Adhyaya 16

Verse 1

ईश्वर उवाच । पातालविवरस्यापि माहात्म्यं शृणु सांप्रतम् । पूर्वपृष्टं महादेवि ब्रह्मणा विश्वकर्मणा

ಈಶ್ವರನು ಉವಾಚ—ಇಗ ಪಾತಾಳವಿವರದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನೂ ಕೇಳು. ಹೇ ಮಹಾದೇವಿ, ಇದನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನೂ ವಿಚಾರಿಸಿದ್ದರು।

Verse 2

तमोभावे समुत्पन्ने जातास्तत्रैव राक्षसाः । सूर्यस्य द्वेषिणः सर्वे ह्यसंख्याता महाबलाः

ತಮೋಭಾವ ಉಂಟಾದಾಗ ಅಲ್ಲಿಯೇ ರಾಕ್ಷಸರು ಜನಿಸಿದರು—ಅಸಂಖ್ಯಾತರು, ಮಹಾಬಲಿಗಳು, ಎಲ್ಲರೂ ಸೂರ್ಯನ ದ್ವೇಷಿಗಳು।

Verse 3

ते तु दृष्ट्वा महात्मानं समुद्यंतं दिवाकरम् । ते धूम्रप्रमुखाः सर्वे जहसुः सूर्यमंजसा

ಆದರೆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ದಿವಾಕರನು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಧೂಮ್ರನ ನೇತೃತ್ವದವರು ಎಲ್ಲರೂ ಏಕಾಏಕಿ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು।

Verse 4

अस्माकमंतकः कोऽयं विद्यते पापकर्मकृत् । इत्यूचुर्विविधा वाचः सूर्यस्याग्रे स्थितास्तदा

‘ಇವನು ಯಾರು—ನಮ್ಮ ಅಂತಕ—ಪಾಪಕರ್ಮ ಮಾಡುವವನು?’ ಎಂದು ಅವರು ಆಗ ಸೂರ್ಯನ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ನಾನಾವಿಧ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು।

Verse 5

इति श्रुत्वा तदा देवः क्रोधस्फुरिताधरः । राक्षसानां वचश्चैव भक्ष्यमाणो दिवाकरः

ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ದೇವ ದಿವಾಕರನು ಕೋಪದಿಂದ ತುಟಿಗಳು ಕಂಪಿಸುತ್ತ, ರಾಕ್ಷಸರ ವಾಕ್ಪ್ರಹಾರ ಹಾಗೂ ದಾಳಿಯಿಂದ যেন ಗ್ರಸಿಸಲ್ಪಡುವವನಂತೆ ಆಯಿತ್।

Verse 6

ततः क्रोधाभिभूतेन चक्षुषा चावलोकयत् । स क्रूररक्षःक्षयकृत्तिमिरद्विपकेसरी

ನಂತರ ಕೋಪದಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ ಅವನು ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹರಿಸಿದನು; ಆ ರವಿ ಅಂಧಕಾರವೆಂಬ ಆನೆಯಿಗೆ ಸಿಂಹದಂತೆ, ಕ್ರೂರ ರಾಕ್ಷಸರ ಸಂಹಾರಕನಾದನು।

Verse 7

महांशुमान्खगः सूर्यस्तद्विनाशमचिंतयत् । अजानन्नंततश्छिद्रं राक्षसानां दिवस्पतिः

ಮಹಾಕಿರಣಮಯ ಆಕಾಶಚಾರಿ ಸೂರ್ಯನು, ದಿನಪತಿ, ಅವರ ವಿನಾಶವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದನು; ಆದರೆ ರಾಕ್ಷಸರ ಗುಪ್ತ ರಂಧ್ರ—ಪಲಾಯನ ಮಾರ್ಗ—ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ।

Verse 8

स धर्मविच्युतान्दृष्ट्वा पापोपहतचेतसः । एवं संचिंत्य भगवान्दध्यौ ध्यानं प्रभाकरः

ಧರ್ಮದಿಂದ ವಿಚ್ಯುತರಾದ, ಪಾಪದಿಂದ ಆಘಾತಗೊಂಡ ಚಿತ್ತವಂತರನ್ನು ನೋಡಿ, ಭಗವಾನ್ ಪ್ರಭಾಕರನು ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸಿ ಗಾಢ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾದನು।

Verse 9

अजानंस्तेजसा ग्रस्तं त्रैलोक्यं रजनीचरैः । ततस्ते भानुना दृष्टाः क्रोधाध्मातेन चक्षुषा

ರಜನೀಚರರು ತಮ್ಮ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನು ಗ್ರಸಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ಭಾನು ಕೋಪದಿಂದ ಉಬ್ಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ನೋಡಿದನು।

Verse 10

निपेतुरंबरभ्रष्टाः क्षीणपुण्या इव ग्रहाः । राक्षसैर्वेष्टितो धूम्रो निपतञ्छुशुभेंऽबरात्

ಅವರು ಆಕಾಶದಿಂದ ಬಿದ್ದು, ಪುಣ್ಯಕ್ಷಯಗೊಂಡ ಗ್ರಹಗಳಂತೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಕುಸಿದರು. ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಆವರಿತ ಧೂಮ್ರವರ್ಣ ಪಿಂಡವೂ ಗಗನದಿಂದ ಬೀಳುತ್ತಾ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 11

अर्द्धपक्वं यथा तालफलं कपिभिरावृतम् । यदृच्छया निपेतुस्ते यंत्रमुक्ता यथोपलाः

ಅರ್ಧಪಕ್ವ ತಾಳಫಲವು ಕಪಿಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವಂತೆ, ಅವರು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಉರುಳಿ ಬಿದ್ದರು—ಯಂತ್ರದಿಂದ ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕಲ್ಲುಗಳಂತೆ.

Verse 12

ततो वायु वशाद्भ्रष्टा भित्त्वा भूमिं रसातलम् । जग्मुस्ते क्षेत्रमासाद्य प्रभासं वरवर्णिनि

ನಂತರ ವಾಯುವೇಗದ ವಶದಿಂದ ಮಾರ್ಗಭ್ರಷ್ಟರಾಗಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ರಸಾತಲಕ್ಕೆ ಹೋದರು; ಓ ವರವರ್ಣಿನಿ, ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದರು.

Verse 13

यत्र चार्कस्थलो देवः सर्वसिद्धिप्रदायकः । तत्सान्निध्यस्थितं देवि पातालविवरं महत्

ಅಲ್ಲಿ ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ದಿವ್ಯ ಅರ್ಕಸ್ಥಲ ದೇವನು ಇದ್ದಾನೆ; ಓ ದೇವಿ, ಆ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಪಾತಾಳದ ಮಹಾವಿವರ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 14

अन्यानि कोटिशः संति तानि लुप्तानि भामिनि । कृतस्मरात्समारभ्य यावदर्कस्थलो रविः

ಓ ಭಾಮಿನಿ, ಇಂತಹ ಇನ್ನೂ ಕೋಟ್ಯಂತರ (ವಿವರಗಳು) ಇವೆ; ಆದರೆ ಅವು ಲೋಪಗೊಂಡಿವೆ. ಕೃತಸ್ಮರ ಕಾಲದಿಂದ, ರವಿ ಅರ್ಕಸ್ಥಲವಾಗಿ ಸ್ಥಿತಿರುವವರೆಗೆ ಇದು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

Verse 15

देवमातुर्वरं प्राप्य सिद्धयोऽष्टौ व्यवस्थिताः । एतस्मिन्नंतरे देवि सूर्यक्षेत्रमुदाहृतम्

ದೇವಮಾತೆಯಿಂದ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಅಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದವು. ಇದೇ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ, ಹೇ ದೇವಿ, ಆ ಸ್ಥಳವು ‘ಸೂರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು.

Verse 16

सूर्यस्य तेजसो देवि मध्यभागं हि तत्स्मृतम् । सर्वं हेममयं देवि नापुण्यस्तत्र वीक्षते

ಹೇ ದೇವಿ, ಆ ಸ್ಥಳವು ಸೂರ್ಯನ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ವರ್ಣಮಯದಂತೆ; ಹೇ ದೇವಿ, ಅಲ್ಲಿ ಅಶುಭತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 17

विवराणां शतं चैकं स्पर्शाश्चैव तु कोटिशः । तत्र संति महादेवि सिद्धेशस्तु प्ररक्षति

ಹೇ ಮಹಾದೇವಿ, ಅಲ್ಲಿ ನೂರೊಂದು ವಿವರಗಳು (ದ್ವಾರ/ರಂಧ್ರ) ಇವೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶಸ್ಥಾನಗಳು ಕೋಟ್ಯಂತರ. ಅವು ಅಲ್ಲಿ ಇವೆ; ಸಿದ್ಧೇಶನು ನಿಜವಾಗಿ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 18

इदं क्षेत्रं महादेवि प्रियं सूर्यस्य सर्वदा । सूर्यपर्वणिसंप्राप्ते कुरुक्षेत्राधिकं प्रिये

ಹೇ ಮಹಾದೇವಿ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸದಾ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಪ್ರಿಯ. ಹೇ ಪ್ರಿಯೆ, ಸೂರ್ಯಪರ್ವ ಬಂದಾಗ ಇದು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಪುಣ್ಯಪ್ರದವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 19

ब्राह्मी चैव हिरण्या च संगमश्च महोदधेः । एतत्त्रिसंगमं देवि कोटितीर्थ फलप्रदम्

ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಮತ್ತು ಹಿರಣ್ಯಾ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಾಸಾಗರದೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಸಂಗಮ—ಹೇ ದೇವಿ, ಈ ತ್ರಿಸಂಗಮವು ಕೋಟಿ ತೀರ್ಥಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 20

देवमाता च तत्रैव मंकीशस्तत्र तिष्ठति । नागस्थानं नगस्थानं तत्रैव समुदाहृतम् ।१

ಅಲ್ಲಿಯೇ ದೇವಮಾತೆ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮಂಕೀಶನೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ‘ನಾಗಸ್ಥಾನ’ ಹಾಗೂ ‘ನಗಸ್ಥಾನ’ ಎಂಬ ಸ್ಥಳಗಳೂ ಪ್ರಕಟಿತವಾಗಿವೆ.

Verse 21

इति संक्षेपतः प्रोक्तमर्कस्थलमहोदयम् । राक्षसानां च संपातादभूच्च विवरं यथा

ಹೀಗೆ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಅರ್ಕಸ್ಥಲದ ಮಹೋನ್ನತ ಮಹಿಮೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ರಾಕ್ಷಸರ ದಾಳಿಯಿಂದ ಹೇಗೆ ಒಂದು ವಿವರ/ಬಿರುಕು ಉಂಟಾಯಿತು ಎಂಬುದೂ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 22

अन्यानि तत्र देवेशि लुप्तानि विवराणि वै । एवं तु प्रकटं तत्र दृश्यतेऽद्यापि भामिनि

ಹೇ ದೇವೇಶಿ! ಅಲ್ಲಿ ಇತರ ವಿವರಗಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಲೋಪಗೊಂಡಿವೆ; ಆದರೆ ಹೇ ಭಾಮಿನಿ! ಇದು ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

Verse 23

श्रीमुखं नाम तद्द्वारं रक्ष्यते मातृभिः प्रिये । वर्षमेकं चतुर्द्दश्यां नियमाद्यस्तु पूजयेत्

ಪ್ರಿಯೆ! ಆ ದ್ವಾರವು ‘ಶ್ರೀಮುಖ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಮಾತೃಗಣಗಳು ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಯಾರು ನಿಯಮದಿಂದ ಒಂದು ವರ್ಷ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು (ಅಲ್ಲಿ) ಪೂಜಿಸುವನೋ—

Verse 24

तत्र मातृगणान्देवि सुनंदाद्यान्विधानतः । पशुपुष्पोपहारैश्च धूपदीपैस्तथोत्तमैः । विप्राणां भोजनैर्देवि तस्य सिद्धिर्भविष्यति

ಹೇ ದೇವಿ! ಅಲ್ಲಿ ಸುನಂದಾ ಮೊದಲಾದ ಮಾತೃಗಣಗಳನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು—ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಪಶು-ಉಪಹಾರ, ಪುಷ್ಪ ಹಾಗೂ ಅರ್ಪಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಧೂಪ-ದೀಪಗಳಿಂದ. ಹೇ ದೇವಿ! ವಿಪ್ರರಿಗೆ ಭೋಜನ ನೀಡಿದರೆ ಅವನ ಸಿದ್ಧಿ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ.

Verse 25

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्रार्कस्थलसंनिधौ । पूजयेन्मातरः सर्वा यदीच्छेत्सिद्धिमात्मनः

ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಕಸ್ಥಲದ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ, ಯಾರು ತನ್ನ ಆತ್ಮಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸುವನೋ ಅವನು ಎಲ್ಲ ಮಾತೃ ದೇವಿಯರನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು।

Verse 26

एतास्तु मातरो देवि सुनंदागणनामतः । ख्यातिं यांति प्रभासे तु क्षेत्रेस्मिन्वरवर्णिनि

ಹೇ ದೇವಿ! ಈ ಮಾತೃ ದೇವಿಯರು ‘ಸುನಂದಾ-ಗಣ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು; ಹೇ ವರವರ್ಣಿನಿ! ಈ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಖ್ಯಾತಿ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 27

एतत्संक्षेपतः प्रोक्तं पातालोत्तरमध्यतः । तच्छ्रुत्वा मुच्यते देवि सर्वापद्भ्यो नरोत्तमः

ಇದು ಪಾತಾಲೋತ್ತರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹೇ ದೇವಿ! ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ನರೋತ್ತಮನು ಎಲ್ಲ ಆಪತ್ತುಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।