥಳವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ಮತ್ತು ಗಂಗೆಯ ಜಲವು ಒಂದಾಗಿ ಏಕತ್ರ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪರಮ ತೀರ್ಥ ‘ಪುಂಡರೀಕ’ವು, ಅದರಾಚೆಯೂ (ಇನ್ನೊಂದು) ತೀರ್ಥವಿದೆ.

Verse 48

मातृतीर्थं महापुण्यं सर्वातंकहरं परम् । मातृतीर्थात्पुनस्तस्मान्नातिदूरे व्यवस्थितम्

ಮಾತೃತೀರ್ಥವು ಮಹಾಪುಣ್ಯಕರ, ಸರ್ವ ಆತಂಕಗಳನ್ನು ಪರಮವಾಗಿ ಹರಣಮಾಡುವುದು. ಆ ಮಾತೃತೀರ್ಥದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಅತಿದೂರವಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೊಂದು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವು ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 49

तीर्थं त्वनरकंनाम नरकार्ति भयापहम् । ततस्तस्मादनरकात्तीर्थमन्यत्पुनः स्थितम्

‘ಅನರಕ’ ಎಂಬ ನಾಮದ ತೀರ್ಥವಿದೆ; ಅದು ನರಕಯಾತನೆ ಮತ್ತು ಭಯವನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಅನರಕ-ತೀರ್ಥದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಇನ್ನೊಂದು ತೀರ್ಥವು ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 50

संगमेश्वरनामाढ्यं प्रसिद्धं तन्महीतले । ततस्तस्मात्पुनश्चान्यत्तीर्थं कोटीश्वराह्वयम्

ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ‘ಸಂಗಮೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮತ್ತೆ ‘ಕೋಟೀಶ್ವರ’ವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇನ್ನೊಂದು ತೀರ್ಥವಿದೆ.

Verse 51

ततस्तस्मान्महादेवि शंभुकुण्डेश्वरं स्मृतम् । तीर्थे सरस्वतीतीरे तस्मिन्सिद्धेश्वरं स्मृतम्

ಅನಂತರ, ಹೇ ಮಹಾದೇವಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ‘ಶಂಭುಕுண್ಡೇಶ್ವರ’ವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ‘ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ’ವೆಂದೂ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 52

सिद्धेश्वरात्पुनस्तस्मात्प्रवृत्ता पश्चिमामुखी । पश्चिमं सागरं गंतुं सखीं स्मृत्वा रुरोद सा

ಆಕೆ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರದಿಂದ ಪುನಃ ಹೊರಟು ಪಶ್ಚಿಮಮುಖಳಾದಳು. ಪಶ್ಚಿಮ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿ ಸಖಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಅಳುತಾಳಾಯಿತು.

Verse 53

स्थित्वा पूर्वमुखा देवी हा गंगेति विना त्वया । एकाकिनी मंदभाग्या क्व गमिष्याम्यबांधवा

ದೇವಿ ಪೂರ್ವಮುಖಳಾಗಿ ನಿಂತು ಅಳಲಿಟ್ಟಳು—‘ಹಾ ಗಂಗೆ! ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಏಕಾಕಿನಿ, ಮಂದಭಾಗ್ಯವತಿ; ಬಂಧುವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲಿ ಹೋಗಲಿ?’

Verse 54

तां विज्ञाय ततो गंगा रुदतीं शोककर्शिताम् । शीघ्रं स्वर्गात्समायाता तीर्थानां कोटिभिः सह

ಅವಳನ್ನು ಅರಿತು—ಅಳುತಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಶೋಕದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ್ದ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ—ಗಂಗಾ ದೇವಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ತೀರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಇಳಿದು ಬಂದಳು.

Verse 55

ततो दुःखं परित्यज्य तत्र प्राची सरस्वती । सर्वदेवगुणैयुक्ता एवं तत्र स्थिताऽभवत्

ಆಮೇಲೆ ದುಃಖವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಪೂರ್ವಗಾಮಿನಿ ಸರಸ್ವತಿ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದಳು—ಸರ್ವ ದೇವಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾಗಿ; ಹೀಗೆ ಅವಳು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಳಾದಳು.

