Adhyaya 239

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्यापार्श्वतः स्थितम् । प्रत्युक्तं नागरादित्यं सर्वव्याधिविनाशनम्

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಹಾದೇವಿ! ನಂತರ ಹಿರಣ್ಯಾ ನದಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ನಾಗರಾದಿತ್ಯನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಆ ಪೂಜ್ಯ ಆದಿತ್ಯನು ಸರ್ವ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನು।

Verse 2

पुरा सत्राजिता राज्ञा द्वारवत्यां गतेन तु । आराधितो भास्करोऽभूद्यादवेन महात्मना

ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಯಾದವ ರಾಜ ಸತ್ರಾಜಿತನು ದ್ವಾರವತಿಗೆ ಹೋಗಿ ಭಾಸ್ಕರನನ್ನು (ಸೂರ್ಯದೇವನನ್ನು) ಆರಾಧಿಸಿದನು; ಆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು।

Verse 3

महाव्रतमुपास्थाय निघ्नपुत्रेण धीमता । तस्य तुष्टस्तदा भानुः स्यमन्तकमणिं ददौ

ನಿಘ್ನನ ಜ್ಞಾನವಂತ ಪುತ್ರ ಸತ್ರಾಜಿತನು ಮಹಾವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ವ್ರತಚರ್ಯೆ ಮಾಡಿದನು; ಆಗ ತೃಪ್ತನಾದ ಭಾನು (ಸೂರ್ಯದೇವ) ಅವನಿಗೆ ಸ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು।

Verse 4

स मणिः सवते नित्यं भारानष्टौ दिनेदिने सुवर्णस्य सुशुद्धस्य भक्त्या व्रततपोयुतः

ಆ ಮಣಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧವಾದ ಚಿನ್ನದ ಎಂಟು ಭಾರಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಇದು ಭಕ್ತಿ, ವ್ರತ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದವನಿಗೆ ದೊರೆತ ಫಲ।

Verse 5

भूयोऽपि भानुना प्रोक्तो वरं ब्रूहि वरानने । स चाह देवदेवेशं भास्करं वारितस्करम्

ಮತ್ತೆ ಭಾನುನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ವರಾನನೆ, ವರವನ್ನು ಹೇಳು.” ಆಗ ಸತ್ರಾಜಿತನು ದೇವದೇವೇಶ ಭಾಸ್ಕರನನ್ನು, ಕಳ್ಳನಿವಾರಕನನ್ನು, ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು.

Verse 6

यदि तुष्टोऽसि मे देव वरदानं करोषि च । अत्रैव चाश्रमे पुण्ये नित्यं संनिहितो भव

ಹೇ ದೇವಾ, ನೀನು ನನಗೆ ತೃಪ್ತನಾಗಿ ವರವನ್ನು ನೀಡುವೆಯಾದರೆ, ಈ ಪುಣ್ಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲೇ ನಿತ್ಯವೂ ಸನ್ನಿಹಿತನಾಗಿ ಇರು.

Verse 7

एवं भविष्यतीत्युक्त्वा सूर्यः सत्राजितं नृपम् । अभिनंद्य वरं तस्य तत्रैवादर्शनं गतः

“ಹೀಗೆಯೇ ಆಗುವುದು” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಸೂರ್ಯನು ರಾಜ ಸತ್ರಾಜಿತನನ್ನೂ ಅವನ ವರವನ್ನೂ ಅಭಿನಂದಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅಡಗಿದನು.

Verse 8

तेनापि निघ्नपुत्रेण देवदेवस्य भास्वतः । स्थापिता प्रतिमा शुभ्रा तत्रैव वरवर्णिनि

ಹೇ ವರವರ್ಣಿನಿ, ನಿಘ್ನಪುತ್ರ ಸತ್ರಾಜಿತನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ದೇವದೇವನಾದ ಭಾಸ್ವತ ಸೂರ್ಯನ ಶುಭ್ರ ಮಂಗಳಮಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

Verse 9

शंखदुंदुभिनिर्घोषैर्ब्रह्मघोषैश्चपुष्कलैः । ततस्तुनागरान्सर्वान्समाहूय द्विजोत्तमान् । अब्रवीत्प्रणतो भूत्वा दत्त्वा वृत्तिमनुत्तमाम्

ಶಂಖ-ದುಂದುಭಿಗಳ ಘೋಷ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧ ಬ್ರಹ್ಮಘೋಷಗಳ ನಡುವೆ ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ನಗರಜನರನ್ನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರನ್ನೂ ಕರೆಯಿಸಿ; ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜೀವನವೃತ್ತಿ ನೀಡಿ, ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 10

युष्मत्पादप्रसादेन सूर्यस्यानुग्रहेण वै । साधयित्वा तपश्चोग्रं स्थापिता प्रतिमा मया

ನಿಮ್ಮ ಪಾದಪ್ರಸಾದದಿಂದಲೂ ಸೂರ್ಯನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೂ, ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ ನಾನು ಈ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದೇನೆ.

Verse 11

इंद्रलोकादिहानीता जित्वा शक्रं सुरारिणा । दशाननस्य पुत्रेण लंकायां स्थापिता पुरा

ದೇವಶತ್ರುವು ಶಕ್ರನನ್ನು (ಇಂದ್ರನನ್ನು) ಜಯಿಸಿ ಇದನ್ನು ಇಂದ್ರಲೋಕದಿಂದ ಕೊಂಡೊಯ್ದನು; ದಶಾನನ (ರಾವಣ)ನ ಪುತ್ರನು ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

Verse 12

तं निहत्य तु रामेण लक्ष्मणानुगतेन वै । अयोध्यायां समानीता सौमित्रिजयलक्षिका

ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀರಾಮನು ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಇದನ್ನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ತಂದನು; ಇದು ಸೌಮಿತ್ರಿ (ಲಕ್ಷ್ಮಣ) ವಿಜಯದ ದೃಶ್ಯ ಚಿಹ್ನೆಯಾಯಿತು.

Verse 13

मित्रावरुणपुत्राय वसिष्ठाय समर्पिता । तेनापि मम तुष्टेन द्वारकायां निवेदिता

ಇದು ಮಿತ್ರ-ವರುಣರ ಪುತ್ರ ವಸಿಷ್ಠರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು; ಅವರು ಕೂಡ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ತೃಪ್ತರಾಗಿ ಇದನ್ನು ದ್ವಾರಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿವೇದಿಸಿದರು.

Verse 14

मयापि स्थापिता चात्र ज्ञात्वा क्षेत्रमनुत्तमम् । किमत्र बहुनोक्तेन भवद्भिः सर्वथैव हि

ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಅನುತ್ತಮವೆಂದು ತಿಳಿದು ನಾನೂ ಇದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೇನು ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳಲಿ? ಇದು ನಿಮಗೆ ಸರ್ವಥಾ ಪರಮವೇ.

Verse 15

परिपाल्या प्रयत्नेन यावच्चंद्रार्कतारकम् । तस्माद्युष्माकमादिष्टा प्रतिमेयं मया शुभा

ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಇರುವವರೆಗೂ ಇದನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಶುಭ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ ಪೋಷಿಸಬೇಕೆಂದು ನಾನು ನಿಮಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದ್ದೇನೆ.

Verse 16

नागराणां तु विप्राणां सोमेशपुरवासिनाम् । तस्मान्नाम मया दत्तं नागरादित्यमेव हि

ಸೋಮೇಶಪುರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ನಾಗರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸಂಬಂಧದಿಂದಲೇ ನಾನು ಇದಕ್ಕೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ‘ನಾಗರಾದಿತ್ಯ’ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದೇನೆ.

Verse 17

ब्राह्मणा ऊचुः । सर्वमेव करिष्यामो देवस्य परिपालनम् । यावन्मही च चंद्रार्कौ यावत्तिष्ठति सागरः । तावत्ते ह्यक्षया कीर्तिः स्थाने चास्मिन्भविष्यति

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಳಿದರು—ದೇವರ ಪರಿಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗೆ ನಾವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಭೂಮಿ, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ ಇರುವವರೆಗೂ, ಸಾಗರ ನಿಂತಿರುವವರೆಗೂ, ನಿಮ್ಮ ಕೀರ್ತಿ ಅಕ್ಷಯವಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 18

एवमुक्त्वा तु ते सर्वे नागरा द्विजपुंगवाः । राजापि तुष्टः प्रययौ तदा द्वारवतीं पुरीम्

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರು ಹೊರಟುಹೋದರು; ರಾಜನೂ ಸಂತೃಪ್ತನಾಗಿ ಆಗ ದ್ವಾರವತೀ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಮಾಡಿದನು.

Verse 19

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि तस्मिन्दृष्टे तु यत्फलम् । गोशतस्य प्रयागेषु सम्यग्दत्तस्य यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति नागरार्कस्य दर्शनात्

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ದೇವಿ, ಕೇಳು; ಅದನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ ಫಲವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಪ್ರಯಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನೂರು ಗೋವುಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ ಫಲವೇ, ನಾಗರಾರ್ಕನ ದರ್ಶನದಿಂದಲೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 20

दारिद्र्यदुःखशोकार्त्तेः कोन्योस्ति हरणक्षमः । प्रभासे पावने क्षेत्रे मुक्त्वा नागरभास्करम्

ದಾರಿದ್ರ್ಯ, ದುಃಖ, ಶೋಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಯನ್ನು ಹರಣಮಾಡಲು ಮತ್ತಾರು ಸಮರ್ಥರು? ಪಾವನ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಗರಭಾಸ್ಕರನ ಹೊರತು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ।

Verse 21

बंधकुष्ठादिकं दुःखं ये भजंत्यल्पबुद्धयः । तत्र ते नैव जानंति वैद्यं नागरभास्करम्

ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಿಯವರು ಬಂಧನ, ಕುಷ್ಠಾದಿ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರೂ, ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ನಿಜ ವೈದ್ಯನಾದ ನಾಗರಭಾಸ್ಕರನನ್ನು ಅರಿಯರು।

Verse 22

स्नात्वा हिरण्यातोयेन यस्तं पूजयते नरः । कल्पकोटिसहस्राणि सूर्यलोके महीयते

‘ಹಿರಣ್ಯತೋಯ’ದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನು, ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ಕಲ್ಪಗಳವರೆಗೆ ಸೂರ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಹಿಮೆಯಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 23

शुक्लपक्षे तु सप्तम्यां यदा संक्रमते रविः । महाजया तदा ख्याता सप्तमी भास्करप्रिया

ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಸಪ್ತಮಿಯಲ್ಲಿ ರವಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹೊಂದಿದಾಗ, ಆ ಸಪ್ತಮಿ ‘ಮಹಾಜಯಾ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ—ಭಾಸ್ಕರನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದದು।

Verse 24

स्नानं दानं जपो होमः पितृदेवाभिपूजनम् । सर्वं कोटिगुणं प्रोक्तं भास्करस्यवचो यथा

ಸ್ನಾನ, ದಾನ, ಜಪ, ಹೋಮ ಮತ್ತು ಪಿತೃ-ದೇವಪೂಜೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಭಾಸ್ಕರನ ವಚನದಂತೆ ಕೋಟಿ ಗುಣ ಫಲದಾಯಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 25

एकं यो भोजयेत्तत्र ब्राह्मणं सूर्यसंनिधौ । कोटिभोज्यं कृतं तेन इत्याह भगवान्हरिः

ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗಾದರೂ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿದವನು, ಕೋಟಿ ಜನರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದವನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಎಂದು ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ।

Verse 26

एतन्मया ते कथितं पुरा नोक्तं वरानने । यः शृणोति नरो भक्त्या स गच्छेद्भास्करं पदम्

ಹೇ ವರಾನನೇ! ಇದು ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದೆನು; ಇದು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೇಳುವ ನರನು ಭಾಸ್ಕರನ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 27

सूर्यस्य देवि नामानि रहस्यानि शृणुश्व मे । अलं नामसहस्रेण पठस्वैनं शुभं स्तवम्

ಹೇ ದೇವಿ! ಸೂರ್ಯನ ರಹಸ್ಯ ನಾಮಗಳನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು. ಸಹಸ್ರನಾಮ ಸಾಕು; ಬದಲಾಗಿ ಈ ಶುಭ ಸ್ತವವನ್ನು ಪಠಿಸು।

Verse 28

विकर्त्तनो विवस्वांश्च मार्त्तंडो भास्करो रविः । लोकप्रकाशकः श्रीमांल्लोकचक्षुर्ग्रहेश्वरः

ವಿಕರ್ತನ, ವಿವಸ್ವಾನ್, ಮಾರ್ತಾಂಡ, ಭಾಸ್ಕರ, ರವಿ—ಅವನೇ ಲೋಕಪ್ರಕಾಶಕ, ಶ್ರೀಮಂತ, ಜಗತ್ತಿನ ಕಣ್ಣು, ಗ್ರಹೇಶ್ವರನು।

Verse 29

लोकसाक्षी त्रिलोकेशः कर्त्ता हर्त्ता तमिस्रहा । तपनस्तापनश्चैव शुचिः सप्ताश्ववाहनः

ಅವನೇ ಲೋಕಸಾಕ್ಷಿ, ತ್ರಿಲೋಕೇಶ, ಕರ್ತಾ ಹর্তಾ, ಅಂಧಕಾರನಾಶಕ; ತಪನ-ತಾಪನ, ಶುಚಿ, ಸಪ್ತಾಶ್ವವಾಹನನು।

Verse 30

गभस्तिहस्तो ब्रह्मा च सर्वदेवनमस्कृतः । एकविंशक इत्येष नागरार्कस्तवः स्मृतः

ಗಭಸ್ತಿಹಸ್ತ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ—ಸರ್ವ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ನಮಸ್ಕೃತನಾದವನು—ಈ ಸ್ತವವು ‘ಏಕವಿಂಶಕ’ ಎಂದು ಸ್ಮೃತ; ಇದೇ ‘ನಾಗರಾರ್ಕ-ಸ್ತವ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

Verse 31

स्तवराज इति ख्यातः शरीरारोग्यवृद्धिदः

ಇದು ‘ಸ್ತವರಾಜ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತ; ದೇಹಾರೋಗ್ಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 32

य एतेन महादेवि द्वे संध्येऽस्तमनोदये । नागरार्कं तु संस्तौति स लभेद्वांछितं फलम्

ಹೇ ಮಹಾದೇವಿ! ಯಾರು ಈ ಸ್ತವದಿಂದ ಎರಡು ಸಂಧ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ—ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯೋದಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ—ನಾಗರಾರ್ಕನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ವಾಂಛಿತ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 239

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये नागरार्कमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमो ऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿಸಾಹಸ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಸಪ್ತಮ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ನಾಗರಾರ್ಕಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಎರಡೂ ನೂರು ಮೂವತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.