Adhyaya 200

Verse 1

ईश्वर उवाच । एवं विध्वंसिते यज्ञे गतास्ते ब्राह्मणा गृहम् । अप्राप्तकामना देवि ये चान्ये तत्र वै गताः

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ರೀತಿ ಯಜ್ಞವು ಧ್ವಂಸವಾದ ಬಳಿಕ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮನೆಗೆ ಹೋದರು; ಓ ದೇವಿ, ಅಲ್ಲಿ ಬಂದ ಇತರರೂ ತಮ್ಮ ಆಶೆಗಳು ನೆರವೇರದೆ ಹೊರಟರು।

Verse 2

हरोऽपि विगतामर्षः कैलासं पर्वतं गतः

ಹರನು ಕೂಡ ಕೋಪ ಶಮನಗೊಂಡು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದನು।

Verse 3

एतस्मिन्नेव काले तु तारकोनाम दानवः । उत्पन्नः स महाबाहुर्देवानां बलदर्पहा

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಾರಕನೆಂಬ ದಾನವನು ಜನ್ಮಿಸಿದನು. ಅವನು ಮಹಾಬಾಹು; ದೇವತೆಗಳ ಬಲವನ್ನೂ ದರ್ಪವನ್ನೂ ಚೂರಾಗಿಸಿದನು.

Verse 4

तेन इन्द्रादिकान्सर्वान्सुराञ्जित्वा महाहवे । स्वर्गः स्वैर्व्यापितो देवि ब्रह्मलोकं ततो गताः । ऊचुः सुरा दुःखयुक्ता ब्रह्माणं पर्वतात्मजे

ಮಹಾಹವದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಾದಿ ಎಲ್ಲ ಸೂರರನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ತನ್ನ ಸೇನೆಯಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದನು. ಆಗ, ಓ ದೇವಿ—ಪರ್ವತಾತ್ಮಜೆ—ದುಃಖಿತ ದೇವರುಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು.

Verse 5

तारकेण सुरश्रेष्ठ स्वर्गान्निर्वासिता वयम् । स्वयमिन्द्रः समभवद्वसवोऽन्ये तथा कृताः

‘ಓ ಸೂರಶ್ರೇಷ್ಠಾ! ತಾರಕನು ನಮ್ಮನ್ನು ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿದನು. ಅವನೇ ಸ್ವತಃ ಇಂದ್ರನಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ; ಇತರ ವಸುಗಳನ್ನೂ ಅವನ ಆಜ್ಞಾಧೀನರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.’

Verse 6

रुद्राः साध्यास्तथा विश्वे अश्विनौ मरुतस्तथा । आदित्याश्च वधोपायं तस्माद्वद पितामह

‘ರುದ್ರರು, ಸಾಧ್ಯರು, ವಿಶ್ವೇದೇವರು, ಅಶ್ವಿನಿಗಳು, ಮರುತರು, ಆದಿತ್ಯರೂ ಸಹ—ಆದುದರಿಂದ, ಓ ಪಿತಾಮಹ, ಅವನ ವಧೋಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳು.’

Verse 7

ब्रह्मोवाच । अवध्यः स तु सर्वेषां देवानामिति मे मतिः । ऋते तु शांकरं तेजो नान्येन विनिपात्यते । तस्माद्गच्छत भद्रं वो देवदेवं महेश्वरम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—‘ನನ್ನ ಮತದಲ್ಲಿ ಅವನು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಅವಧ್ಯನು. ಶಾಂಕರ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಅವನನ್ನು ನಿಪಾತಗೊಳಿಸಲಾಗದು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ—ದೇವದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿರಿ.’