Verse 56

तत्र सिद्धवटंनाम तीर्थं पैतामहं स्मृतम् । वटेश्वरस्य पुरतः सर्वपापक्षयंकरम्

ಅಲ್ಲಿ ‘ಸಿದ್ಧವಟ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥವಿದೆ; ಅದು ‘ಪೈತಾಮಹ’ (ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದದು) ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ವಟೇಶ್ವರನ ಮುಂದಿರುವ ಈ ತೀರ್ಥವು ಸರ್ವಪಾಪಕ್ಷಯಕರವಾಗಿದೆ.

Verse 57

त्रिकालं यत्र रुद्रस्तु समागत्य व्यवस्थितः । तन्महालयमित्युक्तं स्थानं तस्य महात्मनः

ಯಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ರುದ್ರನು ತ್ರಿಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಆಗಮಿಸಿ ನಿತ್ಯ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾನೋ, ಆ ಸ್ಥಳವೇ ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ‘ಮಹಾಲಯ’ ಎಂಬ ಮಹಾನಿವಾಸವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ।

Verse 58

पिंडतारकमित्येतत्प्राचीनं तीर्थमुत्तमम् । कुम्भकुक्षिगिरिस्थं तत्पित्र्ये कर्मणि सिद्धिदम्

ಇದು ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತೀರ್ಥ ‘ಪಿಂಡತಾರಕ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತ. ಕುಂಭಕುಕ್ಷಿ ಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಇದು ಪಿತೃಕರ್ಮದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಿಂಡದಾನದಲ್ಲಿ, ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ।

Verse 59

प्राचीनेश्वरदेवस्य पुरोभूतं प्रति ष्ठितम् । प्राची सरस्वती यत्र तत्र किं मृग्यते परम्

ಪ್ರಾಚೀನೇಶ್ವರ ದೇವರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ, ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀ ಸರಸ್ವತಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾಳೋ, ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾದ ಪರಮ ಗುರಿ ಇನ್ನೇನು ಹುಡುಕಬೇಕು?

Verse 60

निवृत्ते भारते युद्धे तत्र तीर्थे किरीटिना । प्रायश्चित्तं पुरा चीर्णं विष्णुना प्रेरिता त्मना

ಭಾರತ ಯುದ್ಧವು ನಿವೃತ್ತವಾದ ಬಳಿಕ, ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕಿರೀಟಧಾರಿ (ಅರ್ಜುನ)ನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಂತರಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು।

Verse 61

तेन तस्माद्विनिर्मुक्तः पातकात्पूर्वसंचितात् । नरतीर्थं ततः ख्यातं तत्र पापभयापहम्

ಆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದಿಂದ ಅವನು ಪೂರ್ವಸಂಚಿತ ಪಾತಕಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ‘ನರತೀರ್ಥ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾಯಿತು; ಅಲ್ಲಿ ಪಾಪಜನ್ಯ ಭಯವು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 62

नरतीर्थादन्यतीर्थं पुंडरीकमिति स्मृतम् । अर्जुनेन सहागत्य यत्र स्नातो हरिः प्रिये

ನರತೀರ್ಥದ ಆಚೆಗೆ ಪುಂಡರೀಕವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ತೀರ್ಥವಿದೆ. ಪ್ರಿಯೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯು ಸ್ನಾನಮಾಡಿದನು.

Verse 63

प्राचीनेशात्परं तीर्थं वालखिल्येश्वरं महत् । तत्र तस्मान्महातीर्थात्तीर्थमन्यन्महो दयम्

ಪ್ರಾಚೀನೇಶನ ಆಚೆಗೆ ವಾಲಖಿಲ್ಯೇಶ್ವರವೆಂಬ ಮಹಾತೀರ್ಥವಿದೆ. ಆ ಮಹಾತೀರ್ಥದ ನಂತರ ಇನ್ನೊಂದು ಮಹಾಮಂಗಳಕರ ತೀರ್ಥವೂ ಇದೆ.

Verse 64

गंगासमागमंनाम तीर्थमन्यन्महोदयम् । तत्रालोक्य पुनर्देवीं दीनास्यां दीनमानसाम्

‘ಗಂಗಾಸಮಾಗಮ’ವೆಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹಾಮಂಗಳಕರ ತೀರ್ಥವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ದೇವಿಯನ್ನು ಕಂಡು—ಅವಳ ಮುಖ ಮಂಕಾಗಿ, ಮನಸ್ಸು ದೀನವಾಗಿದ್ದಾಗ—

Verse 65

ब्रह्मासृजत्सखीं तस्याः कपिलां विपुलेक्षणाम् । हरिणीं हरिरप्याशु वज्रिणीमपि देवराट् । न्यंकुं विनोदनार्थं च सरस्वत्या ददौ हरः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವಳಿಗೆ ಸಖಿಯಾಗಿ ವಿಶಾಲನೇತ್ರೆಯಾದ ಕಪಿಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಹರಿಯೂ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹರಿಣೀ ಎಂಬ ಸಖಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದನು; ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರನು ವಜ್ರಿಣಿಯನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಹಾಗೆಯೇ ಹರನು ಸರಸ್ವತಿಗೆ ವಿನೋದಾರ್ಥವಾಗಿ ನ್ಯಂಕುವನ್ನು ನೀಡಿದನು.

