Adhyaya 103

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेद्वरारोहे कपालेश्वरमुत्तमम् । तस्या उत्तरदिग्भागे सुरगंधर्वपूजितम्

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ನಂತರ, ಹೇ ವರಾರೋಹೆ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಪಾಲೇಶ್ವರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಅದರ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದು ದೇವರುಗಳು ಹಾಗೂ ಗಂಧರ್ವರಿಂದ ಪೂಜಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 2

पुरा यज्ञे वर्त्तमाने दक्षराजस्य धीमतः । उपविष्टेषु विप्रेषु हूयमाने हुताशने

ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಧೀಮಂತನಾದ ದಕ್ಷರಾಜನ ಯಜ್ಞ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ—ವಿಪ್ರರು ಆಸೀನರಾಗಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಹುತಾಶನದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಗಳು ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ—(ಈ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿತು).

Verse 3

जीर्णकंथान्वितो देवि मलवान्धूलिधूसरः

ಹೇ ದೇವಿ, ಅವನು ಜೀರ್ಣ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಮಲಿನನಾಗಿ, ಧೂಳಿನಿಂದ ಧೂಸರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು.

Verse 4

अथ ते ब्राह्मणाः क्रुद्धा दृष्ट्वा तं जाल्मरूपिणम् । कपालधारिणं सर्वे धिक्छब्दैस्तं जगर्हिरे

ಆಗ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕೋಪಗೊಂಡು, ಆ ಜಾಲ್ಮರೂಪಿಯನ್ನೂ ಕಪಾಲಧಾರಿಯನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಎಲ್ಲರೂ ‘ಧಿಕ್ ಧಿಕ್’ ಎಂಬ ನಿಂದಾಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಗರ್ಹಿಸಿದರು.

Verse 5

असकृत्पापपापेति गच्छगच्छ नराधम । यज्ञवेदिर्न चार्हा हि मानुषास्थिधरस्य ते

ಅವರು ಮರುಮರು ಕೂಗಿದರು— “ಪಾಪ! ಪಾಪ! ಹೋಗು, ಹೋಗು, ಓ ನರಾಧಮಾ! ಮಾನವ ಅಸ್ಥಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ನಿನಗೆ ಈ ಯಜ್ಞವೇದಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅಯೋಗ್ಯ.”

Verse 6

अथ प्रहस्य भगवान्यज्ञवेद्यां सुरेश्वरि । क्षिप्त्वा कपालं नष्टोऽसौ न स ज्ञातो मनीषिभिः

ಆಮೇಲೆ, ಓ ಸುರೇಶ್ವರಿ, ಭಗವಾನ್ ನಗುತ್ತಾ ಯಜ್ಞವೇದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಪಾಲಪಾತ್ರವನ್ನು ಎಸೆದು, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅಂತರಧಾನರಾದರು; ಮನುಷ್ಯಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೂ ಅವರು ಎಲ್ಲಿ ಹೋದರು ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ।

Verse 7

तस्मिन्नष्टे कपालं तत्क्षिप्तं मंडपबाह्यतः । अथान्यत्तत्र संजातं तद्रूपं च वरानने

ಅವರು ಅಂತರಧಾನರಾದ ಕೂಡಲೆ ಎಸೆದ ಆ ಕಪಾಲವು ಮಂಡಪದ ಹೊರಗೆ ಬಿದ್ದಿತು. ನಂತರ, ಓ ವರಾನನೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅದೇ ರೂಪದ ಮತ್ತೊಂದು ಕಪಾಲವು ಮತ್ತೆ ಉದ್ಭವಿಸಿತು।

Verse 8

क्षिप्तंक्षिप्तं पुनस्तत्र जायते च महीतले । एवं शतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च

ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ಎಸೆದರೂ, ಅಷ್ಟೇ ಬಾರಿ ಅದು ಅಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ, ದಶಸಹಸ್ರಗಳೂ, ಕೋಟಿಗಳಷ್ಟು ಬಾರಿ ಇದು ನಡೆಯಿತು।

Verse 9

तत्र क्षिप्तानि जातानि ततस्ते विस्मयान्विताः । अथोचुर्मुनयः सर्वे निर्विण्णाश्चास्य चेष्टितम्

ಅಲ್ಲಿ ಎಸೆದದ್ದೆಲ್ಲವೂ ಮರುಮರು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವರು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದರು. ನಂತರ ಅವನ ಅತಿಶಯ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗದೆ ಬೇಸತ್ತು, ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು।

Verse 10

कोऽन्यो देवान्महादेवाद्गंगाक्षालितशेखरात् । समर्थ ईदृशं कर्त्तुमस्मिन्यज्ञे विशेषतः

ಗಂಗಾಜಲದಿಂದ ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಶಿಖರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾದೇವನ ಹೊರತು ದೇವರಲ್ಲಿ ಮತ್ತಾರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥರು?