Verse 8

तस्य भार्या मृता पूर्वं जाता हिमवतो गृहे । तस्यां च जायते पुत्रः स हनिष्यति तारकम् । तस्मात्प्रसादयध्वं वै तदर्थं शूलपाणिनम्

ಅವನ ಪತ್ನಿ ಹಿಂದೆ ಮರಣ ಹೊಂದಿ, ನಂತರ ಹಿಮವತನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆದಳು. ಅವಳಿಂದ ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸುವನು; ಅವನು ತಾರಕನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಕಾರ್ಯಾರ್ಥವೇ ಶೂಲಪಾಣಿ ಶಿವನನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿರಿ।

Verse 9

ततो देवैः समादिष्टः कामदेवो वरानने । मृतभार्यं हरं गत्वा ततः पीडय सायकैः

ನಂತರ, ಹೇ ಸುಂದರಮುಖಿ ದೇವಿ, ದೇವತೆಗಳ ಆದೇಶದಿಂದ ಕಾಮದೇವನು ಮೃತಪತ್ನಿಯುಳ್ಳ ಹರ (ಶಿವ)ನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ತನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪೀಡಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು।

Verse 10

अयं गच्छतु ते भ्राता वसंतश्च मनोहरः

ನಿನ್ನ ಸಹೋದರನಾದ ಈ ಮನೋಹರ ವಸಂತನು ನಿನ್ನ ಜೊತೆಗೆ ಹೋಗಲಿ।

Verse 11

स तथेति प्रतिज्ञाय कैलासं पर्वतं गतः । ततो दृष्ट्वा महादेवः कामदेवं धृतायुधम्

‘ಹಾಗೆಯೇ’ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ ಅವನು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಆಗ ಮಹಾದೇವನು ಆಯುಧಧಾರಿಯಾದ ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಕಂಡನು।

Verse 12

वसन्तसहितं देवि रुद्रोऽन्धकनिषूदनः । गंगाद्वारमनुप्राप्य अपश्यद्यावदग्रतः

ಹೇ ದೇವಿ, ವಸಂತನೊಂದಿಗೆ ಅಂಧಕನಿಷೂದನ ರುದ್ರನು ಗಂಗಾದ್ವಾರವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಮುಂದೆ ವಸಂತನನ್ನು ಕಂಡನು।

Verse 13

दत्तायुधं कामदेवं दुद्रुवे स भयात्पुनः । ततो वाराणसीं गत्वा नैमिषं पुष्करं तथा

ಆಯುಧಧಾರಿಯಾದ ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಕಂಡು ಅವನು ಮತ್ತೆ ಭಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋದನು. ನಂತರ ವಾರಾಣಸಿಗೆ ಹೋಗಿ, ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯಕ್ಕೂ ಹಾಗೆಯೇ ಪುಷ್ಕರಕ್ಕೂ ತಲುಪಿದನು.

Verse 14

श्रीकंठं रुद्रकोटिं च कुरुक्षेत्रं गयां तथा । ज्वालामार्गं प्रयागं च विशालामर्बुदं शुभम्

ಅವನು ಶ್ರೀಕಂಠ ಮತ್ತು ರುದ್ರಕೋಟಿ, ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಗಯಾಕ್ಕೂ ಹೋದನು. ಜ್ವಾಲಾಮಾರ್ಗ, ಪ್ರಯಾಗ ಹಾಗೂ ಶುಭವಾದ ವಿಶಾಲಾ ಮತ್ತು ಅರ್ಬುದಕ್ಕೂ ತಲುಪಿದನು.

Verse 15

बहून्वर्षगणानेवं भ्रमन्स धरणीतले । कामदेवभयाद्देवि देवदेवो महेश्वरः

ಹೀಗೆ ಅವನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಲೆದಾಡಿದನು. ಹೇ ದೇವಿ, ಕಾಮದೇವನಿಗೆ ದೇವದೇವನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನೇ ಭಯಕಾರಕನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 16

अवैक्षत तदा कामं विस्फार्य नयनं तदा । तृतीयं देवदेवेशि देवदेवस्त्रिलोचनः

ಆಗ ತ್ರಿನೇತ್ರನಾದ ದೇವದೇವನು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲಗೊಳಿಸಿ ಕಾಮನನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಹೇ ದೇವದೇವೇಶಿ, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವನು ತೃತೀಯ ನೇತ್ರವನ್ನು ತೆರೆದನು.

Verse 17

तस्य तं वीक्षमाणस्य संजाताः पावकार्चिषः । ताभिः स धनुषा युक्तो भस्मसात्समपद्यत

ಅವನು ಅವನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ಅವುಗಳಿಂದ ಅವನು—ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದರೂ—ಭಸ್ಮವಾಗಿ ಹೋದನು.