Verse 66

ततः प्रहृष्टा सा देवी देवादेशात्सरस्वती । तस्माद्गन्तुं समारब्धा प्राचीना पापनाशिनी

ಆಗ ದೇವತೆಗಳ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ದೇವಿ ಸರಸ್ವತೀ ಹರ್ಷಿತಳಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ നിന്ന് ಹೊರಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದಳು—ಅವಳು ಪ್ರಾಚೀನಳು, ಪಾಪನಾಶಿನಿ.

Verse 67

ईश्वर उवाच । दक्षिणां दिशमास्थाय पुनः पश्चान्मुखी तदा । सरस्वती महादेवी वडवानलधारिणी । तदुत्तरे तटे तीर्थमेकद्वारमिति स्मृतम्

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ವಡವಾನಲವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಮಹಾದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿ ಪುನಃ ಪಶ್ಚಿಮಮುಖಿಯಾದಳು. ಅವಳ ಉತ್ತರ ತೀರದಲ್ಲಿ ‘ಏಕದ್ವಾರ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ತೀರ್ಥವಿದೆ.

Verse 68

एकद्वारेण यत्सेना स्वर्गं प्राप्ता ततो वरात् । तस्मात्तीर्थात्पुनश्चान्यत्तीर्थं यत्र गुहेश्वरः

‘ಏಕದ್ವಾರ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥದ್ವಾರದಿಂದ ಆ ಸೇನೆ ವರಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದಿತು. ಆ ತೀರ್ಥದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಇನ್ನೊಂದು ಪವಿತ್ರಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು—ಅಲ್ಲಿ ಗುಹೇಶ್ವರನು ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 69

गुहेन स्थापितः पूर्वं यत्र देवो महेश्वरः । गुहेश्वरान्नातिदूरे वटेश्वरमिति स्मृतम्

ಹಿಂದೆ ಗುಹನು ದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸ್ಥಳವೇ ಗುಹೇಶ್ವರ. ಗುಹೇಶ್ವರದಿಂದ ಅತಿ ದೂರವಲ್ಲ ‘ವಟೇಶ್ವರ’ವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುವ ಸ್ಥಳವಿದೆ.

Verse 70

दिव्यं सरस्वतीतीरे व्यासेनाराधितं पुरा । आमर्द्दकी नदी यत्र सरस्वत्या सहैकताम्

ಸರಸ್ವತಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ತೀರ್ಥವಿದೆ; ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸರು ಅದನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಆಮರ್ದಕೀ ನದಿ ಸರಸ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಏಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.

Verse 71

संप्राप्ता तन्महातीर्थं फलदं सर्वदेहिनाम् । आमर्दकी संगमं तं नापुण्यो वेद कश्चन । संगमेश्वरनामेति तत्र लिंगं प्रतिष्ठितम्

ಆ ಮಹಾತೀರ್ಥವನ್ನು ಸೇರಿದಾಗ ಅದು ಎಲ್ಲಾ ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಫಲಪ್ರದವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಮರ್ದಕೀ ಸಂಗಮವು ಪುಣ್ಯವಿಲ್ಲದ ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದು. ಅಲ್ಲಿ ‘ಸಂಗಮೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮದ ಲಿಂಗ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 72

मुण्डीश्वरेति च तथा प्रसिद्धिमगमत्क्षितौ । मुंडीश्वरसमीपस्थं सरस्वत्यां महोदयम्

ಇದು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ‘ಮುಂಡೀಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಮುಂಡೀಶ್ವರನ ಸಮೀಪ ಸರಸ್ವತೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ‘ಮಹೋದಯ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥವಿದೆ.

Verse 73

नाम्ना यत्प्राङ्मुखं तीर्थं सरस्वत्यास्तटे स्थितम् । मांडव्येश्वरनाम्ना वै यत्रेशः संप्रतिष्ठितः

ಸರಸ್ವತೀ ತಟದಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರಾಂಗ್ಮುಖ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ‘ಮಾಂಡವ್ಯೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 74

पीलुकर्णिकसंज्ञं तु तीर्थमन्यत्पुनस्ततः । सरस्वतीतीरगतमृषिणा सेवितं महत्

ಅಲ್ಲಿಂದ ಮತ್ತೆ ‘ಪೀಲುಕರ್ಣಿಕಾ’ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ತೀರ್ಥವಿದೆ. ಅದು ಸರಸ್ವತೀ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಮಹತ್ತಾದದು, ಋಷಿಯಿಂದ ಸೇವಿತವಾದದು.

Verse 75

तस्मादन्यत्सरस्वत्यां तीर्थं द्वारवती स्मृतम् । तीर्थानां प्रवरं देवि यत्र संनिहितो हरिः

ಅಲ್ಲಿಂದ ಸರಸ್ವತಿಯಲ್ಲಿ ‘ದ್ವಾರವತೀ’ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ತೀರ್ಥ ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ. ಹೇ ದೇವಿ, ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಹರಿ ಸನ್ನಿಹಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 76

ततस्तस्य समीपस्थं तीर्थं गोवत्ससंज्ञितम् । यत्रावतीर्य गोवत्सस्वरूपेणांबिकापतिः

ಅದಕ್ಕೆ (ದ್ವಾರವತಿಗೆ) ಸಮೀಪ ‘ಗೋವತ್ಸ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅಂಬಿಕಾಪತಿ ಗೋವತ್ಸಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವತಾರ ಮಾಡಿದನು.

Verse 77

स्वयं भूलिंगरूपेण संस्थितस्तेजसां निधिः । गोवत्सान्नैरृते भागे दृश्यते लोहयष्टिका

ಅಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ಸಿನ ನಿಧಿ ಸ್ವಯಂ ಭೂಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಗೋವತ್ಸದ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಯಷ್ಟಿ (ಗುರುತು) ಕಾಣುತ್ತದೆ.

Verse 78

स्वयंभूलिंगरूपेण रुद्रस्तत्र स्वयं स्थितः । एकविंशति वारस्य भक्त्या पिंडस्य यत्फलम्

ಅಲ್ಲಿ ರುದ್ರನು ಸ್ವಯಂಭೂ ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ದಿನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡಿದ ಫಲ—

Verse 79

गंगायां प्राप्यते पुंसां श्राद्धेनैकेन तत्र तत् । ततस्तस्मान्महातीर्थाद्बालक्रीडनकी यथा

ಅದೇ ಪುಣ್ಯವು ಪುರುಷರಿಗೆ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಶ್ರಾದ್ಧದಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಆ ಮಹಾತೀರ್ಥದಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಅವಳು ಆಟವಾಡುವ ಬಾಲಿಕೆಯಂತೆ ಸಾಗಿದಳು.

Verse 80

सखीभिः सहिता तत्र क्रीडताऽसौ यथेच्छया । आनुलोम्यविलोम्येन दक्षिणेनोत्तरेण च

ಅಲ್ಲಿ ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಅವಳು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಕ್ರೀಡಿಸಿದಳು—ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರವಾಹದ ಅನುಕೂಲವಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೂ ಉತ್ತರಕ್ಕೂ ಚಲಿಸಿದಳು.

Verse 81

रुल्लं प्राप्य पुनर्देवी समुद्भूता मनोरमा । रुल्लं नाम पुरं यत्र सृष्टं देवेन शंभुना

ರುಲ್ಲವನ್ನು ಮತ್ತೆ ತಲುಪಿ ಆ ಮನೋಹರ ದೇವಿ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದಳು. ಶಂಭು ದೇವನು ‘ರುಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಸ್ಥಳ ಅದು.