Verse 11

ततस्ते वि विधैः स्तोत्रैः स्तुवंतो वृषभध्वजम् । होमं चक्रुर्मुहुर्वह्नौ मंत्रैस्तैः शतरुद्रियैः

ನಂತರ ಅವರು ವಿವಿಧ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ವೃಷಭಧ್ವಜನಾದ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಆ ಶತರುದ್ರೀಯ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಮರು ಹೋಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.

Verse 12

ततः प्रत्यक्षतां प्राप्तस्तेषां देवो महेश्वरः । ततस्ते विविधैः स्तोत्रैस्तुष्टुवुः शूलपाणिनम् । वेदोक्तमंत्रैर्विविधैः पुराणोक्तैस्तथैव च

ಆಮೇಲೆ ಅವರ ದೇವನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನು ಪ್ರತ്യക്ഷನಾದನು. ನಂತರ ಅವರು ಶೂಲಪಾಣಿಯನ್ನು ವಿವಿಧ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದರು—ವೇದೋಕ್ತ ನಾನಾ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದಲೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಪುರಾಣೋಕ್ತ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದಲೂ.

Verse 13

ऋषय ऊचुः । ॐ नमो मूलप्रकृतये अजिताय महात्मने । अनावृताय देवाय निःस्पृहाय नमोनमः

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಓಂ, ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿಗೆ, ಅಜಿತನಾದ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಆವರಣರಹಿತ, ನಿಃಸ್ಪೃಹ ದೇವನಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 14

नम आद्याय बीजाय आर्षेयाय प्रवर्त्तिने । अनंतराय चैकाय अव्यक्ताय नमोनमः

ಆದ್ಯನಿಗೆ, ಸರ್ವಬೀಜಕ್ಕೆ, ಆರ್ಷೇಯನಾದ ಪ್ರವર્તಕನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಅನಂತರ, ಏಕ, ಅವ್ಯಕ್ತನಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 15

नानाविचित्रभुजगांगदभूषणाय सर्वेश्वराय विरजाय नमो वराय । विश्वात्मने परमकारणकारणाय फुल्लारविंदविपुलायतलोचनाय

ನಾನಾವಿಧ ವಿಚಿತ್ರ ಸರ್ಪ-ಅಂಗದಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾದ, ಸರ್ವೇಶ್ವರನಾದ, ನಿರ್ಮಲನಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ವಿಶ್ವಾತ್ಮನಾದ, ಕಾರಣಗಳಿಗೂ ಪರಮ ಕಾರಣನಾದ, ಪೂರ್ಣ ವಿಕಸಿತ ಕಮಲದಂತೆ ವಿಶಾಲ ನೇತ್ರಗಳಿರುವವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ.

Verse 16

अदृश्यमव्यक्तमनादिमव्ययं यदक्षरं ब्रह्म वदंति सर्वगम् । निशाम्य यं मृत्युमुखात्प्रमुच्यते तमादिदेवं शरणं प्रपद्ये

ಅದೃಶ್ಯನಾದ, ಅವ್ಯಕ್ತನಾದ, ಅನಾದಿಯಾದ, ಅವ್ಯಯನಾದ—ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಅಕ್ಷರ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ಹೇಳುವ—ಆ ಆದಿದೇವನ ಶರಣನ್ನು ನಾನು ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ. ಅವನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಮುಖದಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 17

एवं स्तुतस्तदा सर्वैरृषिभिर्गतकल्मषैः । ततस्तुष्टो महादेवस्तेषां प्रत्यक्षतां गतः । अब्रवीत्तानृषीन्देवो वृणुध्वं वरमुत्तमम्

ಈ ರೀತಿ ಕಲ್ಮಷರಹಿತರಾದ ಎಲ್ಲ ಋಷಿಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಾದೇವನು ತೃಪ್ತನಾಗಿ ಅವರ ಮುಂದೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ಆಗ ದೇವನು ಆ ಋಷಿಗಳಿಗೆ—“ಉತ್ತಮ ವರವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಿರಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

Verse 18

ब्राह्मणा ऊचुः । यदि तुष्टोऽसि नो देव स्थानेऽस्मिन्निरतो भव । असंख्यातानि यस्माच्च कपालानि सुरेश्वर

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಳಿದರು—“ಹೇ ದೇವಾ! ನೀನು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದರೆ, ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ನಿರತನಾಗಿ ಇರು. ಏಕೆಂದರೆ, ಹೇ ಸುರೇಶ್ವರ, ಇಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕಪಾಲಗಳಿವೆ.”

Verse 19

पुनः पुनः प्रवृत्तानि व्यपनीतान्यपि प्रभो । अस्मिन्नसंशयं स्थाने कपालेश्वरनामभृत्

ಹೇ ಪ್ರಭೋ! ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೂ ಅವು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೀನು ‘ಕಪಾಲೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು ಧರಿಸು.

Verse 20

स्वयं तु लिंगं देवेश तिष्ठेन्मन्वंतरांतरम् । कपालेश्वरनाम्ना त्वमस्मिन्स्थाने स्थितिं कुरु

ಹೇ ದೇವೇಶ್ವರನೇ! ನಿನ್ನ ಸ್ವಯಂಭೂ ಲಿಂಗವು ಮನ್ವಂತರಾಂತರಗಳವರೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲಿ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ‘ಕಪಾಲೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ನೀನು ನಿತ್ಯಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸು.

Verse 21

येत्र त्वां पूजयिष्यंति धूपमाल्यानुलेपनैः । तेषां तु परमं स्थानं यद्देवैरपि दुर्लभम्

ಇಲ್ಲಿ ಧೂಪ, ಮಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಅನುಲೇಪನಗಳಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವರು, ದೇವರಿಗೂ ದುರ್ಲಭವಾದ ಆ ಪರಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 22

बाढमित्येवमुक्त्वाऽसौ स्थित स्तत्रमहेश्वरः । पुनः प्रवर्तितो यज्ञो निशानाथस्य भामिनि

“ಬಾಢಮ್” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನಿಂತನು. ನಂತರ, ಹೇ ಭಾಮಿನಿ, ನಿಶಾನಾಥನ ಯಜ್ಞವು ಪುನಃ ಪ್ರವರ್ತಿತವಾಯಿತು.

Verse 23

तस्मिन्दृष्टे लभेन्मर्त्यो वाजिमेधफलं प्रिये । मुच्यते पातकैः सर्वैः पूर्व जन्मार्ज्जितैरपि

ಹೇ ಪ್ರಿಯೆ! ಅವನ ದರ್ಶನ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಪೂರ್ವಜನ್ಮಾರ್ಜಿತವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 24

इदं माहात्म्यमखिलमभूत्स्वायंभुवांतरे । वैवस्वते पुनश्चान्यद्दक्षयज्ञविनाशकृत्

ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವು ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು; ಮತ್ತು ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಂಗ ಸಂಭವಿಸಿತು—ಅದು ದಕ್ಷಯಜ್ಞವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದು.

Verse 25

कपालीति महेशानो दक्षेणोक्तः पुरा हरः । तेन यज्ञस्य विध्वंसं कपाली तमथाकरोत् । कपालेश्वरनामेति स्थितोस्मिन्मानवान्तरे

ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷನು ಮಹೇಶಾನ ಹರನನ್ನು “ಕಪಾಲೀ” ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಿದನು. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಕಪಾಲೀ ಆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿಧ್ವಂಸಮಾಡಿದನು. ಈ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಆತನು ಇಲ್ಲಿ “ಕಪಾಲೇಶ್ವರ” ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 26

अथास्य नाम देवस्य सूर्य सावर्णिकेंऽतरे । भविष्यति वरारोहे नाम तत्त्वेश्वरेति च

ಮತ್ತೆ, ಹೇ ವರಾರೋಹೆ ದೇವಿ, ಸೂರ್ಯ-ಸಾವರ್ಣಿಕ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವರ ನಾಮ “ತತ್ತ್ವೇಶ್ವರ” ಎಂದೂ ಆಗುವುದು.

Verse 27

जाल्मरूपधरो भूत्वा शंकरस्तत्र चागतः

ಜಾಲ್ಮ (ವೇಷಧಾರಿ/ನೀಚ) ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಶಂಕರನು ಅಲ್ಲಿಗೂ ಬಂದನು.

Verse 103

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मध्ययात्रायां कपालेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्यधिकशततमोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿ-ಸಾಹಸ್ರಿ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ, ಸಪ್ತಮ ಪ್ರಭಾಸಖಂಡದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ (ಮಧ್ಯಯಾತ್ರೆ) ಯಲ್ಲಿ “ಕಪಾಲೇಶ್ವರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನ” ಎಂಬ ನೂರಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.