
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು (ಶಿವನು) ದೇವಿಗೆ, ಪ್ರಾಚೀ ಸರಸ್ವತಿ ಹರಿಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ‘ಮಂಕೀಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಲಿಂಗವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ತಪಸ್ವಿ ಋಷಿ ಮಂಕಣಕನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ನಿಯಮಿತ ಆಹಾರ, ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ದಿನ ಕೈಯಿಂದ ಸಸ್ಯರಸದಂತ ಸ್ರಾವ ಹೊರಬಂದಾಗ ಅದನ್ನು ಅಸಾಧಾರಣ ಸಿದ್ಧಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಆನಂದದಿಂದ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ನೃತ್ಯದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಅಶಾಂತಿ—ಪರ್ವತಗಳು ಸರಿಯುವುದು, ಸಮುದ್ರ ಮಥನದಂತೆ ಕುದಿಯುವುದು, ನದಿಗಳು ದಾರಿ ಬದಲಿಸುವುದು, ಗ್ರಹ-ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಕ್ರಮ ವ್ಯತ್ಯಯವಾಗುವುದು—ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕ ಶಿವನ ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೆ. ಶಿವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಷದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಕಾರಣ ಕೇಳಿ, ಅಂಗುಷ್ಠದಿಂದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಋಷಿಯ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಲೋಕಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಂಕಣಕನು ಶಿವಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅರಿತು ತಪಸ್ಸು ಕ್ಷಯವಾಗದಂತೆ ವರ ಕೇಳಿದಾಗ, ಶಿವನು ತಪಸ್ಸನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ತೀರ್ಥವಿಧಿ ಮತ್ತು ಫಲಶ್ರುತಿ ವಿವರ. ಪ್ರಾಚೀ ಸರಸ್ವತಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯದಾಯಕಿ; ಉತ್ತರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಮರಣವು ಪುನರ್ಜನ್ಮನಿರೋಧಕವೆಂದು ಮತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧಸಮಾನ ಪುಣ್ಯಫಲ ನೀಡುವುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಿಯಮಸ್ನಾನದಿಂದ ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಪದಪ್ರಾಪ್ತಿ; ಯೋಗ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವರ್ಣದಾನವೂ ಮೇರೂಸಮಾನ ಫಲ; ಶ್ರಾದ್ಧದಿಂದ ಅನೇಕ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ಹಿತ; ಒಂದೇ ಪಿಂಡ ಮತ್ತು ತರ್ಪಣದಿಂದ ಪಿತೃಉದ್ಧಾರ; ಅನ್ನದಾನ ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕ; ಮೊಸರು ಮತ್ತು ಉಣ್ಣೆಯ ಆವರಣದಾನಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ; ಅಶೌಚನಿವಾರಣ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಗೋಧಾನಫಲಸಮಾನವೆಂದು ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ ಚತುರ್ದಶಿಯ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ, ಅಲ್ಪಪುಣ್ಯರಿಗೆ ಈ ನದಿ ದುರ್ಲಭವೆಂಬ ಮಾತು, ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ-ಪ್ರಭಾಸ-ಪುಷ್ಕರ ಉಲ್ಲೇಖ, ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಚನ—ಧರ್ಮಪುತ್ರನು ಇತರ ತೀರ್ಥಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರಾಚೀ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಆರಿಸಲಿ—ಎಂದು ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि यत्र प्राची सरस्वती । तत्र स्थाने स्थितं लिंगं मंकीश्वरमिति श्रुतम्
ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಹಾದೇವಿ! ನಂತರ ಸರಸ್ವತಿ ಪೂರ್ವಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ‘ಮಂಕೀಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಲಿಂಗವು ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.
Verse 2
तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि सर्वपातकनाशिनीम् । शृणु देवि महाभागे ह्याश्चर्यं यदभूत्पुरा
ಅದರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು; ಅದು ಎಲ್ಲ ಪಾತಕಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವದು. ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ್ಯ ದೇವಿ! ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಆ ಅದ್ಭುತ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ಕೇಳು.
Verse 3
ऋषिर्मंकणको नाम स तेपे परमं तपः । प्राचीमेत्य यताहारो नित्यं स्वाध्यायतत्परः
ಮಂಕಣಕ ಎಂಬ ಋಷಿಯೊಬ್ಬನಿದ್ದನು; ಅವನು ಪರಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು. ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ನಿಯಮವಿಟ್ಟು, ನಿತ್ಯ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ-ಜಪಗಳಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿದ್ದನು.
Verse 4
बहुवर्षसहस्राणि तस्यातीतानि भामिनि । कस्यचित्त्वथ कालस्य विद्धादस्य वरानने
ಹೇ ಭಾಮಿನಿ! ಅವನಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದವು. ನಂತರ ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹೇ ಸುಂದರಮುಖಿಯೇ! ಕುಶದ ಅಗ್ರದಿಂದ ಅವನ ಬೆರಳು ಚುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
Verse 5
कराच्छाकरसो जातः कुशाग्रेणेति नः श्रुतम् । स तं दृष्ट्वा महाश्चर्यं विस्मयं परमं गतः
ನಾವು ಕೇಳಿರುವುದೇನೆಂದರೆ—ಕುಶದ ಅಗ್ರದಿಂದ ಚುಚ್ಚಿದಾಗ ಅವನ ಕೈಯಿಂದ ಸಕ್ಕರೆಯಂತ ಮಧುರ ರಸ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಆ ಮಹಾ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಪರಮ ವಿಸ್ಮಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು.
Verse 6
मेने सिद्धिं परां प्राप्तो हर्षान्नृत्यमथाकरोत् । तस्मिन्संनृत्यमाने च जगत्स्थावरजंगमम्
ತಾನು ಪರಮಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆಂದು ಅವನು ಭಾವಿಸಿದನು; ಹರ್ಷದಿಂದ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಅವನು ನೃತ್ಯಿಸುವಾಗ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಅಲುಗಾಡಿತು.
Verse 7
अनर्त्तत वरारोहे प्रभावात्तस्य वै मुनेः । ततो देवा महेंद्राद्या ब्रह्मविष्णुपुरस्सराः । ऊचुस्त्रिपुरहंतारं नायं नृत्येत्तथा कुरु
ಹೇ ವರಾರೋಹೇ! ಆ ಮುನಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ನೃತ್ಯಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆಗ ಮಹೇಂದ್ರಾದಿ ದೇವರುಗಳು, ಮುಂಚೆ ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ, ತ್ರಿಪುರಹಂತನಿಗೆ—“ಇವನು ನೃತ್ಯಿಸದಂತೆ ತಡೆ; ನಿವಾರಣೆ ಮಾಡು” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
Verse 8
चलिताः पर्वताः स्थानात्क्षुभितो मकरालयः । धरणी खण्डशो देव वृक्षाश्च निधनं गताः
ಪರ್ವತಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಅಲುಗಿದವು; ಮಕರಾಲಯವಾದ ಸಾಗರವು ಕ್ಷುಭಿತವಾಯಿತು. ಓ ದೇವಾ! ಭೂಮಿ ತುಂಡುತುಂಡಾಗಿ ಬಿರುಕುಬಿಟ್ಟಿತು; ವೃಕ್ಷಗಳು ನಾಶವಾದವು.
Verse 9
उत्पथाश्च महानद्यो ग्रहा उन्मार्गसंस्थिताः । त्रैलोक्यं व्याकुलीभूतं यावत्प्राप्नोति संक्षयम्
ಮಹಾನದಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವಿಪಥವಾಗಿ ಹರಿದವು; ಗ್ರಹಗಳೂ ನಿಯತ ಪಥದಿಂದ ತಪ್ಪಿ ಹೋದವು. ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವು ವ್ಯಾಕುಲಗೊಂಡು, ನಾಶದ ಅಂಚಿಗೆ ಬಂದಂತಾಯಿತು.