Verse 82

सह देवैस्तु पार्वत्या धारायंत्रप्रयोगकैः । एकं वर्षसहस्रं तु शंभुना तत्र रुल्लितम्

ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪಾರ್ವತೀಸಹಿತ, ಜಲಯಂತ್ರಗಳ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಶಂಭುವು ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಒಂದು ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ‘ರುಲ್ಲಿತ’ ಮಾಡಿಸಿದನು।

Verse 83

रुल्लं तत्र ह्रदं नाम सरस्वत्यां महोदयम् । साक्षात्तत्र महादेव आनंदेश्वरसंज्ञितः

ಅಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ‘ರುಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹ್ರದವಿದೆ; ಅದು ಮಹತ್ತಾದ ಮಂಗಳಕರ ತೀರ್ಥ. ಅಲ್ಲಿ ಸాక్షಾತ್ ಮಹಾದೇವನು ‘ಆನಂದೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 84

पश्चिमेन स्थितं तत्र शम्भोरायतनस्य तु । स मेरोर्दक्षिणे पादे नखस्तु परिकीर्तितः

ಅಲ್ಲಿ ಶಂಭುವಿನ ಆಯತನದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಇರುವದು, ಮೇರುವಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಪಾದದ ‘ನಖ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ।

Verse 85

पश्यंति ये नराः सम्यक्तेऽपि पापविवर्जिताः । अश्वमेधसहस्रस्य प्राप्नुवंति फलं ध्रुवम्

ಯಾರು ಅದನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ದರ್ಶನಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಪಾಪವಿವರ್ಜಿತರಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಹಸ್ರ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 86

परतस्तस्य कूष्मांडमुनेस्तत्राश्रमं महत् । कूष्मांडेश्वरसंज्ञं तु तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದೆ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಮುನಿಯ ಮಹಾನ್ ಆಶ್ರಮವಿದೆ; ‘ಕೂಷ್ಮಾಂಡೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥವು ತ್ರೈಲೋಕ್ಯದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ।

Verse 87

कोल्लादेवी स्थिता तत्र सर्वपापभयापहा । अन्तर्द्धानेन तां कोल्लां संप्राप्ता सा महानदी

ಅಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಾ ದೇವಿ ಸ್ಥಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ಅವಳು ಸರ್ವ ಪಾಪಭಯಗಳನ್ನು ಹರಣಮಾಡುವಳು. ಅಂತರ್ಧಾನವಾಗಿ ಆ ಮಹಾನದಿಯು ಕೊಲ್ಲಾ-ಧಾಮವನ್ನು ಸೇರಿತು.

Verse 88

ततोऽप्यंतर्हिता भूत्वा संप्राप्ता तु मनोरमम् । सानुं मदनसंज्ञं तु क्षेत्रं सिद्धनिषेवितम्

ನಂತರ ಅವಳು ಮತ್ತೆ ಅಂತರ್ಧಾನವಾಗಿ, ಮನೋಹರವಾದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ—‘ಮದನ’ ಎಂಬ ಸಾನುವಿಗೆ—ಸಿದ್ಧರು ಸೇವಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದಳು.

Verse 89

ततोऽप्यंतर्हिता भूत्वा पुनः प्राप्ता हिमाचलम् । खादिरामोदनामानं सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलम्

ಮತ್ತೆ ಅಂತರ್ಧಾನವಾಗಿ ಅವಳು ಹಿಮಾಚಲವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು—‘ಖಾದಿರಾಮೋದ’ ಎಂಬ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ—ಅದು ಸರ್ವ ಋತುಗಳ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿತ್ತು.

Verse 90

तत्रारुह्य विलोक्याथ ददर्श सुमनोरमम । क्षारोदं पश्चिमाशास्थं घनवृंदमिवोन्नतम्

ಅಲ್ಲಿ ಏರಿ ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡಿದಾಗ ಅವಳು ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕಂಡಳು—ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕ್ಷಾರೋದ, ಘನ ಮೇಘಗುಚ್ಛದಂತೆ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಕಾಣಿತು.

Verse 91

एवंविधं च तं तत्र सा विलोक्य महाप्रभा । हर्षात्पंचानना भूत्वा देवकार्यार्थमुद्यता

ಅಂತಹ ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಮಹಾಪ್ರಭಾ ದೇವಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಪಂಚಾನನಳಾಗಿ, ದೇವಕಾರ್ಯ ನೆರವೇರಿಸಲು ಸಿದ್ಧಳಾದಳು.