Verse 18

तं दग्ध्वा भगवाञ्छंभुर्गत्वा रोषस्य निर्णयम् । निवासमकरोत्तत्र क्षेत्रे प्राभासिके शुभे

ಅವನನ್ನು ದಹಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭು ಕ್ರೋಧದ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಿ ಶಾಂತನಾಗಿ, ಶುಭ ಪ್ರಾಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೇ ಅಲ್ಲಿ ನಿವಾಸಮಾಡಿದನು।

Verse 19

तस्मिन्दग्धे तदा कामे रतिः शोकपरायणा । विललाप सुदुःखार्ता पतिभक्तिपरायणा

ಕಾಮನು ದಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಪತಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತಳಾದ ರತಿ ಶೋಕದಿಂದ ಆವರಿತಳಾಗಿ ತೀವ್ರ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ವಿಲಪಿಸಿದಳು।

Verse 20

हा नाथनाथ भोः स्वामिन्किं जहासि पतिव्रताम् । पतिव्रतां पतिप्राणां कस्मान्मां त्यजसि प्रभो

ಹಾ ನಾಥನಾಥ, ಓ ಸ್ವಾಮೀ! ಪತಿವ್ರತೆಯನ್ನು ನೀನು ಏಕೆ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೀ? ಪತಿಯೇ ಪ್ರಾಣವಾದ ನನ್ನನ್ನು ಏಕೆ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತೀ, ಪ್ರಭು?

Verse 21

एवं विलपतीं तां तु वागुवाचाशरीरिणी । मा त्वं रुद विशालाक्षि पुनरेव पतिस्तव

ಹೀಗೆ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವಳಿಗೆ ಅಶರೀರ ವಾಣಿ ಹೇಳಿತು—“ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ, ಅಳಬೇಡ; ನಿನ್ನ ಪತಿ ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಾನೆ.”

Verse 22

प्रसादाद्देवदेवस्य उच्छ्वास्यति शिवस्य तु । एतां वाचं रतिः श्रुत्वा ततः स्वस्था बभूव ह

ದೇವದೇವನಾದ ಶಿವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಉಸಿರೆಳೆದು ಜೀವಂತನಾಗುವನು. ಈ ಮಾತು ಕೇಳಿ ರತಿ ಆಗ ಶಾಂತಳಾಗಿ ಸ್ಥಿರಳಾದಳು।

Verse 23

ततो देवाः शिवं नत्वा प्रार्थयामासुरीश्वरि । कलत्रसंग्रहं देव कुरु कार्यार्थसंग्रहे

ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು— “ಹೇ ಈಶ್ವರಾ! ಲೋಕಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅವನ ಪತ್ನೀಸಂಗಮವನ್ನೂ ಗೃಹವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸು।”

Verse 24

एष कामस्त्वया दग्धः क्रोधेन महता स्वयम् । विना तेन विभो नष्टा सृष्टिर्वै धरणीतले

“ಈ ಕಾಮನು ನಿಮ್ಮ ಮಹಾಕ್ರೋಧದಿಂದಲೇ ದಗ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಹೇ ವಿಭೋ! ಅವನಿಲ್ಲದೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ನಾಶಪ್ರಾಯವಾಗುತ್ತದೆ।”

Verse 25

भगवानुवाच । एष कामो मया दग्धः क्रोधेन सुरसत्तमाः । तस्मादनंग एवैष प्रजासु प्रचरिष्यति । तद्वीर्यस्तत्प्रभावश्च विना देहं भविष्यति

ಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು— “ಹೇ ಸುರಸತ್ತಮರೇ! ಈ ಕಾಮನು ನನ್ನ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ದಗ್ಧನಾದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಅನಂಗನಾಗಿ ಪ್ರಜಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವನು, ದೇಹವಿಲ್ಲದೆಲೂ ಅವನ ವೀರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವ ಇರುವುದು।”

Verse 26

देवा ऊचुः । भगवन्कुरु पूर्वं त्वं संस्मरस्व रतीश्वरम् । हिताय सर्व लोकानां यथा नः प्रत्ययो भवेत्

ದೇವರು ಹೇಳಿದರು— “ಹೇ ಭಗವನ್! ಮೊದಲು ನೀವು ರತೀಶ್ವರ (ಕಾಮ)ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿರಿ; ಸರ್ವಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, ನಮಗೆ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ।”

Verse 27

ततः स स्मृतवान्कामं स्वयं देवो महेश्वरः । ततस्तच्छाश्वतं लिंगं समुत्तस्थौ महीतले

ನಂತರ ಸ್ವಯಂ ದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನು ಕಾಮನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು; ತದನಂತರ ಆ ಶಾಶ್ವತ ಲಿಂಗವು ಭೂತಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿ ಉದಯವಾಯಿತು।

Verse 28

कृतस्मरः पुनस्तत्र अनंगो बलवांस्तथा । तेनोढा शैलजा तेन शंकरेण महात्मना

ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಮನು ಮತ್ತೆ ‘ಕೃತಸ್ಮರ’ನಾದನು—ಅನಂಗನಾಗಿದ್ದರೂ ಮಹಾಬಲವಂತ; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮಹಾತ್ಮ ಶಂಕರನು ಶೈಲಜಾ (ಪಾರ್ವತಿ)ಯನ್ನು ವಿವಾಹಮಾಡಿದನು।

Verse 29

जातः स्कन्दः सुरश्रेष्ठस्तारको येन सूदितः । पतितेनैव लिंगेन यस्माच्चैव कृतस्मरः

ಈ ಪವಿತ್ರ ಘಟನೆಯಿಂದ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಕಂದನು ಜನಿಸಿದನು; ಅವನಿಂದ ತಾರಕನು ಸಂಹೃತನಾದನು. ಹಾಗೆಯೇ ಲಿಂಗದ ಪತನದಿಂದಲೇ ಕಾಮನು ಪುನಃ ಸ್ಮರಣ-ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ‘ಕೃತಸ್ಮರ’ನಾದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳ ‘ಕೃತಸ್ಮರ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು।

Verse 30

तस्मात्कृतस्मरो लोके कीर्त्यते स महीतले । तं दृष्ट्वा न जडो नांधो नासुखी न च दुर्भगः । जायते तु कदा मर्त्यो न दरिद्रो न रोगवान्

ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆಯೂ ‘ಕೃತಸ್ಮರ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಎಂದಿಗೂ ಜಡನಾಗಿ, ಅಂಧನಾಗಿ, ದುಃಖಿಯಾಗಿ, ದುರ್ಭಾಗ್ಯವನಾಗಿ ಜನಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ದರಿದ್ರನಾಗಿಯೂ ರೋಗಿಯಾಗಿಯೂ ಜನಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 31

एवं ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । दग्धो यथा स्मरः पूर्वं पुनर्वीर्यान्वितः स्थितः

ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ವಿವರಿಸಿದೆ—ಸ್ಮರ (ಕಾಮ) ಹಿಂದೆ ದಗ್ಧನಾದರೂ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಶಕ್ತಿಯುಕ್ತನಾಗಿ ಹೇಗೆ ಸ್ಥಿತನಾದನು ಎಂಬುದನ್ನು।

Verse 32

ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थितं कुण्डं दक्षिणेन कृतस्मरात् । कामकुंडेति वै नाम यत्रोद्भूतः पुनः स्मरः

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಕೃತಸ್ಮರದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಕುಂಡವಿದೆ. ಅದರ ಹೆಸರು ‘ಕಾಮಕುಂಡ’; ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಮರ (ಕಾಮ) ಪುನಃ ಉದ್ಭವಿಸಿದನು।

Verse 33

अनंगरूपी देव्यत्र स्नानाद्वै रूपवान्भवेत् । इक्षवस्तत्र वै देयाः सुवर्णं गास्तथैव च । वस्त्राणि चैव विधिवद्ब्राह्मणे वेदपारगे

ಹೇ ಅನಂಗರೂಪಿಣಿ ದೇವಿ! ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ರೂಪವಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇಕ್ಷು (ಕಬ್ಬು) ದಾನ ಕೊಡಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವರ್ಣ, ಗೋವುಗಳು; ಮತ್ತು ವೇದಪಾರಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

Verse 200

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कामकुण्डमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विशततमोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿ-ಸಹಸ್ರಿ ಸಂಹಿತೆಯ ಸಪ್ತಮ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಕಾಮಕುಂಡಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನಂ’ ಎಂಬ ದ್ವಿಶತತಮ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.