Verse 10
तावन्निवारयस्वैनं नान्यः शक्तो निवारणे
ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನೇ ಅವನನ್ನು ತಕ್ಷಣ ತಡೆ; ಅವನನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ.
Verse 11
स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा तस्य समीपतः । द्विजरूपं समास्थाय तमृषिं वाक्यमब्रवीत्
ಅವನು “ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ ಆ ಮುನಿಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ದ್ವಿಜರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಆ ಋಷಿಗೆ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದನು।
Verse 12
को हर्षविषयः कस्मात्त्वयैतन्नृत्यते द्विज । तस्मात्कार्यं वदाशु त्वं परं कौतूहलं द्विजः
ನಿನ್ನ ಹರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು? ಹೇ ದ್ವಿಜ, ನೀ ಏಕೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತೀ? ಆದ್ದರಿಂದ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳು; ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನನಗೆ ಮಹಾ ಕುತೂಹಲವಾಗಿದೆ।
Verse 13
ऋषिरुवाच । किं न पश्यसि मे ब्रह्मन्कराच्छाकर सं च्युतम् । अत एव हि मे नृत्यं सिद्धोऽहं नात्र संशयः
ಋಷಿಯು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಶರ್ಕರೆಯ ಗುಂಡು ಜಾರಿ ಬಿದ್ದುದನ್ನು ನೀನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಾನು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ನಾನು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ।
Verse 14
ईश्वर उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भगवांस्त्रिपुरांतकः । अंगुष्ठं ताडयामास अंगुल्यग्रेण भामिनि
ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕನು, ಹೇ ಸುಂದರಿ, ಬೆರಳಿನ ತುದಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಅಂಗುಷ್ಠವನ್ನು ತಟ್ಟಿದನು।
Verse 15
ततो विनिर्गतं भस्म तत्क्षणाद्धिमपांडुरम् । अथाब्रवीत्प्रहस्यैनं भगवान्भूतभावनः
ಆಮೇಲೆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಹಿಮದಂತೆ ಬಿಳಿಯಾದ ಭಸ್ಮ ಹೊರಬಂದಿತು. ನಂತರ ಭೂತಭಾವನನಾದ ಭಗವಾನ್ ನಗುತ್ತಾ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು।
Verse 16
पश्य मेंऽगुष्ठतो ब्रह्मन्भूरि भस्म विनिर्गतम् । न नृत्येऽहं न मे हर्षस्तथापि मुनिसत्तम
ನೋಡು, ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ನನ್ನ ಅಂಗುಠದಿಂದ ಬಹಳ ಭಸ್ಮ ಹೊರಬಂದಿದೆ. ಆದರೂ ನಾನು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ನನಗೆ ಹರ್ಷವೂ ಇಲ್ಲ, ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ.
Verse 17
तद्दृष्ट्वा सुमहाश्चर्यं विस्मयं परमं गतः । अब्रवीत्प्रांजलिर्भूत्वा हर्षगद्गदया गिरा
ಆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹಾಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಪರಮ ವಿಸ್ಮಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು. ನಂತರ ಅಂಜಲಿ ಹಿಡಿದು, ಹರ್ಷದಿಂದ ಗದ್ಗದವಾದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
Verse 18
नान्यं देवमहं मन्ये त्वां मुक्त्वा वृषभध्वजम् । नान्यस्य विद्यते शक्तिरीदृशी धरणीतले
ಹೇ ವೃಷಭಧ್ವಜ ಪ್ರಭುವೇ! ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾವ ದೇವನನ್ನೂ ನಾನು ಮನಗಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಧರಣೀತಲದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತಾರಿಗೂ ಇಲ್ಲ.
Verse 19
भगवानुवाच । ज्ञातोऽस्मि मुनिशार्दूल त्वया वेदविदां वर । वरं वरय भद्रं ते नित्यं यन्मनसेप्सितम्
ಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮುನಿಶಾರ್ದೂಲ, ಹೇ ವೇದವಿದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ! ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದೀಯ. ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಇಷ್ಟವಾದ ವರವನ್ನು ಬೇಡು.
Verse 20
ऋषिरुवाच । प्रसादाद्देवदेवस्य नृत्येन महता विभो । यथा न स्यात्तपोहानिस्तथा नीतिर्विधीयताम्
ಋಷಿ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಿಭೋ! ದೇವದೇವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಾನು ಮಹಾ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ಯೋಗ್ಯ ಉಪಾಯವನ್ನು ವಿಧಿಸಿರಿ.
Verse 21
शंभुरुवाच । तपस्ते वर्द्धतां विप्र मत्प्रसादात्सहस्रधा । प्राचीमन्विह वत्स्यामि त्वया सार्द्धमहं सदा
ಶಂಭುವು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಿಪ್ರನೇ! ನನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸು ಸಹಸ್ರಗుణವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲಿ. ನಾನು ಸದಾ ನಿನ್ನೊಡನೆ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಮುಖನಾಗಿ ವಾಸಿಸುವೆನು.
Verse 22
सरस्वती महापुण्या क्षेत्रे चास्मिन्विशेषतः । सरस्वत्युत्तरे तीरे यस्त्यजेदात्मनस्तनुम्
ಸರಸ್ವತಿ ಮಹಾಪುಣ್ಯಮಯಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ. ಸರಸ್ವತಿಯ ಉತ್ತರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಯಾರು ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಈ ಧಾಮಮಹಿಮೆಯಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 23
प्राचीने ह्यृषिशार्दूल न चेहागच्छते पुनः । आप्लुतो वाजिमेधस्य फलं प्राप्नोति पुष्कलम्
ಹೇ ಋಷಿಶಾರ್ದೂಲನೇ! ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾಚೀ ದಿಕ್ಕಿಗೆ (ಸಂಸಾರಭ್ರಮಣಕ್ಕೆ) ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಸ್ನಾನಿಸಿದರೆ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗದ ಸಮಾನವಾದ ಅಪಾರ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 24
नियमैश्चोप वासैश्च शोषयन्देहमात्मनः । जलाहारा वायुभक्षाः पर्णाहाराश्च तापसाः । तथा च स्थंडिलशया ये चान्ये नियताः पृथक्
ನಿಯಮಗಳೂ ಉಪವಾಸಗಳೂ ಮೂಲಕ ತಾಪಸರು ತಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ—ಕೆಲವರು ಜಲಾಹಾರಿಗಳು, ಕೆಲವರು ವಾಯುಭಕ್ಷಕರು, ಕೆಲವರು ಪರ್ಣಾಹಾರಿಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗುವವರು, ಇನ್ನೂ ಇತರರು ವಿಭಿನ್ನ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
Verse 25
ये स्नानमाचरिष्यंति तीर्थेऽस्मिन्नियमान्विताः । ते यांति परमां सिद्धिं ब्रह्मणः परमं पदम्
ನಿಯಮಯುಕ್ತರಾಗಿ ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಆಚರಿಸುವವರು ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ—ಬ್ರಹ್ಮನ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.
Verse 26
अस्मिंस्तीर्थे तु यो दानं त्रुटिमात्रं च कांचनम् । ददाति द्विजमुख्याय मेरुतुल्यं भवेत्फलम्
ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಚಿನ್ನವನ್ನು ತ್ರುಟಿಮಾತ್ರವಾದರೂ ದಾನಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ದಾನಫಲವು ಮೇರుపರ್ವತದಷ್ಟು ಮಹತ್ತಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 27
अस्मिंस्तीर्थे तु ये श्राद्धं करिष्यंतीह मानवाः । एकविंशत्कुलोपेताः स्वर्गं यास्यंति ते ध्रुवम्
ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡುವವರು ತಮ್ಮ ವಂಶದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ತಲೆಮಾರುಗಳೊಡನೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ।
Verse 28
पितॄणां वल्लभं तीर्थं पिंडेनैकेन तर्पिताः । ब्रह्मलोकं गमिष्यंति सुपुत्रेणेह तारिताः
ಈ ತೀರ್ಥವು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ. ಒಂದೇ ಪಿಂಡದಿಂದ ತೃಪ್ತರಾದ ಪಿತೃಗಳು, ಸತ್ಪುತ್ರನಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಉದ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ।
Verse 29
भूयश्चान्नं प्रयच्छंति मोक्षमार्गं व्रजंति ते
ಮತ್ತೂ ಅನ್ನದಾನ ಮಾಡುವವರು ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಾಗುತ್ತಾರೆ।
Verse 30
अत्र ये शुभ कर्माणः प्रभासस्थां सरस्वतीम् । पश्यंति तेपि यास्यंति स्वर्गलोकं द्विजोत्तमाः
ಇಲ್ಲಿ ಶುಭಕರ್ಮನಿಷ್ಠರು ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಿದರೆ, ಅವರೂ ಸಹ, ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ, ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ।
Verse 31
ये पुनस्तत्र भावेन नराः स्नानपरायणाः । ब्रह्मलोकं समासाद्य ते रमिष्यंति सर्वदा
ಅಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಸ್ನಾನಪರಾಯಣರಾದ ಜನರು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಸೇರಿ ಸದಾ ಆನಂದದಿಂದ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 32
दधि प्रदद्याद्योऽपीह ब्राह्मणाय मनोरमम् । सोऽप्यग्निलोकमासाद्य भुंक्ते भोगान्सुशोभनान्
ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಮನೋಹರವಾದ ಮೊಸರು ದಾನಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನೂ ಅಗ್ನಿಲೋಕವನ್ನು ಸೇರಿ ಶುಭಶೋಭನ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 33
ऊर्णाप्रावरणं योऽपि भक्त्या दद्याद्द्विजोत्तमे । सोऽपि याति परां सिद्धिं मर्त्यैरन्यैः सुदुर्लभाम्
ಯಾರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜನಿಗೆ ಉಣ್ಣೆಯ ಆವರಣವನ್ನು ದಾನಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನೂ ಇತರ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭವಾದ ಪರಮಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 34
ये चात्र मलनाशाय विशेयुर्मानवा जलम् । गोप्रदानफलं तेषां सुखेन फलमादिशेत्
ಇಲ್ಲಿ ಮಲಿನನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಜನರಿಗೆ ಗೋಪ್ರದಾನದ ಫಲವು ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಬೇಕು।
Verse 35
भावेन हि नरः कश्चित्तत्र स्नानं समाचरेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते
ನಿಜವಾಗಿ, ಯಾರು ಅಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಸರ್ವಪಾಪಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗಿ ವಿಷ್ಣುಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 36
तर्पणात्पिंडदानाच्च नरकेष्वपि संस्थिताः । स्वर्गं प्रयांति पितरः सुपुत्रेणेह तारिताः
ತರ್ಪಣ ಮತ್ತು ಪಿಂಡದಾನದಿಂದ ನರಕದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವ ಪಿತೃಗಳು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ; ಇಲ್ಲಿ ಸಪುತ್ರನು ಅವರನ್ನು ತಾರಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 37
ते लभंतेऽक्षयांल्लोका न्ब्रह्मविष्ण्वीशशब्दितान् । भूयस्त्वन्नं प्रयच्छन्ति मोक्षमार्गं लभंति ते
ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣು-ಈಶ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಕ್ಷಯ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತೆ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಅನ್ನದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ—ಹೀಗೆ ಅವರು ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ।
Verse 38
स्वर्गनिश्रेणिसंभूता प्रभासे तु सरस्वती । नापुण्यवद्भिः संप्राप्तुं पुंभिः शक्या महानदी
ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ಸ್ವರ್ಗದ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದಂತಿರುವ ಮಹಾನದಿಯಾಗಿದೆ; ಪುಣ್ಯವಿಲ್ಲದ ಪುರುಷರಿಗೆ ಆ ಮಹಾನದಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 39
प्राची सरस्वती चैव अन्यत्रैव तु दुर्लभा । विशेषेण कुरुक्षेत्रे प्रभासे पुष्करे तथा
ಪ್ರಾಚೀ ಸರಸ್ವತಿ ಬೇರೆಡೆ ದುರ್ಲಭ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ, ಪ್ರಭಾಸ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಕರಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಾಳೆ।
Verse 40
प्राचीं सरस्वतीं प्राप्य योन्यत्तीर्थं हि मार्गते । स करस्थं समुत्सृज्य कूर्परेण समाचरेत्
ಪ್ರಾಚೀ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿ ಯೋನ್ಯತ್ತೀರ್ಥವನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕು; ಅಲ್ಲಿ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೂರ್ಪರ ವಿಧಾನದಿಂದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು।
Verse 41
कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां स्नानं च विहितं सदा । पिण्याकेंगुदकेनापि पिंडं तत्र ददाति यः । पितॄणामक्षयं भूयात्पितृलोकं स गच्छति
ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನವು ಸದಾ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಯಾರು ಅಲ್ಲಿ ಪಿಣ್ಯಾಕಮಿಶ್ರಿತ ಜಲದಿಂದಲಾದರೂ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಷಯ ಫಲವನ್ನು ನೀಡಿಸಿ ಪಿತೃಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
Verse 42
सरस्वतीवाससमा कुतो रतिः सरस्वतीवाससमाः कुतो गुणाः । सरस्वतीं प्राप्य गता दिवं नराः पुनः स्मरिष्यंति नदीं सरस्वतीम्
ಸರಸ್ವತಿಯ ತೀರವಾಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಆನಂದ ಎಲ್ಲಿದೆ? ಸರಸ್ವತಿಯ ಧಾಮವಾಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಗುಣಗಳು ಎಲ್ಲಿವೆ? ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ನರರು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದರೂ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯನ್ನೇ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 43
ईश्वर उवाच । उक्त्वैवं भगवान्देवस्तत्रैवांतरधीयत । सांनिध्यमकरोत्तत्र ततःप्रभृति शंकरः
ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು— ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ದೇವನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಆ ಕಾಲದಿಂದ ಶಂಕರನು ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಿರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.
Verse 44
अत्र गाथा पुरा गीता विष्णुना प्रभविष्णुना । स्नेहार्द्रेण च चित्तेन धर्मपुत्रं प्रति प्रिये
ಪ್ರಿಯೆ, ಇಲ್ಲಿ ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭವಿಷ್ಣುವಾದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಸ्नेಹದಿಂದ ಆರ್ಧ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಧರ್ಮಪುತ್ರನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹಾಡಿದ ಗಾಥೆಯಿದೆ.
Verse 45
मा गंगां व्रज कौंतेय मा प्रयागं च पुष्करम् । तत्र गच्छ कुरुश्रेष्ठ यत्र प्राची सरस्वती
ಹೇ ಕೌಂತೇಯ, ಗಂಗೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಡ; ಪ್ರಯಾಗಕ್ಕೂ ಪುಷ್ಕರಕ್ಕೂ ಹೋಗಬೇಡ. ಹೇ ಕರುಶ್ರೇಷ್ಠ, ಪ್ರಾಚೀ ಸರಸ್ವತಿ ಇರುವ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗು.
Verse 46
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । माहात्म्यं च सरस्वत्या भूयः किं श्रोतुमिच्छसि
ಪ್ರಿಯೆ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಏನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದೆಯೋ ಅದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸಿದೆನು. ಸರಸ್ವತಿಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನೂ ಹೇಳಿದೆನು—ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀಯೆ?
Verse 270
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये प्राचीसरस्वतीमंकीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಾಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿಸಹಸ್ರ ಶ್ಲೋಕಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ, ಸಪ್ತಮ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದ ಪ್ರಥಮ ‘ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ’ದಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರಾಚೀ ಸರಸ್ವತೀ ಮತ್ತು ಮಂಕೀಶ್ವರ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ೨೭೦ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.