Verse 92

हरिणी वज्रिणी न्यंकुः कपिला च सरस्वती । पंचस्रोताः स्थिता तत्र मुनिनोक्ता सरस्वती

ಅಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳು ವರ್ಣಿಸಿದ ಸರಸ್ವತಿ ಐದು ಸ್ರೋತರূপವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಳು—ಹರಿಣೀ, ವಜ್ರಿಣೀ, ನ್ಯಂಕು, ಕಪಿಲಾ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿ।

Verse 93

श्रमापनोदं कुर्वाणा मुनीनां यत्र संस्थिता । तत्तत्पादकमित्युक्तं तीर्थं तीर्थार्थिनां नृणाम् । सर्वेषां पातकानां च शोधनं तद्वरानने

ಅವಳು ಮುನಿಗಳ ಶ್ರಮವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತಾ ಎಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೋ, ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತೀರ್ಥಾರ್ಥಿಗಳಾದ ಜನರಿಗೆ ‘ತತ್ತತ್ಪಾದಕ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಹೇ ವರಾನನೆ, ಅದು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳ ಶೋಧಕ।

Verse 94

खादिरामोदमासाद्य तत्रस्था वीक्ष्य सागरम् । गन्तुं प्रवृत्ता तं वह्निमादाय सुरसुन्दरि

ಖಾದಿರಾಮೋದವನ್ನು ತಲುಪಿ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಅವಳು ಸಾಗರವನ್ನು ನೋಡಿದಳು; ನಂತರ, ಹೇ ಸುರಸುಂದರಿ, ಆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಹೊರಟಳು।

Verse 95

दग्ध्वा कृतस्मरं देवी पुनरादाय वाडवम् । समुद्रस्य समीपस्था स्थिता हृष्टत नूरुहा

ದೇವಿ ಕೃತಸ್ಮರನನ್ನು ದಹಿಸಿ ಮತ್ತೆ ವಾಡವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದಳು; ಸಮುದ್ರದ ಸಮೀಪ, ಹೇ ತನೂರೂಹಾ, ಹರ್ಷದಿಂದ ಅಲ್ಲೀಯೇ ನಿಂತಿದ್ದಳು।

Verse 96

ततः प्रविष्टा सा देवी अगाधे लवणांभसि । वाडवं वह्निमादाय जलमध्ये व्यसर्जयत्

ನಂತರ ದೇವಿ ಅಗಾಧವಾದ ಲವಣಜಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು; ವಾಡವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಸಮುದ್ರದ ಜಲಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿದಳು।

Verse 97

ततस्तस्याः पुनः प्रीतः स्वय मेव हुताशनः । तद्दृष्ट्वा दुष्करं कर्म वचनं चेदमब्रवीत्

ಅನಂತರ ಹುತಾಶನನು (ಅಗ್ನಿ) ಸ್ವಯಂ ಮತ್ತೆ ಅವಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಅವಳ ದुष್ಕರ ಕರ್ಮವನ್ನು ನೋಡಿ ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 98

परितुष्टोऽस्मि ते भद्रे वरं वरय सुव्रते । तत्ते दास्याम्यहं प्रीतो यद्यपि स्यात्सु दुर्लभम्

ಹೇ ಭದ್ರೇ, ಹೇ ಸುವ್ರತೇ! ನಾನು ನಿನ್ನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ವರವನ್ನು ಬೇಡು; ಅದು ಅತಿದುರ್ಲಭವಾದರೂ, ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ನಾನು ನಿನಗೆ ನೀಡುವೆನು.

Verse 99

ईश्वर उवाच । प्रगृह्य वलयं हस्तादिदं वचनमब्रवीत् । इदं मे वलयं वह्ने वक्त्रे धार्यं सदा त्वया

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನ ಕೈಯಿಂದ ವಲಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೀಗೆಂದನು: ‘ಹೇ ವಹ್ನೇ (ಅಗ್ನಿ), ನನ್ನ ಈ ವಲಯವನ್ನು ನೀನು ನಿನ್ನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಧರಿಸಬೇಕು.’

Verse 100

अनेन शक्यते यावत्तावत्तोयं समाहर । न त्वया शोषणीयोऽयं समुदः सरितांपतिः

ಇದರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ನೀರನ್ನಷ್ಟೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸು; ನದಿಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಈ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ನೀನು ಒಣಗಿಸಬಾರದು.

Verse 101

बाढमित्येव चोक्त्वा स प्रविष्टो निधिमंभसाम् । एवमेषा महादेवि प्रभासे तु सरस्वती । गृहीत्वा वाडवं प्राप्ता तुष्ट्यर्थं च मनीषिणाम्

‘ಬಾಢಮ್’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವನು ಜಲನಿಧಿ (ಸಮುದ್ರ) ಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ, ಹೇ ಮಹಾದೇವಿ, ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ಮನುಷಿಗಳ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ವಾಡವಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದಳು.

