
ಈಶ್ವರನು ದೇವಿಗೆ ‘ವಾಮನ-ಸ್ವಾಮಿನ್’ ಎಂಬ ವಿಷ್ಣು-ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಪಾಪಪ್ರಣಾಶಕ, ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶಕ ಎಂದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದ್ದು, ಪುಷ್ಕರದ ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಲಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗ ಬರುತ್ತದೆ—ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳು: ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಲಪಾದದಿಂದ, ಎರಡನೆಯದು ಮೇರುಶಿಖರದಲ್ಲಿ, ಮೂರನೆಯದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ; ಮೂರನೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದ ಜಗತ್ಸೀಮೆ ಭೇದವಾಗಿ ಜಲ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ ‘ವಿಷ್ಣುಪದಿ’ ಗಂಗೆಯೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಪುಷ್ಕರ’ ಪದದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ‘ಆಕಾಶ’ ಮತ್ತು ‘ಜಲ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಿ, ಪ್ರಜಾಪತಿ-ಸಂಬಂಧಿತ ಪವಿತ್ರ ಸಂಗಮವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಹರಿಯ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರೆ ಹರಿಯ ಪರಮಧಾಮಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಪಿಂಡದಾನದಿಂದ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘ ತೃಪ್ತಿ, ಮತ್ತು ನಿಯಮಶೀಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಪಾದುಕಾದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ವಿಷ್ಣುಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಯುತ ವಾಹನಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಪುಣ್ಯವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಸಿಷ್ಠರ ಗಾಥೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ತೀರ್ಥದ ಶುದ್ಧಿಕಾರಕ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि विष्णुं पापप्रणाशनम् । वामनस्वामिनामानं सर्वपातकनाशनम्
ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಹಾದೇವಿ! ನಂತರ ಪಾಪಪ್ರಣಾಶಕನಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು; ಅವನು ‘ವಾಮನಸ್ವಾಮಿ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಸರ್ವ ಪಾತಕಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವನು.
Verse 2
पुष्करान्नैरृते भागे धनुर्विशतिभिः स्मृतम् । यदा बद्धो बलिर्देवि विष्णुना प्रभविष्णुना
ಪುಷ್ಕರದ ನೈಋತ್ಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ) ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ಧನುಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಆ ಸ್ಥಳವಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೇ ದೇವಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸರ್ವಶಕ್ತನಾದ ವಿಷ್ಣುವು ಬಲಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದನು.
Verse 3
तदा तत्र पदं न्यस्तं दक्षिणं विश्वरूपिणा । द्वितीयं मेरुशृंगे तु तृतीयं गगने प्रिये
ಆಗ ವಿಶ್ವರೂಪಿಯಾದ (ವಾಮನ/ವಿಷ್ಣು) ಪ್ರಭುವು ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬಲಪಾದವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಎರಡನೆಯ ಹೆಜ್ಜೆ ಮೇರುವಿನ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ, ಮೂರನೆಯದು, ಹೇ ಪ್ರಿಯೆ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು.
Verse 4
यावदूर्ध्वं चोत्क्षिपति तावद्भिन्नं सुदूरतः । पादाग्रेण तु ब्रह्माण्डं निष्क्रान्तं सलिलं ततः
ಅವನು ಎಷ್ಟು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿದನೋ ಅಷ್ಟೇ ದೂರದಲ್ಲಿ ಅದು ಚಿದ್ರವಾಗಿ ದೂರವಾಯಿತು. ಅವನ ಪಾದಾಗ್ರದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಾವರಣ ಭೇದಿತವಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ നിന്ന് ಜಲವು ಹೊರಬಂದಿತು.
Verse 5
ततः स्वजानुमात्रेण संप्राप्तं पृथिवीतले । ततो विष्णुपदी गंगा प्रसिद्धिमगमत्क्षितौ
ನಂತರ ಅದು ಅವನ ಸ್ವಂತ ಮೊಣಕಾಲಿನ ಪ್ರಮಾಣದವರೆಗೆ ಇಳಿದು ಭೂಮಿತಲವನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಗಂಗೆಯು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ‘ವಿಷ್ಣುಪದಿ’—ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾದಜನ್ಯ—ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.
Verse 6
पूर्वं सा पुष्करे प्राप्ता पुष्करात्सा महानदी । पुष्करं कथ्यते व्योम पुष्करं कथ्यते जलम् । तेन तत्पुष्करं ख्यातं संनिधानं प्रजापतेः
ಮೊದಲು ಅವಳು ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು; ಪುಷ್ಕರದಿಂದ ಆ ಮಹಾನದಿಯು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹರಿಯಿತು. ‘ಪುಷ್ಕರ’ ಎಂಬುದು ವ್ಯೋಮ (ಆಕಾಶ) ಎಂದೂ, ‘ಪುಷ್ಕರ’ ಎಂಬುದು ಜಲ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಪುಷ್ಕರವು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಪವಿತ್ರ ಸನ್ನಿಧಾನಸ್ಥಳವೆಂದು ಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.
Verse 7
तत्र स्नानं नरः कृत्वा यः पश्यति हरेः पदम् । स याति परमं स्थानं यत्र देवो हरिः स्वयम्
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಹರಿ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವವನು, ಸ್ವಯಂ ದೇವ ಹರಿ ವಾಸಿಸುವ ಪರಮ ಧಾಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 8
तत्र पिंडप्रदानेन तृप्तिः स्यात्कोटिवार्षिकी । पितॄणां च वरारोहे ह्येतदाह हरिः स्वयम्
ಹೇ ವರಾರೋಹೆ! ಅಲ್ಲಿ ಪಿಂಡಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ತನಕ ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ—ಎಂದು ಸ್ವಯಂ ಹರಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ।
Verse 9
अत्र गाथा पुरा गीता वसिष्ठेन महर्षिणा । वामनस्वामिनं दृष्ट्वा तां शृणुष्व समाहिता
ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿ ವಸಿಷ್ಠನು ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಮನಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ ಒಂದು ಗಾಥೆಯನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದನು; ನೀನು ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಅದನ್ನು ಕೇಳು।
Verse 10
स्नात्वा तु पुष्करे तीर्थे दृष्ट्वा विष्णुपदं ततः । अपि कृत्वा महत्पापं किमतः परितप्यते
ಪುಷ್ಕರ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ನಂತರ ವಿಷ್ಣುಪದವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಮಹಾಪಾಪ ಮಾಡಿದರೂ—ಇನ್ನು ಏಕೆ ದುಃಖಿಸಬೇಕು?
Verse 11
यस्तत्रोपानहौ दद्याद्ब्राह्मणाय यतव्रतः । स यानवरमारूढो विष्णुलोके महीयते
ಅಲ್ಲಿ ವ್ರತನಿಷ್ಠನಾಗಿ ಸಂಯಮದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಪಾದುಕೆಯನ್ನು ದಾನಮಾಡುವವನು, ವಿಷ್ಣುಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾಹನಾರೂಢನಂತೆ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 114
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्र माहात्म्ये वामनस्वामिमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्दशोत्तरशततमोऽध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿಸಾಹಸ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಸಪ್ತಮ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ವಾಮನಸ್ವಾಮಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ನೂರ ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು।