Adhyaya 12
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ತೀರ್ಥಪ್ರಾಮಾಣ್ಯ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ‘ರಾಜ/ರಾಣಿ’ ಹಾಗೂ ‘ಛಾಯಾ’ ಎಂಬ ಪದಗಳ ಧಾತು-ಆಧಾರಿತ ಅರ್ಥವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಗುರುತು ಕೂಡ ತತ್ತ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮನುವನ್ನು ವಂಶಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧರ ವೈಷ್ಣವ-ಲಕ್ಷಣಗಳಿರುವ ಪುರುಷನ ಉಲ್ಲೇಖ ಬರುತ್ತದೆ; ಜೊತೆಗೆ ಯಮನನ್ನು ‘ಹೀನ-ಪಾದ’ ದೋಷದಿಂದ ಪೀಡಿತನೆಂದು ಹೇಳಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ತಪಸ್ಸಿನ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಮನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಅಪಾರಕಾಲ ಲಿಂಗಾರಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಈಶ್ವರನು ಅನೇಕ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ‘ಯಮೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಶಾಶ್ವತ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ—ಯಮದ್ವಿತೀಯಾ ದಿನ ಯಮೇಶ್ವರ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರೆ ಯಮಲೋಕದ ದರ್ಶನ/ಅನುಭವ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಪ್ರಭಾಸ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಆ ತಿಥಿಯ ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । या संज्ञा सा स्मृता राज्ञी छाया या सा तु निक्षुभा । राजृ दीप्तौ स्मृतो धातू राजा राजति यः सदा
ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು— ಸಂಜ್ಞೆ ‘ರಾಜ್ಞೀ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ; ಛಾಯೆ ‘ನಿಕ್ಷುಭಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ‘ರಾಜೃ’ ಧಾತು ‘ದೀಪ್ತಿ’ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾರು ಸದಾ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವರೋ ಅವರು ‘ರಾಜಾ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ।
Verse 2
अधिकं सर्वभूतेभ्यस्तस्माद्राजा स उच्यते । राजपत्नी तु सा यस्मात्तस्माद्राज्ञी प्रकीर्तिता
ಅವನು ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ್ದರಿಂದ ‘ರಾಜಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಅವಳು ರಾಜನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ‘ರಾಜ್ಞೀ’ ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ।
Verse 3
क्षुभ संचलने धातुर्निश्चला तेन निक्षुभा । भवंति ह्यथवा यस्मात्स्वांगीयाः क्षुद्विवर्जिताः
‘ಕ್ಷುಭ್’ ಧಾತು ‘ಚಲನೆ/ಕ್ಷೋಭ’ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ; ಅವಳು ನಿಶ್ಚಲಳಾದ್ದರಿಂದ ‘ನಿಕ್ಷುಭಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಅಥವಾ ಅವಳ ಸ್ವದೇಹದಿಂದ ಜನಿಸಿದವರು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ।
Verse 4
छाया तां विशते दिव्या स्मृता सा तेन निक्षुभा । सांप्रतं वर्तते योऽयं मनुर्लोके महामते
ದಿವ್ಯ ಛಾಯೆ ಆ ಸಂಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು; ಆದಕಾರಣ ಅವಳು ‘ನಿಕ್ಷುಭಾ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಓ ಮಹಾಮತೇ, ಈಗ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗಿರುವ ಮನು—
Verse 5
तस्यान्ववाये जातस्तु शंखचकगदाधरः । यमस्तु मात्रा संशप्तो हीनपादो धरातले
ಅವನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧಾರಿ ಒಬ್ಬನು ಜನಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಯಮನು ತಾಯಿಯ ಶಾಪದಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪಾದದೋಷದಿಂದ (ಹೀನಪಾದನಾಗಿ) ಆಯಿತನು.
Verse 6
प्रभासक्षेत्रमासाद्य चचार विपुलं तपः । वर्षाणामयुतं साग्रं लिंगं पूजितवान्प्रिये
ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿ ಅವನು ಅಪಾರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಓ ಪ್ರಿಯೇ, ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು.
Verse 7
तुष्टश्चाहं ततस्तस्य वराणां च शतं ददौ । अद्यापि तत्र देवेशि यमेश्वरमिति श्रुतम् । यमद्वितीयायां दृष्ट्वा यमलोकं न पश्यति
ಆಮೇಲೆ ನಾನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ನೂರು ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಓ ದೇವೇಶಿ, ಆ ಸ್ಥಳ ಇಂದಿಗೂ ‘ಯಮೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಯಮದ್ವಿತೀಯಾ ದಿನ ಅವನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದವನು ಯಮಲೋಕವನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 12
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये यमेश्वरोत्पत्तिवर्णनंनाम द्वादशोऽध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿ-ಸಾಹಸ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ, ಸಪ್ತಮ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಯಮೇಶ್ವರೋತ್ಪತ್ತಿ-ವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ದ್ವಾದಶ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.