Verse 102

सा विश्रांता कुरुक्षेत्रे भद्रावर्ते च भामिनि । पुष्करे श्रीकला देवी प्रभासे च महानदी

ಓ ಭಾಮಿನಿ! ಅವಳು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಭದ್ರಾವರ್ತದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದಳು. ಪುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ಅವಳು ‘ಶ್ರೀಕಲಾ’ ದೇವಿ, ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ‘ಮಹಾನದಿ’ಯಾಗಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾಳೆ.

Verse 103

देवमातेति सा तत्र संस्थिता लवणोदधौ । अस्मिन्मन्वंतरे देवि आदौ त्रेतायुगे पुरा

ಅಲ್ಲಿ ಲವಣೋದಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ‘ದೇವಮಾತಾ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಳಾದಳು. ಓ ದೇವಿ! ಈ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ, ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತ್ರೇತಾಯುಗದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ…

Verse 104

इति वृत्तं सरस्वत्या वाडवाग्नेस्तथाभवत् । मन्वन्तरे व्यतीतेऽस्मिन्भविताऽन्यस्तु वाडवः

ಹೀಗೆ ಸರಸ್ವತಿ ಮತ್ತು ವಾಡವಾಗ್ನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈ ವೃತ್ತಾಂತ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಈ ಮನ್ವಂತರ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ ಮತ್ತೊಂದು ವಾಡವಾಗ್ನಿ ಉದ್ಭವಿಸುವುದು.

Verse 105

ज्वालामुखेति नाम्ना वै रुद्रक्रोधाद्भविष्यति । सरस्वत्यास्तथा नाम ख्यातिं ब्राह्मीति यास्यति

ರುದ್ರನ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಅದು ‘ಜ್ವಾಲಾಮುಖ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಸರಸ್ವತಿಯ ನಾಮ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮೀ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿಗೊಳ್ಳುವುದು.

Verse 106

सरस्वतीति वै लोके वर्तते नाम सांप्रतम् । अतीतं नाम यत्तस्याः कमंडलुभवेति च । रत्नाकरेति सामुद्रं सत्यं नामांतरं पुरा

ಈಗ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವಳು ‘ಸರಸ್ವತಿ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳ ಹಿಂದಿನ ನಾಮ ‘ಕಮಂಡಲుభವಾ’ ಎಂದು, ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಅವಳ ಸತ್ಯ ನಾಮಾಂತರ ‘ರತ್ನಾಕರ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

Verse 107

अस्मिन्मन्वंतरे देवि सागरेति प्रकीर्तितम् । क्षांरोदेति भविष्यं तु नाम देवि प्रकीर्ति तम्

ಹೇ ದೇವಿ! ಈ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ‘ಸಾಗರಾ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ, ಹೇ ದೇವಿ, ‘ಕ್ಷಾಂರೋದಾ’ ಎಂಬ ನಾಮವು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗುವುದು.

Verse 108

एवं जानाति यः कश्चित्स तीर्थफलमश्नुते । स्वर्गनिःश्रेणिसंभूता प्रभासे तु सरस्वती

ಇದನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಯಾರು ತಿಳಿಯುವರೋ, ಅವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತೀರ್ಥಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತೀ ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣಕ್ಕೆ ‘ನಿಶ್ರೇಣಿ’ಯಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದಳೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 109

नापुण्यवद्भिः संप्राप्तुं पुंभिः शक्या महानदी । प्राची सरस्वती देवि सर्वत्र च सुदुर्लभा । विशेषेण कुरुक्षेत्रे प्रभासे पुष्करे तथा

ಪುಣ್ಯವಿಲ್ಲದ ಪುರುಷರಿಗೆ ಈ ಮಹಾನದಿಯನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹೇ ದೇವಿ! ಪ್ರಾಚೀ (ಪ್ರಾಚೀನ) ಸರಸ್ವತೀ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ, ಪ್ರಭಾಸ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ.

Verse 110

एवंप्रभावा सा देवी वडवानल धारिणी । अग्नितीर्थसमीपस्था स्थिता देवी सरस्वती

ಅಂತಹ ಪ್ರಭಾವವುಳ್ಳ ಆ ದೇವಿ ವಡವಾನಲವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ದೇವಿ ಸರಸ್ವತೀ ಅಗ್ನಿತೀರ್ಥದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ.

Verse 111

तामादौ पूजयेद्यस्तु स तीर्थफलमश्नुते । सागरं यच्च तत्तीर्थं पापघ्नं पुण्य वर्द्धनम्

ಮೊದಲು ಆಕೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವನು ತೀರ್ಥಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತು ಸಾಗರದಲ್ಲಿರುವ ಆ ತೀರ್ಥವು ಪಾಪಹರ, ಪುಣ್ಯವರ್ಧಕವಾಗಿದೆ.

Verse 112

दर्शनादेव तस्यैव महाक्रतुफलं लभेत् । अग्निचित्कपिला सत्री राजा भिक्षुर्महोदधिः

ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಮಹಾಯಜ್ಞಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಚಿತ್, ಕಪಿಲಾ, ಸತ್ರಿ, ರಾಜ, ಭಿಕ್ಷು ಮತ್ತು ಮಹೋದಧಿ ಎಂಬವರು ಉಲ್ಲೇಖಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

Verse 113

दृष्टमात्राः पुनंत्येते तस्मा त्पश्येद्धि भावितः । अग्नितीर्थे नरः स्नात्वा पावके प्रक्षिपेत्ततः । गुग्गुलं भारसहितं सोग्निलोके महीयते

ಇವರು ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ನೋಡಬೇಕು. ಅಗ್ನಿತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಯಥೋಚಿತ ಪ್ರಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಗುಗ್ಗುಲುವನ್ನು ಪಾವಕದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಅವನು ಅಗ್ನಿಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 114

एवं संक्षेपतः प्रोक्तो ह्यग्नि तीर्थमहोदयः । सरस्वत्याश्च माहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्

ಹೀಗೆ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಅಗ್ನಿತೀರ್ಥದ ಮಹೋನ್ನತ ಮಹಿಮೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಹಾಗೆಯೇ ಸರ್ವಪಾಪನಾಶಕವಾದ ಸರಸ್ವತಿಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

Verse 115

स्नात्वाग्नितीर्थे विधिवत्कंकणं प्रक्षिपेततः । सुवर्णस्य महादेवि यथावित्तानु सारतः

ಓ ಮಹಾದೇವಿ! ಅಗ್ನಿತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾನುಸಾರ ಚಿನ್ನದ ಕಂಕಣವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

Verse 116

ततः सरस्वतीं पूज्य कपर्दिनमथार्चयेत्

ನಂತರ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಆಮೇಲೆ ಕಪರ್ಧಿನ್ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು.

Verse 117

ततः केदारनामानं भीमेश्वरमतःपरम् । भैरवेश्वरनामानं चण्डीश्वरमतः परम्

ಅನಂತರ ಕೇದಾರನಾಮಧಾರಿಯಾದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಬಳಿಕ ಭೀಮೇಶ್ವರನನ್ನು. ನಂತರ ಭೈರವೇಶ್ವರನಾಮಕ ಶಿವನನ್ನು, ತದನಂತರ ಚಂಡೀಶ್ವರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.

Verse 118

ततः सोमेश्वरं देवं पूजयेद्विधिवन्नरः । नवग्रहेश्वरानिष्ट्वा रुद्रैकादशकं तथा

ಅನಂತರ ಮನುಷ್ಯನು ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ದೇವ ಸೋಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನವಗ್ರಹೇಶ್ವರರನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಏಕಾದಶ ರುದ್ರರನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 119

ततः संपूजयेद्देवं ब्रह्माणं बालरूपिणम् । एवं रौद्री समाख्याता यात्रा पातकनाशिनी

ನಂತರ ಬಾಲರೂಪಧಾರಿಯಾದ ದೇವ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ‘ರೌದ್ರೀ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಯಾತ್ರೆ ಪಾತಕನಾಶಿನಿ.

Verse 121

एवं कृत्वा ततो गच्छेन्महादेवीं सरस्वतीम्

ಹೀಗೆ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಮಹಾದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಸೇರಲು ಹೋಗಬೇಕು.

Verse 122

सरस्वतीवससमा कुतो गुणाः सरस्वतीवाससमा कुतो रतिः । सरस्वतीं प्राप्य दिवं गता नराः पुनः स्मरिष्यंति नदीं सरस्वतीम्

ಸರಸ್ವತಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಗುಣಗಳು ಎಲ್ಲಿವೆ? ಸರಸ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಆನಂದ ಎಲ್ಲಿದೆ? ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದ ನರರೂ ಕೂಡ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯನ್ನೇ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ.