Tirtha Mahatmya
Tirtha Mahatmya
This section is oriented to sacred-place glorification (māhātmya) and locates the episode in the Ānarta region (आनर्तविषय), described as a hermitage-forest landscape populated by ascetics and marked by a distinctive ethic of non-hostility among animals—an idealized purāṇic ecology used to frame ritual authority, transgression, and restoration.
Adhyayas in Tirtha Mahatmya
279 chapters to explore.
Adhyaya 1
हाटकेश्वरलिङ्गप्रतिष्ठा — Establishment of the Hāṭakeśvara Liṅga
അധ്യായം 1-ൽ ഋഷികൾ ചോദിക്കുന്നു—മറ്റു ദേവരൂപങ്ങളെക്കാൾ ശിവലിംഗത്തിന് പ്രത്യേക പൂജ എന്തുകൊണ്ട്? സൂതൻ ആനർത്തവനത്തിലെ സംഭവകഥ പറയുന്നു—സതീവിയോഗദുഃഖത്തിൽ വ്യാകുലനായ ത്രിപുരാന്തക ശിവൻ ദിഗംബരനായി, കപാലപാത്രം ധരിച്ചു ഭിക്ഷ തേടി തപോവനത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട ആശ്രമസ്ത്രീകൾ മോഹിതരായി നിത്യകർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; പുരുഷ തപസ്വികൾ ഇതിനെ ആശ്രമധർമ്മലംഘനമായി കരുതി ശിവനെ ശപിക്കുന്നു; ഫലമായി ലിംഗം ഭൂമിയിൽ പതിക്കുന്നു. പതിച്ച ലിംഗം ഭൂമിയെ ഭേദിച്ച് പാതാളത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങുന്നു; ത്രിലോകങ്ങളിലും കുലുക്കം, ഉത്പാതങ്ങൾ, അശുഭലക്ഷണങ്ങൾ വ്യാപിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ ബ്രഹ്മാവിനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവ് കാരണം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവരെ ശിവന്റെ അടുക്കൽ നയിക്കുന്നു. ശിവൻ—ദേവന്മാരും ദ്വിജസമൂഹവും പരിശ്രമത്തോടെ ലിംഗപൂജ ചെയ്താൽ മാത്രമേ ഞാൻ അത് പുനഃസ്ഥാപിക്കൂ—എന്ന് പറയുന്നു. ദേവന്മാർ സതി ഹിമാലയപുത്രിയായി ഗൗരിയായി പുനർജന്മം എടുക്കുമെന്ന് ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് പാതാളത്തിൽ ലിംഗപൂജ ചെയ്യുന്നു; വിഷ്ണുവും മറ്റ് ദേവന്മാരും പിന്തുടരുന്നു. പ്രസന്നനായ ശിവൻ വരം നൽകി ലിംഗം പുനഃപ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവ് സ്വർണ്ണലിംഗം നിർമ്മിച്ച് സ്ഥാപിക്കുന്നു, അത് പാതാളത്തിൽ ‘ഹാടകേശ്വര’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാകുന്നു. അവസാനം—ശ്രദ്ധയോടെ നിത്യമായി സ്പർശം, ദർശനം, സ്തോത്രം എന്നിവയോടെ ലിംഗപൂജ ചെയ്യുന്നത് മഹത്തത്ത്വങ്ങളുടെ സമഗ്രാരാധനയും ശുഭമായ ആത്മീയഫലദായകവുമാണെന്ന് ഉപദേശം നൽകുന്നു.
Adhyaya 2
त्रिशङ्कु-तत्त्वप्रश्नः तथा तीर्थस्नान-प्रभावः (Triśaṅku’s Inquiry and the Efficacy of Tīrtha Bathing)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ ഒരു മഹാതീർത്ഥത്തിന്റെ അത്ഭുത സംഭവത്തെ വിവരിക്കുന്നു. ഒരു ലിംഗം പിഴുതുപോയപ്പോൾ അതേ വഴിയിലൂടെ പാതാളത്തിൽ നിന്ന് ജാഹ്നവി (ഗംഗ) ജലം ഉദ്ഭവിച്ചു; അത് സർവ്വപാവനവും ആഗ്രഹസിദ്ധികരവും എന്നു തീർത്ഥമാഹാത്മ്യമായി പുകഴ്ത്തപ്പെടുന്നു. ആ സ്ഥലത്ത് സ്നാനം ചെയ്തതോടെ ചാണ്ഡാലാവസ്ഥയിൽ പതിച്ചിരുന്ന ത്രിശങ്കു വീണ്ടും രാജോചിതമായ ദേഹം പ്രാപിച്ചു—ഇത് ലോകവിസ്മയകരമായ കഥയാണ്. ത്രിശങ്കുവിന്റെ പതനകാരണം വിശദമായി അറിയാൻ ഋഷിമാർ അപേക്ഷിക്കുന്നു. സൂതൻ പുരാതന പവിത്രാഖ്യാനം പറയാമെന്ന് സമ്മതിച്ച് ത്രിശങ്കുവിന്റെ വംശവും ഗുണങ്ങളും ചുരുക്കത്തിൽ പറയുന്നു—സൂര്യവംശജന്മം, വസിഷ്ഠശിഷ്യത്വം, അഗ്നിഷ്ടോമാദി യാഗങ്ങളുടെ നിരന്തരാനുഷ്ഠാനം, പൂർണ്ണ ദക്ഷിണ, പ്രത്യേകിച്ച് യോഗ്യരും ദീനരുമായ ബ്രാഹ്മണർക്കുള്ള മഹാദാനം, വ്രതപാലനം, ശരണാഗതരക്ഷണം, ക്രമബദ്ധമായ രാജഭരണം. തുടർന്ന് രാജസഭയിൽ ത്രിശങ്കു തന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ ദേഹത്തോടെയേ സ്വർഗ്ഗഗമനം സാധ്യമാക്കുന്ന യാഗം നടത്തണമെന്ന് വസിഷ്ഠനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു. വസിഷ്ഠൻ അത് അസാധ്യം എന്നു നിരസിച്ച്, സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തി കർമഫലമായി ദേഹാന്തരത്തിനു ശേഷമാണെന്ന് പറയുന്നു; ദേഹസഹിത സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിന് ഉദാഹരണം ഉണ്ടോ എന്നും ചോദിക്കുന്നു. ത്രിശങ്കു മുനിശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച് വീണ്ടും പിടിച്ചുനിൽക്കുകയും, ഇല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു ഋത്വിജനെ തേടുമെന്നു ഭീഷണിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു; വസിഷ്ഠൻ ചിരിച്ച് ‘ഇഷ്ടം പോലെ ചെയ്യുക’ എന്നു അനുവദിക്കുന്നു.
Adhyaya 3
Triśaṅku’s Curse, Social Degradation, and Renunciation (त्रिशङ्कु-शापः अन्त्यजत्वं च वनप्रवेशः)
സൂതൻ വിവരിക്കുന്നു—രാജാവ് മുമ്പ് വസിഷ്ഠനെ സമീപിച്ചതിന് ശേഷം, വസിഷ്ഠപുത്രന്മാരുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു ശരീരത്തോടെയേ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം നേടാൻ യജ്ഞസഹായം അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഋഷികൾ അത് അനുചിതമെന്ന് നിരസിക്കുന്നു. രാജാവ് മറ്റൊരു ഋത്വിജനെ നിയോഗിക്കുമെന്ന് ഭീഷണിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, അവർ കഠിനവചനങ്ങളോടെ ശപിച്ച് അവനെ അന്ത്യജൻ/ചാണ്ഡാലൻ ആക്കുന്നു. ശാപഫലമായി ദേഹത്തിൽ വികൃതലക്ഷണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; സമൂഹം അവനെ അപമാനിച്ച് ബഹിഷ്കരിക്കുകയും പീഡിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വംശധർമ്മം തകർന്നതിൽ രാജാവ് വിലപിക്കുന്നു; കുടുംബത്തെയും ആശ്രിതരെയും നേരിടാൻ ഭയപ്പെടുന്നു; തന്റെ മഹത്ത്വാകാംക്ഷയുടെ ദുഷ്ഫലങ്ങൾ ചിന്തിച്ച് ആത്മനാശം വരെ ആലോചിക്കുന്നു. രാത്രിയിൽ അവൻ ശൂന്യമായ നഗരവാതിലിലേക്ക് മടങ്ങി മകനെയും മന്ത്രിമാരെയും വിളിച്ച് ശാപവൃത്താന്തം പറയുന്നു. സഭ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, ഋഷികളുടെ കാഠിന്യം വിമർശിക്കുകയും രാജാവിന്റെ വിധി പങ്കിടാമെന്ന് പറയുകയും ചെയ്യുന്നു. ത്രിശങ്കു ജ്യേഷ്ഠപുത്രൻ ഹരിശ്ചന്ദ്രനെ അവകാശിയായി നിശ്ചയിച്ച്, ശരീരസഹിത സ്വർഗ്ഗാരോഹണമോ മരണമോ—ഇവയിൽ ഒന്നിനെ നേടുമെന്ന ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെടുന്നു; മന്ത്രിമാർ ശംഖ‑ഭേരി മംഗളധ്വനിയോടെ ഹരിശ്ചന്ദ്രനെ രാജസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 4
त्रिशङ्कु-विश्वामित्र-तीर्थयात्रा तथा हाटकेश्वरशुद्धिः (Triśaṅku and Viśvāmitra: Pilgrimage Circuit and Purification at Hāṭakeśvara)
സൂതൻ പറയുന്നു—വസിഷ്ഠപുത്രന്മാരുടെ ശാപം മൂലം ത്രിശങ്കു ചാണ്ഡാലാവസ്ഥയിൽ പതിച്ചപ്പോൾ, ‘വിശ്വാമിത്രനേയാണ് എന്റെ ഏക ശരണം’ എന്നു അവൻ നിശ്ചയിച്ചു. അവൻ കുരുക്ഷേത്രത്തിലെത്തി നദീതീരത്തെ വിശ്വാമിത്രാശ്രമം കണ്ടു; ദേഹചിഹ്നങ്ങൾ കണ്ട ശിഷ്യർ തിരിച്ചറിയാതെ ശാസിച്ചു. തുടർന്ന് ത്രിശങ്കു സ്വപരിചയം നൽകി സംഭവവിവരം പറഞ്ഞു—ദേഹസഹിത സ്വർഗ്ഗാരോഹണം സാധ്യമാക്കുന്ന യാഗം അപേക്ഷിച്ചതിന് നിരാകരണം, ഉപേക്ഷണം, പിന്നെ ശാപം. വസിഷ്ഠവംശത്തോടുള്ള മത്സരസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിശ്വാമിത്രൻ അവനെ ശുദ്ധീകരിച്ച് വീണ്ടും വൈദികാധികാരം ലഭ്യമാക്കാൻ തീർത്ഥയാത്ര പരിഹാരമായി വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. കുരുക്ഷേത്രം, സരസ്വതി, പ്രഭാസം, നൈമിഷം, പുഷ്കരം, വാരാണസി, പ്രയാഗം, കേടാരം, ശ്രവണാ നദി, ചിത്രകൂടം, ഗോകർണം, ശാലിഗ്രാമം മുതലായ അനേകം തീർത്ഥങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചിട്ടും ത്രിശങ്കുവിന്റെ അശുദ്ധി നീങ്ങിയില്ല; ഒടുവിൽ അവർ അർബുദത്തിലെത്തി. അവിടെ മാർകണ്ഡേയൻ അനർത്തപ്രദേശത്ത് പാതാളബന്ധമുള്ളതും ജാഹ്നവീജലത്താൽ പവിത്രമായതുമായ ഹാടകേശ്വര ലിംഗത്തിലേക്കുള്ള വഴി കാണിച്ചു. ഭൂഗർഭപഥത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ത്രിശങ്കു വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്ത് ഹാടകേശ്വര ദർശനത്തോടെ ചാണ്ഡാലത്വത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി വീണ്ടും ദീപ്തിമാനായി. തുടർന്ന് വിശ്വാമിത്രൻ യുക്തമായ ദക്ഷിണയോടെ യാഗം ചെയ്യാൻ ഉപദേശിക്കുകയും, ദേഹസഹിത സ്വർഗ്ഗാരോഹണയാഗം അംഗീകരിക്കണമെന്നു ബ്രഹ്മാവിനോട് അപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു; ബ്രഹ്മാവ് സിദ്ധാന്തം അറിയിച്ചു—അതേ ദേഹത്തോടെ യാഗബലത്തിൽ സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തിയില്ല, വൈദികവിധിയിൽ സാധാരണ നിയമം ദേഹത്യാഗമാണെന്ന്.
Adhyaya 5
Triśaṅku’s Dīrghasatra under Viśvāmitra: Ritual Authority, Public Yajña, and the Quest for Svarga
സൂതൻ പറയുന്നു—ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനങ്ങളാൽ പ്രേരിതനായ മഹാതപസ്വി വിശ്വാമിത്രൻ തന്റെ തപോബലത്തിന്റെ മഹിമ തെളിയിക്കാൻ ത്രിശങ്കുവിനായി ശാസ്ത്രവിധിപൂർവ്വം വൈദിക യജ്ഞം, ദീർഘസത്രം നടത്താൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. ശുഭമായ വനപ്രദേശത്ത് യജ്ഞവാടം നിർമ്മിച്ച് അധ്വര്യു, ഹോതൃ, ബ്രഹ്മാ, ഉദ്ഗാതൃ എന്നിവരടക്കം അനേകം ഋത്വിജന്മാരെയും സഹവിദഗ്ധരെയും നിയോഗിച്ചു; ഇതിലൂടെ കർമത്തിന്റെ ഔപചാരിക പൂർണ്ണത തെളിഞ്ഞു. യജ്ഞം മഹത്തായ പൊതുഉത്സവമായി—പണ്ഡിത ബ്രാഹ്മണർ, തർക്കജ്ഞർ, ഗൃഹസ്ഥർ, ദരിദ്രർ, കലാകാരന്മാർ വരെ എത്തി; ദാനവിതരണത്തിന്റെയും വിരുന്നിന്റെയും ഘോഷങ്ങൾ തുടർച്ചയായി മുഴങ്ങി. ധാന്യത്തിന്റെ ‘പർവതങ്ങൾ’, സ്വർണം-വെള്ളി-രത്നസമൃദ്ധി, എണ്ണമറ്റ പശു-അശ്വ-ഗജങ്ങൾ ദാനത്തിനായി ഒരുക്കിയിരുന്നതായി വർണ്ണിക്കുന്നു. എന്നാൽ ദേവന്മാർ നേരിട്ട് ഹവിസ് സ്വീകരിച്ചില്ല; ദേവമുഖനായ അഗ്നി മാത്രമാണ് ആഹുതികൾ സ്വീകരിച്ചത്. പന്ത്രണ്ടു വർഷം സത്രം നടന്നിട്ടും ത്രിശങ്കുവിന്റെ അഭിലഷിതഫലം സിദ്ധമായില്ല. അവഭൃതസ്നാനത്തിനു ശേഷം യഥോചിത ദക്ഷിണ നൽകി ഋത്വിജരെ സന്തോഷിപ്പിച്ച്, ത്രിശങ്കു ലജ്ജയോടെയും ഭക്തിയോടെയും വിശ്വാമിത്രനോട് നന്ദി പറഞ്ഞു—തന്റെ മാനമടങ്ങി, ചണ്ഡാലാവസ്ഥ നീങ്ങി എന്നു അറിയിച്ചു; എങ്കിലും ദേഹസഹിത സ്വർഗാരോഹണം സാധിക്കാത്തതിൽ ദുഃഖിച്ചു. ജനഹാസ്യവും ‘യജ്ഞം മാത്രം കൊണ്ട് ദേഹസഹിത സ്വർഗം ലഭ്യമല്ല’ എന്ന വസിഷ്ഠവചനത്തിന്റെ സത്യതയും ഭയന്ന്, രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് വനത്തിലേക്ക് പോയി തപസ്സിൽ ഏർപ്പെടാൻ അവൻ തീരുമാനിക്കുന്നു—അധ്യായം യജ്ഞമാർഗത്തിൽ നിന്ന് തപോമാർഗത്തിലേക്കുള്ള ഉപദേശപരമായ തിരിവ് കാണിക്കുന്നു।
Adhyaya 6
Viśvāmitra’s Hymn to Śiva and the Resolve to Create a New Sṛṣṭi (Triśaṅku Episode)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതന്റെ വിവരണത്തിനുള്ളിൽ രാജർഷി-സംവാദം തുടരുന്നു. ത്രിശങ്കുവിന്റെ അവസ്ഥ കേട്ട വിശ്വാമിത്രൻ രാജാവിനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, അതേ ദേഹത്തോടെയേ സ്വർഗത്തിലേക്ക് നയിക്കാമെന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ അസാധാരണമായ സംകല്പശക്തിയുടെ മഹത്വവും യജ്ഞാധികാരത്തെച്ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കവും വ്യക്തമാകുന്നു. തുടർന്ന് വിശ്വാമിത്രൻ ദേവലോകത്തിന്റെ സ്ഥാപിത ക്രമത്തെ വെല്ലുവിളിച്ച്, തന്റെ തപോബലത്തോടെ സ്വന്തമായി പുതിയ സൃഷ്ടി ആരംഭിക്കാമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഈ വഴിത്തിരിവിൽ കഥ ഭക്തിതത്ത്വത്തിലേക്ക് മാറുന്നു. വിശ്വാമിത്രൻ ശിവനെ (ശങ്കരൻ, ശശിശേഖരൻ) സമീപിച്ച് വിധിപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു സ്തോത്രം പാരായണം ചെയ്യുന്നു; അതിൽ ശിവൻ അനേകം ദേവതാരൂപങ്ങളായും വിശ്വപ്രവർത്തനങ്ങളായും ഒരേ പരമതത്ത്വമായി പുരാണസമന്വയത്തോടെ പ്രതിപാദിക്കപ്പെടുന്നു. ശിവൻ പ്രസന്നനായി വരം നൽകുന്നു; വിശ്വാമിത്രൻ ശിവകൃപയാൽ “സൃഷ്ടിമാഹാത്മ്യം” (സൃഷ്ടിയുടെ സാമർത്ഥ്യം/ജ്ഞാനം) അപേക്ഷിക്കുന്നു. ശിവൻ അത് ദാനം ചെയ്ത് അപ്രത്യക്ഷനാകുന്നു; വിശ്വാമിത്രൻ സമാധിയിൽ നിലകൊണ്ട് മത്സരഭാവത്തോടെ ചതുര്വിധ സൃഷ്ടി രൂപപ്പെടുത്താൻ പ്രവൃത്തനമാരംഭിക്കുന്നു—ഭക്തി, ശക്തി, ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ പരീക്ഷണം എന്നിവ തീർത്ഥകഥയുടെ ചട്ടക്കൂടിൽ ഒന്നിക്കുന്നു.
Adhyaya 7
Viśvāmitra’s Secondary Creation and the Resolution of Triśaṅku’s Ascent (विश्वामित्र-सृष्टि तथा त्रिशङ्कु-प्रकरण)
സൂതൻ വിവരിക്കുന്നു—വിശ്വാമിത്രൻ ഘോരതപസ്സും ദൃഢധ്യാനസങ്കൽപ്പവും കൊണ്ട് ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ‘യുഗ്മ സന്ധ്യ’ (ഇരട്ട സന്ധ്യ) സൃഷ്ടിച്ചു; അത് ഇന്നും ദൃശ്യമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് ദേവഗണങ്ങൾ, ആകാശചരർ, നക്ഷത്ര-ഗ്രഹങ്ങൾ, മനുഷ്യർ, നാഗങ്ങൾ, രാക്ഷസർ, വൃക്ഷവനസ്പതികൾ, അതുപോലെ സപ്തർഷികളും ധ്രുവനും വരെ—എല്ലാം സമാന്തരമായി മറ്റൊരു സൃഷ്ടിയായി ഉത്പാദിപ്പിച്ചു. ഫലമായി രണ്ട് സൂര്യന്മാർ, രണ്ട് നിശാപതികൾ, ഇരട്ട ഗ്രഹ-നക്ഷത്രമണ്ഡലങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; മത്സരിക്കുന്ന രണ്ട് ഖഗോളക്രമങ്ങൾ ലോകങ്ങളിൽ വലിയ ആശയക്കുഴപ്പം സൃഷ്ടിച്ചു. ഇന്ദ്രൻ (ശക്രൻ) ഭീതിയോടെ ദേവന്മാരോടൊപ്പം പദ്മാസന ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിച്ച്, വേദശൈലിയിലുള്ള സ്തോത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു—ഈ പുതിയ സൃഷ്ടി പഴയ ലോകക്രമത്തെ മൂടുന്നതിന് മുമ്പ് ഇടപെടണമെന്നു അപേക്ഷിച്ചു. ബ്രഹ്മാവ് വിശ്വാമിത്രനോട് സൃഷ്ടി നിർത്താൻ ഉപദേശിച്ചു, ദേവന്മാരുടെ നാശം സംഭവിക്കാതിരിക്കാനായി. വിശ്വാമിത്രൻ നിബന്ധന വെച്ചു—ത്രിശങ്കു തന്റെ നിലവിലെ ദേഹത്തോടെയേ ദിവ്യലോകം പ്രാപിക്കണം. ബ്രഹ്മാവ് സമ്മതിച്ച് ത്രിശങ്കുവിനെ ബ്രഹ്മലോകം/ത്രിവിഷ്ടപത്തിലേക്ക് നയിച്ചു; വിശ്വാമിത്രന്റെ അപൂർവകൃത്യം പ്രശംസിച്ചെങ്കിലും ഒരു പരിധി അറിയിച്ചു—സൃഷ്ടിച്ച ക്രമം സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കും, പക്ഷേ യജ്ഞാദി കർമങ്ങൾക്ക് അർഹമാകില്ല. അവസാനം ബ്രഹ്മാവ് ത്രിശങ്കുവിനൊപ്പം പുറപ്പെടുകയും വിശ്വാമിത്രൻ തപോസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്നു.
Adhyaya 8
Hāṭakeśvara-māhātmya and the Nāga-bila: Indra’s Purification Narrative (हाटकेश्वर-माहात्म्य)
സൂതൻ ത്രിലോകപ്രസിദ്ധമായ ഒരു തീർത്ഥത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം വിവരിക്കുന്നു; വിശ്വാമിത്രന്റെ പരിശ്രമത്തിലൂടെ ത്രിശങ്കുവിന്റെ അത്ഭുതാരോഹണവുമായി അത് ബന്ധപ്പെട്ടു നിൽക്കുന്നു. ആ സ്ഥലത്ത് കലിദോഷം ബാധിക്കില്ല; ഗുരുപാപങ്ങളും അവിടെ ക്ഷയിക്കുന്നു എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതും അവിടെ ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്നതും ശിവലോകപ്രാപ്തിക്ക് കാരണമാകുന്നു; മൃഗങ്ങൾക്കുപോലും പുണ്യഫലം ലഭിക്കും എന്ന മഹിമയും പറയുന്നു. പിന്നീട് ജനങ്ങൾ ഒരേയൊരു കർമ്മത്തിൽ—സ്നാനവും ലിംഗഭക്തിയും—ആശ്രയിക്കുമ്പോൾ യജ്ഞതപസ്സുകൾ മുതലായ മറ്റ് ആചാരങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുന്നു. യജ്ഞഭാഗം നിലച്ചതിൽ ദേവന്മാർ ആശങ്കപ്പെടുന്നു; ഇന്ദ്രൻ ധൂളി വിതറി തീർത്ഥം തടയാൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന് വല്മീകം ‘നാഗ-ബില’യായി മാറി, അതിലൂടെ നാഗങ്ങൾ പാതാളവും ഭൂമിയും തമ്മിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. അനന്തരം വൃത്രനെ കപടമായി വധിച്ചതിനാൽ ഇന്ദ്രന് ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷം ലഭിക്കുന്നു; വൃത്രന്റെ തപസ്സ്, വരങ്ങൾ, ദേവസംഘർഷം എന്നിവയുടെ പശ്ചാത്തലവും വരുന്നു. ഇന്ദ്രൻ പല തീർത്ഥങ്ങൾ ചുറ്റിയിട്ടും ശുദ്ധിയാകുന്നില്ല; ദിവ്യവാണി അവനെ നാഗ-ബില മാർഗ്ഗം പാതാളത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. അവിടെ പാതാളഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഹാടകേശ്വരനെ പൂജിച്ച ഉടൻ അവൻ ശുദ്ധിയും തേജസ്സും വീണ്ടെടുക്കുന്നു. അവസാനം നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത പ്രവേശനം തടയാൻ ആ വഴിയെ വീണ്ടും അടയ്ക്കണമെന്ന് ഉപദേശം, ഭക്തിയോടെ പാരായണം-ശ്രവണം ചെയ്യുന്നവർക്ക് പരമഫലം എന്ന ഫലശ്രുതിയും പറയുന്നു.
Adhyaya 9
Nāga-bila-pūraṇa and Raktaśṛṅga-sthāpanā at Hāṭakeśvara-kṣetra (नागबिलपूरणं रक्तशृङ्गस्थापनं च)
ഈ അധ്യായം ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിലെ ഭയങ്കരമായ ഭൂഗർഭപാതയായ ‘മഹാ നാഗബിലം’ എങ്ങനെ അടച്ചുപൂട്ടി പിന്നീട് പുണ്യസ്ഥാനമാക്കി എന്ന സ്ഥലമാഹാത്മ്യം പറയുന്നു. സൂതൻ പറയുന്നു—ഇന്ദ്രൻ സംവർതകവായുവിനോട് കുഴി പൊടികൊണ്ട് നിറയ്ക്കാൻ കല്പിച്ചു; എന്നാൽ വായു നിരസിച്ച്, മുൻപ് ലിംഗം മൂടിയതിന്റെ ഫലമായി ശാപം ലഭിച്ച് മിശ്രഗന്ധവാഹകനായി മാറിയതും, ത്രിപുരാരി ശിവഭയത്താൽ വീണ്ടും അത്തരം പ്രവൃത്തി ചെയ്യാൻ കഴിയില്ലെന്നും അറിയിച്ചു. ഇന്ദ്രൻ ആലോചനയിൽ ആയപ്പോൾ ദേവേജ്യൻ (ബൃഹസ്പതി) ഹിമാലയന്റെ മൂന്നു പുത്രന്മാരെ ആശ്രയിച്ച പരിഹാരം പറഞ്ഞു—മൈനാകൻ (സമുദ്രത്തിൽ മറഞ്ഞവൻ), നന്ദിവർധനൻ (വസിഷ്ഠാശ്രമത്തിനടുത്തുള്ള അപൂർണ്ണ വിള്ളലുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവൻ), രക്തശൃംഗൻ (ലഭ്യൻ); ഇവരിൽ നാഗബിലം ഉറപ്പായി മുദ്രവയ്ക്കാൻ കഴിയുന്നത് രക്തശൃംഗനേ മാത്രമെന്ന് നിശ്ചയിച്ചു. ഇന്ദ്രൻ ഹിമാലയനോട് അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, മനുഷ്യലോകത്തിന്റെ കഠിനതയും അധർമ്മവ്യാപ്തിയും, കൂടാതെ ഇന്ദ്രൻ തന്നെ തന്റെ ചിറകുകൾ മുറിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയും കാരണം രക്തശൃംഗൻ പോകാൻ വിസമ്മതിച്ചു. ഇന്ദ്രൻ അവനെ നിർബന്ധിച്ച്—അവിടെ വൃക്ഷങ്ങൾ, തീർത്ഥങ്ങൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഋഷികളുടെ ആശ്രമങ്ങൾ ഉയരും; പാപികളും രക്തശൃംഗന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ശുദ്ധരാകും എന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് രക്തശൃംഗനെ നാഗബിലത്തിൽ മൂക്കുവരെയായി മുങ്ങിച്ച് സ്ഥാപിച്ചു; സസ്യലതകളും പക്ഷികളും അവനെ അലങ്കരിച്ചു. ഇന്ദ്രൻ വരങ്ങൾ നൽകി—ഭാവിയിൽ ഒരു രാജാവ് അവന്റെ ശിരസ്സിൽ ബ്രാഹ്മണഹിതാർത്ഥം നഗരം സ്ഥാപിക്കും; ചൈത്ര കൃഷ്ണ ചതുര്ദശിയിൽ ഇന്ദ്രൻ ഹാടകേശ്വരനെ പൂജിക്കും; ശിവൻ ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഒരു ദിവസം അവിടെ വസിച്ച് ത്രിലോകപ്രശസ്തി നൽകും. അവസാനം, ആ അടച്ച സ്ഥലത്തിന്മേൽ തീർത്ഥങ്ങളും ദേവാലയങ്ങളും തപോവനങ്ങളും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉദ്ഭവിച്ചതായി പറയുന്നു.
Adhyaya 10
Śaṅkhatīrtha-prabhāvaḥ (The Efficacy of Śaṅkhatīrtha) — Chapter 10
സൂതൻ പറയുന്നു—ആനർത്തദേശത്തിലെ ചമത്കാരൻ എന്ന രാജാവ് ഒരിക്കൽ വേട്ടയ്ക്ക് പോയി. ഒരു വൃക്ഷത്തിൻ കീഴിൽ ശാന്തമായി തന്റെ കുഞ്ഞിന് പാലൂട്ടുന്ന മാൻപെണ്ണിനെ കണ്ടപ്പോൾ ആവേശത്തിൽ അമ്പെയ്ത്ത് അവളെ മുറിവേൽപ്പിച്ചു. മരണാസന്നയായ മാൻ രാജാവിനോട്—എന്റെ മരണത്തേക്കാൾ പാലിൽ ആശ്രിതമായ എന്റെ കുഞ്ഞിന്റെ അനാഥത്വമാണ് കൂടുതൽ ദുഃഖകരം എന്നു പറഞ്ഞു; കൂടാതെ ക്ഷത്രിയന്റെ വേട്ടധർമ്മത്തിലെ നിയന്ത്രണം വ്യക്തമാക്കി: സംഗമത്തിലിരിക്കുന്നതും, ഉറങ്ങുന്നതും, പാലൂട്ടുന്നതും/ഭക്ഷിക്കുന്നതും, ദുർബലവും, ജലാശ്രിതവുമായ ജീവിയെ കൊല്ലുന്നത് പാപം വരുത്തും. അതിനാൽ അവൾ ശപിച്ചു—രാജാവിന് ഉടൻ കുഷ്ഠസദൃശ രോഗം ബാധിക്കും എന്ന്. രാജാവ് രാജധർമ്മത്തിൽ വന്യജീവികളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും ഉൾപ്പെടുന്നു എന്നു വാദിച്ചു; മാൻ പൊതുസിദ്ധാന്തം അംഗീകരിച്ചാലും ഈ സംഭവത്തിൽ നിയമലംഘനവും അധർമ്മവും വ്യക്തമാണ് എന്നു ഉറപ്പിച്ചു. മാൻ മരിച്ച ഉടൻ രാജാവ് രോഗബാധിതനായി; അത് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് തപസ്സ്, ശിവപൂജ, സുഹൃത്ത്-ശത്രു സമഭാവം, തീർത്ഥയാത്ര എന്നിവ സ്വീകരിച്ചു. ഒടുവിൽ ബ്രാഹ്മണോപദേശപ്രകാരം ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധ ശംഖതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തതുമാത്രത്തിൽ രോഗമുക്തനായി ദീപ്തിമാനായി—ഈ അധ്യായം തീർത്ഥപ്രഭാവവും സംയമനീതിയും സ്ഥാപിക്കുന്നു।
Adhyaya 11
शंखतीर्थोत्पत्तिमाहात्म्य एवं चमत्कारभूपतिना ब्राह्मणेभ्यो नगरदानवर्णनम् (Origin and Glory of Śaṅkhatīrtha; the King Camatkāra’s Gift of a Town to Brahmins)
ഋഷിമാർ സൂതനോടു ചോദിച്ചു—രാജാവ് ചമത്കാരൻ കുഷ്ഠരോഗത്തിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ മോചിതനായി, അവനെ വഴിനടത്തിയ ബ്രാഹ്മണർ ആരായിരുന്നു, ശംഖതീർത്ഥം എവിടെയാണെന്നും അതിന്റെ മഹിമ എന്തെന്നും. സൂതൻ പറയുന്നു: രാജാവ് അനേകം തീർത്ഥങ്ങൾ ചുറ്റി, ഔഷധങ്ങളും മന്ത്രങ്ങളും അന്വേഷിച്ചെങ്കിലും പരിഹാരം ലഭിച്ചില്ല. അത്യന്തം പുണ്യപ്രദേശത്ത് കഠിനനിയമത്തോടെ വസിക്കുമ്പോൾ തീർത്ഥയാത്രിക ബ്രാഹ്മണരെ കണ്ടു; മനുഷ്യമായാലും ദൈവമായാലും രോഗനാശത്തിനുള്ള മാർഗം പറഞ്ഞുതരണമെന്നു അപേക്ഷിച്ചു. അവർ സമീപത്തെ ശംഖതീർത്ഥം സർവരോഗനാശകമാണെന്നും, പ്രത്യേകിച്ച് ചൈത്രമാസത്തിലെ ചതുര്ദശി നാൾ ചന്ദ്രൻ ചിത്രാ നക്ഷത്രത്തിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ ഉപവാസത്തോടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മഹാഫലം ലഭിക്കുമെന്നും പറഞ്ഞു. തീർത്ഥത്തിന്റെ ഉത്ഭവകഥയും അവർ പറഞ്ഞു—തപസ്വി സഹോദരന്മാരായ ലിഖിതനും ശംഖനും. ലിഖിതന്റെ ശൂന്യാശ്രമത്തിൽ നിന്ന് ശംഖൻ ഫലം എടുത്തതിന്റെ കുറ്റം താനേ ഏറ്റെടുത്തു; കോപത്തിൽ ലിഖിതൻ അവന്റെ കൈ മുറിച്ചു. ശംഖൻ ഘോരതപസ്സു ചെയ്തപ്പോൾ ശിവൻ പ്രത്യക്ഷനായി കൈകൾ പുനഃപ്രദാനം ചെയ്തു; ശംഖനാമത്തിൽ തീർത്ഥം സ്ഥാപിച്ച് സ്നാനകർക്ക് ശുദ്ധിയും നവജീവനവും, കൂടാതെ നിർദ്ദിഷ്ട ആ രാത്രിയിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ പിതൃകൾ തൃപ്തരാകുമെന്ന വരവും നൽകി. ബ്രാഹ്മണരുടെ ഉപദേശപ്രകാരം രാജാവ് ശരിയായ സമയത്ത് സ്നാനം ചെയ്ത് രോഗമുക്തനായി ദീപ്തനായി. കൃതജ്ഞതയിൽ രാജ്യം-ധനം ദാനം ചെയ്യാൻ തുനിഞ്ഞപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണർ ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം മതിലും കുഴിയും ഉള്ള സംരക്ഷിത വാസസ്ഥലം—വിദ്വാൻ ഗൃഹസ്ഥർ പഠനവും യാഗകർമ്മവും നടത്താൻ—ആവശ്യപ്പെട്ടു; രാജാവ് സുസംവിധിത നഗരം പണിതു ദാനവിതരണം നടത്തി, അവസാനം വൈരാഗ്യവും തപോമുഖജീവിതവും തേടി മുന്നേറി.
Adhyaya 12
Śaṅkha-tīrtha: Brāhmaṇa-nagarī-nivedana and Rakṣaṇa-upadeśa (शंखतीर्थे ब्राह्मणनगरनिवेदन-रक्षणोपदेशः)
സൂതൻ വിവരിക്കുന്നു—വസുധാപാലൻ ഇന്ദ്രന്റെ പുരന്ദരപുരിയെപ്പോലെ അതിവൈഭവമുള്ള ഒരു നഗരം പണിതു. രത്നമയ ഭവനങ്ങൾ, കൈലാസശിഖരങ്ങളെപ്പോലെ സ്ഫടികപ്രാസാദങ്ങൾ, ധ്വജപതാകകൾ, സ്വർണ്ണവാതിലുകൾ, മണിമയ പടികളുള്ള കുളങ്ങൾ, ഉദ്യാനങ്ങൾ, കിണറുകൾ, നഗരോപകരണങ്ങൾ എന്നിവ എല്ലാം സമ്യകമായി ഒരുക്കിയിരുന്നു. തുടർന്ന് ആ പൂർണ്ണസജ്ജമായ ബ്രാഹ്മണനഗരം ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർക്കു നിവേദനം ചെയ്ത് അവൻ കർത്തവ്യം പൂർത്തിയായതായി കരുതി. ശംഖതീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് അവൻ പുത്രന്മാരെയും പൗത്രന്മാരെയും അനുചരന്മാരെയും വിളിച്ചു കല്പിച്ചു—ദാനമായി നൽകിയ ഈ നഗരത്തെ നിരന്തരശ്രമത്തോടെ സംരക്ഷിക്കണം; എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും സന്തുഷ്ടരായിരിക്കണം. ഭക്തിയോടെ ബ്രാഹ്മണരെ കാക്കുന്ന ഭരണാധികാരിക്ക് ബ്രാഹ്മണകൃപയാൽ അപൂർവ തേജസ്, അജേയത്വം, സമൃദ്ധി, ദീർഘായുസ്സ്, ആരോഗ്യം, വംശവർദ്ധന എന്നിവ ലഭിക്കും; വൈരത്തോടെ പെരുമാറുന്നവന് ദുഃഖം, പരാജയം, പ്രിയവിയോഗം, രോഗം, നിന്ദ, വംശക്ഷയം എന്നിവയും ഒടുവിൽ യമലോകഗതിയും സംഭവിക്കും. അധ്യായാന്തത്തിൽ രാജാവ് തപസ്സിൽ പ്രവേശിച്ചു; അവന്റെ വംശജർ ഉപദേശം പാലിച്ച് സംരക്ഷണധർമ്മത്തിന്റെ തുടർച്ച സ്ഥാപിച്ചു.
Adhyaya 13
अचलेश्वर-प्रतिष्ठा-माहात्म्य (The Māhātmya of Acaleśvara: Establishment and Proof-Sign)
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഒരു രാജാവ് തന്റെ രാജ്യവും നഗരവും പുത്രന്മാർക്ക് ഏൽപ്പിച്ച്, ദ്വിജന്മാർക്ക് ഒരു വാസസ്ഥലം ദാനം നൽകി, മഹാദേവനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ഘോരതപസ് ആരംഭിച്ചു. ദീർഘകാലം ക്രമമായി ഫലാഹാരം, പിന്നെ ഉണങ്ങിയ ഇലകൾ, പിന്നെ ജലം മാത്രം, ഒടുവിൽ വായു മാത്രം എന്നിങ്ങനെ കഠിനനിയമങ്ങൾ പാലിച്ച് തപസ്സിലൂടെ മഹേശ്വരനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി; പ്രസന്നനായ ശിവൻ പ്രത്യക്ഷനായി വരം നൽകാൻ തയ്യാറായി. രാജാവ് ഹാടകേശ്വരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരമപുണ്യക്ഷേത്രം ഭഗവാന്റെ നിത്യനിവാസം മൂലം കൂടുതൽ പാവനമാകണമെന്നു പ്രാർത്ഥിച്ചു. മഹാദേവൻ അവിടെ അചലമായി നിലകൊള്ളാമെന്ന് സമ്മതിച്ച്, ത്രിലോകങ്ങളിലും “അചലേശ്വരൻ” എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനാകുമെന്നും ഭക്തിയോടെ ദർശിക്കുന്നവർക്ക് സ്ഥിരസമൃദ്ധി നൽകുമെന്നും അനുഗ്രഹിച്ചു. മാഘ ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ ലിംഗത്തിന് “ഘൃത-കംബളം” അർപ്പിക്കുന്ന വ്രതം പ്രത്യേകം പറയുന്നു; ഇതിലൂടെ ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ ഘട്ടങ്ങളിലും ചെയ്ത പാപങ്ങൾ നശിക്കും. രാജാവിന് ലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ചെയ്യാൻ ആജ്ഞ ലഭിച്ചു; ദേവൻ അന്തർധാനം ചെയ്ത ശേഷം രാജാവ് മനോഹരമായ ക്ഷേത്രം പണിതു. ആകാശവാണി ഒരു പരിശോധനാ-ചിഹ്നം അറിയിച്ചു—ആ ലിംഗത്തിന്റെ നിഴൽ സ്ഥിരമായിരിക്കും, സാധാരണ പോലെ ദിശകളനുസരിച്ച് മാറുകയില്ല. രാജാവ് അത് കണ്ടു കൃതാർത്ഥനായി; ആ അത്ഭുത നിഴൽ ഇന്നും കാണപ്പെടുന്നു എന്നു ഗ്രന്ഥം പറയുന്നു. മറ്റൊരു തെളിവ്—ആറ് മാസത്തിനകം മരണം നിശ്ചിതനായവന് ആ നിഴൽ കാണാൻ കഴിയില്ല. അവസാനം, ചമത്കാരപുരത്തിനടുത്ത് മഹാദേവൻ അചലേശ്വരരൂപത്തിൽ സദാ സന്നിഹിതനാണെന്നും, ആ തീർത്ഥം ഇഷ്ടസിദ്ധിയും മോക്ഷവും നൽകുന്നതാണെന്നും, അതിന്റെ അപൂർവ പ്രഭാവം സൂചിപ്പിക്കാൻ വിഘ്നരൂപ ദോഷദേവതകൾക്കുപോലും ആളുകളെ അവിടെ പോകാതിരിക്കാൻ നിർദ്ദേശം നൽകിയതായി പറയുന്നു.
Adhyaya 14
Cāmatkārapura-pradakṣiṇā-māhātmya (Theological Account of Circumambulation at Cāmatkārapura)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ ഉപദേശപരമായ ഒരു കഥ പറയുന്നു. ജന്മത്തിൽ വൈശ്യൻ, മൂകനും ദരിദ്രനും ആയ ഒരാൾ ഗോപ്പാലനായി ജീവിക്കുന്നു. ചൈത്രമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിക്ക് അവന്റെ ഒരു മൃഗം അറിയാതെ തെറ്റിപ്പോകുന്നു. ഉടമ അവനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി ഉടൻ മൃഗത്തെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ഭയന്ന് അവൻ ഭക്ഷണമില്ലാതെ, കൈയിൽ ദണ്ഡം പിടിച്ച് വനത്തിൽ തിരയാൻ പുറപ്പെടുന്നു. കാൽപ്പാടുകൾ പിന്തുടർന്ന് തിരയുന്നതിനിടെ അവൻ ചാമത്കാരപുരത്തിന്റെ മുഴുവൻ പരിസരവും ചുറ്റുന്നു—അറിയാതെ തന്നെ അത് പ്രദക്ഷിണയായി മാറുന്നു. രാത്രിയുടെ അവസാനം മൃഗം കണ്ടെത്തി അവൻ തിരികെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു. ഗ്രന്ഥം പറയുന്നു: ആ കാലവിശേഷത്തിൽ ദേവന്മാർ പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളിൽ സംഗമിക്കുന്നതിനാൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള കർമ്മങ്ങളുടെ പുണ്യം വർധിക്കുന്നു. പിന്നീട് കാലക്രമത്തിൽ ആ ഗോപ്പാലൻ (ഉപവാസം, മൗനം, അസ്നാനം) കൂടാതെ ആ മൃഗവും യഥാകാലം മരിക്കുന്നു. ഗോപ്പാലൻ ദശാർണരാജാവിന്റെ പുത്രനായി പുനർജന്മം പ്രാപിച്ച് മുൻജന്മസ്മൃതി നിലനിർത്തുന്നു. രാജാവായ ശേഷം അവൻ ഓരോ വർഷവും മന്ത്രിയോടൊപ്പം കാൽനടയായി, ഉപവാസവും മൗനവ്രതവും പാലിച്ച് ചാമത്കാരപുര പ്രദക്ഷിണ ഉദ്ദേശപൂർവ്വം നടത്തുന്നു. വിശ്വാമിത്രബന്ധമുള്ള പാപഹരണ തീർത്ഥത്തിൽ എത്തിയ ഋഷിമാർ—അനവധി തീർത്ഥങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളും ഉണ്ടായിരിക്കെ ഈ വിധിയോടേയ്ക്ക് മാത്രം എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ ഭക്തി? എന്ന് ചോദിക്കുന്നു. രാജാവ് മുൻജന്മവൃത്താന്തം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഋഷിമാർ അവനെ പ്രശംസിച്ച് തങ്ങളുമാണ് പ്രദക്ഷിണ ചെയ്ത്, ജപം, യജ്ഞം, ദാനം, മറ്റു തീർത്ഥസേവകൾ എന്നിവകൊണ്ടും ദുർലഭമെന്ന് പറയപ്പെടുന്ന വിശേഷസിദ്ധി നേടുന്നു. അവസാനം രാജാവും മന്ത്രിയും ദിവ്യസത്തകളായി ആകാശത്ത് നക്ഷത്രസദൃശമായി ദൃശ്യമാകുന്നു—ഇതാണ് പ്രദക്ഷിണാമാഹാത്മ്യത്തിന്റെ ഫലസാക്ഷ്യമായ സമാപനം.
Adhyaya 15
Vṛndā’s Rescue, Māyā-Encounter with Hari, and the Etiology of Vṛndāvana (तुलसी-वृंदावन-प्रादुर्भाव)
നാരദൻ പ്രസരിപ്പിച്ച ഈ അധ്യായത്തിൽ ഹരി/നാരായണൻ തപസ്വിവേഷം ധരിച്ചു ഒരു രാക്ഷസനെ വധിച്ച് ദുരിതത്തിലായിരുന്ന സ്ത്രീയായ വൃന്ദാ (വൃന്ദാരികാ)യെ രക്ഷിക്കുന്നു. തുടർന്ന് അവളെ ഭയാനക വനത്തിലൂടെ കൊണ്ടുപോയി അത്ഭുത സമൃദ്ധിയുള്ള ആശ്രമത്തിൽ എത്തിക്കുന്നു; സ്വർണ്ണവർണ്ണ പക്ഷികൾ, അമൃതസമാന നദികൾ, തേൻ ഒഴുകുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ എന്നിവ തീർത്ഥത്തിന്റെ വിസ്മയമഹിമയെ തെളിയിക്കുന്നു. പിന്നീട് “ചിത്രശാല”യിൽ ദിവ്യമായ മായയാൽ വൃന്ദയ്ക്ക് ഭർത്താവിനെപ്പോലെയുള്ള ഒരാൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; സമീപ്യത്തിൽ അവൾ മോഹിതയായി സംഗമം സംഭവിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഹരി തന്റെ ദൈവസ്വരൂപം വെളിപ്പെടുത്തി, പരമാർത്ഥത്തിൽ ശിവ-ഹരികൾ അഭേദമാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുകയും ജാലന്ധരന്റെ മരണവാർത്ത അറിയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വൃന്ദ ധാർമ്മിക വിമർശനത്തോടെ ശാപം നൽകുന്നു—തപസ്വിയുടെ മായയിൽ താൻ വഞ്ചിതയായതുപോലെ, ഹരിയും സമാന മോഹത്തിന് വിധേയനാകട്ടെ എന്ന്. അവസാനം വൃന്ദ കഠിനതപസ്സിന്റെ നിശ്ചയത്തോടെ യോഗസമാധിയിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്നു; അവളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾക്ക് വിധിപൂർവ്വം സംസ്കാരം നടത്തപ്പെടുന്നു. അവൾ ദേഹം വിട്ട സ്ഥലം ഗോവർധനസമീപം “വൃന്ദാവനം” എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി; അവളുടെ രൂപാന്തരമാണ് ആ പ്രദേശത്തിന്റെ പാവനതയ്ക്ക് കാരണമെന്നു ഗ്രന്ഥം സ്ഥാപിക്കുന്നു।
Adhyaya 16
रक्तशृङ्गसांनिध्यसेवनफलश्रैष्ठ्यवर्णनम् (Exposition on the Supremacy of the Fruits of Serving the Proximity of Raktaśṛṅga)
ഈ 16-ാം അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ പറയുന്നു: ഹാടകേശ്വര-സംഭവ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ രക്തശൃംഗത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തെ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കുന്നത് പരമഫലദായകമാണ്. ജ്ഞാനികൾ മറ്റു പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ആ സ്ഥലത്ത് വസിച്ച് ദൈവസാന്നിധ്യസേവയിൽ ഏർപ്പെടണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു. ദാനം, ക്രിയാകാണ്ഡം, പൂർണ്ണ ദക്ഷിണയോടെ അഗ്നിഷ്ടോമാദി യജ്ഞങ്ങൾ, ചാന്ദ്രായണ–കൃച്ഛ്ര പോലുള്ള കഠിന വ്രതങ്ങൾ, പ്രഭാസം, ഗംഗ തുടങ്ങിയ പ്രസിദ്ധ തീർത്ഥങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം താരതമ്യം ചെയ്ത്, ഈ ക്ഷേത്രപുണ്യത്തിന്റെ പതിനാറിലൊരുഭാഗത്തിനും തുല്യമല്ലെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. മുന്കാല രാജർഷിമാർ അവിടെ സിദ്ധി നേടിയതായി ഉദാഹരണങ്ങൾ പറയുന്നു; കാലവശാൽ നശിച്ച മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, സർപ്പങ്ങൾ, ക്രൂരജീവികൾ പോലും ആ സ്ഥലബന്ധം മൂലം ദിവ്യലോകം പ്രാപിക്കുന്നു എന്നും പറയുന്നു. തീർത്ഥങ്ങൾ വാസംകൊണ്ട് ശുദ്ധീകരിക്കും; എന്നാൽ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രം സ്മരണകൊണ്ടും, ദർശനകൊണ്ടും കൂടുതൽ, പ്രത്യേകിച്ച് സ്പർശംകൊണ്ട് അത്യധികം പാവനമാക്കുന്നു—എന്ന ദേഹാനുഭവമാധ്യമമായ പവിത്രതത്വം ഇവിടെ പ്രതിപാദിക്കുന്നു.
Adhyaya 17
चमत्कारपुर-क्षेत्रप्रमाण-वर्णनम् तथा विदूरथ-नृपकथा (Chamatkārapura Kṣetra Boundaries and the Tale of King Vidūratha)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷിമാർ സൂതനോട് ചമത്കാരപുര-ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കൃത്യമായ പ്രമാണവും അവിടെയുള്ള പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളും ദേവാലയങ്ങളും വിശദമായി പറയണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു. സൂതൻ പറയുന്നു—ഈ ക്ഷേത്രം അഞ്ചു ക്രോശ വ്യാപ്തിയുള്ളതാണ്; കിഴക്കേയ്ക്ക് ഗയാശിരസ്, പടിഞ്ഞാറേയ്ക്ക് ഹരിയുടെ പാദചിഹ്നം, തെക്കും വടക്കും ഗോകർണേശ്വരസ്ഥാനങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ ദിശാസൂചകമായ പുണ്യപരിധികൾ ഉണ്ട്. മുമ്പ് ഇതിന് ഹാടകേശ്വരം എന്ന പേരുണ്ടായിരുന്നുവെന്നും ഇത് പാപനാശകമായി പ്രസിദ്ധമാണെന്നും അദ്ദേഹം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ബ്രാഹ്മണരുടെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം സൂതൻ രാജാവ് വിദൂരഥന്റെ കഥ ആരംഭിക്കുന്നു. വേട്ടയിൽ രാജാവിന്റെ പിന്തുടർച്ച ക്രമേണ ഭീഷണിയായ ഓട്ടമായി മാറുന്നു; മുള്ളുകൾ നിറഞ്ഞ, ജലമില്ലാത്ത, നിഴലില്ലാത്ത വനത്തിൽ കഠിനചൂടും ക്രൂരമൃഗങ്ങളുടെ ഭയവും അവനെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു. സൈന്യത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് അദ്ദേഹം അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ചു അപകടം വർധിക്കുന്നു; ഒടുവിൽ കുതിര വീഴുന്നു—ഇത് പിന്നീട് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പാവിത്ര്യവും ധാർമ്മികാർത്ഥവും വെളിപ്പെടുന്നതിനുള്ള മുന്നൊരുക്കമാകുന്നു.
Adhyaya 18
प्रेतसंवादः — विदूरथस्य प्रेतैः सह संवादः तथा जैमिन्याश्रमप्रवेशः (Dialogue with Pretas and Entry into Jaimini’s Āśrama)
ഈ അധ്യായത്തിൽ രണ്ട് ബന്ധിത ഘട്ടങ്ങളുണ്ട്. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ, കഠിനവനത്തിൽ വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ച രാജാവ് വിദൂരഥൻ മൂന്ന് ഭയാനക പ്രേതങ്ങളെ കാണുന്നു. സംവാദത്തിൽ അവർ തങ്ങളുടെ കർമനാമങ്ങൾ—മാംസാദ, വിദൈവത, കൃതഘ്ന—എന്ന് പറഞ്ഞ്, നിരന്തര അധർമ്മം, പൂജാ-ഉപാസനയുടെ അവഗണനം, കൃതഘ്നത, അതിഥി അപമാനം, അശൗചം മുതലായ ദോഷങ്ങൾ പ്രേതാവസ്ഥയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നു എന്ന് വിശദീകരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഗൃഹസ്ഥധർമ്മവും ശ്രാദ്ധാചാരവും സംബന്ധിച്ച പ്രായോഗിക ഉപദേശം വരുന്നു—അനുചിത സമയത്ത് ശ്രാദ്ധം, അപര്യാപ്ത ദക്ഷിണ, വൈശ്വദേവം ഉപേക്ഷിക്കൽ, അതിഥിസത്കാരത്തിലെ കുറവ്, ആഹാരത്തിന്റെ അശുദ്ധി/ദൂഷണം, വീട്ടിലെ അമംഗലം തുടങ്ങിയ സാഹചര്യങ്ങളിൽ പ്രേതങ്ങൾ അർപ്പണം അല്ലെങ്കിൽ അന്നം ‘ഭോഗിക്കുന്നു’ എന്ന് പറയുന്നു. പരദാരഗമനം, മോഷണം, നിന്ദ, വിശ്വാസഘാതം, പരധന ദുരുപയോഗം, ബ്രാഹ്മണദാനത്തിന് തടസ്സം, നിർദോഷ ഭാര്യയെ ഉപേക്ഷിക്കൽ എന്നിവ പ്രേതത്വഹേതുക്കൾ; ഇതിന് വിരുദ്ധമായി പരസ്ത്രീയെ മാതൃവത് കാണുക, ദാനം, സമത, കരുണ, യജ്ഞ-തീർത്ഥപരായണത, കിണർ-കുളം പോലുള്ള ലോകഹിതപ്രവൃത്തികൾ രക്ഷകഗുണങ്ങൾ. പ്രേതങ്ങൾ ഗയാ-ശ്രാദ്ധം നിർണായക പരിഹാരമായി അപേക്ഷിക്കുന്നു. രണ്ടാം ഘട്ടത്തിൽ രാജാവ് ഉത്തരദിശയിൽ പോയി തടാകതീരത്തെ ശാന്തമായ ജൈമിനി ആശ്രമത്തിലെത്തുന്നു. അവിടെ ഋഷി ജൈമിനിയും തപസ്വികളും ജലം-ഫലം നൽകി ആദരിക്കുന്നു; രാജാവ് തന്റെ ദുരിതം പറയുന്നു, സായാഹ്നകർമ്മങ്ങളിൽ പങ്കുചേരുന്നു. രാത്രിവർണ്ണനയിൽ നിശാഭയങ്ങൾ നൈതികബോധമായി മാറി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
Adhyaya 19
सत्योपदेशः—गयाशीर्षे श्राद्धेन प्रेतमोक्षणम् (Instruction on Truthfulness—Preta-Liberation through Śrāddha at Gayāśiras)
സൂതൻ പറയുന്നു—രാജാവ് വിദൂരഥൻ ദുഃഖിതരായ അനുചരന്മാരുമായി വീണ്ടും കൂടിച്ചേർന്ന് ഋഷിവനത്തിൽ വിശ്രമിച്ചു; തുടർന്ന് മാഹിഷ്മതിയിലേക്കു മടങ്ങും വഴിയിൽ ഗയാശീർഷ തീർത്ഥയാത്ര നടത്തി. അവിടെ അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രാദ്ധം നിർവഹിച്ചു. സ്വപ്നദർശനത്തിൽ ‘മാംസാദ’ എന്ന പ്രേതൻ ദിവ്യരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, രാജാവിന്റെ ശ്രാദ്ധകർമ്മഫലമായി തനിക്ക് പ്രേതാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിച്ചതായി അറിയിച്ചു. പിന്നീട് ‘കൃതഘ്ന’ എന്ന മറ്റൊരു പ്രേതൻ—അകൃതജ്ഞനും സരോവർ-ധനം മോഷ്ടിച്ചതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവനും—പാപബന്ധം മൂലം ഇപ്പോഴും പീഡിതനായി, മോക്ഷത്തിന്റെ മൂലകാരണം സത്യമാണെന്ന് രാജാവിനെ ഉപദേശിച്ചു. അവൻ സത്യത്തിന്റെ മഹിമ പാടുന്നു—സത്യമാണ് പരബ്രഹ്മം, സത്യമാണ് തപസ്, സത്യമാണ് ജ്ഞാനം; സത്യത്തിലൂടെയാണ് ലോകധർമ്മം നിലനിൽക്കുന്നത്. സത്യമില്ലാതെ തീർത്ഥസേവ, ദാനം, സ്വാധ്യായം, ഗുരുശുശ്രൂഷ എന്നിവ ഫലശൂന്യമാകുമെന്ന് പറയുന്നു. തുടർന്ന് സ്ഥല-വിധാനം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു: ഹാടകേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിലെ ചാമത്കാരപുരത്തിൽ മണലിനടിയിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതാണ് ഗയാശീർഷം; പ്ലക്ഷവൃക്ഷത്തിനടിയിൽ ദർഭ, വനശാകം, വന്യ എള്ള് എന്നിവയോടെ വേഗത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം. വിദൂരഥൻ ചെറിയ കിണർ കുഴിച്ച് വെള്ളം എടുത്ത് ശ്രാദ്ധം പൂർത്തിയാക്കുമ്പോൾ, കൃതഘ്ന പ്രേതൻ ദിവ്യദേഹം പ്രാപിച്ച് വിമാനം കയറി പുറപ്പെടുന്നു. അവസാനം ആ കിണറിന്റെ കീർത്തി പിതൃകൾക്ക് നിത്യോപകാരിയായി സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രേതപക്ഷ അമാവാസിയിൽ കാലശാകം, വന്യ എള്ള്, മുറിച്ച ദർഭ എന്നിവയോടെ അവിടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ ‘കൃതഘ്ന-പ്രേത-തീർത്ഥ’ത്തിന്റെ പൂർണ്ണഫലം ലഭിക്കും; പല പിതൃവർഗങ്ങളും അവിടെ സദാ സന്നിഹിതരാണെന്നും, യഥാകാലത്തോ സാധാരണ തിഥികൾക്കു പുറത്തായാലും അവിടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നത് പിതൃതൃപ്തിക്കായി ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെടുന്നു.
Adhyaya 20
Pitṛ-kūpikā-śrāddha, Gokarṇa-gamana, and Bālamaṇḍana-tīrtha Śuddhi (पितृकूपिका-श्राद्धम्, गोकर्णगमनम्, बालमण्डनतीर्थशुद्धिः)
സൂതൻ പറയുന്നു—വനവാസകാലത്ത് രാമൻ സീതയെയും ലക്ഷ്മണനെയും കൂട്ടി ‘പിതൃ-കൂപിക’ എന്ന സ്ഥലത്തെത്തി. സായാഹ്നാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ രാമൻ സ്വപ്നത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ അലങ്കരിച്ച ദശരഥനെ കണ്ടു. ബ്രാഹ്മണരെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, അത് പിതൃഗണങ്ങളുടെ ശ്രാദ്ധാഭ്യർത്ഥനയാണെന്ന് അവർ വ്യാഖ്യാനിച്ചു; അതിനാൽ വനത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന നിവാര ധാന്യം, കാട്ടുകറികൾ, കിഴങ്ങുകൾ, എള്ള് മുതലായവ ഉപയോഗിച്ച് കഠിനവിധിയിൽ ശ്രാദ്ധം നടത്തണമെന്ന് നിർദേശിച്ചു. രാമൻ ക്ഷണിച്ച ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം ശ്രാദ്ധം ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം നിർവഹിച്ചു. ശ്രാദ്ധസമയത്ത് സീത ലജ്ജയാൽ മാറിനിന്നു. പിന്നീട് അവൾ പറഞ്ഞു—ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ തന്നെ ദശരഥനെയും മറ്റ് പിതൃപുരുഷന്മാരെയും പ്രത്യക്ഷമായി അനുഭവപ്പെട്ടതിനാൽ ആചാരധർമ്മസങ്കോചം ഉണ്ടായതായി. രാമൻ അവളുടെ ശുദ്ധാഭിപ്രായം ധർമ്മസമ്മതമെന്ന് അംഗീകരിച്ച് ആ സംഘർഷം ശമിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണന് സേവാഭാരത്തിൽ താൻ താഴ്ത്തപ്പെടുന്നു എന്ന തോന്നലാൽ കോപം വന്നു; മനസ്സിൽ തെറ്റായ ചിന്തകൾ ഉയർന്നു, പിന്നീട് പരസ്പരസമാധാനത്തോടെ നൈതിക പുനഃസ്ഥാപനം നടന്നു. അപ്പോൾ മാർകണ്ഡേയ ഋഷി എത്തി തീർത്ഥശുദ്ധിയുടെ മഹത്വം പറഞ്ഞു, ആശ്രമസമീപത്തെ ബാലമണ്ഡന തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം നിർദേശിച്ചു—മാനസിക അതിക്രമം പോലുള്ള ഗുരുദോഷങ്ങളും അത് ശുദ്ധീകരിക്കും. അവർ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതാമഹദർശനം നേടി തെക്കോട്ടു യാത്ര തുടർന്നു; സ്ഥലം, ശ്രാദ്ധം, നൈതികശുദ്ധി എന്നിവ ഒരേ ബന്ധത്തിൽ ചേർന്നു നിൽക്കുന്നു.
Adhyaya 21
बालसख्यतीर्थप्रादुर्भावः — Origin of Bālasakhya Tīrtha and Brahmā’s Grace to Mārkaṇḍeya
അധ്യായത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ബ്രാഹ്മണർ സൂതനോട് ചോദിക്കുന്നു—മാർക്കണ്ഡേയൻ എവിടെയായിരുന്നു, ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രതിഷ്ഠസ്ഥലം എവിടെയാണ്, ഋഷിയുടെ ആശ്രമം എവിടെയെന്ന്. സൂതൻ പറയുന്നു: ചമത്കാരപുരത്തിനടുത്ത് മൃകണ്ഡുമുനി തപോവനത്തിൽ വസിച്ചു; അവിടെ തേജസ്സുള്ള പുത്രൻ മാർക്കണ്ഡേയൻ ജനിച്ചു. സാമുദ്രികവിദ്യ അറിയുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ വന്ന്, കുഞ്ഞ് ആറുമാസത്തിനകം മരിക്കുമെന്ന് പ്രവചിച്ചു. അപ്പോൾ മൃകണ്ഡു ബാലനെ നിയമാചാരത്തിൽ ദീക്ഷിപ്പിച്ച്, സഞ്ചരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും ആദരത്തോടെ നമസ്കരിക്കണമെന്ന് പ്രത്യേകമായി ഉപദേശിച്ചു. ബാലൻ ആവർത്തിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്തപ്പോൾ പല ഋഷിമാരും “ദീർഘായുസ്സ്” എന്ന് അനുഗ്രഹിച്ചു; എന്നാൽ സത്യരക്ഷയ്ക്കായി വസിഷ്ഠൻ മൂന്നാം ദിവസമേ മരണം നിശ്ചിതമാണെന്ന് പറഞ്ഞു—അനുഗ്രഹവചനത്തിന്റെ സത്യതയിൽ പ്രതിസന്ധി ഉണ്ടായി. എല്ലാവരും ചേർന്ന്—നിയതമായ മരണത്തെ ഒഴിവാക്കാൻ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിനേ കഴിയൂ എന്ന് തീരുമാനിച്ച്—ബ്രഹ്മലോകത്ത് ചെന്നു വൈദികസ്തുതികളാൽ ബ്രഹ്മാവിനെ സ്തുതിച്ച് കാര്യം അറിയിച്ചു. ബ്രഹ്മാവ് ബാലന് ജരാ-മരണരഹിതത്വം വരമായി നൽകി, പുത്രദർശനത്തിന് മുമ്പ് പിതാവ് ദുഃഖത്തിൽ മരിക്കരുതെന്ന് ഉപദേശിച്ച് അവരെ മടക്കി അയച്ചു. ഋഷിമാർ മടങ്ങി വന്ന് അഗ്നിതീർത്ഥത്തിനടുത്ത് ആശ്രമസമീപം ബാലനെ വിട്ട് തീർത്ഥയാത്ര തുടരുന്നു. മൃകണ്ഡുവും ഭാര്യയും ബാലൻ നഷ്ടപ്പെട്ടു എന്ന് കരുതി പ്രവചനമോർത്ത് ദുഃഖത്തിൽ ആത്മദാഹത്തിന് ഒരുങ്ങുമ്പോൾ, ബാലൻ തിരികെ വന്ന് ഋഷികളുടെ കൃത്യവും ബ്രഹ്മവരവും അറിയിച്ചു. കൃതജ്ഞനായ മൃകണ്ഡു ഋഷിമാരെ ആദരിച്ചു; അവർ പ്രത്യുപകാരമായി അവിടെ ബ്രഹ്മപ്രതിഷ്ഠ നടത്തി പൂജിക്കണമെന്ന് വിധിച്ചു. ആ സ്ഥലം “ബാലസഖ്യ” എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി—കുട്ടികൾക്ക് ഹിതകരം, രോഗശമനം, ഭയനിവാരണം, ഗ്രഹ-ഭൂത-പിശാചബാധകളിൽ നിന്ന് രക്ഷ. ഫലശ്രുതിയിൽ—ശ്രദ്ധയോടെ സ്നാനം മാത്രവും ഉന്നതഗതി നൽകും; ജ്യേഷ്ഠമാസസ്നാനം വർഷം മുഴുവൻ ക്ലേശമുക്തി നൽകും എന്ന് പറയുന്നു.
Adhyaya 22
बालमण्डनतीर्थोत्पत्तिः — Origin of the Bālamaṇḍana Tīrtha and the Śakreśvara Observance
ഋഷിമാർ ചോദിക്കുന്നു—ലക്ഷ്മണനും ഇന്ദ്രനും സ്വാമിദ്രോഹം (ന്യായാധിപനോടുള്ള ദ്രോഹം) എന്ന പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരായ തീർത്ഥം ഏത്? സൂതൻ അതിന്റെ ഉത്ഭവകഥ പറയുന്നു. ദക്ഷന്റെ വംശപരമ്പരയിൽ കശ്യപന്റെ രണ്ട് പ്രധാന ഭാര്യമാർ—അദിതി, ദിതി—ഇവരിലൂടെ ദേവന്മാരും കൂടുതൽ ശക്തിയുള്ള ദൈത്യന്മാരും ജനിക്കുകയും അവരുടെ സംഘർഷം നടക്കുകയും ചെയ്തതായി വിവരിക്കുന്നു. ദേവന്മാരെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠനായ പുത്രനെ നേടാൻ ദിതി കഠിനവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു; ശിവൻ പ്രസന്നനായി വരം നൽകുന്നു. ഭവിഷ്യവാണിയിൽ ഭയപ്പെട്ട ഇന്ദ്രൻ ദിതിയെ സേവിച്ച് വ്രതഭംഗത്തിനുള്ള അവസരം തേടുന്നു. പ്രസവസമയത്ത് ദിതി ഉറങ്ങുമ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ഭ്രൂണത്തെ ഏഴായി, പിന്നെ ഓരോ ഭാഗവും വീണ്ടും ഏഴായി മുറിച്ച്—ആകെ നാൽപ്പത്തൊമ്പത് ശിശുക്കളെ ഉണ്ടാക്കുന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ സത്യസമ്മതം കേട്ട ദിതി ഫലത്തെ മംഗളകരമാക്കി—ആ കുട്ടികളെ ‘മരുതുകൾ’ എന്ന് നാമകരണം ചെയ്ത്, ദൈത്യഭാവത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ച്, ഇന്ദ്രന്റെ സഹായി ആക്കി, യജ്ഞഭാഗത്തിന് അർഹരാക്കുന്നു. ആ സ്ഥലം ‘ബാലമണ്ഡന’മായി പ്രസിദ്ധമാകുന്നു; ഗർഭിണികൾ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് പ്രസവസമയത്ത് ആ ജലം കുടിച്ചാൽ സംരക്ഷണമുണ്ടെന്ന് പറയുന്നു. സ്വാമിദ്രോഹപ്രായശ്ചിത്തത്തിനായി ഇന്ദ്രൻ അവിടെ ശിവലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ‘ശക്രേശ്വര’നെ ആയിരം വർഷം ആരാധിക്കുന്നു. ശിവൻ ഇന്ദ്രന്റെ പാപം നീക്കി, മനുഷ്യഭക്തർക്കും അവിടെ സ്നാനം-ദർശനം-പൂജയിലൂടെ പാപക്ഷയം ലഭിക്കുമെന്ന വരം നൽകുന്നു. ആശ്വിന ശുക്ല ദശമിയിൽ നിന്ന് പൗർണ്ണമി (പഞ്ചദശി) വരെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ സർവ്വതീർത്ഥസ്നാനഫലവും അശ്വമേധസമ പുണ്യവും ലഭിക്കും; ആ കാലത്ത് ഇന്ദ്രസാന്നിധ്യം കൊണ്ട് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും അവിടെ ഒന്നിക്കുന്നതുപോലെ ആകുന്നു. അവസാനം നാരദോക്ത രണ്ട് ശ്ലോകങ്ങൾ ഉദ്ധരിച്ച്—ബാലമണ്ഡനസ്നാനവും ആശ്വിനവ്രതകാലത്ത് ശക്രേശ്വരദർശനവും പാപമോചനമെന്ന് ഉപസംഹരിക്കുന്നു.
Adhyaya 23
मृगतीर्थमाहात्म्य (Mṛgatīrtha Māhātmya — The Glory of the Deer-Tīrtha)
സൂതൻ പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ‘മൃഗതീർത്ഥം’ എന്ന അതിപവിത്ര തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമ വിവരിക്കുന്നു. ചൈത്ര ശുക്ല ചതുര്ദശി ദിവസം സൂര്യോദയസമയത്ത് വിശ്വാസത്തോടെ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ, ഗുരുപാപഭാരം ഉണ്ടായാലും മൃഗയോണിയിൽ പതിക്കുകയില്ല; തീർത്ഥസ്നാനം ശുദ്ധിയും ഉന്നതിയും നൽകുന്നു. ഋഷിമാർ അതിന്റെ ഉദ്ഭവകഥയും പ്രത്യേക ഫലവും ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ കഥ പറയുന്നു—ഒരു മഹാവനത്തിൽ വേട്ടക്കാർ മാൻകൂട്ടത്തെ പിന്തുടർന്നു. അമ്പുകളാൽ പരിക്കേറ്റ് ഭയാകുലമായ മാൻകൾ ഒരു ആഴമുള്ള ജലാശയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. ആ ജലത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ അവർ മനുഷ്യസ്ഥിതിയെ പ്രാപിച്ചു; സ്നാനം മാത്രത്തിലൂടെ തന്നെ പുറംലക്ഷണങ്ങളിലും സൗഷ്ഠവവും സംസ്കാരവും ഉദിച്ചു. പിന്നീട് കാരണം പറയുന്നു—ഈ ജലം മുൻപ് പറഞ്ഞ ‘ലിംഗ-ഭേദ-ഉദ്ഭവ’വുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. പൊടിയിൽ മറഞ്ഞിരുന്ന ഉറവ ദൈവവിധാനത്താൽ വൽമീക (ചീണ്ടുകൂമ്പാരം)ത്തിലെ ദ്വാരത്തിലൂടെ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ക്രമേണ ആ സ്ഥലത്ത് പ്രസിദ്ധമായി. ഉദാഹരണമായി, സാമൂഹികമായി ഹീനാവസ്ഥയിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ത്രിശങ്കു അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ദിവ്യരൂപം വീണ്ടെടുത്തു. അതിനാൽ വേട്ടക്കാരും മാൻകളും അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ പാപമലത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരായി ശ്രേഷ്ഠഗതി പ്രാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 24
विष्णुपद-तीर्थमाहात्म्यम् (The Māhātmya of the Viṣṇupada Tīrtha)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ ‘വിഷ്ണുപദ’ എന്ന തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം വിവരിക്കുന്നു; അത് പരമ മംഗളകരവും സർവ്വപാപനാശകവും ആകുന്നു. ദക്ഷിണായന–ഉത്തരായന സംധിക്കാലങ്ങളിൽ ഭക്തൻ ശ്രദ്ധയോടും ഏകാഗ്രതയോടും കൂടി വിഷ്ണുവിന്റെ പാദചിഹ്നം പൂജിച്ച് ആത്മനിവേദനം ചെയ്താൽ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം പ്രാപിക്കുമെന്നു പറയുന്നു. ഋഷികൾ തീർത്ഥത്തിന്റെ ഉത്ഭവകഥയും ദർശനം, സ്പർശം, സ്നാനം എന്നിവയുടെ ഫലവും ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ ത്രിവിക്രമ സംഭവത്തെ പറയുന്നു—വിഷ്ണു ബലിയെ ബന്ധിച്ച് മൂന്നു പാദവിക്ഷേപങ്ങളാൽ ത്രിലോകം വ്യാപിച്ചപ്പോൾ, നിർമ്മല ദിവ്യജലം ഭൂമിയിലേക്കിറങ്ങി; അതേ ജലം പിന്നീട് ഗംഗയായി പ്രസിദ്ധമായി ‘വിഷ്ണുപദീ’ എന്ന നാമത്തിൽ സ്മരിക്കപ്പെട്ടു, പ്രദേശം പാവനമായി. വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്ത ശേഷം പാദചിഹ്നം സ്പർശിക്കുന്നത് പരമഗതി നൽകുന്നു; അവിടെ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം ഗയാസമ ഫലം; മാഘസ്നാനം പ്രയാഗസമ ഫലം; ദീർഘസാധനയും അസ്ഥിവിസർജനവും മോക്ഷസഹായകമെന്നു ഫലശ്രുതി പറയുന്നു. നാരദപ്രോക്ത ഗാഥയെ ആധാരമാക്കി, വിഷ്ണുപദീ ജലത്തിൽ ഒരിക്കൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ പല തീർത്ഥങ്ങൾ, ദാനങ്ങൾ, തപസ്സുകൾ എന്നിവയുടെ സംയുക്തഫലം ലഭിക്കുമെന്നു ഊന്നിപ്പറയുന്നു. അവസാനം അയനവ്രതത്തിനുള്ള മന്ത്രം—ആറ് മാസത്തിനുള്ളിൽ മരണം വന്നാലും വിഷ്ണുപാദം തന്നെ ശരണം ആകട്ടെ എന്ന പ്രാർത്ഥന; തുടർന്ന് ബ്രാഹ്മണപൂജയും സമുഹഭോജനവും ധർമ്മപരമായ സമാപ്തിയായി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.
Adhyaya 25
विष्णुपदीगङ्गाप्रभावः — The Efficacy of the Viṣṇupadī Gaṅgā
സൂതൻ ഗംഗാമാഹാത്മ്യമായി ഒരു ഉപദേശകഥ പറയുന്നു. ചമത്കാരപുരത്തിലെ ശീലസമ്പന്നനായ ബ്രാഹ്മണൻ ചണ്ഡശർമൻ യുവാസക്തിയിൽ കുടുങ്ങുന്നു. ഒരു രാത്രിയിൽ ദാഹത്തോടെ വെള്ളമെന്ന് കരുതി ഒരു വേശ്യ നൽകിയ മദ്യം അബദ്ധത്തിൽ കുടിക്കുന്നു; അവൾക്കും അത് ജലമെന്ന തെറ്റിദ്ധാരണ. ബ്രാഹ്മണനു ഇത് അതിക്രമമാണെന്ന് ബോധ്യമായപ്പോൾ പ്രായശ്ചിത്തം തേടി പണ്ഡിതബ്രാഹ്മണസഭയെ സമീപിക്കുന്നു; അവർ ധർമ്മശാസ്ത്രപ്രകാരം കുടിച്ച മദ്യത്തിന്റെ അളവിനൊത്ത അഗ്നിവർണ്ണ ഘൃതം കുടിക്കേണ്ടതെന്ന വിധി പറയുന്നു. പ്രായശ്ചിത്തസജ്ജതയ്ക്കിടെ മാതാപിതാക്കൾ എത്തുന്നു. പിതാവ് ശാസ്ത്രങ്ങൾ പരിശോധിച്ച് കഠിന മാർഗങ്ങൾ ചിന്തിക്കുകയും, ദാനം-തീർത്ഥയാത്ര തുടങ്ങിയ വഴികളും നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; എന്നാൽ പുത്രൻ നിശ്ചിത കർമ്മം തന്നെ (മൗഞ്ജീ-ഹോമം മുതലായവ) ചെയ്യാൻ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു. മാതാപിതാക്കളും പുത്രനോടൊപ്പം അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിക്കുന്നു. ഈ പ്രതിസന്ധിയിൽ തീർത്ഥയാത്രയിൽ വന്ന ശാണ്ഡില്യ മഹർഷി എത്തി—ഗംഗ ലഭ്യമായിരിക്കെ അനാവശ്യ മരണം വേണ്ട; ഗംഗയില്ലാത്ത പ്രദേശങ്ങൾക്കാണ് കടുത്ത തപസ്സുകൾ വിധിച്ചിട്ടുള്ളത്—എന്ന് സമൂഹത്തെ ശാസിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം എല്ലാവരെയും വിഷ്ണുപദീ ഗംഗയിലേക്കു നയിക്കുന്നു; ആചമനവും സ്നാനവും മാത്രം ചെയ്തതോടെ ചണ്ഡശർമൻ ഉടൻ ശുദ്ധനാകുന്നു, ദിവ്യവാണി (ഭാരതി) അത് സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു. അധ്യായം പടിഞ്ഞാറൻ അതിരിലെ ഈ തീർത്ഥത്തെ ‘പാപനാശിനി’യായി പുകഴ്ത്തി, ഗംഗയുടെ സർവപാപഹര ശക്തി പൊതുസിദ്ധാന്തമായി സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 26
हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्योपदेशः (Instruction on the Glory of Hāṭakeśvara Kṣetra)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ കഥാരംഭിച്ച് ദക്ഷിണ–ഉത്തര അതിരുസന്ദർഭം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മഥുരയിൽ യമുനാതീരത്ത് ‘ഗോകർണ’ എന്ന പേരിലുള്ള രണ്ടു വിശിഷ്ട ബ്രാഹ്മണർ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. യമരാജന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ദൂതൻ തെറ്റിദ്ധരിച്ച് ദീർഘായുസ്സുള്ള ബ്രാഹ്മണനെ കൊണ്ടുവരുന്നു; യമൻ പിഴവ് തിരുത്തി ധർമ്മന്യായവും കർമ്മഫലനിയമവും സംബന്ധിച്ച് ബ്രാഹ്മണനുമായി സംവദിക്കുന്നു. ദാരിദ്ര്യപീഡിതനായ ബ്രാഹ്മണൻ മരണത്തെ ആഗ്രഹിച്ച്, യമന്റെ നിർപക്ഷത, കർമ്മപരിണാമത്തിന്റെ ക്രമം, ശിക്ഷാവിധാനം എന്നിവ ചോദിക്കുന്നു; നരകങ്ങളുടെ വിഭാഗീകരണവും അറിയാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു. യമരാജൻ വൈതരണി ഉൾപ്പെടെ ഇരുപത്തൊന്ന് നരകങ്ങളെ ക്രമമായി വിവരിച്ച്, മോഷണം, വിശ്വാസഘാതം, കള്ളസാക്ഷ്യം, ഹിംസ തുടങ്ങിയ പാപങ്ങളോട് ചേർത്ത് ഫലങ്ങൾ പറയുന്നു. തുടർന്ന് ഉപദേശം ശിക്ഷാവിവരണത്തിൽ നിന്ന് ആചാരധർമ്മത്തിലേക്ക് മാറുന്നു—തീർത്ഥാടനം, ദേവപൂജ, അതിഥിസത്കാരം, അന്നം-ജലം-ആശ്രയം ദാനം, സംയമം, സ്വാധ്യായം, പൊതുഹിതപ്രവർത്തികൾ (കിണർ, കുളം, ക്ഷേത്രം നിർമ്മിക്കൽ) എന്നിവ രക്ഷാകരമായ साधനങ്ങളായി പറയുന്നു. അവസാനം യമൻ ‘ഗുഹ്യ’ മോക്ഷോപദേശം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു—ആനർത്തദേശത്തിലെ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവഭക്തി അല്പകാലം പോലും മഹാപാപം ശമിപ്പിച്ച് ശിവലോകപ്രാപ്തി നൽകുന്നു. രണ്ടു ഗോകർണരും അവിടെ പൂജ ചെയ്ത് അതിരിൽ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ച് തപസ്സു ചെയ്ത് ദിവ്യഗതി പ്രാപിക്കുന്നു. ചതുര്ദശിയുടെ രാത്രി ജാഗരണം സന്താനം, ധനം മുതൽ മോക്ഷം വരെ ഫലപ്രദമെന്ന് പ്രശംസിക്കുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ വാസം, കൃഷി, സ്നാനം, മൃഗങ്ങളുടെ മരണം പോലും പുണ്യകരമെന്നും, ധർമ്മവിരോധികൾ പുനഃപുനഃ ശുഭസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് പതിക്കുന്നു എന്നും സമാപനത്തിൽ പറയുന്നു.
Adhyaya 27
युगप्रमाण-स्वरूप-माहात्म्यवर्णनम् (Yuga Measures, Characteristics, and Their Theological Significance)
ഈ അധ്യായത്തിൽ നാല് യുഗങ്ങളുടെ പ്രമാണം (കാലമാനം), സ്വരൂപം (ലക്ഷണങ്ങൾ), മാഹാത്മ്യം (ധർമ്മ-നീതിപരമായ ദൈവിക പ്രാധാന്യം) എന്നിവ ക്രമമായി വിശദീകരിക്കുന്നു. ഋഷികൾ സൂതനോട്—കൃത, ത്രേതാ, ദ്വാപര, കലി യുഗങ്ങളെ സമഗ്രമായി പറയണമെന്നു ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ പുരാതന സംഭവമൊരുക്കുന്നു: ദേവസഭയിൽ ഇന്ദ്രൻ (ശക്രൻ) ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഇരുന്ന് ബൃഹസ്പതിയോട് യുഗങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും മാനദണ്ഡങ്ങളും വിനയത്തോടെ ചോദിക്കുന്നു. ബൃഹസ്പതി കൃതയുഗത്തിൽ ധർമ്മം ചതുഷ്പാദമായി പൂർണ്ണം, ആയുസ്സ് ദീർഘം, യജ്ഞാചാരങ്ങൾ ക്രമബദ്ധം; രോഗം, നരകഭയം, പ്രേതാവസ്ഥ തുടങ്ങിയ ദുഃഖങ്ങൾ ഇല്ല, ജനങ്ങൾ നിഷ്കാമമായി കർമ്മം ചെയ്യുന്നു എന്നു പറയുന്നു. ത്രേതായുഗത്തിൽ ധർമ്മം ത്രിപാദമാകുന്നു, മത്സരവും കാമ്യധർമ്മവും വർധിക്കുന്നു; ഗ്രന്ഥദൃഷ്ട്യാ മിശ്രബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് സമൂഹത്തിൽ വിവിധ സംകര-വിഭാഗങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നതിന്റെ വർഗ്ഗീകരണവും പറയുന്നു. ദ്വാപരത്തിൽ ധർമ്മവും പാപവും സമം (രണ്ട്-രണ്ട്), സംശയം കൂടുന്നു, ഫലം അധികം സംकल्पം/ഭാവം അനുസരിക്കുന്നു. കലിയുഗത്തിൽ ധർമ്മം ഏകപാദം, സാമൂഹിക വിശ്വാസം തകരുന്നു, ആയുസ്സ് കുറയുന്നു, പ്രകൃതി-നൈതിക അക്രമം വർധിക്കുന്നു, ധാർമ്മിക സ്ഥാപനങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതി—ഈ യുഗോപദേശം പാരായണം ചെയ്യുകയോ ശ്രവിക്കുകയോ ചെയ്താൽ ജന്മജന്മാന്തര പാപക്ഷയം ലഭിക്കും എന്നു പറയുന്നു.
Adhyaya 28
Hāṭakeśvara-kṣetra: Tīrthānāṃ Kali-bhaya-śaraṇya (Hāṭakeśvara as a refuge of tīrthas from Kali)
ഈ അധ്യായം സൂതൻ മുനിസഭയിൽ വിവരണം ചെയ്യുന്നതായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ദേവസഭയിൽ പ്രഭാസം മുതലായ ദേഹധാരികളായ തീർത്ഥങ്ങൾ കലിയുഗാരംഭത്തെക്കുറിച്ച് ഭയപ്പെട്ടു—അശുചിസ്പർശം മൂലം തങ്ങളുടെ തീർത്ഥപ്രഭാവം മങ്ങാതിരിക്കേണ്ടതിനാൽ—കലിയാൽ സ്പർശിക്കപ്പെടാത്ത സുരക്ഷിത ആശ്രയം അപേക്ഷിക്കുന്നു. കരുണയോടെ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ബൃഹസ്പതിയോട് ‘കലി-അസ്പൃശ്യ’മായ കൂട്ടാശ്രയം എവിടെയെന്ന് ചോദിക്കുന്നു. ബൃഹസ്പതി ആലോചിച്ച് ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രം അതുല്യമെന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—ശൂലധാരിയായ ശിവന്റെ ലിംഗത്തിന്റെ ‘പതനം’ മൂലമുണ്ടായതെന്നും, ത്രിശങ്കു രാജാവിനായി വിശ്വാമിത്രൻ ചെയ്ത തപസ്സുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതെന്നും പറയുന്നു. ത്രിശങ്കു അപകീർത്തിയുള്ള അവസ്ഥ ഉപേക്ഷിച്ച് ദേഹസഹിതം സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ച കഥ ഓർമ്മിപ്പിച്ച്, ഈ സ്ഥലം നൈതിക-ആചാരപരമായ മറിച്ചുമാറ്റത്തിന്റെയും ഉദ്ധാരത്തിന്റെയും കേന്ദ്രമാണെന്ന് കാണിക്കുന്നു. സംരക്ഷണക്രമവും പറയുന്നു—ഇന്ദ്രാജ്ഞയാൽ സംവർത്തകവാതം തീർത്ഥത്തെ ധൂളിയാൽ നിറച്ചു; കലിയുഗത്തിൽ താഴെ ഹാടകേശ്വരനും മുകളിൽ അചലേശ്വരനും കാവൽ നിൽക്കുന്നു. അഞ്ചു ക്രോശ പരിധിയുള്ള ഈ പ്രദേശം കലിയെത്താത്തതെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ തീർത്ഥങ്ങൾ തങ്ങളുടെ ‘അംശ’ രൂപത്തിൽ അവിടെ വസിക്കുന്നു. അവസാനം അനവധി തീർത്ഥങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം സൂചിപ്പിച്ച്, പേരുകളും സ്ഥാനങ്ങളും ഫലങ്ങളും പിന്നീടു പട്ടികപ്പെടുത്തുമെന്ന് പറയുന്നു; ഇവ കേൾക്കുന്നതും ധ്യാനം, സ്നാനം, ദാനം, സ്പർശം എന്നിവയും പാപനാശകരമെന്ന ഫലശ്രുതിയും നൽകുന്നു.
Adhyaya 29
Siddheśvara-liṅga Māhātmya and the Śaiva Ṣaḍakṣara: Longevity, Release from Curse, and Ahiṃsā-Instruction
അധ്യായം 29-ൽ സൂതൻ തപസ്സിനും സിദ്ധിക്കും വേണ്ടി ഋഷിമാർ, തപസ്വികൾ, രാജാക്കന്മാർ എന്നിവരെല്ലാം സംഗമിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധ ക്ഷേത്രത്തെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിലെ സിദ്ധേശ്വര-ലിംഗം സ്മരണം, ദർശനം, സ്പർശം മാത്രത്താൽ പോലും സിദ്ധി നൽകുന്നതായി മഹിമ പറയുന്നു. തുടർന്ന് ദക്ഷിണാമൂർത്തി-സന്ദർഭത്തോടുകൂടി ശൈവ ഷഡക്ഷര മന്ത്രം അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; ജപസംഖ്യയാൽ ആയുസ്സ് വർധിക്കും എന്നു കേട്ട് ഋഷികൾ വിസ്മയിക്കുന്നു. സൂതൻ വത്സൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണന്റെ ദൃഷ്ടാന്തം പറയുന്നു—അവൻ അനവധി വർഷങ്ങൾ ജീവിച്ചിട്ടും യുവാവിനെപ്പോലെ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. സിദ്ധേശ്വരസന്നിധിയിൽ ദീർഘകാലം ഷഡക്ഷര-ജപം ചെയ്തതുകൊണ്ട് യൗവനം സ്ഥിരമായി, ജ്ഞാനം വ്യാപിച്ചു, ആരോഗ്യവും നിലനിന്നു എന്നു അവൻ പറയുന്നു. തുടർന്ന് അന്തർകഥ: ഒരു ധനിക യുവാവ് ശിവോത്സവം കലുഷിതമാക്കുന്നു; ശിഷ്യന്റെ വചനശാപം മൂലം അവൻ സർപ്പരൂപം പ്രാപിക്കുന്നു. പിന്നെ ഷഡക്ഷര മന്ത്രം ഗുരുതര ദോഷങ്ങളെയും ശുദ്ധീകരിക്കുമെന്ന ഉപദേശം ലഭിക്കുന്നു; വത്സൻ ജലസർപ്പത്തെ പ്രഹരിക്കുമ്പോൾ ദിവ്യരൂപം മോചിതമായി ശാപമോചനമുണ്ടാകുന്നു. അധ്യായം ധർമ്മോപദേശത്തിലും കടക്കുന്നു—സർപ്പഹത്യ ഉപേക്ഷിക്കുക, അഹിംസ പരമധർമ്മം എന്നു സ്ഥാപിക്കുക, മാംസഭക്ഷണ ന്യായീകരണങ്ങളെ വിമർശിക്കുക, ഹിംസയിൽ പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ വകഭേദങ്ങൾ പറയുക. അവസാനം ശ്രവണം/പഠനം, മന്ത്രജപം എന്നിവ സംരക്ഷകവും പുണ്യപ്രദവും പാപനാശകവുമായ साधനങ്ങളാണെന്ന് ഫലശ്രുതിയോടെ സമാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 30
Siddheśvara at Camatkārapura: Hamsa’s Tapas, Liṅga-Pūjā, and Ṣaḍakṣara-Mantra Phala
അധ്യായം 30-ൽ ഋഷികൾ ചോദിക്കുന്നു—ആ സ്ഥലത്ത് സിദ്ധേശ്വരൻ എങ്ങനെ പ്രസന്നനായി? സൂതൻ പൂർവവൃത്താന്തം പറയുന്നു—ഹംസ എന്നൊരു സിദ്ധൻ സന്താനഹീനതയും വാർദ്ധക്യവേദനയും കൊണ്ട് വ്യാകുലനായി മാർഗം തേടി അങ്ഗിരസപുത്രൻ ബൃഹസ്പതിയെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. തീർത്ഥം, വ്രതം, ശാന്തികർമ്മം എന്നിവയിൽ ഏതാണ് സന്താനപ്രാപ്തിക്ക് ഫലപ്രദമെന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ, ബൃഹസ്പതി ചിന്തിച്ച് ചമത്കാരപുര ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകാനും അവിടെ തപസ്സു ചെയ്യാനും ഉപദേശിക്കുന്നു; അതുവഴി വംശം നിലനിർത്തുന്ന യോഗ്യപുത്രൻ ലഭിക്കും എന്നു ഉറപ്പുനൽകുന്നു. ഹംസ അവിടെ എത്തി വിധിപൂർവം ലിംഗപൂജ നടത്തി, പകലും രാത്രിയും നിയമബദ്ധ ഭക്തിയോടെ പുഷ്പ-നൈവേദ്യങ്ങൾ, ഗീത-വാദ്യങ്ങൾ, കഠിന തപസ്സുകൾ എന്നിവയോടെ സേവനം തുടരുന്നു. ചാന്ദ്രായണ, കൃച്ഛ്ര, പ്രാജാപത്യ/പരാക തരത്തിലുള്ള വ്രതങ്ങളും മാസങ്ങളോളം ഉപവാസങ്ങളും ആചരിക്കുന്നു. ആയിരം വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ മഹാദേവൻ ഉമയോടുകൂടെ പ്രത്യക്ഷമായി ദർശനം നൽകി വരം ചോദിക്കുവാൻ പറയുന്നു. ഹംസ വംശസ്ഥാപനത്തിനായി പുത്രന്മാരെ അപേക്ഷിക്കുന്നു. ശിവൻ ആ ലിംഗത്തിന്റെ ശാശ്വതസ്ഥിതി സ്ഥാപിച്ച് പൊതുവായ വാഗ്ദാനം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു—അവിടെ ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കുന്നവർക്ക് ഇഷ്ടഫലം ലഭിക്കും; ലിംഗത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് നിന്ന് ജപം ചെയ്യുന്നവർക്ക് ഷഡക്ഷരമന്ത്രപ്രാപ്തിയും ദീർഘായുസ്സും പുത്രലാഭവും മുതലായ ഫലങ്ങളും ലഭിക്കും. തുടർന്ന് ശിവൻ അന്തർധാനം ചെയ്യുന്നു; ഹംസ ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി പുത്രപ്രാപ്തി നേടുന്നു. അവസാനം ദുഷ്കരലക്ഷ്യങ്ങൾക്കായി സ്പർശം, പൂജ, പ്രണാമം, ശക്തിയുള്ള ഷഡക്ഷര-ജപം എന്നിവ ശ്രദ്ധയോടെ ആചരിക്കണമെന്ന് വിധി പറയുന്നു.
Adhyaya 31
Nāgatīrtha–Nāgahṛda Māhātmya (श्रावणपञ्चमी-व्रत, नागपूजा, श्राद्ध-फलश्रुति)
അധ്യായം 31-ൽ ‘നാഗഹൃദ’ എന്ന നാഗതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമ വിവരിക്കുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ സർപ്പഭയം അകറ്റപ്പെടുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ശ്രാവണമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ പഞ്ചമിയിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ വംശപരമ്പരയിലേക്കും സർപ്പദംശാദി അപകടങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം ലഭിക്കും എന്ന കാലവിശേഷം സ്ഥാപിക്കുന്നു. കാരണമിഥ്യയിൽ ശേഷാദി പ്രധാന നാഗങ്ങൾ മാതൃശാപത്തിന്റെ സമ്മർദ്ദത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്ത് സന്തതി വർധിപ്പിക്കുന്നു; ആ സന്തതി മനുഷ്യർക്കു ഉപദ്രവമാകുന്നു. പീഡിതർ ബ്രഹ്മാവിനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് ഒൻപത് നാഗനേതാക്കളോട് സന്തതിനിഗ്രഹം ഉപദേശിക്കുന്നു; അത് പരാജയപ്പെട്ടപ്പോൾ പാതാളവാസം എന്ന സ്ഥലനിയമവും ഭൂമിയിൽ വരാൻ പഞ്ചമിയെ നിശ്ചിത സമയനിയമവുമാക്കി ഭരണക്രമം സ്ഥാപിക്കുന്നു. കൂടാതെ കുറ്റമില്ലാത്ത മനുഷ്യരെ, പ്രത്യേകിച്ച് മന്ത്ര-ഔഷധ സംരക്ഷണമുള്ളവരെ, ഹാനി ചെയ്യരുതെന്ന ധർമ്മനിയമവും പറയുന്നു. തുടർന്ന് അനുഷ്ഠാനഫലം—ശ്രാവണ പഞ്ചമിയിൽ നാഗപൂജ ചെയ്താൽ ഇഷ്ടസിദ്ധി; അവിടെ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം അത്യന്തം ഫലപ്രദം, സന്താനാർത്ഥികൾക്കും സർപ്പദംശമരണപ്പെട്ടവർക്കും. ശരിയായ ശ്രാദ്ധം ഈ തീർത്ഥത്തിൽ ചെയ്യുന്നതുവരെ പ്രേതസ്ഥിതി തുടരാം എന്നും പറയുന്നു. ഉദാഹരണത്തിൽ ഇന്ദ്രസേന രാജാവ് സർപ്പദംശത്തിൽ മരിക്കുന്നു; മകൻ മറ്റിടങ്ങളിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്തിട്ടും ഫലം ലഭിക്കാതെ സ്വപ്നാദേശപ്രകാരം ചമത്കാരപുര/നാഗഹൃദയിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നു. ശ്രാദ്ധഭോജി ബ്രാഹ്മണനെ കണ്ടെത്താൻ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടെങ്കിലും ദേവശർമ സ്വീകരിക്കുന്നു; ആകാശവാണി പിതാവിന്റെ മോക്ഷം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതി—പഞ്ചമിയിൽ ഇതിന്റെ ശ്രവണം/പഠനം സർപ്പഭയം നീക്കി, ഭക്ഷണജന്യാദി പാപങ്ങൾ ക്ഷയിപ്പിച്ച്, ഗയാശ്രാദ്ധസമ ഫലം നൽകുന്നു; ശ്രാദ്ധകാലത്ത് പാരായണം ചെയ്താൽ ദ്രവ്യ, വ്രത, കർത്തൃ/പുരോഹിത ദോഷങ്ങളും ശമിക്കുന്നു।
Adhyaya 32
सप्तर्ष्याश्रम-माहात्म्य तथा लोभ-निरोधोपदेशः (Glory of the Saptarṣi Āśrama and Instruction on Restraining Greed)
സൂതൻ ശുഭക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിലെ പ്രസിദ്ധമായ സപ്തർഷി ആശ്രമത്തിന്റെ മഹിമ വിവരിക്കുന്നു. ശ്രാവണ പൗർണ്ണമി/പതിനഞ്ചാം ദിവസം സ്നാനം ചെയ്താൽ ഇഷ്ടഫലം ലഭിക്കും; വനത്തിലെ ലളിതമായ ഫല‑മൂലാദികളാൽ ചെയ്ത ശ്രാദ്ധം പോലും മഹാസോമയാഗങ്ങൾക്കു തുല്യമായ പുണ്യം നൽകുന്നു എന്നും പറയുന്നു. ഭാദ്രപദ ശുക്ല പഞ്ചമിയിൽ ക്രമപൂജയുടെ വിധി മന്ത്രങ്ങളോടെ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—അത്രി, വസിഷ്ഠ, കശ്യപ, ഭരദ്വാജ, ഗൗതമ, കൗശിക (വിശ്വാമിത്ര), ജമദഗ്നി, അരുന്ധതി എന്നീ നാമങ്ങളാൽ ആരാധന ചെയ്യണം. തുടർന്ന് പന്ത്രണ്ടുവർഷത്തെ ദുർഭിക്ഷകഥ വരുന്നു—മഴയില്ലാതെ സാമൂഹ്യധർമ്മങ്ങൾ തകർന്നാലും, വിശപ്പിൽ വലയുന്ന ഋഷിമാരും അധർമ്മത്തിലേക്ക് വഴുതുന്നില്ല. വൃഷാദർഭി രാജാവ് അവരെ പ്രതിഗ്രഹം (രാജദാനം സ്വീകരിക്കൽ) ചെയ്യാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു; എന്നാൽ അത് ധാർമ്മികമായി അപകടകരമെന്ന് കരുതി അവർ നിരസിക്കുന്നു. രാജാവ് സ്വർണ്ണം നിറച്ച ഉദുംബരങ്ങൾ വെച്ച് പരീക്ഷിക്കുമ്പോൾ, ഋഷിമാർ മറഞ്ഞ ധനം തള്ളിക്കളഞ്ഞ് അപരിഗ്രഹം, സന്തോഷം, വർധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ആഗ്രഹത്തിന്റെ സ്വഭാവം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ഉപദേശിക്കുന്നു. ചമത്കാരപുര ക്ഷേത്രത്തിൽ നായമുഖ ഭിക്ഷുക്കനെ അവർ കാണുന്നു (പിന്നീട് അവൻ ഇന്ദ്രൻ/പുരന്ദരൻ എന്ന് വെളിപ്പെടുന്നു). അവൻ അവർ ശേഖരിച്ച താമരനാളുകൾ എടുത്ത് വ്രതനിഷ്ഠയെ പരീക്ഷിക്കുന്നു; പിന്നെ ഇന്ദ്രൻ പരീക്ഷ വെളിപ്പെടുത്തി അവരുടെ നിർലോഭതയെ പ്രശംസിച്ച് വരങ്ങൾ നൽകുന്നു. ഋഷിമാർ ആശ്രമത്തിന് ശാശ്വത പാവിത്ര്യവും പാപനാശകത്വവും അപേക്ഷിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രൻ—അവിടെ ശ്രാവണത്തിൽ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം അഭീഷ്ടസിദ്ധി നൽകും, നിഷ്കാമകർമ്മം മോക്ഷപ്രദമാകും എന്ന് വരം നൽകുന്നു. അവർ അവിടെ തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ട് അമരത്വസദൃശ പദം പ്രാപിച്ച് ശിവലിംഗം സ്ഥാപിക്കുന്നു; അതിന്റെ ദർശന‑പൂജകൾ ശുദ്ധിയും വിമുക്തിയും നൽകുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതിയിൽ ഈ ആശ്രമകഥനം ആയുസ്സു വർധിപ്പിക്കുകയും പാപം നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 33
अगस्त्याश्रम-माहात्म्य तथा विंध्य-निग्रहः (Agastya’s Hermitage: Sanctity, the Vindhya Episode, and the Solar Observance)
സൂതൻ പറയുന്നു—അഗസ്ത്യമുനിയുടെ പുണ്യാശ്രമത്തിൽ മഹാദേവനെ നിത്യമായി ആരാധിക്കുന്നു. ചൈത്ര ശുക്ല ചതുര്ദശി ദിനത്തിൽ ദിവാകരൻ (സൂര്യൻ) അവിടെ എത്തി ശങ്കരനെ പൂജിക്കുന്നതായി പ്രസിദ്ധമാണ്. ഭക്തിയോടെ അവിടെ ശിവപൂജ ചെയ്യുന്നവർ ദിവ്യസാന്നിധ്യം പ്രാപിക്കുന്നു; ശരിയായ ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം, വിധിപൂർവ്വ പിതൃകർമ്മത്തിന് തുല്യമായി പിതൃകളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തും. ഋഷികൾ ചോദിക്കുന്നു—സൂര്യൻ അഗസ്ത്യാശ്രമത്തെ എന്തുകൊണ്ട് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നു? സൂതൻ വിന്ധ്യകഥ പറയുന്നു—സുമേരുവുമായുള്ള മത്സരത്തിൽ വിന്ധ്യൻ സൂര്യപഥം തടഞ്ഞു; അതിനാൽ കാലഗണന, ഋതുചക്രം, യജ്ഞാദി കർമചക്രം എന്നിവ തകരാൻ ഭീഷണി ഉണ്ടായി. സൂര്യൻ ബ്രാഹ്മണവേഷത്തിൽ അഗസ്ത്യന്റെ ശരണം തേടുന്നു; അഗസ്ത്യൻ വിന്ധ്യനോട്—എന്റെ ദക്ഷിണയാത്ര പൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ ഉയരം കുറച്ച് അങ്ങനെ തന്നെ നിലകൊൾ—എന്ന് ആജ്ഞാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന് അഗസ്ത്യൻ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ച്, ഓരോ വർഷവും അതേ തിഥിയിൽ അതിനെ പൂജിക്കണമെന്ന് സൂര്യനോട് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു; ആ ചതുര്ദശിയിൽ ലിംഗപൂജ ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ സൂര്യലോകവും മോക്ഷാഭിമുഖ പുണ്യവും നേടുമെന്ന അനുഗ്രഹവും പറയുന്നു. അവസാനം സൂതൻ അവിടെ സൂര്യന്റെ ആവർത്തിച്ച വരവ് ഉറപ്പാക്കി കൂടുതൽ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ക്ഷണിക്കുന്നു.
Adhyaya 34
अध्याय ३४ — देवासुरसंग्रामे शंभोः परित्राणकथनम् (Chapter 34: Śambhu’s Intervention in the Deva–Dānava Battle)
അധ്യായം 34-ൽ ഋഷിമാർ സൂതനോട് മുൻപ് പറഞ്ഞ ഒരു വൃത്താന്തം—ഒരു മുനിയും ക്ഷീരസമുദ്രം (പയസാം-നിധി) എന്ന പ്രസംഗവും—കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ അപ്പോൾ ഒരു പുരാതന പ്രതിസന്ധി വിവരിക്കുന്നു: കാലേയർ/കാലികേയർ എന്ന മഹാബല ദാനവർ ഉദ്ഭവിച്ച് ദേവന്മാരുടെ തേജസ്സിനെ ക്ഷയിപ്പിക്കുകയും ത്രിലോകത്തിന്റെ സ്ഥിരത കുലുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ദേവരുടെ ദുഃഖം കണ്ട വിഷ്ണു മഹേശ്വരനെ ശരണം പ്രാപിച്ച് ഉടൻ പ്രതിരോധം വേണമെന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു. വിഷ്ണു, രുദ്ര, ഇന്ദ്രൻ എന്നിവരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ദേവസേന യുദ്ധത്തിനായി ഒന്നിക്കുന്നു; ലോകത്തെ നടുക്കുന്ന സമരം ആരംഭിക്കുന്നു. പ്രധാന സംഭവത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ ദാനവൻ കാലപ്രഭയുമായി ഏറ്റുമുട്ടുന്നു—അവൻ ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രം പിടിച്ചെടുക്കുകയും ഭീകര ഗദാപ്രഹാരത്തോടെ ഇന്ദ്രനെ വീഴ്ത്തുകയും ചെയ്യുന്നു; ഭയത്താൽ ദേവർ അസ്തവ്യസ്തമായി പിന്മാറുന്നു. തുടർന്ന് ഗരുഡാരൂഢനായ വിഷ്ണു അസ്ത്രജാലങ്ങൾ ഛേദിച്ച് ദാനവരെ ചിതറിക്കുന്നു; എന്നാൽ കാലഖഞ്ജ വിഷ്ണുവിനെയും ഗരുഡനെയും പരിക്കേൽപ്പിക്കുന്നു. വിഷ്ണു സുദർശനചക്രം പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ ദാനവൻ അതിനെ നേരിട്ട് പ്രതിരോധിക്കാൻ ശ്രമിച്ച് വിഷ്ണുവിന്റെ വിഷമം വർധിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിനിടയിൽ ത്രിപുരാന്തകനായ ശിവൻ നിർണായകമായി ഇടപെട്ട് ശൂലപ്രഹാരത്തോടെ ആക്രമിച്ച ദാനവനെ വധിക്കുകയും, കാലപ്രഭ ഉൾപ്പെടെ ‘കാല’ ഉപനാമമുള്ള പ്രധാന ദാനവനേതാക്കളെ പരാജയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ശത്രുനേതൃത്വം തകർന്നതോടെ ഇന്ദ്രനും വിഷ്ണുവും ധൈര്യം വീണ്ടെടുത്തു മഹാദേവനെ സ്തുതിക്കുന്നു; ദേവർ ശേഷിച്ച ദാനവരെ ഓടിക്കുന്നു. പരിക്കേറ്റും നേതാവില്ലാതെയും ആയ ദാനവർ വരുണന്റെ ധാമത്തിൽ അഭയം തേടുന്നു. അധ്യായത്തിന്റെ ബോധം—ദേവരുടെ ഏകോപിത പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ ധർമ്മക്രമം പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് ശംഭുവിന്റെ രക്ഷ ത്രിലോകത്തിന് സ്ഥിരത നൽകുന്നു।
Adhyaya 35
अगस्त्येन सागरशोषणं तथा कालेयदानवनिग्रहः (Agastya Dries the Ocean and the Suppression of the Kāleya Asuras)
ഈ അധ്യായത്തിൽ കാളേയ ദൈത്യർ സമുദ്രത്തിൽ അഭയം പ്രാപിച്ച് രാത്രിയിൽ ഋഷിമാർ, യജ്ഞകർമ്മികൾ, ധർമ്മനിഷ്ഠ സമൂഹങ്ങൾ എന്നിവരെ ആക്രമിച്ച് ഭൂമിയിലെ യജ്ഞ-ധർമ്മജീവിതം തകർക്കുന്നു. യജ്ഞഭാഗം ലഭിക്കാതെ ദേവന്മാർ അത്യന്തം വിഷണ്ണരാകുന്നു; സമുദ്രത്തിന്റെ മറവിൽ ഉള്ള ശത്രുക്കളെ നേരിട്ട് കീഴടക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ചാമത്കാരപുരത്തിലെ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ വസിക്കുന്ന മഹർഷി അഗസ്ത്യനെ ശരണം തേടുന്നു. അഗസ്ത്യൻ ദേവന്മാരെ ആദരത്തോടെ സ്വീകരിച്ച് വർഷാന്തത്തിൽ വിദ്യാബലവും യോഗിനീശക്തിയും ആശ്രയിച്ച് സമുദ്രം ശോഷിക്കാമെന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു. അദ്ദേഹം പീഠങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ച് യോഗിനീഗണങ്ങളെ—പ്രത്യേകിച്ച് കന്യാരൂപിണികളെ—വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കുന്നു; ദിക്പാലന്മാരെയും ക്ഷേത്രപാലന്മാരെയും ആരാധിക്കുന്നു; ‘ശോഷിണി’ വിദ്യയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആകാശഗാമിനീ ദേവിയെ പ്രസാദിപ്പിക്കുന്നു. ദേവി സിദ്ധി നൽകി അഗസ്ത്യന്റെ വായിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, അഗസ്ത്യൻ സമുദ്രം പാനം ചെയ്ത് സമുദ്രത്തെ ഭൂമിപോലെ ആക്കുന്നു. അപ്പോൾ ദേവന്മാർ വെളിപ്പെട്ട ദൈത്യരെ സംഹരിക്കുന്നു; ശേഷിച്ചവർ പാതാളത്തിലേക്ക് ഓടുന്നു. ജലം പുനഃസ്ഥാപിക്കണമെന്ന അപേക്ഷയ്ക്ക് അഗസ്ത്യൻ ഭാവികഥ പറയുന്നു—സഗരന്റെ അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാരുടെ ഖനനം, ഭഗീരഥൻ ഗംഗയെ കൊണ്ടുവരിക, ഗംഗാപ്രവാഹം മൂലം സമുദ്രം വീണ്ടും നിറയുക. അവസാനം ചാമത്കാരപുരത്തിലെ പീഠങ്ങൾ സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കണമെന്നു അപേക്ഷിച്ച്, അഷ്ടമി-ചതുര്ദശി പൂജയിൽ ഇഷ്ടസിദ്ധി ലഭിക്കുമെന്ന് അനുഗ്രഹിക്കുന്നു; ദേവന്മാർ ‘ചിത്രേശ്വര’ പീഠം സ്ഥാപിച്ച് പാപഭാരമുള്ളവർക്കും വേഗത്തിൽ ഫലം ലഭിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുനൽകുന്നു.
Adhyaya 36
चित्रेश्वरपीठ-मन्त्रजप-माहात्म्य (Glorification of Mantra-Japa at the Citreśvara Pīṭha)
അധ്യായം 36-ൽ ഋഷിമാർ അഗസ്ത്യൻ സ്ഥാപിച്ചതായി പറയുന്ന ചിത്രേശ്വര പീഠത്തിന്റെ പരിമാണവും പ്രഭാവവും ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ ആ സ്ഥലത്തിന്റെ മഹിമയെ അതിശയമായി വർണ്ണിച്ച്, അവിടെ ചെയ്യുന്ന മന്ത്രജപത്തിന്റെ ഫലങ്ങൾ നിരത്തുന്നു—യോഗികൾക്ക് സിദ്ധി, പുത്രലാഭം മുതലായ അഭീഷ്ടസിദ്ധി, സംരക്ഷണം, ദുഃഖനിവാരണം, സാമൂഹ്യ-രാജకీయ അനുകൂല്യം, ധനസമൃദ്ധി, യാത്രാസഫലം; കൂടാതെ രോഗം, ഗ്രഹപീഡ, ഭൂതബാധ, വിഷം, സർപ്പം, വന്യമൃഗങ്ങൾ, മോഷണം, തർക്കങ്ങൾ, ശത്രുക്കൾ എന്നിവയുടെ ഭയം ശമിക്കുന്നു. പിന്നീട് ജപം എങ്ങനെ ഫലപ്രദമാകുന്നു എന്ന് ഋഷിമാർ ചോദിക്കുമ്പോൾ, സൂതൻ പിതാവിൽ നിന്ന് കേട്ട പരമ്പരയും ദുര്വാസസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സംഭാഷണവും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി നിയമബദ്ധമായ ക്രമം വിശദീകരിക്കുന്നു—ആദ്യം ലക്ഷജപം, തുടർന്ന് അധിക ജപസംഖ്യ, ജപത്തിന്റെ ദശാംശമായി ഹോമം; ശാന്തി-പൗഷ്ടികം പോലുള്ള സൗമ്യകർമ്മങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ ആഹുതികൾ. കൃത-ത്രേതാ-ദ്വാപര-കലി യുഗഭേദം അനുസരിച്ച് സാധനാമാനം മാറുന്നു. അവസാനം വിധിപൂർവ്വം അനുഷ്ഠാനം പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ സാധകന്റെ പ്രവർത്തനശക്തി വർധിക്കുന്നു; ഇത് യാദൃശ്ചിക അത്ഭുതമല്ല, നിയന്ത്രിത ശാസ്ത്രീയ സംവിധാനമാണെന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നു।
Adhyaya 37
Durvāsā, Suśīla, and the Establishment of the Duḥśīla-Prāsāda (Śiva Shrine Narrative)
ഈ അധ്യായത്തിൽ പണ്ഡിതബ്രാഹ്മണരുടെ സഭ വേദവ്യാഖ്യാനം, കർമ്മകാണ്ഡചർച്ച, വാദപ്രതിവാദം എന്നിവയിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നതായി വര്ണിക്കുന്നു. അവിടെ എത്തിയ ഋഷി ദുർവാസാവ് ശംഭുവിന്റെ ആയതനം/പ്രാസാദം സ്ഥാപിക്കാൻ യോജ്യമായ സ്ഥലം ചോദിക്കുന്നു; എന്നാൽ പാണ്ഡിത്യഗർവവും വാദാസക്തിയും മൂലം സഭ മറുപടി നൽകുന്നില്ല. ജ്ഞാനം, ധനം, കുലം—ഈ മൂന്ന് മദങ്ങളുടെ അഹങ്കാരം കണ്ട ദുർവാസാവ് ദീർഘകാല സാമൂഹ്യകലഹം ഉണ്ടാകുമെന്ന് ശാപം നൽകുന്നു. അപ്പോൾ വൃദ്ധബ്രാഹ്മണനായ സുശീലൻ ഋഷിയെ പിന്തുടർന്ന് ക്ഷമ ചോദിക്കുകയും ക്ഷേത്രനിർമ്മാണത്തിനായി ഭൂമി സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ദുർവാസാവ് അത് സ്വീകരിച്ച് മംഗളകർമ്മങ്ങൾ നടത്തി ശിവപ്രാസാദം പണിയിക്കുന്നു. എന്നാൽ മറ്റു ബ്രാഹ്മണർ സുശീലന്റെ ഏകപക്ഷീയ ദാനത്തിൽ കോപിച്ച് അവനെ സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റുകയും, ക്ഷേത്രപ്രവർത്തനം നിന്ദിച്ച് ‘കീർത്തിയിലും പേരിലും അപൂർണ്ണം’ എന്നു പറഞ്ഞ് ‘ദുഃശീല’ എന്ന പേരിൽ അപകീർത്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നിരുന്നാലും അവസാനം ആ ക്ഷേത്രം പ്രശസ്തമാകുന്നു—അതിന്റെയൊരു ദർശനം മാത്രം പാപനാശം വരുത്തുമെന്നു പറയുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ശുക്ലാഷ്ടമിയിൽ മദ്ധ്യലിംഗദർശനം ചെയ്ത് ധ്യാനിക്കുന്നവൻ നരകലോകങ്ങൾ കാണുകയില്ല. വിനയം-പ്രായശ്ചിത്തം എന്നിവയുടെ മഹത്വവും, ഗർവ-വിഭേദങ്ങളുടെ ദോഷവും, പ്രതിഷ്ഠയും ലിംഗദർശനവും ഉള്ള ദൈവികശക്തിയും ഈ അധ്യായം ഉറപ്പിക്കുന്നു.
Adhyaya 38
धुन्धुमारेश्वर-माहात्म्य (The Māhātmya of Dhundhumāreśvara)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂത–ഋഷി സംവാദരൂപത്തിൽ ധുന്ധുമാരേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം വിവരിക്കുന്നു. രാജാവ് ധുന്ധുമാരൻ ശിവലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ച് രത്നാലങ്കൃത പ്രാസാദം പണിയിക്കുകയും സമീപ ആശ്രമത്തിൽ കഠിന തപസ്സു അനുഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അടുത്തായി ഒരു വാപി/കുളം സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു; അത് ശുദ്ധവും മംഗളകരവും സർവതീർത്ഥസമവും എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ധുന്ധുമാരേശ്വര ദർശനം ചെയ്യുന്നവന് യമലോകത്തിലെ നരകദുഃഖങ്ങളും ‘ദുർഗ’ തടസ്സങ്ങളും അനുഭവിക്കേണ്ടതില്ല എന്ന ഫലശ്രുതി പറയുന്നു. ഋഷികളുടെ ചോദ്യത്തിന് സൂതൻ രാജാവ് സൂര്യവംശജനാണെന്നും ‘കുവലയാശ്വ’ എന്ന വിശേഷണവുമായി ബന്ധമുണ്ടെന്നും, മരുപ്രദേശത്ത് ധുന്ധു എന്ന ദൈത്യനെ വധിച്ച് കീർത്തി നേടിയെന്നും പറയുന്നു. അവസാനം ഗൗരിയോടും ഗണങ്ങളോടും കൂടെ ശിവൻ പ്രത്യക്ഷമായി വരം നൽകുന്നു; രാജാവ് ലിംഗത്തിൽ നിത്യ ദിവ്യസാന്നിധ്യം അപേക്ഷിക്കുന്നു. ശിവൻ അത് അനുഗ്രഹിച്ച് ചൈത്ര ശുക്ല ചതുര്ദശിയെ പ്രത്യേക പുണ്യകാലമായി നിർദ്ദേശിച്ച് സ്ഥിരസാന്നിധ്യം നൽകുന്നു. ഉപസംഹാരത്തിൽ ലിംഗത്തിൽ സ്നാനവും പൂജയും ചെയ്താൽ ശിവലോകപ്രാപ്തിയുണ്ടെന്നും, രാജാവ് മോക്ഷാഭിമുഖനായി അവിടെയേ നിലകൊള്ളുന്നുവെന്നും വീണ്ടും പറയുന്നു.
Adhyaya 39
चमत्कारपुर-क्षेत्रमाहात्म्यं तथा ययाति-लिङ्गप्रतिष्ठा (Cāmatkārapura Kṣetra-Māhātmya and Yayāti’s Liṅga Consecration)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ വിവരിക്കുന്നത്—ധുന്ധുമാരേശ്വരത്തിന്റെ വടക്കായി ചമത്കാരപുരം എന്ന പുണ്യക്ഷേത്രമുണ്ട്; അവിടെ രാജാവ് യയാതി തന്റെ രാജ്ഞിമാരായ ദേവയാനിയും ശർമിഷ്ഠയും സഹിതം ഒരു “ഉത്തമ ലിംഗം” പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ആ ലിംഗം സർവകാമഫലപ്രദമാണെന്നും ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചാൽ ആഗ്രഹഫലങ്ങൾ നൽകുമെന്നും പറയുന്നു. ഭോഗങ്ങളിൽ തൃപ്തനായ യയാതി രാജ്യം പുത്രനു ഏല്പിച്ച് പരമശ്രേയസ്സിനെ തേടി വിനയത്തോടെ ഋഷി മാർക്കണ്ഡേയനെ സമീപിച്ചു. എല്ലാ തീർത്ഥ-ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഏറ്റവും പ്രധാനവും അതിപാവനവും ഏതാണ് എന്ന് വിവേകപൂർവം വിവരിക്കണമെന്നു അപേക്ഷിച്ചു. മാർക്കണ്ഡേയൻ ചമത്കാരപുരത്തെ “സർവതീർത്ഥാലങ്കൃത” ക്ഷേത്രമെന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചു; അവിടെ വിഷ്ണുപദീ ഗംഗ പാപഹാരിണിയായി നിലകൊള്ളുന്നു, ദിവ്യസാന്നിധ്യങ്ങൾ വസിക്കുന്നു എന്നും പറഞ്ഞു. പിതാമഹൻ ദ്വിജരുടെ ആനന്ദാർത്ഥം വിട്ടുവിട്ട അമ്പത്തിരണ്ട് ഹസ്ത അളവുള്ള ശിലാഖണ്ഡം ഒരു പവിത്രചിഹ്നമായി ഇവിടെ പറയുന്നു. മറ്റൊരു വിശേഷം—മറ്റിടങ്ങളിൽ ഒരു വർഷം കൊണ്ടു ലഭിക്കുന്ന സിദ്ധി ഇവിടെ ഒരു ദിവസത്തിൽ തന്നെ ലഭിക്കും. ഇതു കേട്ട് യയാതി രാജ്ഞിമാരോടൊപ്പം അവിടെ ചെന്നു ശൂലധാരി ശിവന്റെ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ശ്രദ്ധയോടെ പൂജിച്ചു; അവസാനം കിന്നര-ചാരണന്മാർ സ്തുതിക്കുന്ന, പന്ത്രണ്ട് സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തമായ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ സ്വർഗാരോഹണം പ്രാപിച്ചു—ഇതാണ് ഫലശ്രുതി।
Adhyaya 40
Brahmī-Śilā, Sarasvata-Hrada, and the Ānandeśvara Sthala Narrative (ब्रह्मीशिला–सारस्वतह्रद–आनन्देश्वरकथा)
മോക്ഷപ്രദവും പാപനാശിനിയുമായ ബ്രാഹ്മീ-ശില എങ്ങനെ സ്ഥാപിതമായി, അതിന്റെ മഹിമ എന്ത് എന്നിങ്ങനെ ഋഷികൾ ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ പറയുന്നു—സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വിധിപൂർവ കർമാധികാരം ഇല്ലെന്നും ഭൂമിയിൽ ത്രിസന്ധ്യാ ആചാരം അനിവാര്യമെന്നും ചിന്തിച്ച ബ്രഹ്മാവ് ഒരു മഹാശില ഭൂലോകത്തേക്ക് എറിഞ്ഞു; അത് ചാമത്കാരപുരത്തിലെ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ പതിക്കുന്നു. കർമങ്ങൾക്ക് ജലം ആവശ്യമായതിനാൽ ബ്രഹ്മാവ് സരസ്വതിയെ വിളിക്കുന്നു; മനുഷ്യസ്പർശഭയത്താൽ അവൾ ഭൂമിയിൽ തുറന്നുവെച്ച് ഒഴുകാൻ നിരസിക്കുമ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവ് അവൾക്കായി അഗമ്യമായ മഹാഹ്രദം സൃഷ്ടിച്ച് മനുഷ്യസ്പർശം തടയാൻ നാഗങ്ങളെ നിയോഗിക്കുന്നു. അവിടെ മങ്കണക മുനി എത്തുന്നു; സർപ്പബന്ധനത്തിലായിട്ടും ജ്ഞാനബലത്തിൽ വിഷപ്രഭാവം ശമിപ്പിച്ച് സ്നാനം, പിതൃതർപ്പണം മുതലായവ നടത്തുന്നു. പിന്നീട് കൈക്ക് പരിക്കേറ്റപ്പോൾ സസ്യരസം ഒഴുകുന്നതിനെ സിദ്ധിലക്ഷണമെന്നു തെറ്റിദ്ധരിച്ചു ആനന്ദോന്മത്തനായി നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; ലോകം കലങ്ങുന്നു. അപ്പോൾ ശിവൻ ബ്രാഹ്മണവേഷത്തിൽ വന്ന് ഭസ്മം ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ശ്രേഷ്ഠചിഹ്നം കാണിച്ച്, തപസ്സിന് ഹാനികരമായ നൃത്തം നിർത്താൻ ഉപദേശിച്ച്, അവിടെ നിത്യസന്നിധി നൽകി ‘ആനന്ദേശ്വരൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനാകുന്നു; സ്ഥലത്തിന് ‘ആനന്ദ’ എന്ന നാമം ലഭിക്കുന്നു. ഈ കഥയിൽ ജലസർപ്പങ്ങൾ നിർവിഷമാകുന്ന ഉത്ഭവവും, സരസ്വതഹ്രദസ്നാനത്തിന്റെയും ചിത്രശിലാസ്പർശത്തിന്റെയും താരകമഹിമയും പറയുന്നു. പിന്നീട് യമന്റെ ആശങ്ക മൂലം എളുപ്പത്തിൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം കൂടുന്നു എന്നതിനാൽ ഇന്ദ്രൻ ഹ്രദം ധൂളികൊണ്ട് നിറച്ച തിരുത്തൽ സംഭവവും വരുന്നു. അവസാനം അവിടെ തപസ്സിലൂടെ സിദ്ധിസാധ്യതയും, മങ്കണക സ്ഥാപിച്ച ലിംഗത്തിന്—പ്രത്യേകിച്ച് മാഘ ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ—പൂജ ചെയ്താൽ മഹാപുണ്യമെന്നതും വീണ്ടും പ്രതിപാദിക്കുന്നു.
Adhyaya 41
अशून्यशयन-व्रतं तथा जलशायी-जनार्दन-माहात्म्यम् | Ashūnyaśayana Vrata and the Māhātmya of Jalaśāyī Janārdana
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷികളുടെ ചോദ്യം കേട്ട് സൂതൻ “ജലശായീ” (ജലത്തിൽ ശയിക്കുന്ന) വിഷ്ണുവിന്റെ ഉത്തരദേശത്തിലെ പ്രസിദ്ധ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം വിവരിക്കുന്നു. ഈ സ്ഥലം പാപബാധകളും ധാർമ്മിക തടസ്സങ്ങളും നീക്കുന്നതായി പറയുന്നു; ഇവിടെ ഹരിയുടെ ശയന–ബോധന (നിദ്ര–ജാഗരണം) കർമത്തോടൊപ്പം ഉപവാസവും ഭക്തിയോടെയുള്ള പൂജയും പ്രത്യേകമായി ശ്ലാഘ്യമാണ്. കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ ദ്വിതീയ തിഥി “അശൂന്യശയനാ” എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; അത് ജലശായീ ജനാർദ്ദനന് അതിപ്രിയമായ ദിനമെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. പുരാവൃത്തത്തിൽ ദൈത്യരാജൻ ബാഷ്കലി ഇന്ദ്രനെയും ദേവന്മാരെയും ജയിക്കുമ്പോൾ അവർ ശ്വേതദ്വീപിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ ശരണം തേടുന്നു. അവിടെ വിഷ്ണു ശേഷനാഗത്തിന്മേൽ ലക്ഷ്മിയോടുകൂടെ യോഗനിദ്രയിൽ ജലമദ്ധ്യേ ശയിക്കുന്നതായി വര്ണിക്കപ്പെടുന്നു. വിഷ്ണു ഇന്ദ്രനോട് “ചാമത്കാരപുര” എന്ന ക്ഷേത്രത്തിൽ കടുത്ത തപസ് ചെയ്യാൻ കല്പിക്കുകയും, ശ്വേതദ്വീപസദൃശമായ വിശാല ജലാശയം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അശൂന്യശയനാ ദ്വിതീയ മുതൽ ചാതുർമാസ്യകാലം നാലുമാസം അവിടെ വിഷ്ണുപൂജ നടത്തുമ്പോൾ ഇന്ദ്രന് തേജസ് ലഭിക്കുന്നു. തുടർന്ന് വിഷ്ണു സുദർശനത്തെ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം അയക്കുന്നു; ബാഷ്കലി പരാജയപ്പെടുകയും ധർമ്മക്രമം പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ—ലോകഹിതാർത്ഥം ഭഗവാൻ ആ തടാകത്തിൽ നിത്യസന്നിധനായിരിക്കും; വിശ്വാസത്തോടെ, പ്രത്യേകിച്ച് ചാതുർമാസ്യത്തിൽ, ജലശായിയെ ആരാധിക്കുന്നവർ ഉന്നത ഗതിയും ഇഷ്ടഫലങ്ങളും പ്രാപിക്കും; കഥാസന്ദർഭത്തിൽ ഈ തീർത്ഥം ദ്വാരകയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചും പറയുന്നു.
Adhyaya 42
Viśvāmitra-kuṇḍa Māhātmya and Household-Ethics Discourse (विश्वामित्रकुण्डमाहात्म्य तथा स्त्रीधर्मोपदेशः)
ഈ അധ്യായത്തിൽ രണ്ട് ഭാഗങ്ങളായി ധർമ്മോപദേശം വരുന്നു. ആദ്യം സൂതൻ വിശ്വാമിത്രനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ശുഭകുണ്ഡത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം പറയുന്നു—അത് ഇഷ്ടസിദ്ധികരവും പാപശുദ്ധികരവും ആകുന്നു. ചൈത്ര ശുക്ല തൃതീയയിൽ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ അപൂർവ സൗന്ദര്യവും മംഗളവും ലഭിക്കും; സ്ത്രീകൾക്ക് സന്താനലാഭവും സൗഭാഗ്യവർദ്ധനവും പ്രത്യേക ഫലമായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അവിടെ മുൻപേ ഉണ്ടായിരുന്ന ഒരു പുണ്യസ്രോതസ്സിൽ ഗംഗ സ്വയംപ്രതിഷ്ഠിതയാണെന്നും, അതിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർക്ക് തൽക്ഷണം പാപവിമോചനം ഉണ്ടാകുമെന്നും പറയുന്നു. അവിടെ ചെയ്യുന്ന പിതൃതർപ്പണാദി കർമങ്ങൾ അക്ഷയഫലദായകവും, ദാനം-ഹോമം-അർപ്പണം-ജപപാഠം എന്നിവ അനന്ത പുണ്യം നൽകുന്നതുമാണ്. തുടർന്ന് ഒരു ദൃഷ്ടാന്തം—വേട്ടക്കാരന്റെ അമ്പേറ്റ് പരിക്കേറ്റ ഒരു മാൻപെൺ ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അവിടെ തന്നെ മരിക്കുന്നു; ആ ജലപ്രഭാവത്തിൽ അവൾ മേനകാ എന്ന ദിവ്യ അപ്സരസായി മാറുന്നു, അതേ തിഥി-യോഗത്തിൽ വീണ്ടും സ്നാനത്തിനായി മടങ്ങിവരുന്നു. പിന്നെ അധ്യായം ഗൃഹസ്ഥധർമ്മത്തിലേക്ക് മാറുന്നു: മേനകാ ഋഷി വിശ്വാമിത്രനെ കണ്ടുമുട്ടി സ്ത്രീധർമ്മവും ആദർശ ദാമ്പത്യാചാരവും ചോദിക്കുന്നു. മറുപടിയായി ഭർത്തൃഭക്തി, വാക്കിന്റെ ശുദ്ധിയും നിയന്ത്രണവും, സേവാനിയമങ്ങൾ, ശൗചം, മിതാഹാരം, ആശ്രിതരുടെ പരിപാലനം, ഗുരുസത്കാരം, ശാസ്ത്രപരമ്പരയുടെ പോഷണം, സത്സംഗവിവേകം എന്നിവ വിശദമായി ഉപദേശിക്കുന്നു.
Adhyaya 43
ब्रह्मचर्य-रक्षा संवादः (Dialogue on Protecting Brahmacarya and Śaiva Vow-Discipline)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ധർമ്മാശ്രയമായ ഒരു തീർത്ഥപരിസരത്തിൽ ചുരുക്കമായെങ്കിലും ഗൗരവമുള്ള തത്ത്വ-നൈതിക സംവാദം പ്രതിപാദിക്കുന്നു. മേനകാ താൻ ദിവ്യലോകത്തിലെ വേശ്യാ/അപ്സരാഗണത്തിൽപ്പെട്ടവളാണെന്ന് പറഞ്ഞ് ഒരു ബ്രാഹ്മണ തപസ്വിയോട് കാമാഭിലാഷം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു; അവനെ കാമദേവസദൃശനെന്ന് വർണ്ണിച്ച് ആകർഷണത്തിൽ നിന്നുള്ള ദേഹ-മനോ വികാരങ്ങൾ പറയുന്നു. അവൻ സ്വീകരിക്കാതിരുന്നാൽ താൻ നശിക്കും, അപ്പോൾ സ്ത്രീഹിംസാപാപം മൂലം അവനു ദോഷവും നിന്ദയും വരുമെന്നു പറഞ്ഞ് സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തുന്നു. തപസ്വി ശിവാജ്ഞാനുസൃതമായ വ്രതധാരിസമൂഹത്തിന്റെ നിലപാട് മുന്നോട്ടുവച്ച് ബ്രഹ്മചര്യരക്ഷയെ വിശദീകരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മചര്യം എല്ലാ വ്രതങ്ങളുടെയും മൂലമാണെന്നും, പ്രത്യേകിച്ച് ശിവഭക്തർക്കു അത്യന്തം പ്രധാനമാണെന്നും, പാശുപതവ്രതത്തിൽ ഒരിക്കൽ പോലും കാമസ്പർശം സംഭവിച്ചാൽ വലിയ തപസ്സും നശിക്കാമെന്നും പറയുന്നു. സ്ത്രീസംഗം—സ്പർശം, ദീർഘസാന്നിധ്യം, സംഭാഷണം പോലും—വ്രതഭംഗഭയത്തിൽ അപകടകരമെന്ന് കണക്കാക്കി, ഇത് വ്യക്തിനിന്ദയല്ല; വ്രതശുദ്ധി കാക്കലാണ് ലക്ഷ്യമെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. അവസാനം മേനകാ വേഗം പിരിഞ്ഞ് മറ്റിടത്ത് തൻറെ അഭിലാഷം തേടണമെന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു; ഇതിലൂടെ തപസ്വിയുടെ ശാസനയും തീർത്ഥത്തിന്റെ ധാർമ്മിക അന്തരീക്ഷവും സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
Adhyaya 44
Viśvāmitrakunda-utpatti and Viśvāmitreśvara-māhātmya (विश्वामित्रकुण्डोत्पत्ति–विश्वामित्रेश्वरमाहात्म्य)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ വിവരിക്കുന്ന ധർമ്മോപദേശാത്മക സംവാദം വരുന്നു. മേനകാ വിശ്വാമിത്രന്റെ നിലപാട് ചോദ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ, വിശ്വാമിത്രൻ പ്രത്യേകിച്ച് വ്രതധാരികൾക്ക് വിഷയാസക്തിയും കാമബന്ധവും ഉണ്ടാക്കുന്ന ഭയാനക ഫലങ്ങളെക്കുറിച്ച് കർശനമായി ഉപദേശിക്കുന്നു. തുടർന്ന് പരസ്പര ശാപത്തിന്റെ സംഭവം നടക്കുന്നു—മേനകാ അദ്ദേഹത്തിന് അകാല വാർദ്ധക്യലക്ഷണങ്ങൾ വരുമെന്നു ശപിക്കുമ്പോൾ, വിശ്വാമിത്രനും അതുപോലെ പ്രതിശപിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം വെളിവാകുന്നു: ആ കുണ്ടത്തിലെ ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത ഉടനെ ഇരുവരും മുൻരൂപം വീണ്ടെടുക്കുന്നു; ജലത്തിന്റെ ശുദ്ധീകരണവും പുനഃസ്ഥാപനശക്തിയും ഇതിലൂടെ തെളിയുന്നു. മഹിമ തിരിച്ചറിഞ്ഞ വിശ്വാമിത്രൻ ‘വിശ്വാമിത്രേശ്വര’ എന്ന ശിവലിംഗം സ്ഥാപിച്ച് തപസ്സു ചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ സ്നാനവും ലിംഗപൂജയും ചെയ്താൽ ശിവധാമപ്രാപ്തി, ദേവലോകലാഭം, പിതൃകളോടൊപ്പം സുഖാനുഭവം എന്നിവ ലഭിക്കുമെന്ന് ഗ്രന്ഥം പറയുന്നു. അവസാനം തീർത്ഥത്തിന്റെ കീർത്തി സർവലോകങ്ങളിലും പരന്നതും പാപനാശകശക്തി സംക്ഷിപ്തമായി പ്രഖ്യാപിച്ചതുമാണ്।
Adhyaya 45
पुष्करत्रयमाहात्म्यं (The Māhātmya of the Three Puṣkaras)
ഈ അധ്യായം “പുഷ്കരത്രയം” എന്ന മൂന്ന് പുഷ്കരജലങ്ങളുടെ തീർത്ഥ-പരിചയവും മഹിമയും വിവരിക്കുന്നു. സൂതൻ പറയുന്നു—കാർത്തികമാസത്തിൽ കൃത്തികാ-യോഗത്തിന്റെ ശുഭസമയത്ത്, ദൂരെയുള്ള പ്രധാന പുഷ്കരത്തിൽ എത്താൻ കഴിയാതെ ഋഷി വിശ്വാമിത്രൻ തുല്യപുണ്യം നൽകുന്ന പവിത്രസ്ഥലം അന്വേഷിച്ചു. ആകാശവാണി മൂന്ന് പുഷ്കരങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ അറിയിച്ചു—മേൽമുഖമുള്ള താമരകൾ ജ്യേഷ്ഠ-പുഷ്കരം, വശത്തേക്ക്/തിരശ്ചീനമായി മുഖമുള്ളത് മധ്യമ-പുഷ്കരം, താഴ്മുഖമുള്ളത് കനിഷ്ഠ-പുഷ്കരം. തുടർന്ന് പ്രഭാതം, മധ്യാഹ്നം, സന്ധ്യ എന്നീ സമയങ്ങളിൽ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളിലും സ്നാനാനുഷ്ഠാനങ്ങളും ദർശന-സ്പർശങ്ങളുടെ മഹാശുദ്ധികാരിതയും പറയുന്നു. പിന്നീട് ബൃഹദ്ബല രാജാവിന്റെ കഥ. വേട്ടയ്ക്കിടെ ജലത്തിൽ ഇറങ്ങിയ രാജാവ് യോഗസമയത്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട അത്ഭുത താമര പിടിച്ചു; ഉടൻ ദിവ്യനാദം ഉയർന്നു, താമര അപ്രത്യക്ഷമായി, രാജാവിന് കുഷ്ഠരോഗം ബാധിച്ചു. ഇത് ഉച്ചിഷ്ട/അശുദ്ധാവസ്ഥയിൽ പവിത്രവസ്തുവിനെ സ്പർശിച്ചതിന്റെ ദോഷഫലമെന്ന് അറിഞ്ഞ് വിശ്വാമിത്രൻ സൂര്യോപാസനയെ പ്രായശ്ചിത്തമായി നിർദേശിച്ചു. രാജാവ് സൂര്യപ്രതിമ സ്ഥാപിച്ച് പ്രത്യേകിച്ച് ഞായറാഴ്ചകളിൽ നിയമത്തോടെ പൂജ ചെയ്തു; ഒരു വർഷത്തിൽ രോഗമുക്തനായി, അന്തത്തിൽ സൂര്യലോകം പ്രാപിച്ചു. ഫലശ്രുതിയിൽ കാർത്തികത്തിൽ പുഷ്കരസ്നാനം ബ്രഹ്മലോകപ്രദം, സ്ഥാപിത സൂര്യമൂർത്തിദർശനം ആരോഗ്യവും അഭീഷ്ടസിദ്ധിയും നൽകും, പുഷ്കരത്തിലെ വൃഷോത്സർഗം മഹായജ്ഞഫലം നൽകും, ഈ അധ്യായത്തിന്റെ പാരായണം-ശ്രവണം ഇഷ്ടപൂർത്തിയും ഉന്നതിയും നൽകും എന്ന് പറയുന്നു.
Adhyaya 46
सारस्वततीर्थमाहात्म्य — Glory of the Sārasvata Tīrtha (Sarasvatī Tirtha)
അധ്യായത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഋഷിമാർ തീർത്ഥങ്ങളുടെ കൂടുതൽ സമഗ്രവും ക്രമബദ്ധവുമായ വിവരണം അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. സൂതൻ ഹാടകേശ്വരജ-ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ സാരസ്വത തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമ പറയുന്നു—അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ വാക്ദോഷം, മൂകത്വം മുതലായവ നീങ്ങി മനുഷ്യൻ വിവേകമുള്ള വക്താവാകുന്നു; ഇഷ്ടഫലവും ഉന്നത ലോകപ്രാപ്തിയും ലഭിക്കുന്നു. തുടർന്ന് രാജകഥ. രാജാവ് ബലവർധനന്റെ പുത്രൻ അംബുവീചി ജന്മതഃ മൂകൻ. പിതാവ് യുദ്ധത്തിൽ വീണപ്പോൾ മന്ത്രിമാർ ആ മൂക ബാലനെയേ രാജസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി; ഫലമായി രാജ്യത്ത് അക്രമവും അസ്ഥിരതയും വർധിച്ചു, ശക്തന്മാർ ദുർബലരെ പീഡിപ്പിച്ചു. മന്ത്രിമാർ വശിഷ്ഠനെ സമീപിക്കുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം സാരസ്വത തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു. സ്നാനം ചെയ്ത ഉടൻ രാജാവിന് വ്യക്തമായ വാക്ശക്തി ലഭിക്കുന്നു. നദിയുടെ ശക്തി തിരിച്ചറിഞ്ഞ രാജാവ് കരയിലെ മണ്ണുകൊണ്ട് ചതുര്ഭുജ സരസ്വതീദേവിയുടെ പ്രതിമ നിർമ്മിച്ച് ശുദ്ധ ശിലാപീഠത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു, ധൂപ-ഗന്ധ-അനുലേപനങ്ങളാൽ പൂജ ചെയ്തു, വാക്കിലും ബുദ്ധിയിലും ജ്ഞാനത്തിലും ഗ്രഹണശക്തിയിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ദേവിയെ ദീർഘസ്തോത്രത്തോടെ സ്തുതിക്കുന്നു. ദേവി പ്രത്യക്ഷമായി വരം നൽകുകയും പ്രതിഷ്ഠിത വിഗ്രഹത്തിൽ വസിക്കാമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു; അഷ്ടമി, ചതുര്ദശി ദിവസങ്ങളിൽ സ്നാന-പൂജ, പ്രത്യേകിച്ച് വെളുത്ത പുഷ്പങ്ങളും നിയമഭക്തിയും സഹിതം ചെയ്താൽ ആഗ്രഹങ്ങൾ സഫലമാകുമെന്ന് പറയുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ—ഭക്തർ ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിൽ വാഗ്മികളും മേധാവികളും ആകുന്നു; കുലം മൂഢതയിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു; ദേവിയുടെ സന്നിധിയിൽ ധർമ്മശ്രവണം ദീർഘ സ്വർഗ്ഗഫലദം, ഗ്രന്ഥദാനം/ധർമ്മശാസ്ത്രദാനം കൂടാതെ അവളുടെ മുമ്പിൽ വേദാധ്യയനം അശ്വമേധ-അഗ്നിഷ്ടോമാദി മഹായജ്ഞഫലത്തോട് തുല്യമെന്ന് പറയുന്നു.
Adhyaya 47
महाकाल-जागर-माहात्म्य (Glory of the Mahākāla Night-Vigil in Vaiśākhī)
ഈ അധ്യായത്തിൽ തീർത്ഥമാഹാത്മ്യമായി വൈശാഖീ രാത്രിയിലെ മഹാകാല ജാഗരണത്തിന്റെ മഹിമ വിശദമായി പറയുന്നു. ഋഷികൾ സൂതനോട് മഹാകാലന്റെ മഹത്ത്വം കൂടുതൽ വിവരിക്കണമെന്നു ചോദിക്കുമ്പോൾ, സൂതൻ ഇക്ഷ്വാകുവംശീയനായ രാജാവ് രുദ്രസേനന്റെ മാതൃകാപരമായ ആചാരം പറയുന്നു—രാജാവ് ഓരോ വർഷവും അല്പപരിവാരത്തോടെ ചമത്കാരപുര-ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തി മഹാകാലസന്നിധിയിൽ രാത്രി മുഴുവൻ ജാഗരണം നടത്തുന്നു. ഉപവാസം, ഭക്തിഗാനം-നൃത്തം, ജപം, വേദാധ്യയനം എന്നിവ നടത്തി, പ്രഭാതത്തിൽ സ്നാനം-ശുചിത്വാചാരങ്ങൾ പാലിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കും തപസ്വികൾക്കും ദീനദുഃഖിതർക്കും മഹാദാനം നൽകുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി രാജ്യത്ത് സമൃദ്ധിയും ശത്രുനാശവും ഉണ്ടാകുമെന്ന് ഗ്രന്ഥം പറയുന്നു; ഭക്തിയെ നൈതിക-രാഷ്ട്രീയ ശാസനയായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. പണ്ഡിത ബ്രാഹ്മണസഭ രാജാവിനോട് ജാഗരണത്തിന്റെ കാരണംയും ഫലവും ചോദിക്കുന്നു. രാജാവ് മുൻജന്മകഥ പറയുന്നു—വിദിശയിൽ ദീർഘ വരൾച്ചക്കാലത്ത് ദരിദ്ര വ്യാപാരിയായിരുന്ന അവൻ ഭാര്യയോടൊപ്പം സൗരാഷ്ട്രത്തിലേക്ക് കുടിയേറി, ചമത്കാരപുര സമീപത്തെ താമര നിറഞ്ഞ തടാകം കാണുന്നു. ഭക്ഷണത്തിനായി താമര വിൽക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും പരാജയപ്പെടുന്നു; തകർന്ന ക്ഷേത്രത്തിൽ അഭയം തേടുമ്പോൾ പൂജാശബ്ദങ്ങൾ കേട്ട് മഹാകാല ജാഗരണം അറിയുന്നു. വ്യാപാരം ഉപേക്ഷിച്ച് താമരകളാൽ പൂജ ചെയ്ത്, വിശപ്പും സാഹചര്യവും കാരണം രാത്രി മുഴുവൻ ജാഗരിക്കുന്നു. പുലർച്ചെ അവൻ മരിക്കുകയും ഭാര്യ ആത്മദഹനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ആ ഭക്തിയുടെ പ്രഭാവത്തിൽ അവൻ കാന്തീദേശത്തിന്റെ രാജാവായി പുനർജന്മം നേടുന്നു; ഭാര്യ മുൻസ്മൃതിയുള്ള രാജകുമാരിയായി ജനിച്ച് സ്വയംവരത്തിൽ അവനുമായി വീണ്ടും ഒന്നിക്കുന്നു. അവസാനം ബ്രാഹ്മണരുടെ അംഗീകാരത്തോടെ വാർഷിക ജാഗരണം സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു; ഇത് പാപനാശകവും മോക്ഷസന്നിഹിത ഫലദായകവുമെന്ന ഫലശ്രുതിയോടെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 48
Hariścandra-āśrama and Umā–Maheśvara Pratiṣṭhā (Harishchandra’s Austerity, Boon, and Pilgrimage Merit)
സൂതൻ വിവരിക്കുന്നു—രാജാ ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ ദേശത്ത് അനേകം വൃക്ഷങ്ങളുടെ നിഴലാൽ ശോഭിക്കുന്ന പ്രശസ്തമായ ഒരു ആശ്രമം ഉണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ രാജാവ് തപസ്സു ചെയ്തു, ബ്രാഹ്മണരെ ഇഷ്ടദാനങ്ങളാൽ പരിപാലിച്ചു. ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ സൂര്യവംശത്തിലെ ആദർശരാജാവ്; രാജ്യത്ത് പ്രജാസുഖവും നഗരസ്ഥിരതയും പ്രകൃതിസമൃദ്ധിയും ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും ഒരു കുറവ് മാത്രം—പുത്രാഭാവം. വംശധരനെ പ്രാർത്ഥിച്ച് ചാമത്കാരപുര ക്ഷേത്രത്തിൽ കഠിനതപസ്സു ചെയ്ത് ഭക്തിയോടെ ശിവലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശിവൻ ഗൗരിയോടും ഗണങ്ങളോടും കൂടി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ദേവിയോടുള്ള യഥോചിത ബഹുമാനത്തിൽ ഉണ്ടായ പിഴവിൽ നിന്ന് കലഹം ഉയർന്നു; ദേവി ശപിച്ചു—പുത്രൻ ബാല്യത്തിലേയും മരണജന്യ ദുഃഖത്തിന് കാരണമാകും. എങ്കിലും ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ പൂജ, ഉപവാസനിയമങ്ങൾ, അർപ്പണങ്ങൾ, ദാനധർമ്മം എന്നിവ കൂടുതൽ ദൃഢമായി തുടരന്നു. വീണ്ടും ശിവ-പാർവതിമാർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; ദേവി വ്യക്തമാക്കി—എന്റെ വാക്ക് അചഞ്ചലം: കുഞ്ഞ് മരിക്കും, പക്ഷേ എന്റെ കൃപയാൽ ഉടൻ ജീവൻ പ്രാപിച്ച് ദീർഘായുസ്സും വിജയംയും ഉള്ള യോഗ്യവംശധരനാകും. ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും പറയുന്നു—അവിടെ ഉമാ-മഹേശ്വരരെ ആരാധിക്കുന്നവർ, പ്രത്യേകിച്ച് പഞ്ചമിയിൽ, ഇഷ്ടസന്താനവും മറ്റ് ആഗ്രഹഫലങ്ങളും നേടും. ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ നിർവിഘ്ന രാജസൂയസിദ്ധിയും അപേക്ഷിച്ചു; ശിവൻ അനുഗ്രഹിച്ചു. രാജാവ് മടങ്ങി, ആ പ്രതിഷ്ഠയെ പിന്നീടുള്ള ഭക്തർക്കുള്ള മാതൃകയായി സ്ഥാപിച്ചു.
Adhyaya 49
Kalaśeśvara-māhātmya: Kalaśa-nṛpateḥ Durvāsasaḥ śāpena vyāghratva-prāptiḥ (कलेशेश्वरमाहात्म्य—कलशनृपतेर्दुर्वाससः शापेन व्याघ्रत्वप्राप्तिः)
സൂതൻ നാഗര ഖണ്ഡത്തിൽ സരോവരതീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കലേശേശ്വര തീർത്ഥത്തെ വർണ്ണിക്കുന്നു—ഇത് ‘സർവ്വപാപനാശകം’; ഇതിന്റെ ദർശനം മാത്രം പാപമോചനത്തിന് കാരണമാകുന്നു എന്നു പറയുന്നു. ഈ മഹാത്മ്യത്തോടൊപ്പം ഒരു കാരണകഥയും വരുന്നു. യദുവംശീയനായ കലശൻ എന്ന രാജാവ് യജ്ഞകുശലനും ദാനശീലനും പ്രജാഹിതപരനും ആയിരുന്നു. ചാതുർമാസ്യവ്രതം പൂർത്തിയാക്കി മഹർഷി ദുര്വാസസ് എത്തിയപ്പോൾ രാജാവ് സ്വാഗതം, സാഷ്ടാംഗപ്രണാമം, പാദ്യ-അർഘ്യാദി അതിഥിസത്കാരം നടത്തി, തന്റെ സമ്പത്ത് സമർപ്പിച്ച് ആവശ്യത്തെ ചോദിച്ചു. ദുര്വാസസ് പാരണയ്ക്കായി ഭക്ഷണം അഭ്യർത്ഥിച്ചു. രാജാവ് വിപുലമായ വിരുന്ന് നൽകി; അതിൽ മാംസവും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഭക്ഷണാനന്തരം മാംസത്തിന്റെ രുചി/ഗന്ധം തിരിച്ചറിഞ്ഞ ദുര്വാസസ് അത് വ്രതനിയമലംഘനമെന്ന് കരുതി ക്രോധിച്ച് ശപിച്ചു—രാജാവ് ഭയങ്കരമായ കടുവയാകും. രാജാവ് ഭക്തിയോടെ സേവിച്ചപ്പോൾ അറിവില്ലാതെ പിഴവ് സംഭവിച്ചതായി പറഞ്ഞ് ശാപശമനം അപേക്ഷിച്ചു. അപ്പോൾ ദുര്വാസസ് ധർമ്മനിയമം വ്യക്തമാക്കി—ശ്രാദ്ധം, യജ്ഞം തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങൾ ഒഴികെ വ്രതസ്ഥനായ ബ്രാഹ്മണൻ, പ്രത്യേകിച്ച് ചാതുർമാസ്യാന്ത്യത്തിൽ, മാംസം ഭക്ഷിക്കരുത്; ഭക്ഷിച്ചാൽ വ്രതഫലം നശിക്കും. പിന്നീട് മോചനോപായം നൽകി—രാജാവിന്റെ നന്ദിനി എന്ന പശു മുൻപ് ആരാധിച്ച ‘ബാണാർചിത’ ലിംഗം കാണിച്ചാൽ ഉടൻ മോക്ഷം ലഭിക്കും. ഋഷി പുറപ്പെട്ടു; രാജാവ് കടുവയായി സാധാരണ സ്മൃതി നഷ്ടപ്പെടുത്തി ജീവികളെ ആക്രമിച്ച് മഹാവനത്തിലേക്ക് കടന്നു. മന്ത്രിമാർ രാജ്യം കാത്ത് ശാപാന്ത്യം കാത്തിരുന്നു. ഇങ്ങനെ ഈ അധ്യായം തീർത്ഥശക്തി, അതിഥിധർമ്മത്തിലെ സൂക്ഷ്മത, വ്രതധർമ്മം, ലിംഗദർശനത്തിലൂടെ മോചനം എന്നിവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു।
Adhyaya 50
नन्दिनी-धेनोः सत्यव्रतं तथा लिङ्ग-स्नापन-माहात्म्यम् (Nandinī’s Vow of Truth and the Significance of Bathing the Liṅga)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഗോകുലത്തിനടുത്തുള്ള വനപ്രദേശത്ത് നടക്കുന്ന ധാർമ്മിക-നീതിപരമായ ഒരു സംഭവമാണ് വിവരിക്കുന്നത്. ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള നന്ദിനി എന്ന പശു വനാന്ത്യത്തിലേക്ക് ചെന്നു പന്ത്രണ്ട് സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തമായ ശിവലിംഗം ദർശിക്കുന്നു. അവൾ ഏകാന്തത്തിൽ ഭക്തിയോടെ ലിംഗത്തിനരികെ നിന്നു ധാരാളം പാലൊഴിച്ച് ലിംഗ-സ്നാപനം (അഭിഷേകം) നടത്തുന്നു. പിന്നീട് ഭയങ്കരമായ ഒരു കടുവ എത്തുന്നു; ദൈവയോഗത്തിൽ നന്ദിനി അതിന്റെ കാഴ്ചയിൽപ്പെടുന്നു. നന്ദിനി സ്വന്തം ജീവനെക്കാൾ ഗോകുലത്തിൽ കെട്ടിയിരിക്കുന്ന തന്റെ കിടാവിനെക്കുറിച്ചാണ് ദുഃഖിക്കുന്നത്—അതിന്റെയാഹാരം അവൾ മടങ്ങിവരുന്നതിൽ ആശ്രിതമാണ്. “ഞാൻ പോയി കിടാവിനെ പാലൂട്ടി/ഏൽപ്പിച്ച് വീണ്ടും വരാം” എന്ന് അവൾ കടുവയോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു. കടുവയ്ക്ക് സംശയം—മരണത്തിന്റെ വായിൽ നിന്ന് ആരാണ് മടങ്ങിവരുന്നത്? അപ്പോൾ നന്ദിനി സത്യവ്രതം ഉറപ്പാക്കി ഭയങ്കര ശപഥങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു—ഞാൻ മടങ്ങിവരാതിരുന്നാൽ ബ്രഹ്മഹത്യ, മാതാപിതാക്കളെ വഞ്ചിക്കൽ, അശുദ്ധ/അനുചിത കർമ്മങ്ങൾ, വിശ്വാസഘാതം, കൃതഘ്നത, ഗോ-കന്യാ-ബ്രാഹ്മണഹിംസ, വ്യർത്ഥ പാചകവും അധർമ്മമായി കണക്കാക്കുന്ന മാംസാഹാരവും, വ്രതഭംഗം, അസത്യം, ദുഷ്ടവാക്ക്—ഇവയൊക്കെയുള്ള മഹാപാപദോഷം എനിക്കു വരട്ടെ എന്ന്. അധ്യായത്തിന്റെ ബോധം: ശിവഭക്തിയും സത്യവും വേർപിരിയാത്തതാണ്; അത്യന്തം പ്രതിസന്ധിയിലും നൈതിക സത്യനിഷ്ഠയാണ് പൂജയുടെ സാക്ഷ്യം.
Adhyaya 51
कलशेश्वर-लिङ्गमाहात्म्ये नन्दिनी-सत्यव्रत-व्याघ्रमोक्षः (Kalāśeśvara Liṅga Māhātmya: Nandinī’s Vow of Truth and the Tiger’s Liberation)
സൂതൻ പുണ്യക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധമുള്ള ധർമ്മോപദേശകഥ പറയുന്നു. വനത്തിൽ ഒരു കടുവ നന്ദിനി ഗോമാതാവിനെ പിടിക്കുന്നു; കിടാവിനെ പാലൂട്ടി സംരക്ഷിക്കാനായി സത്യശപഥത്തോടെ കുറച്ചുനേരം വിട്ടയക്കണമെന്ന് അവൾ അപേക്ഷിക്കുന്നു. നന്ദിനി കിടാവിനടുത്ത് ചെന്നു ദുരിതം അറിയിച്ച് മാതൃഭക്തിയും വനനീതിയും പഠിപ്പിക്കുന്നു—ലോഭം, പ്രമാദം, അതിവിശ്വാസം എന്നിവ ഒഴിവാക്കണമെന്ന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. കിടാവ് അമ്മയെ പരമാശ്രയമെന്ന് പുകഴ്ത്തി കൂടെ വരാൻ ആഗ്രഹിച്ചാലും, നന്ദിനി അവനെ കൂട്ടത്തിനേൽപ്പിച്ച് മറ്റു പശുക്കളോട് ക്ഷമ ചോദിച്ച് തന്റെ അനാഥകിടാവിന്റെ കൂട്ടപരിപാലനം ഏൽപ്പിക്കുന്നു. അപത്തിൽ ശപഥഭംഗം ‘പാപമില്ലാത്ത അസത്യം’ എന്ന് കൂട്ടം കരുതാൻ ശ്രമിച്ചാലും, സത്യം ധർമ്മത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം എന്ന് ഉറപ്പിച്ച് നന്ദിനി കടുവയിലേക്കു മടങ്ങുന്നു. അവളുടെ സത്യനിഷ്ഠ കണ്ട കടുവ പശ്ചാത്തപിച്ച്, ഹിംസാധിഷ്ഠിത ജീവിതത്തിനിടയിലും ആത്മഹിത മാർഗം ചോദിക്കുന്നു. കലിയുഗത്തിൽ ദാനം പ്രധാനസാധനമെന്ന് പറഞ്ഞ് നന്ദിനി കലശേശ്വര ലിംഗത്തെ (ബാണപ്രതിഷ്ഠയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതായി) സൂചിപ്പിച്ച് നിത്യ പ്രദക്ഷിണയും പ്രണാമവും ചെയ്യാൻ ഉപദേശിക്കുന്നു. ദർശനമാത്രത്തിൽ കടുവ രൂപമുക്തിയായി ശാപഗ്രസ്ത ഹൈഹയവംശീയ രാജാവ് കലാശൻ എന്നു വെളിപ്പെടുകയും, സ്ഥലത്തെ ചമത്കാരപുരക്ഷേത്രം—സർവതീർത്ഥമയവും കാമദവും—എന്ന് സ്തുതിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതി—കാർത്തിക ദീപദാനം, മാർഗശീർഷ ഭക്തിഗാനം-നൃത്താദികൾ ലിംഗസന്നിധിയിൽ ചെയ്താൽ പാപക്ഷയവും ശിവലോകപ്രാപ്തിയും; ഈ മഹാത്മ്യപാരായണവും സമഫലം നൽകുന്നു.
Adhyaya 52
Rudrakoṭi–Rudrāvarta Māhātmya (Kapilā–Siddhakṣetra–Triveṇī Context)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ ക്ഷേത്രകേന്ദ്രിതമായ സൂക്ഷ്മ-ഭൂഗോളത്തെ വിവരിക്കുന്നു. ഒരു രാജാവ് ഉമാ–മഹേശ്വരരെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ക്ഷേത്രം പണിയുകയും മുന്നിൽ ശുദ്ധമായ കുളം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് ദിശാനുസൃതമായി പുണ്യസ്ഥാനങ്ങൾ പറയുന്നു—കിഴക്കിൽ അഗസ്ത്യകുണ്ഡത്തിന് സമീപം അതിപാവനമായ വാപി, തെക്കിൽ കപിലാ നദി (കപിലമുനിയുടെ സാംഖ്യജന്യ സിദ്ധിയുമായി ബന്ധം), കൂടാതെ അനവധി സിദ്ധർ സിദ്ധി നേടിയ സിദ്ധക്ഷേത്രം. നാലുവശമുള്ള വൈഷ്ണവീ ശില പാപനാശിനിയെന്നു വാഴ്ത്തപ്പെടുന്നു. ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിൽ ശരസ്വതി നിലകൊള്ളുന്നതും, മുന്നിൽ ഒഴുകുന്ന ത്രിവേണിയുടെ സംഗമമാഹാത്മ്യവും പ്രതിപാദിക്കുന്നു; അത് ലോകക്ഷേമവും മോക്ഷവും ഒരുപോലെ നൽകുന്നു. ത്രിവേണിയിൽ ദഹനാദി അന്ത്യേഷ്ടി ചെയ്താൽ വിമുക്തി ലഭിക്കും, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കെന്ന് പറയുന്നു; ദേശസാക്ഷ്യമായി ഗോഷ്പദസദൃശമായ അടയാളം കാണപ്പെടുന്നു എന്നും പറയുന്നു. അവസാനം രുദ്രകോടി/രുദ്രാവർത്ത കഥ—ദർശനത്തിൽ മുൻഗണന ആഗ്രഹിച്ച ദക്ഷിണദേശീയ ബ്രാഹ്മണരുടെ മുമ്പിൽ മഹേശ്വരൻ ‘കോടി’ രൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു സ്ഥലനാമം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ചതുര്ദശി (ആഷാഢ, കാർത്തിക, മാഘ, ചൈത്ര) ദർശനം, ശ്രാദ്ധകർമ്മം, ഉപവാസവും രാത്രിജാഗരണവും, യോഗ്യബ്രാഹ്മണന് കപിലാ പശുദാനം, ഷഡക്ഷര ജപം, ശതരുദ്രീയ പാരായണം, കൂടാതെ ഗാനം-നൃത്തം പോലുള്ള ഭക്ത്യർപ്പണങ്ങൾ പുണ്യവർധകമെന്നു വിധിക്കുന്നു.
Adhyaya 53
Ujjayinī-Mahākāla Pīṭha and the Bhṛūṇagarta Tīrtha: Expiation Narrative of King Saudāsa
ഈ അധ്യായം രണ്ട് തീർത്ഥകേന്ദ്രിത ധാരകളെ ചേർത്ത് അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ആദ്യം ഉജ്ജയിനിയെ സിദ്ധന്മാർ സേവിക്കുന്ന പീഠമായി വിവരിച്ച്, അവിടെ മഹാദേവൻ മഹാകാലരൂപത്തിൽ വസിക്കുന്നുവെന്ന് പറയുന്നു. വൈശാഖമാസത്തിൽ ശ്രാദ്ധം, ദക്ഷിണാമൂർത്തി-ഭാവത്തോടെ പൂജ, യോഗിനീആരാധന, ഉപവാസം, പൗർണ്ണമിരാത്രി ജാഗരണം എന്നിവ മഹാപുണ്യകരമെന്നും, ഇതിലൂടെ പിതൃഉദ്ധാരവും ജരാ-മരണബന്ധനത്തിൽ നിന്നുള്ള മോക്ഷവും ലഭിക്കുമെന്നുമാണ് പ്രസ്താവം. തുടർന്ന് വിശാലവും പാപനാശകവുമായ ഭൃൂണഗർത്ത തീർത്ഥം പരിചയപ്പെടുത്തി രാജാവ് സൗദാസന്റെ പ്രായശ്ചിത്തകഥ പറയുന്നു. ബ്രാഹ്മണഭക്തനായ രാജാവിന്റെ ദീർഘയാഗം ഒരു രാക്ഷസൻ തകർത്തു; നിഷിദ്ധ മാംസം വഞ്ചനയായി അർപ്പിച്ചതിനാൽ വസിഷ്ഠശാപം ലഭിച്ച് രാജാവ് രാക്ഷസനായി. പിന്നെ ബ്രാഹ്മണർക്കും യജ്ഞകർമ്മങ്ങൾക്കും ഹിംസ നടത്തി; ഒടുവിൽ ക്രൂരബുദ്ധി രാക്ഷസനെ വധിച്ച് മനുഷ്യരൂപം വീണ്ടെടുത്തിട്ടും, ബ്രഹ്മഹത്യാസംബന്ധ മലിനതയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ—ദുർഗന്ധം, തേജോഹാനി, സമൂഹവിമുഖത—അവനെ പീഡിപ്പിച്ചു. തീർത്ഥയാത്രയും നിയന്ത്രണവും ഉപദേശമായി സ്വീകരിച്ച് അവൻ ഒരു ക്ഷേത്രത്തിൽ വെള്ളം നിറഞ്ഞ ഗർത്തത്തിൽ വീണു; അവിടെ നിന്ന് ദീപ്തിമാനായി ശുദ്ധനായി ഉയർന്നു. ആകാശവാണി തീർത്ഥപ്രഭാവത്താൽ മോക്ഷം ലഭിച്ചതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന് ഭൃൂണഗർത്തത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ശിവന്റെ ഗൂഢസാന്നിധ്യവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി, പ്രത്യേകിച്ച് കൃഷ്ണചതുര്ദശിയിലെ ശ്രാദ്ധം മഹാഫലപ്രദമെന്ന് പറഞ്ഞ്, സ്നാനം-ദാനം സഹിതം പരിശ്രമപൂർവ്വം ആചരിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു.
Adhyaya 54
नलनिर्मितचर्ममुण्डामाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya of Carmamuṇḍā Established by Nala
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതന്റെ വിവരണമായി ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിൽ അധിവസിക്കുന്ന ദേവി ചർമമുണ്ഡയുടെ മഹാത്മ്യം പറയുന്നു; ഭക്തരാജാവായ നലൻ അവളെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതായി പരമ്പര. നിഷധദേശത്തിന്റെ ധാർമ്മികനായ രാജാവ് നലന്റെ ഗുണങ്ങൾ, ദമയന്തിയുമായുള്ള വിവാഹം, കലിയുടെയാധീനത്തിൽ ചൂതാട്ടം മൂലം രാജ്യം നഷ്ടപ്പെടൽ—ഇവ സംക്ഷിപ്തമായി വിവരിക്കുന്നു. വനത്തിൽ ദമയന്തിയിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട നലൻ വനങ്ങളിൽ അലഞ്ഞ് ഒടുവിൽ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നു. മഹാനവമിയുടെ പുണ്യാവസരത്തിൽ സാമഗ്രികളില്ലാത്തതിനാൽ മണ്ണുകൊണ്ട് ദേവിയുടെ പ്രതിമ നിർമ്മിച്ച് ഫല-മൂലങ്ങളാൽ പൂജ നടത്തുന്നു. അനേകം നാമവിശേഷങ്ങളുള്ള ദീർഘസ്തോത്രം ചൊല്ലി ദേവിയുടെ സർവ്വവ്യാപകതയും ഉഗ്ര-രക്ഷക സ്വഭാവവും സ്തുതിക്കുന്നു. ദേവി പ്രസന്നയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു വരം നൽകുമ്പോൾ, നലൻ നിർദോഷിയായ ഭാര്യയുമായി പുനർമിലനം അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഫലശ്രുതിയായി—ഈ സ്തോത്രം ചൊല്ലി ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്നവന് അതേ ദിവസം ഇഷ്ടഫലം ലഭിക്കും എന്ന് പറയുന്നു. അവസാനം ഇത് നാഗരഖണ്ഡത്തിലെ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്ര-മാഹാത്മ്യത്തിലെ അധ്യായമാണെന്ന് ഉപസംഹാരം രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.
Adhyaya 55
नलेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Naleśvara Māhātmya: The Glory of Naleśvara)
അധ്യായം 55-ൽ നലേശ്വരത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം വിവരിക്കുന്നു. രാജാവ് നലൻ സ്ഥാപിച്ച ഈ ശിവസ്വരൂപം സമീപത്തുതന്നെ സുലഭമാണെന്നും, ഭക്തിയോടെ ദർശനം ചെയ്താൽ പാപക്ഷയം സംഭവിച്ച് മോക്ഷാഭിമുഖമായ ഫലവും ലഭിക്കുമെന്നുമാണ് സൂതൻ പറയുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മുൻവശത്ത് നിർമ്മലജലമുള്ള ഒരു കുണ്ഡമുണ്ട്; അതിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ദർശനം ചെയ്താൽ കുഷ്ഠാദി ചർമ്മരോഗങ്ങളും ബന്ധപ്പെട്ട പല ദുരിതങ്ങളും ശമിക്കുമെന്നു പറയുന്നു. കുണ്ഡം താമരകളും ജലചരങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കൃതമാണെന്നും വർണ്ണിക്കുന്നു. തുടർന്ന് സംവാദത്തിൽ, പ്രതിഷ്ഠയിൽ പ്രസന്നനായ ശിവൻ നലനോട് വരം ചോദിക്കുവാൻ പറയുന്നു. നലൻ ലോകഹിതത്തിനായി ശിവന്റെ നിത്യസാന്നിധ്യവും രോഗനിവാരണവും അപേക്ഷിക്കുന്നു. ശിവൻ പ്രത്യേകിച്ച് തിങ്കളാഴ്ച പ്രാത്യൂഷകാലത്ത് സുലഭത നൽകുകയും, ക്രമം നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു—ശ്രദ്ധയോടെ കുണ്ഡസ്നാനം ചെയ്ത് ദർശനം, തിങ്കളാഴ്ച രാത്രിയുടെ അവസാനം കുണ്ഡമണ്ണ് ദേഹത്ത് ലേപനം, പിന്നെ നിഷ്കാമമായി പുഷ്പ-ധൂപ-ഗന്ധാദികളാൽ പൂജ. അവസാനം ശിവൻ അന്തർധാനം ചെയ്യുന്നു, നലൻ തന്റെ രാജ്യത്തേക്ക് മടങ്ങുന്നു, ബ്രാഹ്മണർ തലമുറതലമുറയായി പൂജ തുടരാമെന്ന വ്രതം എടുക്കുന്നു; സ്ഥിരമംഗളം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ പ്രത്യേകിച്ച് തിങ്കളാഴ്ച ദർശനത്തെ മുൻഗണിക്കണം എന്ന ഉപദേശത്തോടെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 56
Vaṭāditya (Sāmbāditya) Darśana and Saptamī-Vrata Phala — “वटादित्यदर्शन-सप्तमीव्रतफलम्”
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ തീർത്ഥമാഹാത്മ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി സാംബാദിത്യ/സുരേശ്വര ദർശനത്തിന്റെ മഹിമ പറയുന്നു. ഭക്തിയോടെ ദേവദർശനം ചെയ്യുന്നവന് ഹൃദയത്തിലെ അഭിലാഷങ്ങൾ സഫലമാകുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് മാഘ ശുക്ല സപ്തമി ഞായറാഴ്ചയോടുകൂടി വന്നാൽ ആ ദിവസം ദർശന-പൂജ ചെയ്തവൻ നരകഗതി ഒഴിവാക്കുന്നു എന്നും പ്രസ്താവിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ദൃഷ്ടാന്തമായി ഗാലവൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണ ഋഷിയുടെ കഥ വരുന്നു. സ്വാധ്യായനിഷ്ഠൻ, ശാന്താചാരൻ, കർമകുശലൻ, കൃതജ്ഞൻ ആയിരുന്നെങ്കിലും വാർദ്ധക്യം വരെ പുത്രനില്ലാതെ ദുഃഖിച്ചു. ഗൃഹചിന്തകൾ ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ അവിടെയെത്തി സൂര്യോപാസന ആരംഭിച്ചു; പാഞ്ചരാത്രവിധിപ്രകാരം പ്രതിമ സ്ഥാപിച്ച് ഋതുനിയമങ്ങൾ, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, ഉപവാസം എന്നിവയോടെ ദീർഘതപസ് ചെയ്തു. പതിനഞ്ചു വർഷത്തിന് ശേഷം വടവൃക്ഷസമീപം സൂര്യദേവൻ പ്രത്യക്ഷനായി വരം നൽകി, സപ്തമീവ്രതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വംശവർധക പുത്രനെ അനുഗ്രഹിച്ചു. വടത്തിനടുത്ത് ജനിച്ചതിനാൽ പുത്രന് ‘വടേശ്വര’ എന്ന നാമം ലഭിച്ചു. പിന്നീട് അവൻ മനോഹരമായ ക്ഷേത്രം പണിതു; ദേവൻ ‘വടാദിത്യ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി സന്താനദാതാവായി ആരാധിക്കപ്പെട്ടു. അവസാനം ഫലശ്രുതി—സപ്തമി/ഞായർ ഉപവാസത്തോടെ വിധിപൂർവം പൂജിച്ചാൽ ഗൃഹസ്ഥന് ഉത്തമപുത്രലാഭം; നിഷ്കാമ ഉപാസന മോക്ഷമാർഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. നാരദോക്ത ഗാഥയും സന്താനഫലത്തെ ഊന്നി, അതിനായി ഈ ഭക്തിയേ ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് പറയുന്നു.
Adhyaya 57
Bhīṣma at Śarmiṣṭhā-tīrtha: Expiation, Śrāddha Eligibility, and Shrine-Foundation
സൂതൻ പറയുന്നു: ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭീഷ്മൻ ബ്രാഹ്മണരുടെ സമ്മതത്തോടെ ആദിത്യന്റെ പ്രതിമ സ്ഥാപിച്ചു. അധ്യായത്തിൽ പരശുരാമനുമായുള്ള ഭീഷ്മന്റെ പഴയ സംഘർഷവും അംബയുടെ പ്രതിജ്ഞയും ഓർമ്മിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ തന്റെ വാക്കുകളും പ്രവൃത്തികളും ഉണ്ടാക്കുന്ന ധർമ്മഫലങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഭീഷ്മൻ ആശങ്കപ്പെടുന്നു. ‘വാക്കാൽ പ്രേരിപ്പിച്ചതിനാൽ ഒരാൾ ജീവത്യാഗം ചെയ്താൽ പാപം ആര്ക്ക്?’ എന്ന് അദ്ദേഹം മാർക്കണ്ഡേയ മുനിയോട് ചോദിക്കുന്നു. മുനി പറയുന്നു—ആരുടെ പ്രവർത്തിയാലോ പ്രേരണയാലോ സ്ത്രീയോ ബ്രാഹ്മണനോ മുതലായവർ ജീവത്യാഗം ചെയ്താൽ ദോഷം പ്രേരിപ്പിച്ചവനേ ബാധിക്കും; അതുകൊണ്ട് അവരെ കോപിപ്പിക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കണം. സ്ത്രീവധത്തിന്റെ പാപം അത്യന്തം ഗുരുതരവും ബ്രാഹ്മണഹിംസയ്ക്ക് തുല്യവുമാണെന്ന് പറഞ്ഞ്, ദാനം–തപസ്–വ്രതം തുടങ്ങിയ സാധാരണ മാർഗങ്ങൾ മതിയാകില്ല; തീർത്ഥസേവയാണ് ശ്രേഷ്ഠ പ്രായശ്ചിത്തം എന്നും ഉപദേശിക്കുന്നു. ഭീഷ്മൻ ഗയാശിരസ്സിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, ആകാശവാണി ‘സ്ത്രീഹത്യാസംബന്ധ ദോഷം മൂലം നീ അർഹനല്ല; വരുണദിശയിലെ സമീപമുള്ള ശർമിഷ്ഠാ-തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകുക’ എന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. കൃഷ്ണാംഗാരക-ഷഷ്ഠി (ചൊവ്വയോടുകൂടിയ ഷഷ്ഠി) ദിനത്തിൽ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ ആ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും എന്ന വിധിയും പറയുന്നു. ഭീഷ്മൻ സ്നാനം ചെയ്ത് വിശ്വാസത്തോടെ ശ്രാദ്ധം നിർവഹിച്ചപ്പോൾ, വാണി താൻ ശാന്തനുവാണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തി അദ്ദേഹത്തെ ശുദ്ധനെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് ലോകധർമ്മത്തിലേക്ക് മടങ്ങാൻ കല്പിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഭീഷ്മൻ ആദിത്യൻ, വിഷ്ണുസംബന്ധ പ്രതിമ, ശിവലിംഗം, ദുർഗാദേവി എന്നിവയുടെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ കൂട്ടമായി സ്ഥാപിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കു നിത്യപൂജ ഏൽപ്പിക്കുന്നു; സൂര്യസപ്തമി, ശിവാഷ്ടമി, വിഷ്ണുവിന്റെ ശയന–പ്രബോധ ദിനങ്ങൾ, ദുർഗാനവമി തുടങ്ങിയ ഉത്സവങ്ങൾ കീർത്തന–വാദ്യങ്ങളോടെ നിശ്ചയിച്ച് സ്ഥിരഭക്തർക്കു ഉന്നത ഫലം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു.
Adhyaya 58
शिवगंगामाहात्म्यवर्णनम् (Śiva-Gaṅgā Māhātmya: Theological Discourse on the Sanctity of Śiva-Gaṅgā)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ശിവഗംഗയുടെ മഹാത്മ്യവും തീർത്ഥനീതിയുമായ ഉപദേശം വിവരിക്കുന്നു. ആദ്യം ദേവചതുഷ്ടയത്തിന്റെ പ്രതിഷ്ഠയ്ക്കു ശേഷം ശിവലിംഗത്തിനടുത്ത് ‘ത്രിപഥഗാമിനി’ ഗംഗയെ വിധിപൂർവ്വം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഭീഷ്മൻ ഫലശ്രുതി പറയുന്നു—അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് അദ്ദേഹത്തെ (കഥയുടെ പ്രാമാണിക വക്താവിനെ) ദർശിക്കുന്നവൻ പാപമുക്തനായി ശിവലോകം പ്രാപിക്കും; എന്നാൽ അതേ തീർത്ഥത്തിൽ കള്ളസത്യം ചെയ്താൽ വേഗത്തിൽ യമലോകം പ്രാപിക്കും, കാരണം തീർത്ഥം സത്യ-അസത്യങ്ങളുടെ ഫലം ശക്തമാക്കുന്നു. പിന്നീട് മുന്നറിയിപ്പായ ദൃഷ്ടാന്തം—ശൂദ്രജന്മനായ പൗണ്ഡ്രകൻ എന്ന യുവാവ് തമാശയായി സുഹൃത്തിന്റെ പുസ്തകം മോഷ്ടിച്ച്, പിന്നെ നിഷേധിച്ച്, ഭാഗീരഥിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് സത്യം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ‘ശാസ്ത്രചൗര്യം’യും അസത്യവാക്കും മൂലം അവന് ഉടൻ കുഷ്ഠം, സമൂഹപരിത്യാഗം, ശരീരവൈകല്യം എന്നിവ സംഭവിക്കുന്നു. അവസാനം ഉപദേശം—ലഘുവായ തമാശയ്ക്കുപോലും, പ്രത്യേകിച്ച് പവിത്ര സാക്ഷികളുടെ മുമ്പിൽ, സത്യം ചെയ്യരുത്; തീർത്ഥയാത്രയുടെ ധർമ്മം വാക്സംയമവും ശുദ്ധാചാരവുമാണ്.
Adhyaya 59
विदुरकृत-देवत्रयप्रतिष्ठा तथा अपुत्रदुःख-प्रशमनम् (Vidura’s Triadic Consecration and the Remedy for Childlessness)
സൂതൻ ഒരു പരമ്പര വിവരിക്കുന്നു. ഹസ്തിനാപുരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിദുരൻ, അപുത്രനായ ഒരാളുടെ പരലോകസ്ഥിതി സംബന്ധിച്ച് മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം തേടുന്നു. ഗാലവ ഋഷി ധർമ്മശാസ്ത്രത്തിൽ അംഗീകരിച്ച ‘പുത്ര’ന്റെ പന്ത്രണ്ട് തരങ്ങളെ വർഗ്ഗീകരിച്ച് പറഞ്ഞ്, ഏതൊരു രൂപത്തിലും പുത്രസന്തതി ഇല്ലെങ്കിൽ പരലോകത്തിൽ ദുഃഖകരമായ ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കേണ്ടിവരുമെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇത് കേട്ട് വിദുരൻ വിഷണ്ണനാകുന്നു. അപ്പോൾ ഗാലവൻ രക്തശൃംഗ–ഹാടകേശ്വര ക്ഷേത്രസമീപത്തെ മഹാപുണ്യസ്ഥാനത്ത് വിഷ്ണുസ്വരൂപമായ അശ്വത്ഥത്തെ ‘പുത്രവൃക്ഷം’ ആയി പ്രതിഷ്ഠിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു. വിദുരൻ അശ്വത്ഥം സ്ഥാപിച്ച് പുത്രപ്രതിനിധിയായി കണക്കാക്കി പ്രതിഷ്ഠാവിധി നടത്തുന്നു; തുടർന്ന് വടവൃക്ഷത്തിന് കീഴിൽ മാഹേശ്വര ലിംഗവും, അശ്വത്ഥത്തിന് കീഴിൽ വിഷ്ണുവിനെയും സ്ഥാപിച്ച് സൂര്യ–ശിവ–വിഷ്ണു ത്രിദേവസങ്കേതം രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. പ്രദേശത്തെ ബ്രാഹ്മണർക്കു നിത്യപൂജയുടെ ചുമതല ഏൽപ്പിക്കുന്നു; അവർ വംശപരമ്പരയായി അത് തുടരുമെന്ന് സമ്മതിക്കുന്നു. കാലനിർദ്ദേശിത ആരാധനകളും പറയുന്നു—മാഘ ശുക്ല സപ്തമിയിലെ ഞായറാഴ്ച സൂര്യപൂജ, തിങ്കളാഴ്ചയും പ്രത്യേകിച്ച് ശുക്ലപക്ഷ അഷ്ടമിയിലും ശിവപൂജ, കൂടാതെ വിഷ്ണുവിന്റെ ശയന–പ്രബോധന വ്രതങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധാപൂർവ്വമായ ആരാധന. പിന്നെ ഇന്ദ്രൻ (പാകശാസനൻ) കാരണം ലിംഗം മണ്ണിൽ മറഞ്ഞുപോകുന്നു; ഒരു അശരീരവാണി സ്ഥലം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. വിദുരൻ പ്രദേശം പുനരുദ്ധരിച്ച് പ്രാസാദ നിർമ്മാണത്തിന് ധനം നൽകുകയും, ബ്രാഹ്മണർക്കായി വൃത്തി ഏർപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്ത് അവസാനം ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു.
Adhyaya 60
Narāditya-pratiṣṭhā and the Mahitthā Devatā: Installation, Worship-Times, and Phala
ഈ അറുപതാം അധ്യായത്തിൽ ഋഷിമാർ ‘മഹിത്താ/മഹിത്ത’ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും സ്ഥാപനം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചതെന്നും ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ ഒരു പുരാതനപരമ്പര വിവരിക്കുന്നു—അഗസ്ത്യനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതും, അഥർവണ മന്ത്രാധികാരത്തോടെ യുക്തവുമായ ‘ശോഷണീ വിദ്യ’ പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ ‘ചമത്കാരപുര’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ക്ഷേത്രഭൂമിയിൽ വരദായിനിയായ മഹിത്താ ദേവത പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതായി പറയുന്നു. തുടർന്ന് അധ്യായം തീർത്ഥ-മാർഗ്ഗദർശിനിപോലെ പ്രതിഷ്ഠിത ദേവതകളെയും ഫലങ്ങളെയും നിരത്തുന്നു—സൂര്യൻ ‘നരാദിത്യ’ രൂപത്തിൽ രോഗശമനവും രക്ഷയും നൽകുന്നു; ജനാർദ്ദനൻ ‘ഗോവർധനധര’ രൂപത്തിൽ സമൃദ്ധിയും ഗോക്ഷേമവും നൽകുന്നു; നരസിംഹൻ, വിഘ്നഹര വിനായകൻ, കൂടാതെ നര-നാരായണരുടെ പ്രതിഷ്ഠയും പരാമർശിക്കുന്നു. ദ്വാദശി, ചതുര്ഥി തിഥികളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് കാർത്തിക ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ, ദർശന-പൂജകൾ അത്യന്തം ഫലപ്രദമാണെന്ന് ഊന്നിപ്പറയുന്നു. ഉദാഹരണമായി അർജുനന്റെ തീർത്ഥയാത്ര വരുന്നു—ഹാടകേശ്വരബന്ധമുള്ള സ്ഥലത്ത് അദ്ദേഹം സൂര്യാദി ദേവതകളെ മനോഹരമായ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച്, നാട്ടിലെ ബ്രാഹ്മണർക്കു ധനദാനം നൽകി, നിത്യസ്മരണ-പൂജയുടെ ചുമതല അവർക്കു ഏൽപ്പിക്കുന്നു. അവസാനം ഈ മഹാത്മ്യം ശ്രവിക്കുന്നത് പാപക്ഷയകരമെന്നും, ചതുര്ഥിയിൽ മോദകാദി നൈവേദ്യം അർപ്പിച്ചാൽ ഇഷ്ടഫലവും വിഘ്നനിവൃത്തിയും ലഭിക്കുമെന്നുമാണ് പ്രസ്താവം.
Adhyaya 61
विषकन्यकोत्पत्तिवर्णनम् (Origin Narrative of the Viṣakanyā) — Śarmiṣṭhā-tīrtha Context
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷികൾ ‘ശർമിഷ്ഠാ-തീർത്ഥ’ത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും ഫലപ്രഭാവവും വിശദീകരിക്കണമെന്ന് ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ സോമവംശീയനായ വൃക രാജാവിന്റെ കഥ പറയുന്നു—അവൻ ധർമ്മനിഷ്ഠനും പ്രജാഹിതപരനും. അവന്റെ ഭാര്യ അശുഭ ലഗ്നത്തിൽ ഒരു പുത്രിയെ പ്രസവിക്കുന്നു. രാജാവ് ജ്യോതിഷത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണരെ സമീപിക്കുമ്പോൾ, അവർ ആ ബാലികയെ ‘വിഷകന്യ’യായി നിർണ്ണയിച്ച്—അവളുടെ ഭാവി ഭർത്താവ് ആറുമാസത്തിനകം മരിക്കും, അവൾ താമസിക്കുന്ന ഗൃഹത്തിൽ ദാരിദ്ര്യം പടർന്ന് നാശം വരും; ജന്മകുടുംബവും വിവാഹകുടുംബവും ഇരുവരും ദുരന്തത്തിലാകും എന്ന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. രാജാവ് അവളെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ സമ്മതിക്കുന്നില്ല. മുൻകൃത കർമ്മം അനിവാര്യമായി ഫലിക്കും; ബലം, ബുദ്ധി, മന്ത്രം, തപസ്സ്, ദാനം, തീർത്ഥസേവനം, അല്ലെങ്കിൽ വെറും നിയന്ത്രണം കൊണ്ടുമാത്രം കർമ്മഫലം പൂർണ്ണമായി തടയാനാവില്ലെന്ന് അവൻ കർമ്മസിദ്ധാന്തം വിശദമാക്കുന്നു. അനേകം പശുക്കളിൽ നിന്ന് കിടാവ് അമ്മയെ കണ്ടെത്തുന്നതുപോലെ കർമ്മഫലവും എത്തിച്ചേരും; എണ്ണ തീർന്നാൽ വിളക്ക് അണയുന്നതുപോലെ കർമ്മക്ഷയം വന്നാൽ ദുഃഖവും ശമിക്കും. അവസാനം വിധി–പുരുഷാർത്ഥത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രയോഗവാക്യത്തോടെ, ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ശ്രമിക്കണം, എന്നാൽ പൂർവകർമ്മബന്ധത്തിന്റെ തുടർച്ചയും ഉത്തരവാദിത്വവും അംഗീകരിക്കണം എന്ന നൈതികബോധം നൽകുന്നു.
Adhyaya 62
शर्मिष्ठातीर्थमाहात्म्य (Śarmiṣṭhā-tīrtha Māhātmya) — The Glory of Śarmiṣṭhā Tīrtha
അധ്യായം 62 തീർത്ഥമാഹാത്മ്യത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ശർമിഷ്ഠാ-തീർത്ഥത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും മോക്ഷദായകശക്തിയും വിവരിക്കുന്നു. സൂതൻ പറയുന്നു—മന്ത്രികളുടെ ഉപദേശം ഉണ്ടായിട്ടും രാജാവ് “വിഷകന്യ” എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന കന്യയെ സ്വീകരിക്കാൻ വിസമ്മതിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ശത്രുക്കൾ ആക്രമിക്കുകയും രാജാവ് യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടുകയും നഗരത്തിൽ ഭീതി പടരുകയും ചെയ്യുന്നു. ജനങ്ങൾ ദുരന്തത്തിന് കാരണം കന്യയാണെന്ന് കരുതി അവളുടെ വധവും നാടുകടത്തലും ആവശ്യപ്പെടുന്നു; ലോകനിന്ദ കേട്ട് അവൾ വൈരാഗ്യസദൃശമായ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ ഹാടകേശ്വരബന്ധിതമായ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകുന്നു, അവിടെ മുൻജന്മസ്മൃതി ഉണരുന്നു. മുൻജന്മത്തിൽ അവൾ അവഗണിക്കപ്പെട്ട സ്ത്രീയായിരുന്നു; കടുത്ത വേനലിലെ ദാഹത്തിൽ കരുണയോടെ ദാഹാർത്തയായ പശുവിന് തന്റെ അല്പജലം നൽകി—അത് പുണ്യബീജമായി. എന്നാൽ “വിഷകന്യ” അവസ്ഥയ്ക്ക് മറ്റൊരു കർമ്മബന്ധവും പറയുന്നു—ഒരിക്കൽ അവൾ ഗൗരി/പാർവതിയുടെ സ്വർണ്ണപ്രതിമ സ്പർശിച്ച് വിൽപ്പനയ്ക്കായി തകർത്തു ഖണ്ഡിച്ചു; അതിന്റെ ദുഷ്കർമ്മഫലം പാകപ്പെട്ടു. ശമനത്തിനായി അവൾ ഋതുഋതുവായി ദീർഘതപസ്, നിയമോപവാസം, പൂജയും അർപ്പണങ്ങളും നടത്തി ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നു. പരീക്ഷയ്ക്കായി ശചി (ഇന്ദ്രാണി) വരം നൽകാൻ വന്നാലും അവൾ അത് നിരസിച്ച് പരമദേവിയായ പാർവതിയിലേ ശരണം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. അവസാനം ശിവനോടുകൂടെ പാർവതി പ്രത്യക്ഷമായി സ്തുതി സ്വീകരിച്ച് വരം നൽകി, അവളെ ദിവ്യരൂപത്തിലാക്കി, ആ സ്ഥലത്തെ തന്റെ ആശ്രമമായി സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ—മാഘ ശുക്ല തൃതീയയിൽ ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകൾക്ക് ഇഷ്ടഫലം; സ്നാന-ദാനങ്ങളാൽ ഗുരുപാപങ്ങളും ശുദ്ധിയാകും; അധ്യായപാഠ-ശ്രവണങ്ങൾ ശിവലോകസാന്നിധ്യം നൽകുമെന്ന് പറയുന്നു.
Adhyaya 63
सोमेश्वर-प्रादुर्भावः (Someshvara Liṅga: Origin Narrative and Observance)
ഈ അധ്യായം സോമേശ്വര തീർത്ഥത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും വ്രത-മാഹാത്മ്യവും പറയുന്നു. സൂതൻ, സോമൻ (ചന്ദ്രൻ) സ്ഥാപിച്ച പ്രസിദ്ധ ശിവലിംഗത്തെ വിവരിച്ച്, ഒരു വർഷം മുഴുവൻ ഓരോ തിങ്കളാഴ്ചയും പൂജ ചെയ്യേണ്ട നിശ്ചിതാനുഷ്ഠാനം പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ യക്ഷ്മ (ക്ഷയരോഗം) ഉൾപ്പെടെയുള്ള കഠിനവും ദീർഘകാലവുമായ രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും എന്ന് പറയുന്നു. സോമന്റെ രോഗകാരണം ഇങ്ങനെ—ദക്ഷന്റെ ഇരുപത്തേഴു പുത്രിമാരെ (നക്ഷത്രങ്ങൾ) വിവാഹം ചെയ്തിട്ടും സോമൻ രോഹിണിയോടു മാത്രം പ്രത്യേകാസക്തി കാണിച്ചു. മറ്റു ഭാര്യമാർ പരാതി പറഞ്ഞപ്പോൾ ദക്ഷൻ ധർമ്മപരമായി സോമനെ ശാസിച്ചു; സോമൻ തിരുത്താമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടും വീണ്ടും അതേ പ്രവൃത്തി ചെയ്തു. അപ്പോൾ ദക്ഷൻ അവനെ ക്ഷയരോഗശാപം നൽകി. സോമൻ പല ചികിത്സകളും വൈദ്യന്മാരെയും തേടിയെങ്കിലും ഫലം കണ്ടില്ല; വൈരാഗ്യം സ്വീകരിച്ച് തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്ത് പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിലെത്തി ഋഷി റോമകനെ കണ്ടുമുട്ടുന്നു. റോമകൻ പറയുന്നു—ശാപം നേരിട്ട് നീക്കാനാവില്ല, പക്ഷേ ശിവഭക്തിയാൽ അതിന്റെ പ്രഭാവം ശമിക്കും; സോമൻ അറുപത്തെട്ട് തീർത്ഥങ്ങളിൽ ലിംഗങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ച് വിശ്വാസത്തോടെ പൂജിക്കണം. ശിവൻ പ്രത്യക്ഷമായി ദക്ഷനോട് മധ്യസ്ഥത ചെയ്ത്, ശാപസത്യത്തെ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് ചന്ദ്രൻ പക്ഷങ്ങളായി വർദ്ധന-ക്ഷയം അനുഭവിക്കുന്ന നിയമം സ്ഥാപിക്കുന്നു. സോമന്റെ അപേക്ഷപ്രകാരം തിങ്കളാഴ്ചകളിൽ ശിവൻ പ്രത്യേക സാന്നിധ്യം നൽകുന്നു; അവസാനം വിവിധ തീർത്ഥങ്ങളിലെ സോമേശ്വരപ്രാദുർഭാവങ്ങൾ ഉറപ്പിക്കുന്നു।
Adhyaya 64
Chamatkārī Devī—Pradakṣiṇā-Phala and the Jātismara King
അധ്യായം 64-ൽ സൂതൻ തീർത്ഥകേന്ദ്രിതമായ ദേവീമാഹാത്മ്യം വിവരിക്കുന്നു. ‘ചമത്കാരീ ദേവി’യെ ഒരു “ചമത്കാര-നരേന്ദ്രൻ” ശ്രദ്ധയോടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് പുതുതായി സ്ഥാപിച്ച നഗരത്തെയും പ്രജകളെയും, പ്രത്യേകിച്ച് ഭക്ത ബ്രാഹ്മണരെയും സംരക്ഷിക്കാനാണ്. മഹാനവമിദിനത്തിലെ ദേവീപൂജ വർഷം മുഴുവൻ അഭയം നൽകുന്നു—ദുഷ്ടസത്തകൾ, ശത്രുക്കൾ, രോഗങ്ങൾ, കള്ളന്മാർ മുതലായ ഹാനികളിൽ നിന്ന് രക്ഷ ലഭിക്കുന്നു. ശുക്ലാഷ്ടമിയിൽ ശുദ്ധഭക്തൻ ഏകാഗ്രതയോടെ പൂജിച്ചാൽ ഇഷ്ടസിദ്ധി ലഭിക്കും; നിഷ്കാമസാധകൻ ദേവീകൃപയാൽ സുഖവും മോക്ഷവും നേടും. ദൃഷ്ടാന്തമായി ദശാർണദേശത്തിലെ രാജാവ് ചിത്രരഥൻ ശുക്ലാഷ്ടമിയിൽ വിപുലമായി പ്രദക്ഷിണ ചെയ്യുന്നു. ബ്രാഹ്മണർ അവന്റെ അസാധാരണ നിഷ്ഠയെ ചോദിക്കുമ്പോൾ, അവൻ മുൻജന്മം പറയുന്നു—ദേവീക്ഷേത്രത്തിനടുത്ത് താമസിച്ചിരുന്ന ഒരു തത്തയായിരുന്നപ്പോൾ കൂടിൽ കയറുകയും ഇറങ്ങുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ അറിയാതെ ദിവസേന പ്രദക്ഷിണ സംഭവിച്ചു; അവിടെ മരിച്ച് ജാതിസ്മര രാജാവായി പുനർജനിച്ചു. അതിനാൽ പ്രദക്ഷിണ അകസ്മാത് നടന്നാലും ഫലപ്രദം, ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്താൽ അതിലും മഹാഫലപ്രദം എന്ന് ബോധിപ്പിക്കുന്നു. അവസാനം പൊതുഉപദേശം—ഭക്തിയോടെ ചെയ്യുന്ന പ്രദക്ഷിണ പാപനാശം ചെയ്യുന്നു, അഭിലഷിതഫലങ്ങൾ നൽകുന്നു, മോക്ഷലക്ഷ്യത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു; ഒരു വർഷം ഈ ആചാരം നിലനിർത്തുന്നവൻ തിർയക് യോനികളിൽ പുനർജന്മം പ്രാപിക്കില്ല എന്ന് പറയുന്നു.
Adhyaya 65
Ānarteśvara–Śūdrakeśvara Māhātmya (Merit of the Ānarteśvara and Śūdrakeśvara sites)
സൂതൻ ദേവന്മാർ നിർമ്മിച്ച ഒരു കുളവും, അവിടെ ആനർത്തരാജാവ് (സുഹയ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) ‘ആനർത്തേശ്വര’ എന്ന ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചതും വിവരിക്കുന്നു. അങ്കാരക-ഷഷ്ഠി ദിനത്തിൽ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ രാജന് ലഭിച്ചതു പോലെയുള്ള സിദ്ധി ലഭിക്കും എന്നു കേട്ടപ്പോൾ, ആ സിദ്ധി എങ്ങനെ ഉത്ഭവിച്ചു എന്നു ഋഷിമാർ ചോദിക്കുന്നു. പിന്നീട് ഒരു ദൃഷ്ടാന്തം—സിദ്ധസേന എന്ന വ്യാപാരിയുടെ കാരവാൻ ക്ഷീണിച്ച ഒരു ശൂദ്ര സേവകനെ ജനശൂന്യമായ മരുഭൂമിയിൽ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. രാത്രിയിൽ ആ ശൂദ്രൻ അനുചരങ്ങളോടുകൂടിയ ‘പ്രേതരാജ’നെ കാണുന്നു; അവർ അതിഥിസത്കാരം അപേക്ഷിക്കുന്നു, അവൻ അന്നവും വെള്ളവും നൽകുന്നു, ഇങ്ങനെ ഓരോ രാത്രിയും ആവർത്തിക്കുന്നു. പ്രേതരാജൻ പറയുന്നു—ഗംഗാ-യമുന സംഗമത്തിനടുത്ത ഹാടകേശ്വര ക്ഷേത്രപ്രദേശത്ത് മഹാവ്രതധാരിയായ കഠിന തപസ്വിയുടെ പ്രഭാവം കൊണ്ടാണ് തന്റെ രാത്രിസമൃദ്ധി; ആ തപസ്വി കപാലപാത്രം ഉപയോഗിച്ച് രാത്രിശുദ്ധി നടത്തുന്നു. മോക്ഷത്തിനായി ആ കപാലം പൊടിച്ച് സംഗമത്തിൽ നിക്ഷേപിക്കണമെന്നും, ഗയാശിര തീർത്ഥത്തിൽ പത്രത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ പേരുകളോടെ ശ്രാദ്ധം നടത്തണമെന്നും പ്രേതരാജൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു. ശൂദ്രന് മറഞ്ഞ ധനം ലഭിച്ച് കപാലവിധിയും ശ്രാദ്ധങ്ങളും നിർവഹിക്കുന്നു; പ്രേതങ്ങൾക്ക് ഉന്നത പരലോകഗതി ലഭിക്കുന്നു. അവസാനം ശൂദ്രൻ ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെ താമസിച്ച് ‘ശൂദ്രകേശ്വര’ ലിംഗം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ—സ്നാനവും പൂജയും പാപക്ഷയം വരുത്തും; ദാനവും അന്നദാനവും പിതൃകൾക്ക് ദീർഘ തൃപ്തി നൽകും; അല്പസ്വർണദാനവും മഹായജ്ഞഫലസമം; അവിടെ ഉപവാസമരണവും പുനർജന്മബന്ധത്തിൽ നിന്നുള്ള വിമോചനമെന്നുമാണ് പ്രസ്താവം.
Adhyaya 66
रामह्रद-माहात्म्यम् (Glory of Rāmahrada) — Jamadagni, the Cow of Plenty, and Ancestral Tarpaṇa
അധ്യായം 66-ൽ സൂതൻ ‘രാമഹ്രദം’ എന്ന പ്രസിദ്ധ തീർത്ഥസരോവരം പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു; അവിടെ രുധിര (രക്ത)ബന്ധമുള്ള അർപ്പണങ്ങളാൽ പിതൃകൾ തൃപ്തരായതായി ശ്രുതി പറയുന്നു. ഋഷിമാർ സംശയം ഉന്നയിക്കുന്നു—പിതൃതർപ്പണം സാധാരണ ശുദ്ധജലം, തിലം മുതലായവകൊണ്ടാണ് വിധിപൂർവ്വം; രക്തം മറ്റൊരു, അനൗചിത്യബന്ധങ്ങളോടെയാണ് പറയപ്പെടുന്നത്—അപ്പോൾ ജാമദഗ്ന്യൻ (പരശുരാമൻ) എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ ചെയ്തു? സൂതൻ ഇതിന് വ്രതവും ക്രോധവും കാരണമെന്നു വിശദീകരിക്കുന്നു; ഹൈഹയ രാജാവ് സഹസ്രാർജുനൻ (കാർത്തവീര്യ അർജുനൻ) മഹർഷി ജമദഗ്നിയെ അന്യായമായി വധിച്ചതാണ് പശ്ചാത്തലം. തുടർന്ന് കഥ വികസിക്കുന്നു—ജമദഗ്നി രാജാവിനെ അതിഥിയായി ആദരിച്ച്, അത്ഭുത ‘ഹോമധേനം/കാമധേനുസദൃശ’ ഗാവിന്റെ ശക്തിയാൽ രാജാവിനും അവന്റെ സൈന്യത്തിനും സമൃദ്ധമായ আতിഥ്യസത്കാരം ഒരുക്കുന്നു. രാജാവ് രാഷ്ട്രീയ-സൈനിക നേട്ടത്തിനായി ആ ഗാവിനെ സ്വന്തമാക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ജമദഗ്നി നിരസിച്ച്, സാധാരണ പശുവും അവധ്യമാണെന്നും പശുവിനെ വസ്തുവാക്കി പിടിച്ചെടുക്കൽ മഹാധർമ്മവിരുദ്ധമാണെന്നും ഉപദേശിക്കുന്നു. പിന്നെ രാജപുരുഷന്മാർ ജമദഗ്നിയെ കൊല്ലുന്നു; ഗാവിന്റെ ശക്തിയിൽ പുളിന്ദ രക്ഷകർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു രാജസൈന്യത്തെ തോൽപ്പിക്കുന്നു. രാജാവ് പശുവിനെ വിട്ട് പിന്മാറുന്നു; ‘ജമദഗ്നിപുത്രൻ രാമൻ വരും’ എന്ന മുന്നറിയിപ്പോടുകൂടെ—ഇങ്ങനെ തീർത്ഥമാഹാത്മ്യം ധർമ്മം, അതിഥിധർമ്മം, തപസ്വിഹിംസയുടെ ഫലം, രാജാധികാരപരിധി എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു।
Adhyaya 67
हैहयाधिपतिवधः पितृतर्पणप्रतिज्ञा च (Slaying of the Haihaya lord and the vow concerning ancestral offering)
സൂതൻ പറയുന്നു—പരശുരാമൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം എത്തുമ്പോൾ ആശ്രമം തകർന്ന് കിടക്കുന്നതും കുലധേനു പരിക്കേറ്റിരിക്കുന്നതും കാണുന്നു. മുനികളിൽ നിന്ന് പിതാവ് വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്നും മാതാവ് അനവധി ആയുധമുറിവുകളാൽ അത്യന്തം പീഡിതയാണെന്നും അറിഞ്ഞ്, ദുഃഖത്തോടെ വേദവിധിപ്രകാരം അന്ത്യേഷ്ടികർമങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നു. പിതൃതർപ്പണത്തിനായി ജലാഞ്ജലി നൽകാൻ മുനികൾ ഉപദേശിച്ചപ്പോൾ, പരശുരാമൻ പ്രതികാരധർമ്മത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ പ്രതിജ്ഞ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു—നിരപരാധ പിതൃവധത്തിനും മാതാവിന്റെ ഭീകര മുറിവുകൾക്കും പ്രതികാരമായി ഭൂമിയെ ‘ക്ഷത്രിയശൂന്യ’മാക്കാതെ പോയാൽ എനിക്ക് ദോഷമുണ്ടാകും. പിതാവിനെ വെള്ളംകൊണ്ട് അല്ല, കുറ്റക്കാരുടെ രക്തംകൊണ്ട് തൃപ്തിപ്പെടുത്തുമെന്നു പറയുന്നു. തുടർന്ന് ഹൈഹയ സേനയും വന്യസഹായികളും ചേർന്ന് മഹായുദ്ധം നടക്കുന്നു. ദൈവവശാൽ ഹൈഹയ രാജാവിന് വില്ലോ വാളോ ഗദയോ പ്രയോഗിക്കാൻ കഴിയാതെ വരുന്നു; ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും മന്ത്രങ്ങളും ഫലിക്കാതെ പോകുന്നു. പരശുരാമൻ അവന്റെ ഭുജങ്ങൾ ഛേദിച്ച് ശിരഛേദം ചെയ്ത് രക്തം ശേഖരിപ്പിച്ച്, ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരുക്കിയ കുഴിയിലേക്കു അത് ഒഴിക്കുവാൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു—ഇങ്ങനെ തീർത്ഥബന്ധിത പിതൃതർപ്പണകാരണംയും പ്രതിജ്ഞാബദ്ധ കർമധർമ്മവും സ്ഥാപിതമാകുന്നു।
Adhyaya 68
पितृतर्पण-प्रतिज्ञापूरणम् (Fulfilment of the Vow through Ancestral Oblations)
Chapter 68 continues the transmitted discourse with Sūta as narrator. The episode describes the aftermath of Bhārgava (Paraśurāma) establishing a kṣatriya-less order through violent retribution, after which blood is gathered and conveyed to a pit (garta) associated with ancestral origin (paitṛkī / pitṛ-sambhavā). The narrative then shifts from martial action to ritual resolution: Bhārgava bathes in the blood, prepares abundant sesame (tila), and performs pitr̥-tarpaṇa with the apasavya orientation, in the presence of brahmins and other ascetics as direct witnesses, thereby fulfilling a stated pledge and becoming “free from sorrow” (viśoka). Subsequently, in a world described as bereft of kṣatriyas, he performs an aśvamedha and gives the entire earth as dakṣiṇā to brahmins. The brahmins respond with a governance principle—‘one ruler is remembered’—and instruct him not to remain on their land. A further exchange culminates in a threat to dry the ocean with a fire-weapon; hearing this, the ocean, fearful, withdraws as desired. The chapter thus interweaves ethical tension (violence and authority), ritual technology (tarpaṇa, aśvamedha, dāna), and cosmological geography (ocean’s retreat) as an explanatory charter for place and practice.
Adhyaya 69
रामह्रद-माहात्म्य (Rāmahrada Māhātmya: The Glory of Rāma’s Sacred Lake)
സൂതൻ പറയുന്നു—ക്ഷത്രിയവർഗം ഇല്ലാതായപ്പോൾ ക്ഷത്രിയസ്ത്രീകളിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാർ വഴി ക്ഷേത്രജ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവർ പുതിയ ഭരണാധികാരികളായി ശക്തി വർധിപ്പിച്ച് ബ്രാഹ്മണരെ അവഗണിക്കുകയും പീഡിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ദുരിതത്തിലായ ബ്രാഹ്മണർ ഭാർഗവരാമനെ (പരശുരാമനെ) ശരണം പ്രാപിച്ച്, അശ്വമേധസന്ദർഭത്തിൽ ദാനമായ ഭൂമി തിരികെ ലഭിക്കാനും അതിക്രമിക്കുന്ന ക്ഷത്രിയർക്കെതിരെ പരിഹാരം ലഭിക്കാനും അപേക്ഷിക്കുന്നു. ക്രുദ്ധനായ രാമൻ ശബര, പുലിന്ദ, മേദ മുതലായ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം ചെന്നു ക്ഷത്രിയരെ സംഹരിക്കുന്നു; ധാരാളം രക്തം ഒരു കുഴിയിൽ നിറച്ച് പിതൃതർപ്പണം നടത്തുന്നു; തുടർന്ന് ഭൂമി ബ്രാഹ്മണർക്കു തിരിച്ചുനൽകി സമുദ്രത്തേക്കു പുറപ്പെടുന്നു. ഭൂമി ഇരുപത്തൊന്നുതവണ (ഏഴു വീതം മൂന്നു പ്രാവശ്യം) ക്ഷത്രിയശൂന്യമായതായി വിവരണം വരുന്നു; തർപ്പണത്താൽ പിതാക്കന്മാർ തൃപ്തരാകുന്നു. ഇരുപത്തൊന്നാം തർപ്പണത്തിൽ അശരീര പിതൃവാണി നിന്ദ്യകർമ്മം നിർത്താൻ ഉപദേശിച്ച്, തൃപ്തി അറിയിച്ച് വരം നൽകുന്നു. രാമൻ—ഈ തീർത്ഥം എന്റെ നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാകണം, രക്തദോഷരഹിതമാകണം, തപസ്വികൾ ഇവിടെ വസിച്ച് സേവിക്കണം—എന്ന് വരം ചോദിക്കുന്നു. പിതാക്കന്മാർ—ഈ തർപ്പണകുഴി മൂന്നു ലോകത്തും ‘രാമഹ്രദം’ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാകും; ഇവിടെ പിതൃതർപ്പണം ചെയ്താൽ അശ്വമേധസമ ഫലവും ഉന്നതഗതിയും ലഭിക്കും—എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഭാദ്രപദ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ ആയുധഹതർക്കായി ഭക്തിയോടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ പ്രേതാവസ്ഥയിലോ നരകത്തിലോ ഉള്ളവരും ഉയർച്ച പ്രാപിക്കും. സർപ്പദംശം, അഗ്നി, വിഷം, ബന്ധനം തുടങ്ങിയ അകാലമരണങ്ങൾക്കായുള്ള ശ്രാദ്ധവും ഇവിടെ മോക്ഷദായകമാണ്. ഈ അധ്യായത്തിന്റെ പാരായണം/ശ്രവണം ഗയാശ്രാദ്ധം, പിതൃമേധം, സൗത്രാമണി എന്നിവയുടെ ഫലത്തോട് സമമാണെന്ന് ഫലശ്രുതി പറയുന്നു.
Adhyaya 70
Śakti-prakṣepaḥ and Tārakāsura Narrative (Kārttikeya-Śakti and the Origin-Logic of a Purifying Kuṇḍa)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ കാർത്തികേയനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പാപനാശിനിയായ ‘ശക്തി’യെയും, ആ ശക്തിയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി രൂപപ്പെട്ടതായി പറയുന്ന വിശാലവും നിർമ്മലജലമുള്ളതുമായ കുണ്ഡത്തെയും പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് പൂജ ചെയ്താൽ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ സഞ്ചിതമായ പാപങ്ങൾ ക്ഷണത്തിൽ നശിച്ച് മോക്ഷദായകഫലം ലഭിക്കും എന്നു മഹിമ പറയുന്നു. ഋഷികൾ ശക്തിയുടെ കാലം, ഉദ്ദേശ്യം, ഫലപ്രാപ്തി എന്നിവ ചോദിക്കുന്നു. തുടർന്ന് സൂതൻ താരകാസുരന്റെ കാരണകഥ പറയുന്നു. ഹിരണ്യാക്ഷവംശജനായ ദാനവൻ താരകൻ ഗോകർണത്തിൽ ഘോരതപസ് ചെയ്ത് ശിവനെ പ്രസന്നനാക്കുന്നു; ശിവൻ അവന് ദേവന്മാർക്ക് എതിർത്ത് പ്രായഃ അജേയത്വം നൽകുന്ന വരം നൽകുന്നു, എന്നാൽ ശിവൻ സ്വയം അവനെ വധിക്കില്ല എന്ന അന്തർനിഹിത നിയന്ത്രണം നിലനിൽക്കും. വരബലത്തോടെ താരകൻ ദേവന്മാരെ ദീർഘയുദ്ധത്തിൽ പീഡിപ്പിക്കുന്നു; അവരുടെ ഉപായങ്ങളും ആയുധങ്ങളും പരാജയപ്പെടുന്നു. ഇന്ദ്രൻ ബൃഹസ്പതിയെ ആശ്രയിക്കുന്നു. ബൃഹസ്പതി തത്ത്വന്യായം പറയുന്നു—ശിവൻ തന്റെ വരപ്രാപ്തനെ നശിപ്പിക്കുകയില്ല; അതിനാൽ ശിവപുത്രൻ സേനാനിയായി നിയുക്തനായി താരകനെ ജയിക്കണം. ശിവൻ പാർവതിയോടൊപ്പം കൈലാസത്തിൽ നിവൃത്തനാകുമ്പോൾ, ദേവന്മാർ ഭയത്താൽ വായുവിനെ അയച്ച് സൃഷ്ടിക്രിയയിൽ വിഘ്നം വരുത്തുന്നു. ശിവൻ തേജസ്വിയായ വീര്യം നിയന്ത്രിച്ച് എവിടെ സ്ഥാപിക്കണമെന്ന് ചോദിക്കുമ്പോൾ അഗ്നി അത് ധരിക്കുന്നു; എന്നാൽ അസഹ്യമായതിനാൽ ഭൂമിയിലെ ശരസ്തംബത്തിൽ (നാരുകാടിൽ) നിക്ഷേപിക്കുന്നു. ആറു കൃത്തികകൾ ആ ബീജത്തിന്റെ രക്ഷകരാകുന്നു—ഇതിലൂടെ സ്കന്ദ/കാർത്തികേയ ജനനത്തിന്റെയും താരകവധത്തിന്റെയും മുന്നൊരുക്കം തെളിയുന്നു. ഇങ്ങനെ തീർത്ഥകുണ്ഡത്തിന്റെ പാവനത ദിവ്യശക്തിയുടെ സംയമ-സ്ഥലാന്തരങ്ങളോടും കാർത്തികേയന്റെ രക്ഷാകാര്യത്തോടും ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
Adhyaya 71
स्कन्दाभिषेकः तारकवधश्च — Consecration of Skanda and the Slaying of Tāraka; Stabilization of Raktaśṛṅga
സൂതൻ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ കൗമാരകേന്ദ്രിതമായ ഒരു ദിവ്യസംഭവം വിവരിക്കുന്നു. സ്കന്ദൻ അത്യദ്ഭുത തേജസ്സോടെ ജനിക്കുന്നു; കൃത്തികമാർ വന്ന് സ്തന്യപാനവും ആലിംഗനവും നൽകി അവനെ പോഷിപ്പിക്കുമ്പോൾ അവന്റെ രൂപം ബഹുമുഖ-ബഹുഭുജസ്വരൂപമായി വികസിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ശിവൻ, ഇന്ദ്രൻ മുതലായ ദേവന്മാർ ഒന്നിച്ചുകൂടി ഗാനം-വാദ്യം-നൃത്തം എന്നിവയോടെ ഉത്സവം നടത്തുന്നു; ദേവന്മാർ അവനെ “സ്കന്ദ” എന്നു നാമകരണം ചെയ്ത് അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു, ശിവൻ അവനെ സേനാപതിയായി നിയമിക്കുന്നു. സ്കന്ദന് അച്യുത വിജയശക്തിയും മയൂരവാഹനവും പല ദേവതകളിൽ നിന്നുള്ള ദിവ്യായുധങ്ങളും ലഭിക്കുന്നു. സ്കന്ദന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ദേവന്മാർ താരകനെതിരെ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു. ഭീകരസമരത്തിൽ സ്കന്ദൻ പ്രയോഗിച്ച ശക്തി താരകന്റെ ഹൃദയം ഭേദിച്ച് ദൈത്യഭീഷണി അവസാനിപ്പിക്കുന്നു. വിജയാനന്തരം രക്തചിഹ്നിതമായ ശക്തിയെ ‘പുരോത്തമ’ നഗരത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് രക്തശൃംഗപർവ്വതത്തെ സ്ഥിരവും സുരക്ഷിതവും ആക്കുന്നു. പിന്നീട് പർവ്വതചലനത്തിൽ ചമത്കാരപുരം നശിക്കുകയും ബ്രാഹ്മണർക്ക് ഹാനി സംഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അവർ ശാപഭീഷണി ഉയർത്തുന്നു. ഇത് സർവ്വഹിതത്തിനായിരുന്നുവെന്ന് ധാർമ്മികമായി വിശദീകരിച്ച് സ്കന്ദൻ അവരെ ശമിപ്പിക്കുന്നു; അമൃതംകൊണ്ട് മരിച്ച ബ്രാഹ്മണരെ ജീവിപ്പിക്കുന്നു. ശിഖരത്തിൽ ശക്തി സ്ഥാപിച്ച് നാലുദിക്കുകളിലും നാല് ദേവിമാരെ—ആംബവൃദ്ധാ, ആമ്രാ, മാഹിത്താ, ചമത്കരീ—നിയോഗിച്ച് പർവ്വതത്തെ അചലമാക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണർ വരം നൽകുന്നു: ആ വാസസ്ഥലം സ്കന്ദപുരം (ചമത്കാരപുരം എന്നും) പ്രസിദ്ധമാകട്ടെ; സ്കന്ദനും നാല് ദേവിമാരും ശക്തിയും നിത്യപൂജ ലഭിക്കട്ടെ, പ്രത്യേകിച്ച് ചൈത്ര ശുക്ല ഷഷ്ഠിയിൽ. ഫലശ്രുതിയിൽ, ആ ദിവസം ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചാൽ സ്കന്ദൻ പ്രസന്നനാകുമെന്നും, വിധിപൂർവ്വം പൂജയ്ക്കുശേഷം ശക്തിയിൽ പിൻഭാഗം സ്പർശിച്ച്/ഒരച്ചാൽ ഒരു വർഷം രോഗമുക്തി ലഭിക്കുമെന്നും പറയുന്നു.
Adhyaya 72
हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कौरवपाण्डवतीर्थयात्रा (Hāṭakeśvara-Kṣetra Māhātmya: The Kaurava–Pāṇḍava Pilgrimage Episode)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ ഋഷികളുടെ ചോദ്യം മറുപടിയാകുന്നു—ധൃതരാഷ്ട്രൻ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ ലിംഗം എപ്പോൾ, എങ്ങനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു എന്നത്. ആദ്യം വംശ-വിവാഹ പശ്ചാത്തലം വരുന്നു—ശുഭലക്ഷണങ്ങളും സദ്ഗുണങ്ങളും ഉള്ള ബാണുമതിയുടെ വിവാഹം ധൃതരാഷ്ട്രവംശത്തിൽ നടക്കുന്നു; യാദവബന്ധവും വിഷ്ണുസ്മരണവും പ്രസംഗാനുസാരം പരാമർശിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഭീഷ്മൻ, ദ്രോണൻ മുതലായവരോടുകൂടി കൗരവർയും അഞ്ചു പാണ്ഡവരും അനുചരസഹിതം ദ്വാരാവതിയിലേക്കു യാത്രചെയ്യുന്നു. സമൃദ്ധമായ ആനർത്തദേശത്ത് പ്രവേശിച്ച് ഹാടകേശ്വരദേവനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പാപനാശകമായ പ്രസിദ്ധക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നു. ആ സ്ഥലത്തിന്റെ അപൂർവ മഹിമ ഭീഷ്മൻ വ്യക്തമാക്കുകയും അഞ്ചുദിവസം അവിടെ താമസിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; തന്റെ ഗുരുപാപവിമോചനത്തെ ഉദാഹരിച്ച് തീർത്ഥങ്ങളും ആയതനങ്ങളും ദർശിക്കാനുള്ള അവസരം പ്രശംസിക്കുന്നു. ധൃതരാഷ്ട്രൻ കർണ്ണൻ, ശകുനി, കൃപൻ മുതലായവരും അനേകം പുത്രന്മാരും കൂടെ സൈന്യത്തെ നിയന്ത്രിച്ച് തപോവനത്തിൽ കലഹം ഉണ്ടാകാതിരിക്കുന്നു; വേദപാരായണധ്വനിയും യജ്ഞധൂമവും നിറഞ്ഞ തപസ്വിപ്രദേശത്തിലേക്കാണ് പ്രവേശം. തീർത്ഥയാത്രാചാരങ്ങൾ വിശദമാക്കുന്നു—നിയമസ്നാനം, ദരിദ്രർക്കും സന്ന്യാസികൾക്കും ദാനം, എള്ളുകലർന്ന ജലത്തിൽ ശ്രാദ്ധ-തർപ്പണം, ഹോമം, ജപം, സ്വാധ്യായം, ധ്വജങ്ങൾ, ശുദ്ധീകരണം, മാലകൾ, നൈവേദ്യം എന്നിവയോടെ ദേവാലയപൂജ; മൃഗം, വാഹനം, പശു, വസ്ത്രം, സ്വർണം എന്നിവയുടെ ദാനവും. അവസാനം എല്ലാവരും പാളയത്തിലേക്ക് മടങ്ങി തീർത്ഥങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളും നിയമനിഷ്ഠ തപസ്വികളും കണ്ടു വിസ്മയിക്കുന്നു; ആരംഭവാക്യം ഈ ലിംഗദർശനം ദുര്യോധനനെയും ഉൾപ്പെടെ പാപക്ഷയം വരുത്തി മോക്ഷഹേതുവാകുന്നു എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
Adhyaya 73
धृतराष्ट्रादिकृतप्रासादस्थापनोद्यमवर्णनम् (Preparations for Palace-Temples and Liṅga Installation by Dhṛtarāṣṭra and Others)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ദ്വാരാവതിയിൽ ദുര്യോധനൻ–ഭാനുമതി രാജവിവാഹത്തിന്റെ മഹോത്സവം വിവരിക്കുന്നു—വാദ്യഘോഷം, ഗാനം-നൃത്തം, വേദപാരായണം, ജനങ്ങളുടെ ഉല്ലാസം എന്നിവ കൊണ്ട് നഗരം ഉത്സവമയമാകുന്നു. ഒൻപതാം ദിവസം കുരു–പാണ്ഡവരുടെ മുതിർന്നവർ വിഷ്ണുവിനെ (പുണ്ഡരീകാക്ഷൻ/മാധവൻ) സ്നേഹപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു, പോകാൻ മനസ്സില്ലെങ്കിലും ഒരു അടിയന്തര ധർമ്മകാര്യത്തിനായി യാത്ര വേണമെന്ന് അറിയിക്കുന്നു. അനർത്ത പ്രദേശയാത്രയിൽ അവർ അത്ഭുതകരമായ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രം കണ്ടുവെന്ന് പറയുന്നു—അവിടെ ദീപ്തിമാനവും വിവിധ ശില്പരൂപങ്ങളുമുള്ള അനേകം ലിംഗങ്ങൾ, മഹത്തായ വംശങ്ങളോടും ദിവ്യസത്തകളോടും ബന്ധപ്പെട്ടതായി നിലകൊള്ളുന്നു. ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ തങ്ങളുടേതായ ലിംഗങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിക്കുവാൻ അനുമതി അപേക്ഷിച്ച്, പിന്നീടു വീണ്ടും ദർശനത്തിന് മടങ്ങിവരുമെന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു. മാധവൻ ആ ക്ഷേത്രം പരമപുണ്യദായകമെന്ന് അംഗീകരിച്ച്, ദർശനത്തിനും ലിംഗപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുമായി അവരുടെ കൂടെ പോകാൻ സമ്മതിക്കുന്നു. അവിടെ എത്തിയ കുരു, പാണ്ഡവ, യാദവർ ബ്രാഹ്മണരെ വിളിച്ചു ഭൂമിയനുമതിയും പ്രതിഷ്ഠാവിധികളിലെ ആചാര്യനേതൃത്വവും അപേക്ഷിക്കുന്നു. സ്ഥലം പരിമിതമാണെന്നും മുൻപ് ദിവ്യനിർമ്മിതികൾ ഉണ്ടായിരുന്നെന്നും ബ്രാഹ്മണർ ആലോചിച്ചിട്ടും, ധർമ്മാർത്ഥം മഹാപുരുഷർ അപേക്ഷിച്ചതിനെ നിരസിക്കുന്നത് അനുചിതമെന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ക്രമാനുസൃതമായി ഓരോ രാജാവിനും വേറിട്ടും മനോഹരവുമായ പ്രാസാദങ്ങൾ പണിയാനും ലിംഗപ്രതിഷ്ഠ നടത്താനും അനുമതി നൽകുന്നു; അവസാനം ധൃതരാഷ്ട്രാദികൾ നിശ്ചിതക്രമത്തിൽ നിർമ്മാണാരംഭം ചെയ്യുന്നു.
Adhyaya 74
कौरवपाण्डवयादवकृतलिङ्गप्रतिष्ठावृत्तान्तवर्णनम् (Account of Liṅga Consecrations Performed by the Kauravas, Pāṇḍavas, and Yādavas)
ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ സൂതൻ ലിംഗപ്രതിഷ്ഠയെ കേന്ദ്രമാക്കിയ ഈ വൃത്താന്തം പറയുന്നു. നൂറു പുത്രന്മാരുള്ള രാജാവ് ധൃതരാഷ്ട്രൻ അവിടെ 101 ശിവലിംഗങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു. പാണ്ഡവർ ചേർന്ന് അഞ്ചു ലിംഗങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; ദ്രൗപദി, കുന്തി, ഗാന്ധാരി, ഭാനുമതി എന്നിവരുടെ ലിംഗസ്ഥാപനവും പറയപ്പെടുന്നതിലൂടെ രാജകുടുംബങ്ങളിൽ വ്യാപകമായ ഭക്തിപങ്കാളിത്തം തെളിയുന്നു. തുടർന്ന് കുരുക്ഷേത്ര-പരിസരത്തിലെ പ്രമുഖർ—വിദുരൻ, ശല്യൻ, യുയുത്സു, ബാഹ്ലീകൻ, കർണൻ, ശകുനി, ദ്രോണൻ, കൃപൻ, അശ്വത്ഥാമാവ്—ഓരോരുത്തരും ‘പരമ ഭക്തി’യോടെ ‘വര-പ്രാസാദ’ എന്ന വിശിഷ്ട ക്ഷേത്രനിർമ്മിതിയിൽ തത്തത്ത ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു. പിന്നെ വിഷ്ണുവും ശിഖരമുള്ള ഉയർന്ന പ്രാസാദത്തിൽ ഒരു ലിംഗം സ്ഥാപിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം സാത്വത/യാദവർ—സാംബൻ, ബലഭദ്രൻ, പ്രദ്യുമ്നൻ, അനിരുദ്ധൻ മുതലായവർ—ശ്രദ്ധയോടെ പത്ത് പ്രധാന ലിംഗങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു. അവസാനം എല്ലാവരും സന്തുഷ്ടരായി ദീർഘകാലം അവിടെ താമസിച്ച് ധനം, ഗ്രാമങ്ങൾ, വയലുകൾ, പശുക്കൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, സേവകർ മുതലായവ ധാരാളമായി ദാനം ചെയ്ത് ആദരപൂർവ്വം യാത്രയാകുന്നു. ഫലശ്രുതി: ഈ ലിംഗങ്ങളെ ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചാൽ ഇഷ്ടസിദ്ധി ലഭിക്കും; പ്രത്യേകിച്ച് ധൃതരാഷ്ട്രൻ സ്ഥാപിച്ച ലിംഗം പാപനാശകമാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.
Adhyaya 75
Hāṭakeśvara-liṅga-pratiṣṭhā and the Devayajana Merit-Statement (हाटकेश्वरलिङ्गप्रतिष्ठा तथा देवयजनमाहात्म्यम्)
സൂതൻ ഒരു പുരാതന പുണ്യചരിത്രം വിവരിക്കുന്നു—രുദ്രൻ ബ്രഹ്മാവിന് അതുല്യമായ ഒരു ക്ഷേത്രം ദാനം ചെയ്തു; അവിടെ ‘ഹാടകേശ്വര’ എന്ന ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് കലിയുഗദോഷങ്ങളിൽ നിന്ന് ബ്രാഹ്മണരെ സംരക്ഷിക്കാനായി ശംഭു ആ ക്ഷേത്രം ഷൺമുഖൻ (സ്കന്ദൻ/കാർത്തികേയൻ)ക്ക് ഏല്പിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ അപേക്ഷപ്രകാരം, പിതൃആജ്ഞ അനുസരിച്ച് ഗാംഗേയൻ (കാർത്തികേയൻ) അവിടെ തന്നെ വാസം ചെയ്തു. കാർത്തിക മാസത്തിൽ കൃത്തികാ-യോഗ സമയത്ത് ഭഗവദ്ദർശനം ചെയ്യുന്നവന് പല ജന്മങ്ങളിലേക്കുള്ള പുണ്യഫലം ലഭിച്ച്, വിദ്യാസമ്പന്നനും സമൃദ്ധനുമായ ബ്രാഹ്മണനായി പുനർജന്മം ഉണ്ടാകുമെന്നു കാലവിധി പറയുന്നു. തുടർന്ന് മഹാസേനന്റെ ഭവ്യമായ പ്രാസാദം/ക്ഷേത്രം ആകാശത്തോളം ഉയർന്ന് ദൃഷ്ടിയെ ആകർഷിക്കുന്നതായി വർണ്ണിക്കുന്നു. ഇത് കേട്ട് ദേവന്മാർ കൗതുകത്തോടെ എത്തി അതിപാവനമായ നഗരത്തെ ദർശിച്ചു; ഉത്തര-കിഴക്കൻ പ്രാകാരങ്ങളിൽ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി യഥാവിധി ദക്ഷിണ നൽകി. ആ യജ്ഞസ്ഥലം ‘ദേവയജന’മായി പ്രസിദ്ധമായി; അവിടെ ശരിയായ വിധിയിൽ ചെയ്യുന്ന ഒരു യജ്ഞം മറ്റിടങ്ങളിൽ ചെയ്യുന്ന നൂറ് യജ്ഞങ്ങളുടെ ഫലത്തോട് തുല്യമെന്ന മഹാത്മ്യം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 76
Bhāskara-traya Māhātmya (The Glory of the Three Solar Manifestations: Muṇḍīra, Kālapriya, and Mūlasthāna)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ ‘ഭാസ്കര-ത്രയം’—മുണ്ഡീര, കാലപ്രിയ, മൂലസ്ഥാന—എന്ന മൂന്ന് മംഗളകരമായ സൂര്യരൂപങ്ങളുടെ മഹാത്മ്യം വിവരിക്കുന്നു; അവരുടെ ദർശനം മോക്ഷഫലം വരെ നൽകുമെന്നു പറയുന്നു. മൂന്നു രൂപങ്ങൾക്കും കാലസന്ധികളുമായി ബന്ധമുണ്ട്: രാത്രിയുടെ അവസാനം മുണ്ഡീര, മധ്യാഹ്നത്തിൽ കാലപ്രിയ, സന്ധ്യ/രാത്രിപ്രവേശത്തിൽ മൂലസ്ഥാന. ഹാടകേശ്വരജ-ക്ഷേത്രത്തിൽ ഇവരുടെ സ്ഥാനം-വിന്യാസവും ഉത്ഭവവും എന്തെന്നു ഋഷികൾ ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ ഒരു ദൃഷ്ടാന്തം പറയുന്നു—ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ഭീകര കുഷ്ഠരോഗത്തിൽ പീഡിതനാണ്; അവന്റെ പതിവ്രതയായ ഭാര്യ പല ചികിത്സകളും ചെയ്തിട്ടും ഫലം കാണുന്നില്ല. അപ്പോൾ ഒരു പഥിക അതിഥി തന്റെ അനുഭവം പറയുന്നു: മൂന്ന് വർഷം ക്രമമായി ഈ മൂന്ന് ഭാസ്കരന്മാരെ ഉപാസിച്ച്—ഉപവാസം, നിയന്ത്രണം, ഞായറാഴ്ച വ്രതം, ജാഗരണം, സ്തോത്രം—ചെയ്തതിലൂടെ താൻ രോഗമുക്തനായി. സ്വപ്നത്തിൽ സൂര്യദേവൻ പ്രത്യക്ഷമായി കർമ്മകാരണം (സ്വർണ്ണമോഷണം) വെളിപ്പെടുത്തി, രോഗം നീക്കി, മോഷണം ഉപേക്ഷിക്കാനും ശേഷിയനുസരിച്ച് ദാനം ചെയ്യാനും ധർമ്മോപദേശം നൽകുന്നു. ഇതിൽ പ്രചോദനം നേടി ബ്രാഹ്മണ ദമ്പതികൾ മുണ്ഡീരയിലേക്കു യാത്ര തിരിക്കുന്നു. വഴിയിൽ ബ്രാഹ്മണൻ ക്ഷീണിച്ച് മരണചിന്തിച്ചാലും ഭാര്യ അവനെ ഉപേക്ഷിക്കില്ല. ചിത ഒരുക്കുമ്പോൾ മൂന്ന് ദീപ്തിമാന പുരുഷന്മാർ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു—അവരാണ് മൂന്ന് ഭാസ്കരങ്ങൾ—രോഗം സുഖപ്പെടുത്തുന്നു. ഭക്തൻ മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചാൽ തങ്ങൾ അവിടെ ത്രികാല ദർശനത്തിനായി നിലകൊള്ളുമെന്നു അവർ അനുഗ്രഹിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണൻ ഞായറാഴ്ച (ഹസ്താർക സന്ദർഭം) മൂന്ന് രൂപങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് പുഷ്പ-ധൂപാദികളാൽ മൂന്ന് സംധികളിൽ പൂജ ചെയ്ത്, ജീവിതാന്തത്തിൽ ഭാസ്കരധാമം പ്രാപിക്കുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ സമയോചിത ത്രയദർശനം ദുഷ്കര ആഗ്രഹങ്ങളും സിദ്ധിപ്പിക്കുമെന്നും, കഥ നൈതികപരിഷ്കാരം—മോഷണത്യാഗം, ദാനം—എന്നതിനെ മുൻനിർത്തുന്നതുമാണ്.
Adhyaya 77
हाटकेश्वर-क्षेत्रे शिव-सती-विवाहकथनम् (Śiva–Satī Marriage Narrative at Hāṭakeśvara-kṣetra)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷിമാർ സൂതനോട് ചോദിക്കുന്നു—ശിവൻ-ഉമ ദമ്പതികൾ വേദിമദ്ധ്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതരാണെന്ന് പറയുമ്പോൾ, അവരുടെ വിവാഹം മുമ്പ് ഔഷധിപ്രസ്ഥത്തിലും, വിപുലമായി ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിലും നടന്നതായി എങ്ങനെ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു? സൂതൻ മുൻ മന്വന്തരങ്ങളിലെ പ്രാചീന ചക്രത്തെ സൂചിപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് ദക്ഷനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവാഹപ്രസംഗം വിവരിച്ച് ഈ പ്രത്യക്ഷ വൈരുദ്ധ്യം നീക്കുന്നു. ദക്ഷൻ മഹാ വൈഭവത്തോടെ വിവാഹസജ്ജീകരണം നടത്തുന്നു. ചൈത്ര ശുക്ല ത്രയോദശി, ഭഗ നക്ഷത്രം, ഞായറാഴ്ച എന്ന ശുഭ മുഹൂർത്തത്തിൽ ശിവൻ ദേവ-ഗന്ധർവ-യക്ഷ-രാക്ഷസാദി വിപുല ഗണങ്ങളോടുകൂടെ എത്തുന്നു. യജ്ഞത്തിൽ ഒരു നൈതിക-ധാർമ്മിക സംഭവം സംഭവിക്കുന്നു—കാമാവേശത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് സതിയുടെ മറച്ച മുഖം കാണാൻ ശ്രമിച്ച്, യജ്ഞാഗ്നിയിലെ പുക വഴി കാണുന്നു; അപ്പോൾ ശിവൻ ശാസിച്ച് പ്രായശ്ചിത്തം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. വീണ ബീജത്തിൽ നിന്ന് അങ്കുഷ്ഠമാത്ര ‘വാലഖില്യ’ തപസ്വികൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അവർ ശുദ്ധ തപസ്ഥലം അപേക്ഷിച്ച് അവിടെ സിദ്ധി നേടുന്നു. അവസാനം ശിവൻ സതിയോടുകൂടെ ജീവശുദ്ധിക്കായി വേദിമദ്ധ്യത്തിൽ വസിക്കാമെന്ന് അനുഗ്രഹിക്കുന്നു; നിർദ്ദിഷ്ട സമയത്ത് ദർശനം പാപക്ഷയം, സൗഭാഗ്യം, പ്രത്യേകിച്ച് വിവാഹസംസ്കാരങ്ങളുടെ മംഗളം നൽകുന്നു. ഫലശ്രുതിയായി—ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ട് വൃഷഭധ്വജനെ പൂജിക്കുന്നവരുടെ വിവാഹാദി കർമങ്ങൾ നിർവിഘ്നം പൂർത്തിയാകും എന്ന് പറയുന്നു.
Adhyaya 78
रुद्रशीर्षतीर्थमाहात्म्यम् (Rudraśīrṣa Tīrtha Māhātmya)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷിമാർ ചോദിക്കുന്നു—ബ്രഹ്മാവും വാലഖില്യ ഋഷികളും തപസ്സു ചെയ്ത സ്ഥലം ഏതാണ്? സൂതൻ ദിശാസൂചനകളോടെ ആ പുണ്യക്ഷേത്രം നിർണ്ണയിച്ച് ‘രുദ്രശീർഷ’ എന്ന പീഠം/ആസനംയും അതോടനുബന്ധിച്ച കുണ്ഡവും വിവരിക്കുന്നു; തീർത്ഥശക്തിയാണ് കഥയുടെ അടിസ്ഥാനം. തുടർന്ന് നൈതിക-ആചാരപരമായ ഒരു സംഭവം: അനാചാരബന്ധത്തിന്റെ ആരോപണത്തിൽ പിടിക്കപ്പെട്ട ഒരു ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീ, മൂപ്പന്മാരുടെയും ദേവതകളുടെയും സാക്ഷ്യത്തിൽ “ദിവ്യ-ഗ്രഹം” (ജനസമ്മുഖ പരീക്ഷ) ഏറ്റെടുത്തു നിർദോഷിത്വം തെളിയിക്കുന്നു. അഗ്നിദേവൻ വ്യക്തമാക്കുന്നത്—ആ കർമ്മം ന്യായീകരിച്ചതുകൊണ്ടല്ല, രുദ്രശീർഷ തീർത്ഥമാഹാത്മ്യവും കുണ്ഡജലത്തിന്റെ പ്രഭാവവും കൊണ്ടാണ് ശുദ്ധി ലഭിച്ചതെന്ന്. സമൂഹം ഭർത്താവിന്റെ അതികഠിനതയെ നിന്ദിച്ചാലും, പിന്നീടുള്ള വചനങ്ങൾ കാമമോഹത്തോടെ സമീപിച്ചാൽ അവിടെയുണ്ടാകുന്ന ദാമ്പത്യധർമ്മഭംഗം വർധിക്കും എന്ന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു; നിയന്ത്രണമില്ലാതെ തീർത്ഥശക്തി പോലും അപകടകരമായി ഇളവ് നൽകാം. രണ്ടാം ദൃഷ്ടാന്തത്തിൽ വിദൂരഥരാജാവ് ക്രോധത്തിൽ കുണ്ഡം പൂരിപ്പിച്ച് ഘടന നശിപ്പിക്കുന്നു. പ്രതിശാപമായി—കുണ്ഡവും ക്ഷേത്രവും പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നവൻ അവിടെ നടന്ന കാമദോഷങ്ങളുടെ കർമഭാരവും ഏറ്റെടുക്കുമെന്ന് പറയുന്നു; ഇത് നൈതിക തടയലും സ്ഥലത്തിന്റെ പുണ്യ-പാപ “അർത്ഥവ്യവസ്ഥ”യുടെ കടുപ്പവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതി: മാഘ ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ “രുദ്രശീർഷ” നാമജപം 108 പ്രാവശ്യം ചെയ്ത് പൂജിച്ചാൽ ഇഷ്ടഫലം, നിത്യപാപക്ഷയം, പരമഗതി ലഭിക്കും।
Adhyaya 79
Vālakhilya-Muni-Avajñā, Garuḍotpatti, and the Liṅga–Kuṇḍa Phala (वालखिल्यमुन्यवज्ञा–गरुडोत्पत्तिः–लिङ्गकुण्डफलम्)
ഈ അധ്യായം സൂതൻ ചോദിച്ചറിയുന്ന ഋഷിമാർക്ക് വിവരിക്കുന്നതാണ്. പുണ്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് പ്രശസ്തമായ ഒരു ലിംഗത്തെ സൂചിപ്പിച്ച്, അത് പാപശുദ്ധികരമാണെന്ന് പറയുന്നു. ആ ലിംഗത്തോടനുബന്ധിച്ച കുണ്ഡത്തിൽ ഹോമം ചെയ്താൽ പ്രത്യേക ഫലം ലഭിക്കുമെന്നുമാണ് വിവരണം. ദക്ഷന്റെ ക്രമീകരിച്ച യജ്ഞത്തിന് സഹായമായി വാലഖില്യ മുനിമാർ സമിധകൾ ചുമന്ന് പോകുമ്പോൾ, വഴിയിൽ വെള്ളം നിറഞ്ഞ കുഴി തടസ്സമാകുന്നു. അവർ കഷ്ടപ്പെടുന്നത് കണ്ടിട്ടും ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) അഹങ്കാരവും കൗതുകവും കൊണ്ട് ആ തടസ്സം ചാടി കടന്ന് മുനിമാരെ അപമാനിക്കുന്നു. മുനിമാർ അതർവണ മന്ത്രങ്ങളാൽ, മണ്ഡലത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച പവിത്ര കലശം ഉപയോഗിച്ച്, ‘ശക്ര’സദൃശ പ്രതിരൂപം സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള സംकल्पം ചെയ്യുന്നു; ഉടൻ ഇന്ദ്രനു ഭീതിജനകമായ അപശകുനങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ബൃഹസ്പതി ഇതെല്ലാം തപസ്വികളുടെ അവജ്ഞയുടെ ഫലമെന്ന് വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രൻ ദക്ഷനെ ശരണം തേടുമ്പോൾ, ദക്ഷൻ മുനിമാരുമായി സംധി ചെയ്ത് മന്ത്രജന്യ ശക്തിയെ നശിപ്പിക്കാതെ അതിനെ തിരിച്ച്, ഉദ്ഭവിക്കുന്ന സത്ത ഇന്ദ്രന്റെ എതിരാളിയാകാതെ വിഷ്ണുവാഹനമായ ഗരുഡനാകുന്നവിധം നിശ്ചയിക്കുന്നു. അവസാനം സമാധാനം ഉണ്ടാകുന്നു; ഈ ലിംഗപൂജയും കുണ്ഡഹോമവും ശ്രദ്ധയോടെയോ നിഷ്കാമഭാവത്തോടെയോ ചെയ്താൽ ഇഷ്ടഫലവും ദുർലഭമായ ആത്മീയസിദ്ധിയും ലഭിക്കും എന്നതാണ് ഫലശ്രുതി.
Adhyaya 80
Suparṇākhyamāhātmya (The Glory of Suparṇa/Garuḍa) — Garuḍa’s Origin, Pilgrimage Quest, and Vaiṣṇava Audience
അധ്യായം 80-ൽ ഋഷിമാർ ചോദിക്കുന്നു—അസാധാരണ തേജസ്സും വീര്യവും ഉള്ള ഗരുഡൻ ഋഷികളുടെ ഹോമത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചതായി മുമ്പ് പറഞ്ഞത് എങ്ങനെ? സൂതൻ വിശദീകരിക്കുന്നു: ഇത് ഒരു കർമ-കാരണബന്ധമാണ്. അഥർവണ മന്ത്രങ്ങളാൽ അഭിമന്ത്രിതവും വാലഖില്യ ഋഷികളുടെ ശക്തിയാൽ സംസ്കൃതവുമായ പവിത്ര കലശം കശ്യപൻ കൊണ്ടുവന്ന് വിനതയോട് പറയുന്നു—മന്ത്രശുദ്ധ ജലം പാനം ചെയ്താൽ മഹാബലനായ പുത്രൻ ജനിക്കും. വിനത ഉടൻ പാനം ചെയ്ത് ഗർഭം ധരിച്ചു, സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഭയങ്കരനായ ഗരുഡൻ ജനിക്കുന്നു; തുടർന്ന് അവൻ വൈഷ്ണവ സേവയിൽ സ്ഥാപിതനാകുന്നു—വിഷ്ണുവിന്റെ വാഹനം, രഥധ്വജചിഹ്നം എന്ന നിലയിൽ। പിന്നീട് രണ്ടാം ചോദ്യം ഉയരുന്നു—ഗരുഡന്റെ ചിറകുകൾ എങ്ങനെ നഷ്ടപ്പെട്ടു, എങ്ങനെ തിരികെ ലഭിച്ചു, മഹേശ്വരൻ എങ്ങനെ പ്രസന്നനായി? കഥയിൽ ഭൃഗുവംശീയനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണ സുഹൃത്ത് വരുന്നു; തന്റെ മകൾ മാധവിക്കായി യോഗ്യനായ വരനെ തേടുന്നു. ഗരുഡൻ അവരെ ഭൂമിയാകെ ദീർഘാന്വേഷണയാത്രയിൽ കൊണ്ടുപോകുന്നു; ഈ യാത്രയിൽ രൂപം, വംശം, ധനം മുതലായ ഭാഗിക മാനദണ്ഡങ്ങൾ മാത്രം നോക്കുന്നതിന്റെ ദോഷവും സമഗ്ര സദ്ഗുണത്തിന്റെ ആവശ്യകതയും ഉപദേശമായി വെളിവാകുന്നു। യാത്ര പുണ്യഭൂമിശാസ്ത്രത്തിലേക്ക് തിരിയുന്നു. വൈഷ്ണവ പ്രഭാവമുള്ള പ്രദേശത്ത് നാരദനെ കണ്ടുമുട്ടി, ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് വഴികാട്ടൽ ലഭിക്കുന്നു; അവിടെ ജനാർദനൻ നിശ്ചിതകാലം ജലശായീ രൂപത്തിൽ വസിക്കുന്നു. അത്യധികം വൈഷ്ണവ തേജസ്സിന്റെ സമീപത്ത് ഗരുഡനും നാരദനും ബ്രാഹ്മണനെ ദൂരെയിരിക്കാൻ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു; അവർ നമസ്കാരാദി ചെയ്ത് ദർശനം പ്രാപിക്കുന്നു. നാരദൻ ഭൂമിയുടെ പരാതി ബ്രഹ്മാവിനോട് അറിയിക്കുന്നു—കംസാദി ദുഷ്ടശക്തികളുടെ ദണ്ഡസമാന ഭാരത്തിൽ ഭൂമി പീഡിതയാണ്; അതിനാൽ വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരം അപേക്ഷിക്കുന്നു. വിഷ്ണു സമ്മതിച്ച്, അവസാനം ഗരുഡൻ വന്ന കാര്യം എന്തെന്ന് ചോദിക്കുന്നു—തുടർകഥയ്ക്ക് ഇതാണ് തുടക്കം।
Adhyaya 81
माधवी-शापकथा तथा शाण्डिली-ब्रह्मचर्य-प्रसङ्गः (Mādhavī’s Curse Episode and the Śāṇḍilī Brahmacarya Discourse)
അധ്യായം 81 പലപാളി സംവാദങ്ങളിലൂടെ പുരോഗമിക്കുന്നു. ഗരുഡൻ ഭൃഗുവംശീയനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണ സുഹൃത്തിനെയും അവന്റെ പുത്രി മാധവിയെയും വിവരിക്കുന്നു—അവൾക്ക് യോജ്യനായ വരൻ ലഭിക്കുന്നില്ല. രൂപ‑ഗുണങ്ങളിൽ വിഷ്ണുവേ സമാനൻ എന്നു കരുതി ഗരുഡൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു. ദിവ്യതേജസ്സിനെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്ക നീക്കാൻ കന്യയെ പ്രത്യക്ഷദർശനത്തിന് കൊണ്ടുവരാൻ വിഷ്ണു നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഗൃഹ്യ‑കർമ്മങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ സംഘർഷം ഉയരുന്നു. ലക്ഷ്മീ ദേവി കന്യയുടെ സമീപ്യം മത്സരമായി കരുതി ‘അശ്വമുഖി’ (കുതിരമുഖി) ആകട്ടെ എന്നു ശപിക്കുന്നു. ജനങ്ങൾ ഭീതിയിലാകുന്നു; ബ്രാഹ്മണർ ക്രോധിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ—വാക്കിലൂടെ ചെയ്ത അപേക്ഷ മാത്രം വിവാഹമല്ല; അതിനാൽ ശാപത്തിന്റെ പ്രാബല്യത്തിന് പരിധിയുണ്ട്, ഫലം ഭാവിജന്മബന്ധങ്ങളിൽ പ്രകടമാകും എന്നു വാദിക്കുന്നു. പിന്നീട് ഗരുഡൻ വിഷ്ണുവിന്റെ സമീപത്ത് അത്ഭുതകരമായ ഒരു വൃദ്ധയെ കാണുന്നു. വിഷ്ണു അവളെ ശാണ്ഡിലി എന്നു പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു—ജ്ഞാനത്തിലും ബ്രഹ്മചര്യത്തിലും പ്രസിദ്ധയായവൾ. സ്ത്രീസ്വഭാവത്തെയും യൗവനകാമത്തെയും കുറിച്ച് ഗരുഡൻ സംശയത്തോടെ സംസാരിച്ച ഉടൻ തന്നെ അവന്റെ ചിറകുകൾ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; അവൻ അശക്തനാകുന്നു. വാക്സംയമം, പക്ഷപാതത്യാഗം, തപസ്വിനിയോടുള്ള ആദരം എന്നിവയുടെ നൈതികബോധമാണ് ഇതിലൂടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
Adhyaya 82
Garuda’s Atonement and the Merit of Worship at the Supaṛṇākhyā Shrine (गरुडप्रायश्चित्तं सुपर्णाख्यदेवमाहात्म्यं)
ഈ അധ്യായം മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളായി ദൈവശാസ്ത്രപരമായി മുന്നേറുന്നു. വിഷ്ണു ഗരുഡനിൽ അപ്രതീക്ഷിതമായ ക്ഷീണം കാണുന്നു—അവന്റെ ചിറകുകൾ വീണിരിക്കുന്നു—ഇത് ശരീരബലത്തെക്കാൾ അതീതമായ കാരണമാണെന്ന് അന്വേഷിക്കുന്നു. തപസ്വിനിയായ ശാണ്ഡിലിയുമായി സംവാദം നടക്കുന്നു. സ്ത്രീകളെ പൊതുവായി നിന്ദിച്ചതിന് പ്രതികാരമായി, അവൾ തപശ്ശക്തിയാൽ ശരീരപ്രവർത്തനമില്ലാതെ, മനസ്സിന്റെ നിശ്ചയത്തിലൂടെ മാത്രം ഗരുഡനെ നിയന്ത്രിച്ചതാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. വിഷ്ണു സമാധാനം തേടുമ്പോൾ, ശാണ്ഡിലി പരിഹാരമായി ശങ്കരാരാധന നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—പുനഃസ്ഥാപനം ശിവകൃപയിൽ ആശ്രിതമാണെന്ന് പറയുന്നു. ഗരുഡൻ ദീർഘകാലം പാശുപതഭാവത്തോടെ വ്രതാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു—ചാന്ദ്രായണം മുതലായ കൃച്ഛ്രങ്ങൾ, ത്രികാലസ്നാനം, ഭസ്മാചരണനിയമം, രുദ്രമന്ത്രജപം, നൈവേദ്യസഹിതം വിധിപൂർവ്വം പൂജ. അവസാനം മഹേശ്വരൻ വരങ്ങൾ നൽകുന്നു—ലിംഗസന്നിധിയിൽ വാസം, ചിറകുകളുടെ തൽക്ഷണ പുനഃപ്രാപ്തി, ദിവ്യതേജസ്. ഫലശ്രുതിയിൽ പാപാചാരിയും സ്ഥിരാരാധനയാൽ ഉയരുന്നു; തിങ്കളാഴ്ച ദർശനം മാത്രം പോലും പുണ്യം; സൂപർണാഖ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രായോപവേശം ചെയ്താൽ പുനർജന്മനിവൃത്തി എന്നും പ്രസ്താവിക്കുന്നു.
Adhyaya 83
सुपर्णाख्यमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of the Supaṇākhya Shrine)
സൂതൻ പുരാണപരമ്പരയിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു അത്ഭുതവൃത്താന്തം വിവരിക്കുന്നു. സൂര്യവംശീയനായ രാജാവ് വേണു നിരന്തരം അധർമ്മത്തിൽ മുങ്ങിയവൻ—യജ്ഞപൂജകൾ തടയുക, ബ്രാഹ്മണദാനങ്ങൾ കവർന്നെടുക്കുക, ദുർബലരെ പീഡിപ്പിക്കുക, കള്ളന്മാരെ സംരക്ഷിക്കുക, നീതി മറിച്ചിടുക, താനേ പരമൻ എന്നു പറഞ്ഞ് സ്വന്തം ആരാധന ആവശ്യപ്പെടുക. കർമഫലമായി അവന് ഭീകര കുഷ്ഠരോഗം ബാധിച്ചു; വംശം തകർന്നു; സന്താനവും ആശ്രയവും ഇല്ലാതെ രാജ്യം വിട്ടോടിക്കപ്പെട്ടു, വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് ഒറ്റയ്ക്കു അലഞ്ഞു. അവസാനം പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലെ സുപർണാഖ്യ പ്രാസാദം/മന്ദിരത്തിൽ എത്തി അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ച് അവിടെത്തന്നെ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്തു; അത് അനായാസ ഉപവാസസദൃശമായി മാറി. ആ സ്ഥലമാഹാത്മ്യത്താൽ അവന് ദിവ്യദേഹം ലഭിച്ചു, വിമാനം കയറി ശിവലോകം പ്രാപിച്ചു; അപ്സരസ്സുകൾ, ഗന്ധർവന്മാർ, കിന്നരന്മാർ അവനെ ആദരിച്ചു. പാർവതി ശിവനോട്—ഈ പുതുതായി വന്നവൻ ആരാണ്, ഏത് കർമം കൊണ്ടാണ് ഇത്തരമൊരു ഗതി?—എന്ന് ചോദിച്ചു. ശിവൻ പറഞ്ഞു: ഈ മംഗളപ്രാസാദത്തിൽ ദേഹത്യാഗം, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രായോപവേശനം/ആഹാരത്യാഗസദൃശ അവസ്ഥയിൽ, മഹാഫലദായകം; ഇവിടെ കീടം, പക്ഷി, മൃഗം മുതലായവ മരിച്ചാലും മോക്ഷാനുഗ്രഹം ലഭിക്കുന്നു. ഇത് കേട്ട് പാർവതി വിസ്മയിച്ചു; തുടർന്ന് മോക്ഷകാമികൾ ദൂരദേശങ്ങളിൽ നിന്നുമെത്തി വിശ്വാസത്തോടെ പ്രായോപവേശനം ചെയ്ത് പരമസിദ്ധി നേടുന്നു. അധ്യായാന്ത്യം ഇതിനെ ശ്രീഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ‘സർവ്വപാപനാശിനി’ കഥയായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 84
Mādhavī’s Transformation at Hāṭakeśvara-kṣetra (माधवी-रूपपरिवर्तन-प्रसङ्गः)
വിഷ്ണുവുമായി സഹോദരീഭാവത്തിൽ ബന്ധിപ്പിച്ച് പറയപ്പെടുന്ന മാധവിയെക്കുറിച്ച് ഋഷിമാർ വിശദമായി ചോദിക്കുന്നു—അവൾക്ക് അശ്വമുഖ രൂപം എങ്ങനെ ലഭിച്ചു, അവൾ തപസ്സു എങ്ങനെ അനുഷ്ഠിച്ചു എന്ന്. സൂതൻ പറയുന്നു: നാരദസംബന്ധമായ ദിവ്യസന്ദേശം ലഭിച്ചതിന് ശേഷം വിഷ്ണു ദേവന്മാരുമായി ആലോചിച്ച്, ഭൂമിയുടെ ഭാരം കുറയ്ക്കാനും പീഡകശക്തികളെ നശിപ്പിക്കാനും അവതരണം നിശ്ചയിക്കുന്നു. ദ്വാപരയുഗത്തിൽ വസുദേവഗൃഹത്തിലെ ജന്മവൃത്താന്തം—ദേവകിയിൽ ഭഗവാൻ, രോഹിണിയിൽ ബലഭദ്രൻ, സുപ്രഭയിൽ മാധവി ജനിക്കുന്നു; എന്നാൽ അവൾ വികൃതമായ അശ്വമുഖ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് കുടുംബത്തിലും നാട്ടിലും ദുഃഖം പടരുന്നു, ആരും വരനായി സ്വീകരിക്കുന്നില്ല. വിഷ്ണു അവളുടെ വേദന കണ്ടു ബലദേവനോടൊപ്പം മാധവിയെ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി നിയമബദ്ധമായ പൂജയും വ്രതങ്ങളും ചെയ്യിക്കുന്നു. ദാനം, ബ്രാഹ്മണാർപ്പണം മുതലായവകൊണ്ട് ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രസന്നമാക്കിയപ്പോൾ, വരം ലഭിക്കുന്നു—മാധവി ശുഭമുഖിയായി ‘സുഭദ്ര’ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തയാകും; ഭർത്താവിന് പ്രിയയായും വീരന്മാരുടെ മാതാവായും നിലകൊള്ളും. മാഘമാസ ദ്വാദശിയിൽ സുഗന്ധം, പുഷ്പം, ലേപനം എന്നിവയോടെ പൂജിക്കാനുള്ള വിധി പറയുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവരും സന്താനമില്ലാത്തവരുമായ സ്ത്രീകൾ മൂന്ന് ദിവസക്രമത്തിൽ ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചാൽ മംഗളഫലം ലഭിക്കും. അവസാനം ഫലശ്രുതി—ഈ അധ്യായം ഭക്തിയോടെ വായിക്കുകയോ കേൾക്കുകയോ ചെയ്താൽ, ഒരുദിവസം ജനിച്ച പാപം പോലും നശിക്കും।
Adhyaya 85
Mahalakṣmī’s Restoration from the Gajavaktra Form (गजवक्त्रा-महालक्ष्मी-माहात्म्य / Narrative of Curse, Tapas, and Boon)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷിമാർ സൂതനോട് ചോദിക്കുന്നു—പദ്മാ മാധവിക്ക് നൽകിയ ശാപത്തിന്റെ ഫലം എന്ത്, കൂടാതെ കോപിച്ച ബ്രാഹ്മണന്റെ ശാപം മൂലം കമലാ/ലക്ഷ്മി എങ്ങനെ ഗജവക്ത്ര (ആനമുഖ) രൂപം സ്വീകരിച്ചു, പിന്നെ എങ്ങനെ വീണ്ടും മംഗളമുഖം പ്രാപിച്ചു എന്ന്. സൂതൻ ശാപത്തിന്റെ തത്സമയ പരിവർത്തനം വിവരിച്ച്, ഹരിയുടെ നിർദ്ദേശം പറയുന്നു—ദ്വാപരയുഗാന്തം വരെ ആ രൂപത്തിൽ തന്നെ ഇരിക്കണം; തുടർന്ന് ദൈവശക്തിയാൽ പുനഃസ്ഥാപനം സംഭവിക്കും. ലക്ഷ്മി ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ ത്രികാലസ്നാനം ചെയ്ത്, പകൽ-രാത്രി ക്ഷീണമില്ലാതെ ബ്രഹ്മാവിനെ ആരാധിച്ച് കടുത്ത തപസ് നടത്തുന്നു. വർഷാവസാനത്തിൽ പ്രസന്നനായ ബ്രഹ്മാവ് വരം നൽകുമ്പോൾ, ലക്ഷ്മി തന്റെ മുൻ മംഗളരൂപം തിരികെ ലഭിക്കണമെന്നതേ അപേക്ഷിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് അത് അനുഗ്രഹിച്ച്, ആ സ്ഥലസന്ദർഭത്തിൽ ‘മഹാലക്ഷ്മി’ എന്ന നാമവും സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ പറയുന്നു—ഗജവക്ത്ര രൂപത്തിൽ അവളെ പൂജിക്കുന്നവൻ ഐശ്വര്യം നേടി ഗജാധിപതിയെപ്പോലെ രാജാവാകും; ദ്വിതീയാ ദിനം ‘മഹാലക്ഷ്മി’യെ ആവാഹനം ചെയ്ത് ശ്രീസൂക്തത്തോടെ പൂജിക്കുന്നവന് ഏഴ് ജന്മങ്ങളോളം ദാരിദ്ര്യവിമോചനം ലഭിക്കും. അവസാനം ദേവി കേശവസന്നിധിയിലേക്ക് മടങ്ങി, വൈഷ്ണവബന്ധം ഉറപ്പാക്കുകയും തീർത്ഥത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരദാതൃത്വം അംഗീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
Adhyaya 86
सप्तविंशतिका-दुर्गा माहात्म्यम् (Glory of Saptaviṃśatikā Durgā and the Regulation of Lunar Fortune)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സപ്തവിംശതികാ ദേവിയുടെ തീർത്ഥമാഹാത്മ്യം വിവരിക്കുന്നു. സൂതൻ പറയുന്നു—ദക്ഷന്റെ ഇരുപത്തേഴു പുത്രിമാർ നക്ഷത്രരൂപങ്ങളായി അറിയപ്പെടുന്നു; അവർ സോമചന്ദ്രന്റെ ഭാര്യമാരായിരുന്നു. എന്നാൽ രോഹിണിയോടുള്ള സോമന്റെ അധികസ്നേഹം കണ്ടു മറ്റുള്ളവർ ദുഃഖിതരായി, സൗഭാഗ്യക്ഷയംയും ഭർത്തൃപരിത്യാഗഭയവും മൂലം പീഡിതരായി. അവർ ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്ത് ദുർഗയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു, നിരന്തര നൈവേദ്യ-പൂജകളാൽ ദേവിയെ പ്രസന്നയാക്കി. ദേവി വരം നൽകി—ദാമ്പത്യസൗഭാഗ്യം പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെടും, പരിത്യാഗ/വിയോഗദുഃഖം നീങ്ങും. തുടർന്ന് വ്രതനിയമങ്ങൾ പറയുന്നു—ചതുര്ദശിയിൽ ഉപവാസത്തോടെ ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജ, ഒരു വർഷം ഏകാഗ്രസാധന, കൂടാതെ വ്രതത്തിന്റെ ഗൗരവചിഹ്നമായി ക്ഷാര/ലവണാദി ഭക്ഷണം ഒഴിവാക്കൽ. പ്രത്യേകിച്ച് ആശ്വിന ശുക്ല നവമിയിൽ അർദ്ധരാത്രി പൂജ ചെയ്താൽ തീവ്രവും ദീർഘകാലികവുമായ സൗഭാഗ്യം ലഭിക്കും. പിന്നെ ചന്ദ്രകഥയിൽ ശൂലപാണി സോമന്റെ രാജയക്ഷ്മയെക്കുറിച്ച് ദക്ഷനോട് ചോദിക്കുന്നു; ദക്ഷൻ ശാപകാരണം പറയുന്നു; ശിവൻ സമതുലിതാവസ്ഥയ്ക്കായി സോമൻ എല്ലാ ഭാര്യമാരോടും സമമായി പെരുമാറണമെന്ന് വിധിക്കുന്നു—അതിൽ നിന്നാണ് ശുക്ല-കൃഷ്ണ പക്ഷങ്ങളുടെ വർദ്ധി-ക്ഷയം. അവസാനം ദേവി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യവസിച്ച് സ്ത്രീകളുടെ സൗഭാഗ്യം നൽകുന്നവളാണെന്നും, അഷ്ടമിയിൽ ശുചിത്വത്തോടെ പാരായണം ചെയ്താൽ സൗഭാഗ്യസിദ്ധി ഉണ്ടാകുമെന്നും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.
Adhyaya 87
Somaprāsāda-māhātmya (Glory of the Lunar Temple)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ സോമൻ (ചന്ദ്രൻ) സംബന്ധമായ അത്യന്തം മംഗളകരമായ പ്രാസാദം/ക്ഷേത്രം വിവരിക്കുന്നു; അതിന്റെ ദർശനമാത്രം കൊണ്ടും പാതകങ്ങൾ നശിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു. ഋഷികൾ ചോദിക്കുന്നു—ചന്ദ്രൻ എങ്ങനെ ദേവന്മാർക്കൊക്കെയും പൊതുവായ ആശ്രയം (സമാശ്രയം) ആകുന്നു? സൂതൻ മറുപടി പറയുന്നു—ലോകം ‘സോമമയം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ഔഷധികളും ധാന്യങ്ങളും സോമസാരത്തിൽ നിറഞ്ഞവയാണ്; ദേവന്മാർ സോമത്തിൽ തൃപ്തരാകുന്നു; അതിനാൽ അഗ്നിഷ്ടോമം മുതലായ സോമബന്ധ യജ്ഞങ്ങൾ ഈ തത്ത്വത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാണ്. തുടർന്ന് സോമപ്രാസാദ നിർമ്മാണത്തിന്റെ ധർമ്മനീതികൾ പറയുന്നു—സോമവാരം പോലുള്ള ശുഭകാലത്ത്, ശ്രദ്ധയോടെ ശുദ്ധസങ്കൽപ്പത്തോടെ നിർമ്മിച്ചാൽ മഹാപുണ്യം വർധിക്കും; വിധിവിരുദ്ധ നിർമ്മാണം അനിഷ്ടഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുമെന്നു മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. അവസാനം അംബരീഷൻ, ധന്ധുമാരൻ, ഇക്ഷ്വാകു എന്നിവർ പണിത കുറച്ച് സോമപ്രാസാദങ്ങൾ മാത്രം രേഖപ്പെടുത്തി അവയുടെ വിരളത പറയുന്നു; ശ്രവണം-പഠനം പാപക്ഷയം വരുത്തും എന്ന ഫലശ്രുതിയോടെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 88
अम्बावृद्धामाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya of Ambā-Vṛddhā (Protective Goddesses of Hāṭakeśvara-kṣetra)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷികൾ സൂതനോട് ചോദിക്കുന്നു—മുമ്പ് നാല് പ്രാദേശിക രക്ഷാദേവതകളിൽ പറഞ്ഞ അംബാ‑വൃദ്ധയുടെ മഹാത്മ്യം, അവളുടെ യാത്രാ‑വ്രതത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും പ്രഭാവവും വിശദീകരിക്കണമെന്ന്. സൂതൻ പറയുന്നു: രാജാവ് ചമത്കാരൻ നഗരം സ്ഥാപിക്കുമ്പോൾ ഹാടകേശ്വര‑ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സംരക്ഷണാർത്ഥം നാല് ദേവതകളെ വിധിപൂർവം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ആ രാജവംശത്തിൽ അംബയും ‘വൃദ്ധാ’ എന്ന മറ്റൊരു സ്ത്രീയും വേദവിധിപ്രകാരം കാശീരാജനെ വിവാഹം കഴിക്കുന്നു. കാലയവനന്മാരുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ രാജാവ് കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഭർത്താവിന്റെ ശത്രുക്കളെ നിഗ്രഹിച്ച് സംരക്ഷണം നേടാനുള്ള ഉദ്ദേശത്തോടെ ഇരുവിധവകളും ഹാടകേശ്വര‑ക്ഷേത്രത്തിൽ ചെന്നു ദീർഘകാലം ദേവീ‑ആരാധനയും തപസ്സും നടത്തുന്നു. അവരുടെ ഹോമാഗ്നിയിൽ നിന്ന് ഉഗ്രശക്തി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; തുടർന്ന് അനേകം മുഖ‑ഭുജങ്ങൾ, വിവിധ ആയുധ‑വാഹനങ്ങൾ, സ്വഭാവവൈവിധ്യം എന്നിവയോടെ അനന്തമായ ‘മാതൃ’ ഗണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അവർ ശത്രുസൈന്യത്തെ തുരത്തി സംഹരിച്ചു ഭക്ഷിച്ച് അവരുടെ രാജ്യം തകർത്ത ശേഷം സ്വന്തം സ്ഥാനത്തേക്ക് മടങ്ങുന്നു. മാതൃഗണങ്ങൾ വാസവും ആഹാരവും അപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ അംബാ‑വൃദ്ധ ധർമ്മനിഷേധ‑നിയമങ്ങൾ നിശ്ചയിക്കുന്നു—അധർമ്മികൾ, പാപാചാരികൾ, ദേവ‑ബ്രാഹ്മണദ്രോഹികൾ മുതലായവർ ‘ഭക്ഷ്യർ’ ആകുമെന്ന്—ഇങ്ങനെ മനുഷ്യാചരണത്തിന് അതിരുകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നു. അവസാനം രാജാവ് ദേവികൾക്കായി ഭവ്യമായ ആലയം പണിയുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ പ്രഭാതത്തിൽ മുഖദർശനം, കാര്യങ്ങളുടെ ആരംഭ‑അവസാനങ്ങളിൽ പൂജ, നിർദ്ദിഷ്ട തിഥികളിൽ നൈവേദ്യാദി അർപ്പണം എന്നിവ സംരക്ഷണവും ഇഷ്ടസിദ്ധിയും മുള്ളില്ലാത്ത (അവിഘ്ന) ജീവിതവും നൽകുമെന്ന് പറയുന്നു.
Adhyaya 89
Śrīmātuḥ Pādukā-māhātmya (Glory of the Divine Pādukās in Hāṭakeśvara-kṣetra)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉണ്ടായ പ്രാദേശിക പ്രതിസന്ധിയും അതിന്റെ ആചാര-ദൈവപരമായ പരിഹാരവും പറയുന്നു. ബ്രാഹ്മണഗൃഹങ്ങളിൽ രാത്രിയിൽ കുട്ടികൾ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; ഈ അനർത്ഥത്തിന് വഴിയാകുന്ന “ഛിദ്രം” (ഭേദം) തേടി ദേവഗണങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണർ ഭക്തിയോടെ അംബയെ സമീപിച്ച് രാത്രിയപഹരണങ്ങളുടെ വിവരം അറിയിച്ച് സംരക്ഷണം അപേക്ഷിക്കുന്നു; ആശ്വാസമില്ലെങ്കിൽ ദേശാന്തരഗമനം ചെയ്യുമെന്നുമാണ് അവരുടെ വാക്ക്. കരുണയാൽ അംബ ഭൂമിയെ പ്രഹരിച്ച് ഒരു ഗുഹ സൃഷ്ടിച്ച് അതിൽ തന്റെ ദിവ്യ പാദുകകൾ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു. അവൾ അതിരുനിയമം നിശ്ചയിക്കുന്നു—പരിചാരക ദേവതകൾ അകത്തുതന്നെ ഇരിക്കണം; ചഞ്ചലത കൊണ്ട് അതിരു ലംഘിച്ചാൽ ദേവത്വത്തിൽ നിന്ന് പതനം. പൂജ ആരാണ് നടത്തുക, നൈവേദ്യം എന്ത് എന്ന ചോദ്യം ഉയരുമ്പോൾ, യോഗികളും ഭക്തരും പൂജ നടത്തുമെന്നും, പാദുകകൾക്ക് മാംസം-മദ്യാദി ഉൾപ്പെടുന്ന അർപ്പണക്രമം നിർദ്ദേശിച്ച് ദുർലഭ സിദ്ധി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നതുമാണ്. ഈ ഉപാസന വ്യാപിച്ചതോടെ അഗ്നിഷ്ടോമാദി വൈദിക യാഗങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുന്നു; യാഗഭാഗം കുറഞ്ഞതിൽ ദേവർ വിഷണ്ണരായി മഹേശ്വരനെ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ശിവൻ അംബയുടെ അവ്യാഹത മഹിമ ഉറപ്പാക്കി “സുലഭോപായം” ചെയ്യുന്നു—ഒരു തേജോമയ കന്യയെ സൃഷ്ടിച്ച് മന്ത്ര-വിധി പഠിപ്പിച്ച് വംശപരമ്പരയായി പാദുകാ-പൂജ നിലനിർത്താൻ കല്പിക്കുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതി—പ്രത്യേകിച്ച് കന്യാഹസ്തപൂജയും ചതുര്ദശി, അഷ്ടമി തിഥികളിൽ ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രവണമുമുണ്ടെങ്കിൽ ഇഹസുഖം, പരലോകമംഗലം, ഒടുവിൽ പരമപദപ്രാപ്തി ലഭിക്കും.
Adhyaya 90
वह्नितीर्थोत्पत्तिः (Origin of Vahni/Agni Tīrtha) — Chapter 90
ഋഷിമാർ സൂതനോടു അഗ്നിതീർത്ഥത്തിന്റെയും ബ്രഹ്മതീർത്ഥത്തിന്റെയും ഉത്ഭവവും മഹിമയും ചോദിച്ചു. സൂതൻ ശാന്തനുവിന്റെ ഭരണകാലത്തെ അനാവൃഷ്ടികഥ പറയുന്നു—രാജ്യാവകാശക്രമത്തിൽ അക്രമമുണ്ടെന്ന ധാരണയിൽ ഇന്ദ്രൻ മഴ തടഞ്ഞു; അതോടെ ദുര്ഭിക്ഷം പടർന്നു, യജ്ഞാചാരങ്ങൾ മങ്ങിപ്പോയി. വിശ്വാമിത്രൻ വിശപ്പിൽ കുരുടനായി നായമാംസം പാചകം ചെയ്തപ്പോൾ, നിഷിദ്ധഭക്ഷണവുമായി ബന്ധപ്പെടുമെന്ന ഭയത്തിൽ അഗ്നി ലോകത്തിൽ നിന്ന് അന്തർധാനം ചെയ്തു. ദേവന്മാർ അഗ്നിയെ തേടി; ആന, തത്ത, തവള എന്നിവർ അവൻ ഒളിച്ചിരുന്ന ഇടങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തിയതിനാൽ ശാപം ലഭിച്ച് അവരുടെ വാക്ക്/നാവ് വികൃതമായി. അവസാനം അഗ്നി ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിലെ ആഴമുള്ള ജലാശയത്തിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചു; അവന്റെ താപത്തിൽ ജലജീവികൾ നശിക്കാൻ തുടങ്ങി. ബ്രഹ്മാവ് വന്ന് അഗ്നി ജഗത്തിനാവശ്യകമാണെന്ന് ബോധിപ്പിച്ചു—യജ്ഞത്തിൽ നിന്ന് സൂര്യൻ, സൂര്യനിൽ നിന്ന് മഴ, മഴയിൽ നിന്ന് അന്നം, അന്നത്തിൽ നിന്ന് ജീവികളുടെ നില. ബ്രഹ്മാവ് ഇന്ദ്രനുമായി സമാധാനം ചെയ്ത് മഴ വീണ്ടും ആരംഭിപ്പിക്കുകയും, ആ ജലാശയം ‘വഹ്നിതീർത്ഥം/അഗ്നിതീർത്ഥം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാകട്ടെ എന്ന് വരം നൽകുകയും ചെയ്തു. ഇവിടെ പ്രഭാതസ്നാനം, അഗ്നിസൂക്തജപം, ഭക്തിപൂർവ്വ ദർശനം എന്നിവ അഗ്നിഷ്ടോമസമ പുണ്യം നൽകുകയും സഞ്ചിതപാപനാശം വരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ ‘വസോഃധാരാ’ (അവിച്ഛിന്ന ഘൃതാഹുതി) ശാന്തി‑പൗഷ്ടിക‑വൈശ്വദേവ കർമങ്ങളുടെ പൂർണ്ണതയ്ക്ക് അനിവാര്യവും അഗ്നിതോഷകരവും ദാതാവിന് അഭീഷ്ടസിദ്ധിദായകവുമെന്നു ഉയർത്തിപ്പറയുന്നു.
Adhyaya 91
अग्नितीर्थप्रशंसा (Agni-tīrtha Praise and the Devas’ Consolation)
സൂതൻ വിവരിക്കുന്നു—പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് ക്രുദ്ധനായ പാവകനെ (അഗ്നിയെ) ശമിപ്പിച്ച് പിന്നെ സ്വധാമത്തിലേക്ക് പിന്മാറി. തുടർന്ന് ശക്രൻ, വിഷ്ണു, ശിവൻ മുതലായ ദേവന്മാർ തങ്ങളുടേതായ ലോകങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി. പ്രമുഖ ദ്വിജന്മാരുടെ അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ അഗ്നി പ്രതിഷ്ഠിതനായി, വിധിപൂർവം ആഹുതികൾ സ്വീകരിച്ചു; അവിടെ ഒരു മഹത്തായ അഗ്നിതീർത്ഥം ഉദ്ഭവിച്ചു. ഈ തീർത്ഥഫലം—പ്രഭാതത്തിൽ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ ദിനത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന (ദിനജ) പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു എന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു। ദേവന്മാർ പുറപ്പെടുമ്പോൾ ഗജേന്ദ്രൻ, ശുകൻ, മണ്ഡൂകൻ എന്നിവർ ദുഃഖിതരായി സമീപിച്ച്—“നിങ്ങളുടെ കാരണത്താൽ അഗ്നി ഞങ്ങളെ ശപിച്ചു; ഞങ്ങളുടെ ജിഹ്വയെക്കുറിച്ച് പരിഹാരം അരുളണം” എന്നു അപേക്ഷിച്ചു. ദേവന്മാർ ആശ്വസിപ്പിച്ചു—ജിഹ്വയിൽ മാറ്റം വന്നാലും കഴിവ് നിലനിൽക്കും, രാജസഭകളിലും അംഗീകാരം ലഭിക്കും. അഗ്നിയാൽ ‘വിജിഹ്വ’യായ മണ്ഡൂകനും പ്രത്യേക ശബ്ദരീതി ദീർഘകാലം തുടരും എന്ന് അനുഗ്രഹിച്ച്, കരുണ നൽകി ദേവന്മാർ യാത്രയായി।
Adhyaya 92
ब्रह्मकुण्डमाहात्म्यवर्णनम् | Brahmakuṇḍa Māhātmya (Glorification of Brahma-Kuṇḍa)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ അഗ്നിതീർത്ഥത്തിന്റെ മുൻകഥയിൽ നിന്ന് മാറി ബ്രഹ്മകുണ്ഡത്തിന്റെ ഉദ്ഭവവും മഹിമയും വിവരിക്കുന്നു. ഋഷി മാർകണ്ഡേയൻ അവിടെ പദ്മയോനി ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച്, നിർമലജലത്തോടെ നിറഞ്ഞ ഒരു പുണ്യകുണ്ഡം സൃഷ്ടിച്ചതായി പറയുന്നു. തുടർന്ന് വ്രതവിധാനം—കാർത്തികമാസത്തിൽ ചന്ദ്രൻ കൃത്തികാ നക്ഷത്രത്തിൽ വരുന്നപ്പോൾ (കൃത്തികാ-യോഗം) ഭീഷ്മവ്രതം/ഭീഷ്മപഞ്ചകം അനുഷ്ഠിക്കണം; ആ ശുഭജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ആദ്യം ബ്രഹ്മാവിനെയും പിന്നെ ജനാർദനൻ/പുരുഷോത്തമൻ ആയ വിഷ്ണുവിനെയും പൂജിക്കണം. ഫലശ്രുതിയിൽ ജന്മ-ലോകഫലങ്ങൾ പറയുന്നു—ശൂദ്രനും ഉന്നത ജന്മം ലഭിക്കും; ബ്രാഹ്മണൻ അനുഷ്ഠിച്ചാൽ ബ്രഹ്മലോകപ്രാപ്തി ഉണ്ടാകും. ഉദാഹരണമായി ഒരു പശുപാലൻ മാർകണ്ഡേയോപദേശം കേട്ട് വിശ്വാസത്തോടെ വ്രതം ചെയ്യുന്നു; കാലക്രമേണ മരിച്ച് ജാതിസ്മരനായി ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിൽ പുനർജന്മം നേടുന്നു. മുൻ മാതാപിതാക്കളോടുള്ള സ്നേഹം നിലനിർത്തി മുൻ പിതാവിന് ശ്രാദ്ധകർമ്മം നടത്തുന്നു; ബന്ധുക്കൾ ചോദിക്കുമ്പോൾ തന്റെ മുൻജന്മവും വ്രതപ്രഭാവം കൊണ്ടുണ്ടായ മാറ്റത്തിന്റെ കാരണവും വിശദീകരിക്കുന്നു. അവസാനം വടക്കുദിക്കിൽ ബ്രഹ്മകുണ്ഡത്തിന്റെ പ്രശസ്തി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി, അവിടെ ആവർത്തിച്ച് സ്നാനം ചെയ്താൽ സാധക ബ്രാഹ്മണന് ആവർത്തിച്ച് ഉന്നത ജന്മം/വിപ്രത്വം ലഭിക്കുമെന്ന് വീണ്ടും പറയുന്നു.
Adhyaya 93
गोमुखतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् (Gomukha Tīrtha Māhātmya—Account of the Glory of Gomukha)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിലെ ഗോമുഖതീർത്ഥത്തിന്റെ ഉത്ഭവം, മറച്ചുവെക്കൽ, പിന്നീടുള്ള പുനഃപ്രകടനം എന്നിവ കാരണകഥയോടെ വിവരിക്കുന്നു. ശുഭ തിഥി-യോഗത്തിൽ ദാഹാർത്തയായ ഒരു പശു പുല്ലിന്റെ കൂമ്പാരം പിഴുതെറിയുമ്പോൾ അവിടെ നിന്ന് ജലധാര പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുകയും ക്രമേണ വ്യാപിച്ച് വലിയ കുളമായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു; അനേകം പശുക്കൾ അവിടെ വെള്ളം കുടിക്കുന്നു. രോഗബാധിതനായ ഒരു ഗോപാലൻ ആ ജലത്തിൽ ഇറങ്ങി സ്നാനം ചെയ്ത ഉടനെ രോഗമുക്തനായി ദീപ്തദേഹനാകുന്നു; സംഭവം പരക്കെ പ്രചരിച്ച് സ്ഥലം “ഗോമുഖം” എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാകുന്നു. ഋഷികൾ കാരണം ചോദിക്കുമ്പോൾ സൂതൻ അംബരീഷരാജാവിന്റെ തപസ്സിന്റെ കഥ പറയുന്നു. രാജകുമാരന് കുഷ്ഠം ഉണ്ടായത് മുൻജന്മത്തിലെ ബ്രാഹ്മണവധം (ബ്രഹ്മഹത്യ) എന്ന കർമഫലമെന്നായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു—അനധികാരപ്രവേശകനെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ചു ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ വധിച്ച സംഭവമാണ് കാരണം. വിഷ്ണു പ്രസന്നനായി സൂക്ഷ്മരന്ധ്രത്തിലൂടെ പാതാളസ്ഥ ജാഹ്നവി (ഗംഗ) ജലം ഉയർത്തി സ്നാനോപദേശം നൽകുന്നു; കുമാരൻ സുഖം പ്രാപിക്കുന്നു, ആ രന്ധ്രം വീണ്ടും മറയ്ക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നീട് ഗോമുഖ സംഭവത്തിലൂടെ അതേ ജലം ഭൂമിയിൽ വീണ്ടും വെളിപ്പെട്ടതായി പറയുന്നു. ഭക്തിയോടെ സ്നാനം പാപനാശകവും ചില രോഗങ്ങൾ ശമിപ്പിക്കുന്നതുമെന്ന ഫലശ്രുതി ഉണ്ട്. ഹാടകേശ്വരപ്രദേശത്ത് ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ പിതൃഋണം തീരുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് ഞായറാഴ്ച പുലർച്ചെ സ്നാനം പ്രത്യേക ചികിത്സാഫലം നൽകുമെന്ന്, മറ്റ് ദിവസങ്ങളിലും ശ്രദ്ധാഭക്തിയോടെ ചെയ്ത സ്നാനം ഫലപ്രദമാണെന്നും പ്രതിപാദിക്കുന്നു.
Adhyaya 94
लोहयष्टिमाहात्म्य (The Glory of Paraśurāma’s Iron Staff)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ ഋഷികളുടെ ചോദ്യത്തിന് മറുപടിയായി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന അത്യന്തം ദീപ്തമായ ലോഹയഷ്ടി (ഇരുമ്പുദണ്ഡം)യുടെ മഹിമ വിവരിക്കുന്നു. പിതൃതർപ്പണാദി കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു സമുദ്രസ്നാനത്തിനായി പോകുന്ന പരശുരാമനോട് (രാമ ഭാർഗവനോട്) അവിടെയുള്ള മുനികളും ബ്രാഹ്മണരും കുഠാരം (പരശു) ഉപേക്ഷിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു—കയ്യിൽ ആയുധം ഉള്ളിടത്തോളം ക്രോധസാധ്യത നിലനിൽക്കും; വ്രതം പൂർത്തിയാക്കിയവന് അത് യോജ്യമല്ലെന്ന്. പരശുരാമൻ പറയുന്നു: കുഠാരം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ മറ്റൊരാൾ അത് എടുത്ത് ദുരുപയോഗം ചെയ്യാം; അപ്പോൾ അവൻ ശിക്ഷാർഹനാകും, ഞാൻ അപരാധം സഹിക്കില്ല. തുടർന്ന് ബ്രാഹ്മണരുടെ അപേക്ഷപ്രകാരം അദ്ദേഹം കുഠാരം പൊട്ടിച്ച് ഇരുമ്പ് യഷ്ടി നിർമ്മിച്ച് സംരക്ഷണത്തിനായി അവർക്കു സമർപ്പിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണർ അത് കാത്തുസൂക്ഷിച്ച് പൂജിക്കുമെന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് ഫലശ്രുതി പറയുന്നു—രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട രാജാക്കന്മാർക്ക് വീണ്ടും അധികാരം ലഭിക്കും, വിദ്യാർത്ഥികളും ബ്രാഹ്മണരും ഉന്നതജ്ഞാനം, സರ್ವജ്ഞത വരെ നേടും, സന്താനമില്ലാത്തവർക്ക് സന്താനം ലഭിക്കും; പ്രത്യേകിച്ച് ആശ്വിന മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ ഉപവാസത്തോടെ പൂജിച്ചാൽ മഹാപുണ്യം. പരശുരാമൻ പുറപ്പെട്ട ശേഷം അവർ ക്ഷേത്രം പണിതു നിത്യപൂജ സ്ഥാപിക്കുന്നു; ആഗ്രഹങ്ങൾ വേഗത്തിൽ സഫലമാകും. അവസാനം, ആ കുഠാരം വിശ്വകർമ്മാവ് അക്ഷയലോഹത്തിൽ റുദ്രന്റെ അഗ്നിതേജസ് ചേർത്ത് നിർമ്മിച്ചതാണെന്ന് പറയുന്നു.
Adhyaya 95
अजापालेश्वरीमाहात्म्यवर्णनम् (Ajāpāleśvarī Māhātmya: The Glory of the Goddess Installed by King Ajāpāla)
അധ്യായം 95-ൽ സൂതൻ അജാപാലേശ്വരീ-പൂജയുടെ ഉദ്ഭവവും ഫലപ്രാപ്തിയും ധർമ്മചിന്തയോടെ ചേർത്തൊരു തീർത്ഥകഥയായി വിവരിക്കുന്നു. രാജാവ് അജാപാലൻ അമിത നികുതിയാൽ പ്രജകൾക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന സാമൂഹിക ദോഷത്തിൽ ദുഃഖിതനാകുന്നു; എന്നാൽ പ്രജാരക്ഷയ്ക്കായി രാജസ്വം ആവശ്യമാണ് എന്ന യാഥാർത്ഥ്യവും അവൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു. അതിനാൽ നികുതി പീഡനമല്ല, തപസ്സിലൂടെ “കണ്ടകരഹിത” (അപരാധരഹിത) രാജ്യം സ്ഥാപിക്കാമെന്ന് നിശ്ചയിച്ച്, മഹാദേവനും ദേവന്മാരും വേഗം പ്രസാദിക്കുന്ന ശീഘ്രഫലദായക തീർത്ഥം ഏതാണ് എന്ന് വസിഷ്ഠനോട് ചോദിക്കുന്നു. വസിഷ്ഠൻ അവനെ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു; അവിടെ ചണ്ഡിക വേഗം തൃപ്തയാകുന്നു. രാജാവ് ബ്രഹ്മചര്യം, ശൗചം, നിയന്ത്രിത ആഹാരം, ദിനത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം സ്നാനം തുടങ്ങിയ നിയമങ്ങളോടെ ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നു. ദേവി ജ്ഞാനസമ്പന്നമായ ആയുധങ്ങളും മന്ത്രങ്ങളും നൽകുന്നു; അവയാൽ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ അടക്കപ്പെടുന്നു, പരസ്ത്രീഗമനം പോലുള്ള ഗുരു അധർമ്മങ്ങൾ തടയപ്പെടുന്നു, രോഗങ്ങളും നിയന്ത്രിതമാകുന്നു—ഫലമായി ഭയം കുറയുകയും പാപം ക്ഷയിക്കുകയും ജനക്ഷേമം വർധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പാപവും രോഗവും കുറഞ്ഞതോടെ യമന്റെ അധികാരം പ്രവർത്തനരഹിതമായതുപോലെ തോന്നി ദേവന്മാർ ആലോചന നടത്തുന്നു. അപ്പോൾ ശിവൻ പുലിരൂപം ധരിച്ചു രാജാവിനെ പരീക്ഷിക്കുന്നു; രാജാവ് പ്രതിരോധിക്കാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോൾ ശിവൻ സ്വരൂപം വെളിപ്പെടുത്തി രാജാവിന്റെ അപൂർവ ധർമ്മഭരണത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നു. രാജാവ് റാണിയോടൊപ്പം പാതാളത്തിലെ ഹാടകേശ്വരനടുത്തേക്ക് പോകുകയും, നിശ്ചിത സമയത്ത് ദേവീകുണ്ഡത്തിലെ ജലത്തിൽ ലഭിച്ച ആയുധ-മന്ത്രങ്ങളെ സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്യണമെന്ന് ശിവൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു. അവസാനം അജാപാലൻ അവിടെ ജരാമരണരഹിതനായി ഹാടകേശ്വരനെ പൂജിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നു എന്നും ദേവിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ ശാശ്വത തീർത്ഥാധാരമാണെന്നും പറയുന്നു; ശുക്ല ചതുര്ദശിയിലെ പൂജയും കുണ്ഡസ്നാനവും ശക്തമായ രക്ഷയും രോഗനിവാരണവും നൽകുമെന്ന് കാലവിധാനവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
Adhyaya 96
अध्याय ९६ — दशरथ-शनैश्चरसंवादः, रोहिणीभेद-निवारणम्, राजवापी-माहात्म्यम् (Chapter 96: Daśaratha–Śanaiścara Dialogue; Prevention of Rohiṇī-Disruption; Glory of Rājavāpī)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ ഋഷിമാരോട് രാജവംശകഥയും പുണ്യക്ഷേത്ര-പ്രതിഷ്ഠയും, ലോകഹിതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു ഖഗോള-നൈതിക സംഭവവും വിശദീകരിക്കുന്നു. അജപാലൻ രസാതലത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങിയ ശേഷം അവന്റെ പുത്രൻ രാജാവാകുന്നു; ദൈവസന്നിധിയുടെ വിശേഷവും ജഗത്സ്ഥൈര്യം കാത്തതുമൂലം അവൻ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു, ശനൈശ്ചരനെ ‘ജയിച്ചവൻ’ എന്ന സൂചനയും വരുന്നു. ആ സത്ക്ഷേത്രത്തിൽ വിഷ്ണു/നാരായണൻ പ്രസന്നനായി ഭവ്യനിർമ്മാണം സ്ഥാപിക്കപ്പെടുകയും ‘രാജവാപി’ എന്ന പ്രസിദ്ധ വാപി/കിണർ നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. രാജവാപിയിൽ പഞ്ചമി തിഥിയിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രേതപക്ഷത്തിൽ, ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ മഹാപുണ്യവും സാമൂഹ്യ-ആധ്യാത്മിക മാനവും ലഭിക്കും എന്ന് പറയുന്നു. പിന്നീട് ഋഷികൾ ചോദിക്കുന്നു—രോഹിണിയുടെ ശകടഭേദം (ആകാശീയ ക്രമഭംഗം) സംഭവിക്കാതിരിക്കാൻ ശനൈശ്ചരനെ എങ്ങനെ തടഞ്ഞു? ജ്യോതിഷികൾ പ്രകാരം രോഹിണിമാർഗം ഭംഗപ്പെട്ടാൽ പന്ത്രണ്ടുവർഷത്തെ ഭീകര അനാവൃഷ്ടി-ദുര്ഭിക്ഷം, സമൂഹവ്യവസ്ഥയുടെ തകർച്ച, വൈദിക യജ്ഞചക്രത്തിന്റെ തടസ്സം എന്നിവ ഉണ്ടാകും. അപ്പോൾ സൂര്യവംശീയ ദശരഥൻ (അജന്റെ പുത്രൻ) മന്ത്രശക്തിയാൽ അഭിമന്ത്രിത ദിവ്യബാണവുമായി ശനൈശ്ചരനെ നേരിടുകയും, ധർമ്മവും ജനഹിതവും മുൻനിർത്തി രോഹിണിപഥം വിട്ടൊഴിയാൻ ആജ്ഞാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ശനി അത്ഭുതപ്പെട്ടു തന്റെ ദൃഷ്ടിയുടെ ഉഗ്രപ്രഭാവം പറഞ്ഞ് വരം നൽകുന്നു; ശനിയാഴ്ച തൈലാഭ്യംഗം ചെയ്യുന്നവർ, ശേഷിയനുസരിച്ച് എള്ളും ഇരുമ്പും ദാനം ചെയ്യുന്നവർ, അതേ ദിവസം എള്ളുഹോമം, സമിധ്, അരിക്കണങ്ങൾ എന്നിവയോടെ ശാന്തികർമ്മം ചെയ്യുന്നവർ ശനിപീഡയിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കപ്പെടണം എന്ന് ദശരഥൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതി—ഈ അധ്യായം നിത്യമായി പാരായണം/ശ്രവണം ചെയ്താൽ ശനൈശ്ചരജന്യ ദുഃഖം ശമിക്കും.
Adhyaya 97
दशरथकृततपःसमुद्योगवर्णनम् (Daśaratha’s Resolve for Austerities to Obtain Progeny)
സൂതൻ പറയുന്നു—രാജാവ് ദശരഥൻ ചെയ്ത അപൂർവമായ ഒരു കൃത്യത്തിൽ പ്രസന്നനായ ഇന്ദ്രൻ (ശക്രൻ) സ്വയം വന്ന് രാജാവിനെ പ്രശംസിക്കുകയും വരം നൽകാൻ തയ്യാറാകുകയും ചെയ്തു. ദശരഥൻ ധനമോ ജയമോ ചോദിച്ചില്ല; എല്ലാ ധർമ്മകർത്തവ്യങ്ങളിലും നിലനിൽക്കുന്ന വിധത്തിൽ ഇന്ദ്രനോടുള്ള ശാശ്വത സൗഹൃദബന്ധമാണ് അദ്ദേഹം അപേക്ഷിച്ചത്. ഇന്ദ്രൻ അത് അനുഗ്രഹിച്ചു, ദേവസഭയിൽ നിത്യമായി സന്നിഹിതനാകണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. ദശരഥൻ സന്ധ്യാകർമങ്ങൾക്കുശേഷം പ്രതിദിനം ദേവസഭയിൽ ചെന്നു ദിവ്യ സംഗീത-നൃത്തങ്ങൾ ആസ്വദിക്കുകയും ദേവർഷിമാരുടെ ധർമ്മോപദേശകഥകൾ ശ്രവിക്കുകയും ചെയ്തു. ദശരഥൻ മടങ്ങുമ്പോഴൊക്കെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആസനത്തിൽ ജലാഭ്യുക്ഷണം (വെള്ളം തളിക്കൽ) നടത്തപ്പെടുന്ന പതിവുണ്ടായിരുന്നു. നാരദൻ കാരണം സൂചിപ്പിച്ചതോടെ രാജാവിന് സംശയം—ഇത് ഏതെങ്കിലും മറഞ്ഞ പാപത്തിന്റെ അടയാളമാണോ? ബ്രാഹ്മണഹാനി, അന്യായവിധി, സാമൂഹ്യഅവ്യവസ്ഥ, അഴിമതി, ശരണാഗതനിരാകരണം, യജ്ഞക്രിയകളിലെ പിഴവ് തുടങ്ങിയ സാധ്യതാപാപങ്ങൾ അദ്ദേഹം എണ്ണിപ്പറഞ്ഞു. ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—നിന്റെ ശരീരത്തിലും രാജ്യത്തിലും വംശത്തിലും ഗൃഹത്തിലും സേവകരിലും ഇപ്പോൾ ദോഷമില്ല; പക്ഷേ പുത്രഹീനത തന്നെയാണ് പിതൃഋണരൂപമായ വരാനിരിക്കുന്ന കുറവ്, അത് ഉന്നതഗതിയെ തടയും. അതിനാൽ ഈ ജലാഭ്യുക്ഷണം പിതൃസംബന്ധമായ പ്രതിരോധവിധിയാണ്. പുത്രപ്രാപ്തിക്കായി പരിശ്രമിച്ച് പിതൃഋണം തീർക്കണമെന്ന് ഇന്ദ്രൻ ഉപദേശിച്ചു. ദശരഥൻ അയോധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങി മന്ത്രിമാർക്ക് രാജഭാരം ഏൽപ്പിച്ച് പുത്രാർത്ഥ തപസ്സാരംഭിച്ചു. കൂടാതെ, തന്റെ പിതാവ് മുമ്പ് തപസ്സു ചെയ്ത് അഭീഷ്ടസിദ്ധി നേടിയ കാർത്തികേയപുരത്തിലേക്ക് പോകണമെന്ന ഉപദേശവും ലഭിച്ചു.
Adhyaya 98
राजस्वामिराजवापीमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of the Royal Well ‘Rājavāpī’ and its Merit-Discourse)
സൂതൻ വിവരിക്കുന്നു—മന്ത്രിമാർ വിട്ടയച്ച രാജാവ് ദശരഥൻ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിലെത്തി ഭക്തിയോടെ പരിക്രമണം ചെയ്തു. പിതാവ് സ്ഥാപിച്ച ദേവിയെ പൂജിച്ചു, പുണ്യജലങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്തു, പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ ദർശിച്ചു, പല തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനവും ദാനവും നടത്തി. തുടർന്ന് ചക്രധാരിയായ വിഷ്ണുവിന് ക്ഷേത്രം പണിതു വൈഷ്ണവ പ്രതിമ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; സാദുക്കൾ പ്രശംസിച്ച നിർമ്മലജലമുള്ള മനോഹരമായ ഒരു വാപി/പടിക്കിണർ നിർമ്മിച്ചു. ആ ജലസ്ഥലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കടുത്ത തപസ്സിൽ ദശരഥൻ നൂറുവർഷം ലീനനായി. അപ്പോൾ ഗരുഡാരൂഢനായി ദേവഗണങ്ങളാൽ പരിവൃതനായ ജനാർദനൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു വരം ചോദിക്കുവാൻ പറഞ്ഞു. വംശവർദ്ധനയ്ക്കായി പുത്രന്മാരെ ദശരഥൻ അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, വിഷ്ണു നാലു രൂപങ്ങളായി അവന്റെ ഗൃഹത്തിൽ ജനിക്കുമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തു; ധർമ്മത്തോടെ രാജ്യം ഭരിക്കുവാൻ ഉപദേശിച്ച് മടങ്ങുവാൻ കല്പിച്ചു. ആ വാപി ‘രാജവാപി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി. പഞ്ചമീ തിഥിയിൽ സ്നാന-പൂജ നടത്തി, ഒരു വർഷം ശ്രാദ്ധം ആചരിച്ചാൽ സന്താനഹീനർക്കും പുത്രലാഭം ലഭിക്കും എന്ന വ്രതം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. അവസാനം ഈ വരഫലമായി ദശരഥന് രാമൻ, ഭരതൻ, ലക്ഷ്മണൻ, ശത്രുഘ്നൻ എന്നീ നാലുപുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; ഒരു പുത്രി ലോമപാദനു നൽകി; രാമേശ്വരം, ലക്ഷ്മണേശ്വരം, സീതാപ്രതിഷ്ഠ തുടങ്ങിയ രാമസ്മൃതികളും പരാമർശിക്കുന്നു.
Adhyaya 99
Rāma–Lakṣmaṇa Saṃvāda, Devadūta-Sandeśa, and Durvāsā-Āgamanam (Chapter 99)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷിമാർ സൂതനോട് ഒരു പ്രത്യക്ഷവിരോധം ചോദിക്കുന്നു—മുമ്പ് രാമൻ, സീത, ലക്ഷ്മണൻ ഒരുമിച്ച് വന്നു ഒരുമിച്ച് വനത്തിലേക്കു പോയി എന്നു പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, “അവിടെ” രാമൻ രാമേശ്വരാദി പ്രതിഷ്ഠകൾ മറ്റൊരു സമയത്ത് നടത്തി എന്നു പറയുന്നത് എങ്ങനെ? സൂതൻ വ്യത്യസ്ത ദിവസങ്ങളുടെയും അവസരങ്ങളുടെയും ഭേദം വ്യക്തമാക്കി സംശയം നീക്കുന്നു; ആ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പാവനത ശാശ്വതമാണെന്നും അതിന് ക്ഷയം ഇല്ലെന്നും ഉറപ്പിക്കുന്നു. തുടർന്ന് കഥ രാജപ്രസംഗത്തിലേക്ക് മാറുന്നു. ജനാപവാദം മൂലം സ്പർശിക്കപ്പെട്ട രാമൻ സംയമത്തോടെ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മചര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശവും വ്യക്തമാണ്. അപ്പോൾ ഇന്ദ്രന്റെ ആജ്ഞയുമായി ഒരു ദേവദൂതൻ രഹസ്യമായി വന്ന്—രാവണവധ ദൗത്യം പൂർത്തിയായാൽ രാമൻ ദിവ്യലോകത്തിലേക്ക് മടങ്ങണമെന്ന് അറിയിക്കുന്നു. ഇതിനിടയിൽ വ്രതം കഴിഞ്ഞ് വിശന്ന ദുർവാസ മുനി എത്തുന്നു. രാജാവിന്റെ രഹസ്യആജ്ഞ കാത്തുസൂക്ഷിക്കണമോ, മുനിയുടെ ശാപഭയത്തിൽ നിന്ന് വംശത്തെ രക്ഷിക്കണമോ എന്ന ധർമ്മസങ്കടത്തിൽ ലക്ഷ്മണൻപ്പെടുന്നു; അവൻ രാമനെ അറിയിച്ച് മുനിക്ക് പ്രവേശനം നൽകുന്നു. രാമൻ ദേവദൂതനെ പിന്നീട് മറുപടി നൽകാമെന്ന് പറഞ്ഞ് വിടവാങ്ങിച്ച്, ദുർവാസനെ അർഘ്യ-പാദ്യങ്ങളാൽ ആദരിച്ച് വിവിധ ഭോജനങ്ങളാൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു—ഇങ്ങനെ രാജധർമ്മം, ദേവാജ്ഞ, തപസ്വിയുടെ അവകാശം എന്നിവ അതിഥിധർമ്മത്തിലൂടെ സമന്വയിക്കപ്പെടുന്നു.
Adhyaya 100
Lakṣmaṇa-tyāga at Sarayū and the Ethics of Royal Truthfulness (लक्ष्मणत्यागः सरयूतटे)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ ഒരു ധർമ്മസങ്കടം വിവരിക്കുന്നു. ദുര്വാസ മഹർഷി പുറപ്പെട്ട ശേഷം ലക്ഷ്മണൻ വാൾ കൈയിൽ പിടിച്ച് ശ്രീരാമന്റെ അടുക്കൽ വന്ന്—രാമന്റെ മുൻപ്രതിജ്ഞയും രാജധർമ്മത്തിലെ സത്യനിഷ്ഠയും നിലനിൽക്കേണ്ടതിനാൽ തനിക്കു ശിക്ഷയായി വധം നടത്തണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു. രാമൻ സ്വയം ചെയ്ത വ്രതം ഓർത്ത് ഉള്ളിൽ വേദനിച്ച് മന്ത്രിമാരോടും ധർമ്മജ്ഞ ബ്രാഹ്മണരോടും ആലോചിക്കുന്നു; തീരുമാനം—നേരിട്ടുള്ള കൊല അല്ല, ത്യാഗം/നിര്വാസനമാണ് ശിക്ഷ, കാരണം സാദുക്കളുടെ കാര്യത്തിൽ പരിത്യാഗം മരണസമമെന്നു കണക്കാക്കുന്നു. അതിനാൽ രാമൻ ലക്ഷ്മണനെ ഉടൻ രാജ്യം വിട്ടുപോകാനും ഇനി ഒരിക്കലും കാണരുതെന്നും ആജ്ഞാപിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മണൻ കുടുംബത്തോട് ഒന്നും പറയാതെ സരയൂ തീരത്ത് ചെന്നു ശുദ്ധി ചെയ്ത് യോഗാസനത്തിൽ സ്ഥിരനായി ‘ബ്രഹ്മദ്വാരം’ വഴി യോഗികമായി തേജസ്/പ്രാണം വിടുന്നു; അവന്റെ ദേഹം തീരത്ത് നിശ്ചലമായി വീഴുന്നു. രാമൻ അത്യന്തം വിലപിച്ച് വനവാസകാലത്തെ ലക്ഷ്മണന്റെ സേവനവും രക്ഷയും ഓർക്കുന്നു. മന്ത്രിമാർ അന്ത്യകർമ്മം നിർദേശിക്കുമ്പോൾ ആകാശവാണി പറയുന്നു—ബ്രഹ്മജ്ഞാനനിഷ്ഠ സന്ന്യാസിക്ക് ഹോമമോ ദഹനമോ യുക്തമല്ല; ലക്ഷ്മണൻ യോഗനിർഗമനത്തിലൂടെ ബ്രഹ്മധാമം പ്രാപിച്ചു. രാമൻ ലക്ഷ്മണനില്ലാതെ അയോധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങില്ലെന്ന് പറഞ്ഞ് കുശനെ രാജഭാരത്തിൽ സ്ഥാപിക്കാനുള്ള ചിന്തയും, വിഭീഷണനും വാനരന്മാരും ഉൾപ്പെടെയുള്ള മിത്രരാജ്യങ്ങളുമായി ആലോചിച്ച് ഭാവിയിലെ അശാന്തി തടയാനുള്ള പദ്ധതിയും നടത്തുന്നു; ഇങ്ങനെ സരയൂ തീർത്ഥം, രാജസത്യവ്രതം, സന്ന്യാസി ആചാരനിയമങ്ങൾ എന്നിവ ഒരുമിച്ച് പിണയപ്പെടുന്നു।
Adhyaya 101
सेतुमध्ये श्रीरामकृतरामेश्वरप्रतिष्ठावर्णनम् (Rāma’s Installation of the Rāmeśvara Triad in the Midst of the Setu)
സൂതൻ പറയുന്നു—രാത്രി കഴിഞ്ഞ ശേഷം പ്രഭാതത്തിൽ ശ്രീരാമൻ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ സുഗ്രീവൻ, സുഷേണൻ, താര, കുമുദൻ, അങ്കദൻ മുതലായ പ്രമുഖ വാനരന്മാരോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ ലങ്കയിലെത്തി, മുൻ യുദ്ധഭൂമികളെ വീണ്ടും ദർശിച്ചു. രാമാഗമനം തിരിച്ചറിഞ്ഞ വിഭീഷണൻ മന്ത്രിമാരും പരിചാരകരുമായി മുന്നോട്ട് വന്ന് സാഷ്ടാംഗ നമസ്കാരം ചെയ്ത് ലങ്കയിൽ ഭക്തിപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു. വിഭീഷണന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ ആസീനനായ രാമനോട് അവൻ രാജ്യംയും ഗൃഹകാര്യങ്ങളും പൂർണ്ണമായി സമർപ്പിച്ച് ഉപദേശം അപേക്ഷിച്ചു. ലക്ഷ്മണവിയോഗശോകത്തിൽ വിങ്ങിയും ദിവ്യലോകഗമനാഭിലാഷത്തോടെയും ഉണ്ടായിരുന്ന ശ്രീരാമൻ രാജധർമ്മനീതിയെ ഉപദേശിച്ചു—രാജൈശ്വര്യം മദം ജനിപ്പിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് അഹങ്കാരമൊഴിച്ച് ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരെ ആദരിക്കണം; കൂടാതെ അതിർത്തിനിയമം സ്ഥാപിക്കണം—രാക്ഷസർ രാമസേതു കടന്ന് മനുഷ്യരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്; മനുഷ്യർ രാമരക്ഷണത്തിലാണെന്ന് കരുതണം. കലിയുഗത്തിൽ ദർശനാർത്ഥം വരുന്ന തീർത്ഥാടകരെയും സ്വർണ്ണലോഭം മൂലമുള്ള ഭീഷണികളെയും കുറിച്ച് വിഭീഷണൻ ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചപ്പോൾ, രാക്ഷസരുടെ അതിക്രമം മൂലം ദോഷം വരാതിരിക്കാനായി ശ്രീരാമൻ സേതുവിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗത്തിലെ പ്രസിദ്ധ ഘടനയെ അമ്പുകളാൽ മുറിച്ച് കടക്കാനാകാത്ത വഴിയാക്കി; അടയാളമുള്ള ശിഖരവും ലിംഗധാരിയായ ഉയർച്ചയും സമുദ്രത്തിൽ വീണു. പത്ത് രാത്രികൾ അവിടെ താമസിച്ച് യുദ്ധകഥകൾ പറഞ്ഞു, പിന്നെ നഗരത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു; സേതുവിന്റെ അറ്റത്ത് മഹാദേവനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച്, ശ്രദ്ധയോടെ സേതുവിന്റെ ആദി-മദ്ധ്യ-അന്തങ്ങളിൽ ‘രാമേശ്വരത്രയം’ സ്ഥാപിച്ചു—ഇങ്ങനെ ദീർഘകാല തീർത്ഥയാത്രാ-പൂജാചാരം സ്ഥിരമായി.
Adhyaya 102
Hāṭakeśvara-kṣetra-prabhāvaḥ (The Glory of Hāṭakeśvara and the Foundations of Rāmeśvara–Lakṣmaṇeśvara)
സൂതൻ പറയുന്നു—രാമൻ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ തന്റെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പോകുമ്പോൾ അപ്രതീക്ഷിതമായി വിമാനം നിശ്ചലമായി. കാരണം അന്വേഷിച്ച് രാമൻ വായുസുതൻ ഹനുമാനെ അയച്ചു. ഹനുമാൻ അറിയിച്ചു: താഴെ പുണ്യമായ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സന്നിധി ഉണ്ടെന്ന് പ്രസിദ്ധം, ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, രുദ്രർ, അശ്വിനികൾ തുടങ്ങിയ ദിവ്യസിദ്ധഗണങ്ങൾ വസിക്കുന്നു. ആ പവിത്രതയുടെ ദിവ്യഘനത മൂലം പുഷ്പകം അതിനെ അതിക്രമിക്കാനാവില്ല. രാമൻ വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും കൂടെ ഇറങ്ങി തീർത്ഥങ്ങളും ദേവാലയങ്ങളും ദർശിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യുന്നു; ആഗ്രഹസിദ്ധി നൽകുന്ന കുണ്ഡത്തെക്കുറിച്ചും പരാമർശമുണ്ട്. ശുദ്ധി നടത്തി പിതൃതർപ്പണം നിർവഹിച്ചു, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അതിശയപുണ്യം മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കുന്നു. മുൻപരമ്പര (കേശവബന്ധിത) പ്രകാരം ലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ചെയ്യാൻ നിശ്ചയിച്ച്, സ്വർഗാരൂഢനായ ലക്ഷ്മണനെ സ്മരിച്ചു ലക്ഷ്മണേശ്വര സ്മാരകം സ്ഥാപിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നു; സീതയോടുകൂടെ ശുഭമായ ദൃശ്യരൂപവും ആഗ്രഹിക്കുന്നു. രാമൻ ഭക്തിയോടെ അഞ്ചു പ്രസാദങ്ങൾ/ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവരും തങ്ങളുടെ ലിംഗങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതി—പ്രഭാതദർശനം നിത്യമായി ചെയ്താൽ രാമായണശ്രവണഫലം ലഭിക്കും; അഷ്ടമിയും ചതുര്ദശിയും രാമചരിതപാരായണം ചെയ്താൽ അശ്വമേധയാഗസമമായ ഫലം ലഭിക്കും.
Adhyaya 103
Ānarttīya-taḍāga Māhātmya and Kārttika Dīpadāna (आनर्त्तीयतडाग-माहात्म्यं तथा कार्तिकदीपदानम्)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷികൾ സൂതനോട് ചോദിക്കുന്നു—ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വാനരരും രാക്ഷസരും സ്ഥാപിച്ച ലിംഗങ്ങളുടെ മഹത്വവും ഫലവും എന്തെന്ന്. സൂതൻ ദിക്കനുസരിച്ച് വിവരിക്കുന്നു: ബാലമണ്ഡനകത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് സുഗ്രീവൻ മുഖ-ലിംഗം സ്ഥാപിക്കുന്നു; മറ്റു വാനരസംഘങ്ങളും മുഖ-ലിംഗങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നു; പടിഞ്ഞാറ് രാക്ഷസർ ചതുര്മുഖ ലിംഗങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നു; കിഴക്ക് ശ്രീരാമൻ അഞ്ചു പ്രാസാദങ്ങളോടുകൂടിയ പാപനാശക പുണ്യധാമം സ്ഥാപിക്കുന്നു. തെക്കിൽ ആനർത്ത്തീയ തടാഗത്തിനടുത്ത് വിഷ്ണു-കൂപിക ശുദ്ധിദായിനിയാണ്; അവിടെ ദക്ഷിണായനത്തിൽ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം അശ്വമേധസമ പുണ്യം നൽകി പിതൃഗതിയെ ഉയർത്തുന്നു. കാർത്തികത്തിൽ ദീപദാനം നരകപാതം തടഞ്ഞ് ജന്മജന്മാന്തര അന്ധത മുതലായ ക്ലേശങ്ങൾ നീക്കുന്നു. ഋഷികളുടെ പ്രേരണയാൽ സൂതൻ ആനർത്ത്തീയ തടാഗത്തിന്റെ അപാര മഹിമ പ്രസ്താവിച്ച് രാമൻ അഗസ്ത്യനെ കണ്ട സംഭവത്തിലേക്ക് മാറുന്നു. അഗസ്ത്യൻ തന്റെ രാത്രിദർശനം പറയുന്നു—ആനർത്ത്തദേശത്തിന്റെ മുൻരാജാവായ ശ്വേതൻ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ ഇരുന്നിട്ടും ദീപോത്സവ രാത്രികളിൽ തടാഗത്തിൽ നിന്ന് സ്വന്തം ചീഞ്ഞ ശരീരം വീണ്ടും വീണ്ടും ഭക്ഷിച്ച് പിന്നെ കുറച്ചുനേരം കാഴ്ച വീണ്ടെടുക്കുന്നു; ഇത് കർമ്മഫലത്തിന്റെ ദൃശ്യോപമയാണ്. രാജാവ് കുറ്റങ്ങൾ സമ്മതിക്കുന്നു—ദാനം ചെയ്യാതിരിക്കുക, പ്രത്യേകിച്ച് അന്നദാനം ഉപേക്ഷിക്കുക; രത്നങ്ങൾ ലാഭത്തോടെ അപഹരിക്കുക; പ്രജാരക്ഷണം അവഗണിക്കുക. ബ്രഹ്മാവ് ഇതിന്റെ ഫലമായി ഉയർന്ന ലോകങ്ങളിലും വിശപ്പും അന്ധതയും അനുഭവിക്കേണ്ടിവരുമെന്ന് വിശദീകരിക്കുന്നു. അഗസ്ത്യൻ പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—രത്നകണ്ഠാഭരണം ‘അന്ന-നിഷ്ക്രയ’മായി സമർപ്പിക്കുക, ദാമോദരനു കാർത്തികത്തിൽ രത്നദീപം അർപ്പിക്കുക, യമ/ധർമ്മരാജ പൂജ, എള്ളും ഉഴുന്നും ദാനം, ബ്രാഹ്മണ തർപ്പണം. ഇതോടെ രാജാവ് വിശപ്പിൽ നിന്ന് മോചിതനായി ശുദ്ധദൃഷ്ടി നേടി തീർത്ഥപ്രഭാവത്തിൽ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. അവസാനം—കാർത്തികത്തിൽ ഈ തടാഗത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ദീപദാനം ചെയ്യുന്നവർ പാപമുക്തരായി ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുമെന്ന്, ഈ സ്ഥലം ആനർത്ത്തീയ തടാഗവും വിഷ്ണു-കൂപികയും ചേർന്ന് പ്രസിദ്ധമാണെന്നും ഉറപ്പിക്കുന്നു.
Adhyaya 104
Rākṣasa-liṅga-pratiṣṭhā, Kuśa–Vibhīṣaṇa-saṃvāda, and the Tri-kāla Worship of Rāmeśvara
അധ്യായം 104 തീർത്ഥകഥനത്തിനുള്ളിൽ ഭരണവും യാത്രയും ചേർന്ന ഒരു സംഭവകഥയായി വിരിയുന്നു. ഭക്തിയോടെ രാക്ഷസർ സ്ഥാപിച്ച ലിംഗങ്ങളുടെ മഹത്വവും ഫലവും എന്തെന്ന് ഋഷികൾ സൂതനോട് ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ പറയുന്നു: ലങ്കയിൽ നിന്നുള്ള ശക്തരായ രാക്ഷസർ ഹാടകേശ്വരരാജ ക്ഷേത്രഭൂമിയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗത്ത് ആവർത്തിച്ച് എത്തി യാത്രക്കാരെയും നാട്ടുകാരെയും ഭക്ഷിച്ച് ഭീതി പരത്തുന്നു. അഭയാർത്ഥികൾ അയോധ്യയിൽ രാജാവ് കുശനോട് അറിയിക്കുന്നു—രാക്ഷസമന്ത്രങ്ങളാൽ സ്ഥാപിച്ച ചതുര്മുഖ ലിംഗങ്ങൾ ഹിംസാത്മക ആക്രമണങ്ങളെ ആകർഷിക്കുന്നു; അവയെ അബദ്ധത്തിൽ പൂജിച്ചാലും ഉടൻ നാശം സംഭവിക്കും എന്ന ഭയം. ബ്രാഹ്മണർ അനാസ്ഥയ്ക്ക് കുശനെ ശാസിക്കുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം ഉത്തരവാദിത്വം ഏറ്റെടുത്തു വിഭീഷണനോട് കടുത്ത സന്ദേശം അയക്കുന്നു. ദൂതൻ സേതുപ്രദേശത്ത് എത്തി പാലം തകർന്നതിനാൽ മുന്നോട്ട് പോകാൻ കഴിയില്ലെന്ന് അറിയുന്നു. അവിടുത്തെവർ വിഭീഷണന്റെ കർശന ഭക്തിനിയമം പറയുന്നു—അവൻ ദിനത്തിൽ മൂന്ന് കാലങ്ങളിൽ രാമേശ്വരന്റെ മൂന്ന് പ്രത്യക്ഷങ്ങളെ പൂജിക്കുന്നു: പ്രഭാതത്തിൽ ദ്വാരക്ഷേത്രത്തിൽ, മധ്യാഹ്നത്തിൽ ജലമധ്യേ സേതുഖണ്ഡത്തിൽ, രാത്രിയിൽ. വിഭീഷണൻ എത്തി ശിവനെ ഗൂഢസ്തോത്രത്തോടെ സ്തുതിക്കുന്നു—ശിവൻ സർവദേവമയനും സർവഭൂതാന്തർവ്യാപിയും; മരംകഷണത്തിൽ അഗ്നിപോലെ, തൈരിൽ നെയ്യുപോലെ. പുഷ്പം, ആഭരണം, വാദ്യഗാനം എന്നിവയോടെ വിപുല പൂജ നടത്തി കുശന്റെ ആരോപണങ്ങൾ കേൾക്കുന്നു; അറിവില്ലാതെ ഹാനി സംഭവിച്ചതെന്ന് സമ്മതിച്ച് കുറ്റക്കാരായ രാക്ഷസരെ ചോദ്യം ചെയ്ത് ശപിച്ച് വിശപ്പും ദീനതയും നിറഞ്ഞ നിലയിലാക്കുന്നു, നിയന്ത്രണം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട് ദൂതൻ അപകടകരമായ ലിംഗങ്ങൾ പിഴുതെറിയാൻ ആവശ്യപ്പെടുമ്പോൾ, വിഭീഷണൻ രാമസന്നിധിയിൽ ചെയ്ത വ്രതവും ധർമ്മനിയമവും ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു—ലിംഗം നല്ലതോ ചീത്തയോ ഏത് അവസ്ഥയിലായാലും നീക്കരുത്. കുശൻ പ്രായോഗിക പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു: ലിംഗങ്ങളെ ‘മാറ്റാതെ’ അവയുടെ സ്ഥാനങ്ങൾ മണ്ണിട്ട് നിറച്ച്/മൂടി ദോഷപ്രവർത്തനം ശമിപ്പിക്കുക; സ്ഥലംമാറ്റനിഷേധവും പാലിക്കപ്പെടും. ശപിക്കപ്പെട്ട ജീവികൾക്ക് ശ്രാദ്ധലോപം, ദാനദോഷം, അനുചിതഭക്ഷണദോഷം എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച നൈതിക ഫലക്രമവും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കുന്നു; കടുത്ത വാക്കുകൾക്കായി വിഭീഷണനോട് ക്ഷമ ചോദിച്ച് വിശ്വാസം പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നു. ദാനവും സമാധാനവും നിത്യപൂജയും കൊണ്ട് ക്ഷേത്രഭൂമി വീണ്ടും സ്ഥിരമാകുന്നു.
Adhyaya 105
राक्षसलिङ्गच्छेदनम् (Rākṣasa-liṅga-cchedanam) — “The Episode of the Severed/Damaged Rākṣasa Liṅgas”
സൂതൻ പറയുന്നു—തുലാരാശിയിൽ സൂര്യൻ നിലകൊള്ളുന്ന ഒരു സംധിക്കാലത്ത്, മുൻപ് ലിംഗപ്രാകട്യങ്ങളാൽ പവിത്രമായിരുന്ന പ്രദേശം ധൂളിയും അടിവാരങ്ങളും നിറഞ്ഞ് മറഞ്ഞുപോയി. ലിംഗങ്ങൾ ദൃശ്യമല്ലാതായതോടെ ആ ക്ഷേത്രത്തിന് ഒരു വിധത്തിലുള്ള ‘ക്ഷേമം’ (സുരക്ഷ) വീണ്ടും ലഭിച്ചതായി, ദൃശ്യചിഹ്നങ്ങൾ ലോപിച്ചതിനാൽ മറ്റ് ലോകങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിച്ചതായി വിവരണം പറയുന്നു. പിന്നീടൊരു യുഗചക്രത്തിൽ ശാൽവദേശത്തിൽ നിന്നുള്ള രാജാവ് ബൃഹദശ്വൻ അവിടെ എത്തി, പ്രാസാദങ്ങളില്ലാത്ത വിശാലഭൂമി കണ്ടു നിർമ്മാണം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. അനേകം ശില്പികളെ വിളിച്ച് ആഴത്തിലുള്ള ഖനനവും ശുദ്ധീകരണവും നടത്താൻ കല്പിച്ചു. ഖനനം ചെയ്യുമ്പോൾ അനവധി ചതുര്മുഖ ലിംഗങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; ആ ദിവ്യതേജസ്സാൽ ഭൂമി നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതു കണ്ട രാജാവും അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ശില്പികളും ക്ഷണത്തിൽ മരണപ്പെട്ടു. അതിനുശേഷം ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിലെ ആ തീർത്ഥത്തിൽ ആരും പ്രാസാദം പണിയാൻ ധൈര്യമില്ല; കുളം അല്ലെങ്കിൽ കിണറും കുഴിക്കാറില്ല—ഭയവും ഭക്തിയും കൊണ്ടു. ഇങ്ങനെ ഒരു പ്രാദേശിക നിരോധനം പവിത്രഭീതിയുടെ സ്മൃതിയായി നിലനിന്നു.
Adhyaya 106
Luptatīrthamāhātmya-kathana (Theological Account of Lost Tīrthas)
ഋഷിമാർ ചോദിക്കുന്നു—ധൂളി നിറഞ്ഞ ഭൂമിയും പ്രേതങ്ങളുടെ ഉപദ്രവവും കാരണം ഏത് തീർത്ഥങ്ങളും ലിംഗങ്ങളും ‘ലുപ്ത’ (മറഞ്ഞ/ആവൃത)മായി? സൂതൻ മറുപടി പറയുന്നു: അനവധി പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ മറഞ്ഞുപോയി; പ്രധാന ഉദാഹരണങ്ങളായി ചക്രതീർത്ഥം (വിഷ്ണു ചക്രം സ്ഥാപിച്ച സ്ഥലം)യും മാതൃതീർത്ഥം (സ്കന്ദൻ/കാർത്തികേയൻ ദിവ്യ മാതൃദേവികളെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച സ്ഥലം)യും വിവരിക്കുന്നു. കൂടാതെ മഹത്തായ രാജവംശങ്ങളുടെയും ഋഷിപരമ്പരകളുടെയും ആശ്രമങ്ങളും ലിംഗങ്ങളും കാലക്രമത്തിൽ ഗൂഢമായതായി സൂചനയുണ്ട്. പിന്നീട് ഭൂപ്രദേശ നിയന്ത്രണത്തിൽ പ്രതിസന്ധി—പ്രേതങ്ങൾ ധൂളിവൃഷ്ടി നടത്തി ഭൂമി നിറയ്ക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; എന്നാൽ മാതൃകളുടെ രക്ഷാശക്തിയോട് ബന്ധപ്പെട്ട ശക്തമായ കാറ്റ് ധൂളി ചിതറിച്ച് ഭൂമി നിറയാതെയാക്കുന്നു. പ്രേതങ്ങൾ കുശരാജനെ സമീപിക്കുന്നു; രാജാവ് രുദ്രനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തുന്നു. രുദ്രൻ പറയുന്നു: ഈ ക്ഷേത്രം മാതൃഗണങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നു; ചില ലിംഗങ്ങൾ രാക്ഷസമന്ത്രങ്ങളാൽ സ്ഥാപിതമായതിനാൽ സ്പർശിക്കലോ ദർശിക്കലോ പോലും അപകടകരം—അതുകൊണ്ട് അവ നിരോധിത പ്രദേശങ്ങൾ. ശാസ്ത്രമര്യാദ പ്രകാരം വിഗ്രഹങ്ങൾ പിഴുതെടുക്കരുത്; ലിംഗം സ്ഥിരസ്വഭാവമാണെന്നും പറയുന്നു. തപസ്വികളും ബ്രാഹ്മണരും ഹാനി പ്രാപിക്കാതിരിക്കാനായി രുദ്രൻ മാതൃകളോട് നിലവിലെ സ്ഥാനം വിടാൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു. അവർ സ്കന്ദപ്രതിഷ്ഠിതരാണെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി അതേ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ സമാന പുണ്യനിവാസം അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. രുദ്രൻ അവരെ അഷ്ടാഷഷ്ടി (68) രുദ്രക്ഷേത്രങ്ങളിൽ വിഭജിച്ച് വ്യത്യസ്ത ആവാസങ്ങൾ നൽകി ഉന്നത പൂജ ലഭിക്കുമെന്ന് അനുഗ്രഹിക്കുന്നു. മാതൃകൾ മാറിയതോടെ പ്രേതങ്ങൾ നിരന്തരം ധൂളി നിറച്ച് ഭൂമി പൂരിപ്പിക്കുന്നു; രുദ്രൻ അന്തർധാനം ചെയ്യുന്നു. ഇത് നാഗരഖണ്ഡത്തിലെ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യ, അധ്യായം 106ന്റെ സാരം.
Adhyaya 107
हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ब्राह्मणचित्रशर्मलिङ्गस्थापनवृत्तान्तवर्णनम् (Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya: Account of Brāhmaṇa Citraśarman’s Liṅga Installation)
അധ്യായത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഋഷിമാർ സൂതനോട് ചോദിക്കുന്നു—ശിവബന്ധമുള്ള പ്രസിദ്ധമായ ‘അഷ്ടാഷഷ്ടി’ (അറുപത്തിയെട്ട്) പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങൾ എങ്ങനെ ഒരിടത്ത് തന്നെ സ്ഥിതിചെയ്തു? സൂതൻ ചമത്കാരപുരത്തിൽ വസിച്ച വത്സവംശീയ ബ്രാഹ്മണൻ ചിത്രശർമന്റെ മുൻചരിത്രം പറയുന്നു. ഭക്തിപ്രേരിതനായി, പാതാളത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമെന്ന് പ്രസിദ്ധമായ ഹാടകേശ്വര-ലിംഗം പ്രാകട്യമാക്കാൻ/കൊണ്ടുവരാൻ ദീർഘതപസ് ചെയ്യുന്നു. ശിവൻ പ്രസന്നനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു വരം നൽകി ലിംഗസ്ഥാപനം നിർദേശിക്കുന്നു; ചിത്രശർമൻ ഭംഗിയുള്ള പ്രാസാദം പണിത് ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം നിത്യപൂജ നടത്തുന്നതോടെ ലിംഗം പ്രശസ്തമാകുകയും തീർത്ഥാടകർ എത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ചിത്രശർമന്റെ അപ്രതീക്ഷിത പ്രതിഷ്ഠ കണ്ട മറ്റ് ബ്രാഹ്മണർ മത്സരബുദ്ധിയോടെ സമമാനത്തിനായി കഠിനതപസ് ചെയ്യുന്നു; നിരാശയിൽ അഗ്നിപ്രവേശം (ആത്മദഹനം) ചെയ്യാൻ വരെ ഒരുങ്ങുന്ന സാഹചര്യം വരുന്നു. അപ്പോൾ ശിവൻ ഇടപെട്ട് അവരെ തടഞ്ഞ് ആവശ്യം ചോദിക്കുന്നു; എല്ലാ ക്ഷേത്ര-ലിംഗങ്ങളുടെയും സമുച്ചയം അവിടെ തന്നെ സന്നിധ്യമാകണമെന്നു അവർ വരം ചോദിക്കുന്നു, അതിലൂടെ അവരുടെ അസൂയ ശമിക്കട്ടെ. ചിത്രശർമൻ എതിർത്താലും ശിവൻ മധ്യസ്ഥനായി വിശദീകരിക്കുന്നു—കലിയുഗത്തിൽ തീർത്ഥങ്ങൾക്ക് ഭീഷണി വരും; അതിനാൽ പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ അഭയം പ്രാപിക്കും; ഇരുപക്ഷത്തിനും ബഹുമാനം ഉറപ്പാക്കും. ചിത്രശർമന് ശ്രാദ്ധ-തർപ്പണങ്ങളിൽ നാമോച്ചാരണക്രമത്തിൽ സ്ഥിരമായ വംശപ്രതിഷ്ഠ ലഭിക്കുന്നു; മറ്റ് ബ്രാഹ്മണർ ഗോത്രം ഗോത്രമായി പ്രാസാദങ്ങൾ പണിത് ലിംഗങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു—ഇങ്ങനെ അറുപത്തിയെട്ട് ദിവ്യാലയങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു. അവസാനം ശിവൻ തൃപ്തി പ്രഖ്യാപിച്ച്, ഈ സ്ഥലം ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ സ്ഥിരാശ്രയവും ‘അക്ഷയ’ ശ്രാദ്ധഫലം നൽകുന്ന തീർത്ഥവുമെന്നു വർണ്ണിക്കുന്നു.
Adhyaya 108
अष्टषष्टितीर्थवर्णनम् (Enumeration and Definition of the Sixty-Eight Tīrthas)
അധ്യായം 108-ൽ ഋഷിമാർ കൗതുകത്താലും ഉപയോഗപ്രദമായ ഒരു സൂചികയ്ക്കുമായി, മുമ്പ് പറഞ്ഞ ‘അഷ്ടഷഷ്ടി’ ക്ഷേത്ര-തീർത്ഥങ്ങളുടെയും മറ്റു തീർത്ഥങ്ങളുടെയും പേരുകൾ വീണ്ടും പറയണമെന്ന് സൂതനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു. സൂതൻ കൈലാസത്തിലെ ശിവ–പാർവതി സംവാദത്തെ ആധാരമാക്കി വിശദീകരിക്കുന്നു—കലിയുഗത്തിൽ അധർമ്മം വ്യാപകമാകുമ്പോൾ തീർത്ഥങ്ങൾ പാതാളത്തിലേക്ക് ലയിക്കുന്നു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; അപ്പോൾ പവിത്രതയുടെ സ്വരൂപവും അതിലേക്കുള്ള പ്രവേശനവും എങ്ങനെ എന്ന ചോദ്യം ഉയരുന്നു. ശിവൻ ‘തീർത്ഥ’ത്തിന് ഭൂമിശാസ്ത്രത്തെ മീതെയുള്ള വിപുല നിർവചനം നൽകുന്നു—മാതാപിതാക്കൾ, സത്സംഗം, ധർമ്മചിന്ത, യമ-നിയമങ്ങൾ, പുണ്യകഥകളുടെ ശ്രവണം-സ്മരണം എന്നിവയും തീർത്ഥങ്ങളാണ്. ദർശനം, സ്മരണം, സ്നാനം മാത്രത്തിലൂടെയും മഹാപാപങ്ങൾ ശുദ്ധമാകുമെന്ന സിദ്ധാന്തം പറയുന്നു; എന്നാൽ സ്നാനം ഭക്തിയോടെ, ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ, മഹേശ്വരാരാധനാഭിമുഖമായി ചെയ്യണമെന്ന് ഊന്നുന്നു. അവസാനം ഭാരതവ്യാപകമായ പ്രധാന തീർത്ഥ-ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പേരുപട്ടിക നൽകി, തുടർന്ന് വരുന്ന വിശദ വിവരണങ്ങൾക്ക് അടിസ്ഥാനം ഒരുക്കുന്നു.
Adhyaya 109
Tīrthas and the Kīrtana of Śiva’s Localized Names (तीर्थेषु शिवनामकीर्तनम्)
ഈ അധ്യായം ശൈവസംവാദരൂപത്തിലാണ്. ‘തീർഥസമുച്ചയം’ എന്ന തീർഥസാരസംഗ്രഹം താൻ വെളിപ്പെടുത്തിയതായി ഈശ്വരൻ പറയുന്നു; ദേവന്മാരുടെയും ഭക്തന്മാരുടെയും ക്ഷേമത്തിനായി എല്ലാ തീർഥങ്ങളിലും താൻ സന്നിധനായിരിക്കുന്നുവെന്നും ഉറപ്പുനൽകുന്നു. തീർഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ദേവദർശനം നടത്തി, അതത് തീർഥത്തിന് അനുയോജ്യമായ ശിവനാമം കീർത്തിക്കുന്ന മനുഷ്യന് മോക്ഷാഭിമുഖമായ ഫലം ലഭിക്കുമെന്നതാണ് ഉപദേശം. ഓരോ തീർഥത്തിൽ ഏത് നാമം ജപിക്കണം എന്ന പൂർണ്ണ പട്ടിക ശ്രീദേവി അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഈശ്വരൻ അനേകം പുണ്യസ്ഥലങ്ങളെ ശിവന്റെ പ്രത്യേക നാമ-രൂപങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി പറയുന്നു—വാരാണസി—മഹാദേവ, പ്രയാഗ—മഹേശ്വര, ഉജ്ജയിനി—മഹാകാല, കേടാര—ഈശാന, നേപ്പാൾ—പശുപാലക, ശ്രീശൈലം—ത്രിപുരാന്തക മുതലായവ. അവസാനത്തിൽ ഫലശ്രുതി: ഈ പട്ടിക ശ്രവിക്കുകയോ പാരായണം ചെയ്യുകയോ ചെയ്താൽ പാപക്ഷയം സംഭവിക്കുന്നു. ജ്ഞാനികൾ പ്രഭാതം, മധ്യാഹ്നം, സായാഹ്നം എന്ന ത്രികാലങ്ങളിലും ഇത് ജപിക്കണം; പ്രത്യേകിച്ച് ശിവദീക്ഷിതർ. വീട്ടിൽ എഴുതി സൂക്ഷിച്ചാലും ഭൂത-പ്രേത ഉപദ്രവം, രോഗം, സർപ്പഭയം, മോഷ്ടഭയം തുടങ്ങിയ ദോഷങ്ങൾ ശമിക്കുമെന്നു പറയുന്നു.
Adhyaya 110
अष्टषष्टितीर्थमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of the Sixty-Eight Tīrthas; the Supreme Eightfold Tīrtha Cluster)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ദേവി, ദീർഘായുസ്സുള്ള മനുഷ്യർക്കുപോലും വ്യാപകമായ തീർത്ഥയാത്രകൾ പ്രായോഗികമായി എത്ര ദുഷ്കരമാണെന്ന് ചോദിച്ച്, തീർത്ഥങ്ങളിൽ ‘സാരം’ ഏതാണ് എന്ന് അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ ‘അനുത്തമ’മായ തീർത്ഥാഷ്ടകം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—നൈമിഷം, കേദാരം, പുഷ്കരം, കൃമിജംഗലം, വാരാണസി, കുരുക്ഷേത്രം, പ്രഭാസം, ഹാടകേശ്വരം—ഇവിടങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധയോടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ എല്ലാ തീർത്ഥഫലവും ലഭിക്കും എന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. കലിയുഗത്തിൽ ഏത് അനുയോജ്യമെന്ന് ദേവി ചോദിക്കുമ്പോൾ, ഈശ്വരൻ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തെ ഈ എട്ടിലും പരമപ്രധാനമാക്കി ഉയർത്തുന്നു; കലിയുഗത്തിലും അവിടെ ദിവ്യാനുശാസനത്താൽ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളും മറ്റു തീർത്ഥങ്ങളും ‘സന്നിഹിതം’ ആയി നിലകൊള്ളുന്നു എന്ന് പറയുന്നു. അവസാനം സൂതൻ ഫലശ്രുതി നൽകുന്നു—ഈ മഹാത്മ്യം ശ്രവിക്കുകയോ പാരായണം ചെയ്യുകയോ ചെയ്താൽ സ്നാനജന്യ പുണ്യത്തിന് തുല്യമായ ഫലം ലഭിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഗ്രന്ഥശ്രവണം-പാരായണം തീർത്ഥകർമ്മത്തിന് സമാന്തരമായ പുണ്യസാധനയായി സ്ഥാപിതമാകുന്നു.
Adhyaya 111
दमयन्त्युपाख्याने—दमयन्त्या विप्रशापेन शिलात्वप्राप्तिः (Damayantī Episode—Petrification by a Brāhmaṇa’s Curse)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷിമാർ സൂതനോട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണരുടെ ഗോത്രപരമ്പരകളും എണ്ണവും വിവരങ്ങളും പറയണമെന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു. സൂതൻ മുൻ ഉപദേശം ഓർത്ത് ആനർത്തദേശരാജാവിന്റെ കഥ പറയുന്നു—കുഷ്ഠരോഗബാധിതനായ രാജാവ് ശംഖതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത ഉടനെ തീർത്ഥമാഹാത്മ്യത്താലും ശിവാനുഗ്രഹത്താലും തൽക്ഷണം ആശ്വാസം ലഭിച്ചു. കൃതജ്ഞനായ രാജാവ് തപസ്വികൾക്ക് ദാനം നൽകാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അവർ അപരിഗ്രഹവ്രതസ്ഥരായതിനാൽ ഭൗതിക സമ്മാനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നില്ല. അപ്പോൾ നൈതികവാക്യം വ്യക്തമാകുന്നു—കൃതഘ്നത അത്യന്തം ഗുരുതരമായ ദോഷമാണ്; അതിന് എളുപ്പ പ്രായശ്ചിത്തമില്ല. ഉപകാരത്തിന് പ്രത്യുപകാരം എങ്ങനെ ചെയ്യാമെന്ന ചിന്ത രാജാവിനെ അലട്ടുന്നു. കാർത്തികത്തിൽ ഋഷികൾ പുഷ്കരയാത്രയ്ക്ക് പോയപ്പോൾ, ഋഷിപത്നികൾക്ക് ആഭരണങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് സേവനം ചെയ്യാൻ ദമയന്തിയോട് രാജാവ് പറയുന്നു—തപസ്വികളുടെ നിയമങ്ങൾ ലംഘിക്കാതിരിക്കുമെന്ന കരുതലോടെ. ചില തപസ്വിനികൾ മത്സരഭാവത്തോടെ ആഭരണങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു; നാലുപേർ നിരസിക്കുന്നു. ഋഷികൾ മടങ്ങിവന്ന് ആശ്രമം ആഭരണങ്ങളാൽ ‘വികൃത’മായതായി കണ്ടു ക്രോധിച്ച് ശാപം നൽകുന്നു; ദമയന്തി തൽക്ഷണം ശിലയായി മാറുന്നു. രാജാവ് ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി ക്ഷമയും പരിഹാരവും തേടുന്നു. സന്ദേശം—ഭക്തിയോടെ നൽകിയ ദാനവും ആസക്തി, മത്സരം, വ്രതഭംഗം എന്നിവ ഉണ്ടാക്കുകയാണെങ്കിൽ അത് ധർമ്മപരിധി കടന്ന് അധർമ്മമാകുന്നു.
Adhyaya 112
Ūṣarotpatti-māhātmya (The Māhātmya of the Origin of the Barren Tract) — Damayanty-upākhyāna Continuation
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതന്റെ വിവരണചട്ടക്കൂടിൽ ധർമ്മ-തത്ത്വചർച്ച കൃത്യമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. കാല്നടയായി മടങ്ങിയ അറുപത്തെട്ട് ക്ഷീണിത ബ്രാഹ്മണ തപസ്വികൾ വീട്ടിലെത്തുമ്പോൾ അവരുടെ ഭാര്യമാർ ദിവ്യവസ്ത്രാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതു കണ്ടു ആശങ്കപ്പെടുന്നു. വിശപ്പോടെയും ഭീതിയോടെയും ‘തപസ്സിന്റെ മര്യാദയ്ക്കെതിരായ ഈ അലങ്കാരം എങ്ങനെ?’ എന്ന് ചോദിക്കുമ്പോൾ, രാജ്ഞി ദമയന്തി രാജദായികയായി വന്ന് അവ സമ്മാനിച്ചതാണെന്ന് സ്ത്രീകൾ പറയുന്നു. തപസ്വികൾ ‘രാജ-പ്രതിഗ്രഹം’ തപസ്വികൾക്ക് പ്രത്യേക ദോഷമെന്ന് കുറ്റപ്പെടുത്തി, കോപത്തിൽ കൈയിൽ ജലം എടുത്ത് രാജാവിനെയും രാജ്യത്തെയും ശപിക്കാൻ ഒരുങ്ങുന്നു. അപ്പോൾ ഭാര്യമാർ പ്രതിവാദം ഉന്നയിച്ച് ഗൃഹസ്ഥാശ്രമവും ‘ഉത്തമ’ മാർഗമാണെന്നും ഇഹ-പരലോകഫലസാധകമാണെന്നും പറയുന്നു; ദീർഘകാല ദാരിദ്ര്യം ഓർമ്മിപ്പിച്ച് രാജാവിൽ നിന്ന് ഭൂമിയും ഉപജീവനവ്യവസ്ഥയും ആവശ്യപ്പെടുന്നു, ഇല്ലെങ്കിൽ ആത്മഹാനിയുടെ ഭീഷണി ഉയർത്തി അതിന്റെ പാപഫലം ഋഷികൾക്കേ ബാധിക്കുമെന്നു ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ഇത് കേട്ട് ഋഷികൾ ശാപജലം നിലത്തൊഴുക്കുന്നു; ആ ജലം ഭൂമിയുടെ ഒരു ഭാഗം ദഹിപ്പിച്ച് സ്ഥിരമായ ലവണയുക്ത ‘ഊഷര’ പ്രദേശം സൃഷ്ടിക്കുന്നു—അവിടെ വിളവില്ല, ജനനവും ഇല്ലെന്ന് പറയുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതി: ഫാൽഗുണമാസത്തിൽ ഞായറാഴ്ചയോടുകൂടിയ പൗർണമിയിൽ അവിടെ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം, സ്വന്തം കർമ്മദോഷം മൂലം ഘോര നരകങ്ങളിൽ പതിച്ച പിതൃകളെയും ഉയർത്തുന്നു എന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.
Adhyaya 113
अग्निकुण्डमाहात्म्यवर्णनम् (Agni-kuṇḍa Māhātmya: Account of the Glory of the Fire-Pond) — त्रिजातकविशुद्धये (for the purification/verification regarding Trijāta)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ പല ദൃശ്യങ്ങളായി ധാർമ്മികോപദേശകഥ പറയുന്നു. ആദ്യം ഒരു രാജാവ് ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ സ്ഥിരമായ ബ്രാഹ്മണരെ ആദരത്തോടെ സമീപിച്ച്, അവരുടെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം കോട്ടയോടുകൂടിയ വാസസ്ഥലം പണിതുയർത്തി, വീടുകൾ, ദാന-ഭോഗങ്ങൾ, സംരക്ഷണം-പോഷണം എന്നിവ ഒരുക്കി സമൂഹസ്ഥിരത സ്ഥാപിക്കുന്നു. പിന്നീട് കഥ ആനർത്തദേശത്തിലെ പ്രഭഞ്ജനരാജാവിന്റെ പൂർവ്വവൃത്താന്തത്തിലേക്ക് മാറുന്നു. രാജകുമാരന്റെ ജനനസമയത്ത് ജ്യോതിഷികൾ അശുഭ ഗ്രഹദോഷങ്ങൾ നിർണ്ണയിച്ച് പതിനാറു ബ്രാഹ്മണന്മാർ ആവർത്തിച്ച് ശാന്തികർമങ്ങൾ നടത്തണമെന്ന് വിധിക്കുന്നു. എങ്കിലും രോഗം, മൃഗനാശം, രാജ്യഭീഷണി എന്നിവ വർധിക്കുന്നു. അപ്പോൾ അഗ്നിദേവൻ പുരുഷരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായി, യജ്ഞത്തിൽ ‘ത്രിജാത’ (വിവാദിത/മറ്റൊരു ജന്മ) ബ്രാഹ്മണന്റെ സാന്നിധ്യം മൂലം കർമം മലിനമായതായി വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. നേരിട്ടുള്ള കുറ്റാരോപണം ഒഴിവാക്കാൻ അഗ്നി തന്റെ സ്വേദജലത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കുണ്ഡം സൃഷ്ടിച്ച് പതിനാറുപേരെയും അതിൽ സ്നാനം ചെയ്യിക്കുന്നു; അശുദ്ധന്റെ ശരീരത്തിൽ വിസ്ഫോടകപോലുള്ള പാടുകൾ തെളിയും. തുടർന്ന് ഒരു നിയമം സ്ഥാപിക്കുന്നു—ഈ അഗ്നികുണ്ഡം ബ്രാഹ്മണരുടെ ശുദ്ധി-പരീക്ഷയ്ക്കുള്ള സ്ഥിര തീർത്ഥം; അയോഗ്യ സ്നാനകർ ചിഹ്നിതരാകും; സ്നാനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ദൃശ്യശുദ്ധിയാൽ സാമൂഹ്യ-യാജ്ഞിക പ്രാമാണ്യം ഉറപ്പാക്കപ്പെടും. അവസാനം രാജാവ് ശരിയായ ശുദ്ധിയാൽ ഉടൻ സുഖം പ്രാപിക്കുന്നു; കാർത്തികസ്നാനം മുതലായവ പാപക്ഷയവും നിർദ്ദിഷ്ട ദോഷവിമോചനവും നൽകുമെന്ന ഫലശ്രുതിയും പറയുന്നു.
Adhyaya 114
नगरसंज्ञोत्पत्तिवर्णनम् / Origin Narrative of the Name “Nagara” (Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya)
സൂതൻ പറയുന്നു—മാതൃദോഷം മൂലം സമൂഹനിന്ദ അനുഭവിച്ച ബ്രാഹ്മണ തപസ്വി ത്രിജാതൻ, തന്റെ മാനപുനഃസ്ഥാപനത്തിനായി ജലസ്രോതസ്സിനടുത്ത് കഠിനതപസ്സും ശിവാരാധനയും നടത്തി. പ്രസന്നനായ ശങ്കരൻ പ്രത്യക്ഷനായി, ഭാവിയിൽ ചാമത്കാരപുരത്തിലെ ബ്രാഹ്മണരിൽ അവൻ ഉന്നതസ്ഥാനമെത്തുമെന്ന് വരം നൽകി. പിന്നീട് ചാമത്കാരപുരത്തിൽ ദേവരാതന്റെ പുത്രൻ ക്രഥൻ അഹങ്കാരവും ആവേശവും കൊണ്ട് ശ്രാവണ കൃഷ്ണ പഞ്ചമിദിനം നാഗതീർത്ഥത്തിനടുത്ത് രുദ്രമാലാ എന്ന നാഗശിശുവിനെ അടിച്ചു കൊന്നു. നാഗശിശുവിന്റെ മാതാപിതാക്കളും മുഴുവൻ നാഗസമൂഹവും ഒന്നിച്ചു; ശേഷനാഗന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ പ്രതികാരം നടത്തി ക്രഥനെ വിഴുങ്ങി നഗരത്തെ തകർത്തു. പ്രദേശം ജനശൂന്യമായി നാഗങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലമായി മാറി, മനുഷ്യപ്രവേശത്തിന് വിലക്ക് ഏർപ്പെട്ടു. ഭീതരായ ബ്രാഹ്മണർ ത്രിജാതനെ ആശ്രയിച്ചു. ത്രിജാതൻ ശിവനോട് നാഗനാശം അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, ശിവൻ നിർദോഷ നാഗശിശുവിന്റെ വധവും ശ്രാവണ പഞ്ചമിയിലെ നാഗപൂജാവിധിയുടെ മഹത്ത്വവും ഓർമ്മിപ്പിച്ച് അന്ധശിക്ഷ നിരസിച്ചു. പകരം “ന ഗരം ന ഗരം” എന്ന ത്ര്യക്ഷര സിദ്ധമന്ത്രം അനുഗ്രഹിച്ചു; അതിന്റെ ഉച്ചാരണത്തിൽ വിഷം ശമിക്കുകയും സർപ്പങ്ങൾ അകന്നുപോകുകയും ചെയ്യും; ശേഷിക്കുന്നവ ദുർബലമായി കീഴടങ്ങും. ത്രിജാതൻ ശേഷിച്ച ബ്രാഹ്മണരോടൊപ്പം മടങ്ങി മന്ത്രഘോഷം ചെയ്തപ്പോൾ നാഗങ്ങൾ പിന്മാറി അല്ലെങ്കിൽ അടക്കപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ ആ വാസസ്ഥലം “നഗര” എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി. ഫലശ്രുതി—ഈ കഥ പാരായണം ചെയ്യുന്നവർക്ക് സർപ്പജന്യഭയം അകന്നുപോകും.
Adhyaya 115
त्रिजातेश्वरस्थापनं गोत्रसंख्यानकं च (Establishment of Trijāteśvara and the Enumeration of Gotras)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷിമാർ സൂതനോട് ത്രിജാതനെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നു—അവന്റെ പേര്, ഉത്ഭവം, ഗോത്രം, കൂടാതെ ‘ത്രിജാത’ എന്ന ജന്മചിഹ്നം ഉണ്ടായിട്ടും അവൻ എങ്ങനെ മാതൃകാപുരുഷനായി എന്നത്. സൂതൻ പറയുന്നു: അവൻ സാങ്കൃത്യ ഋഷിയുടെ വംശപരമ്പരയിൽ ജനിച്ചവൻ; ‘പ്രഭാവ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ, ‘ദത്ത’ എന്ന പേരും വഹിക്കുന്നു, നിമിയുടെ വംശരേഖയുമായി ബന്ധവും പറയുന്നു. ത്രിജാതൻ ആ പുണ്യസ്ഥലം ഉദ്ധരിച്ച് ശിവന്റെ മംഗളാലയം ‘ത്രിജാതേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു; നിരന്തരപൂജയാൽ ദേഹസഹിതമായി സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു. പിന്നീട് ഒരു വിധി പറയുന്നു—ഭക്തിയോടെ ദേവദർശനം ചെയ്ത്, വിഷുവകാലത്ത് ദേവന് സ്നാനം നടത്തിക്കുന്നവർക്ക് അവരുടെ വംശത്തിൽ ‘ത്രിജാത’ ജന്മം വീണ്ടും ആവർത്തിക്കാതെ സംരക്ഷണം ലഭിക്കും. തുടർന്ന് നഷ്ടപ്പെട്ടും പിന്നീടു പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടും ഉള്ള ഗോത്രങ്ങളുടെ പേരുകൾ ഋഷിമാർ ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ കൗശിക, കാശ്യപ, ഭാരദ്വാജ, കൗണ്ഡിന്യ, ഗർഗ, ഹാരിത, ഗൗതമ മുതലായ അനേകം ഗോത്രസമൂഹങ്ങളെ എണ്ണിപ്പറഞ്ഞ്, നാഗജഭയത്തിൽ ഉണ്ടായ വിഘടനവും ഈ സ്ഥലത്ത് വീണ്ടും ഏകീകരണവും വിവരിക്കുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ—ഈ ഗോത്രവിവരണവും ഋഷിനാമസ്മരണവും പാരായണം/ശ്രവണം ചെയ്താൽ വംശച്ഛേദം തടയപ്പെടും, ജീവിതചക്രത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന പാപങ്ങൾ ശമിക്കും, പ്രിയവിയോഗം അകറ്റപ്പെടും എന്ന് പറയുന്നു.
Adhyaya 116
अम्बरेवती-माहात्म्य (Ambarevatī Māhātmya): स्थापना, शाप-वर, नवमी-पूजा-फल
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷികൾ സൂതനോട് പ്രസിദ്ധയായ അംബരേവതി ദേവിയുടെ ഉദ്ഭവം, സ്വഭാവം, പൂജാഫലം എന്നിവ ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ നഗരനാശത്തിനായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ട നാഗങ്ങളുടെ സംഭവവും, അതിൽ ശേഷന്റെ പ്രിയയായ രേവതിക്ക് ഉണ്ടായ ദുഃഖവും വിവരിക്കുന്നു. പുത്രവധത്തിന്റെ പ്രതികാരമായി രേവതി ഒരു ബ്രാഹ്മണഗൃഹം ഗ്രസിക്കുന്നു; അപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ തപസ്വിനിയായ സഹോദരി ഭാട്ടിക ശാപം നൽകുന്നു—രേവതിക്ക് നിന്ദിതമായ മനുഷ്യജന്മം, ഭർത്താവ്, വംശജന്യ ദുഃഖം എന്നിവ അനുഭവിക്കേണ്ടിവരും എന്ന്. രേവതി തപസ്വിനിയെ ഹാനിപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും പരാജയപ്പെടുന്നു; വിഷദംശങ്ങളും കുത്തിപ്പോകുന്നില്ല—തപോബലം വെളിവാകുന്നു. മറ്റു നാഗങ്ങളും പരാജയപ്പെട്ടു ഭയത്തോടെ പിന്മാറുന്നു. മനുഷ്യഗർഭധാരണവും നാഗരൂപനഷ്ടവും എന്ന ഭീതിയിൽ വിഷണ്ണയായ രേവതി ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെ പാർത്ത് അംബികയെ ഗന്ധപുഷ്പങ്ങൾ, നൈവേദ്യം, ഗീത-വാദ്യങ്ങൾ, ഭക്തി എന്നിവയോടെ ആരാധിക്കുന്നു. ദേവി വരങ്ങൾ നൽകുന്നു—രേവതിയുടെ മനുഷ്യജന്മം ദിവ്യകാര്യാർത്ഥം, അവൾ വീണ്ടും രാമരൂപ ശേഷന്റെ ഭാര്യയാകും, ദംശങ്ങൾ മടങ്ങിവരും, അവളുടെ നാമത്തിൽ ചെയ്യുന്ന പൂജ ക్షേമം നൽകും. രേവതി ആ സ്ഥലത്ത് തന്റെ പേരിൽ സ്ഥിരസാന്നിധ്യം അപേക്ഷിക്കുകയും, നാഗബന്ധിത പൂജ കാലാകാലങ്ങളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ആശ്വിന ശുക്ലപക്ഷ മഹാനവമിയിൽ നടത്തുമെന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതി—ശുദ്ധശ്രദ്ധയോടെ വിധിപൂർവ്വം അംബരേവതി പൂജ ചെയ്താൽ ഒരു വർഷം കുടുംബജന്യ ദുരിതം വരാതെ, ഗ്രഹ-ഭൂത-പിശാചാദി ബാധകൾ ശമിക്കും.
Adhyaya 117
भट्टिकोपाख्यानम् (Bhaṭṭikā’s Legend) and the Origin of a Tīrtha at Kedāra
ഈ അധ്യായം ചോദ്യം–ഉത്തരം രൂപത്തിലുള്ള ധർമ്മതത്ത്വസംവാദമാണ്. ഋഷികൾ സൂതനോട് ചോദിക്കുന്നു—ഭട്ടികയുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വിഷസർപ്പങ്ങളുടെ ദംഷ്ട്രകൾ എന്തുകൊണ്ട് വീണുപോയി, കാരണം തപസ്സോ മന്ത്രമോ? സൂതൻ പറയുന്നു: ഭട്ടിക ചെറുപ്പത്തിൽ വിധവയായി കേദാരക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യഭക്തിയോടെ തപസ്സും ഉപാസനയും ചെയ്തു; പ്രതിദിനം ദേവസന്നിധിയിൽ മധുരഗാനം പാടി. ആ ഗാനത്തിന്റെ സൗന്ദര്യ-ഭക്തിശക്തിയിൽ ആകർഷിതരായി തക്ഷകനും വാസുകിയും ബ്രാഹ്മണവേഷത്തിൽ എത്തി; പിന്നീട് തക്ഷകൻ ഭയങ്കര നാഗരൂപത്തിൽ അവളെ പാതാളത്തിലേക്ക് അപഹരിച്ചു. ഭട്ടിക നൈതികദൃഢതയോടെ ബലാത്സംഗം അംഗീകരിക്കാതെ, നിബന്ധനയോടുകൂടിയ ശാപം ഉച്ചരിച്ചതിനാൽ തക്ഷകൻ സമാധാനം തേടേണ്ടിവന്നു. അസൂയയാൽ പ്രേരിത നാഗപത്നിമാരുടെ കലഹം ഉയർന്നു; രക്ഷാവിദ്യ ജപിച്ചു, ഒരു നാഗിനിയുടെ കടിയാൽ ദംഷ്ട്രകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടു—ഇതാണ് ആദ്യചോദ്യത്തിന്റെ കാരണമായി വരുന്നത്. ഭട്ടിക ആക്രമിച്ച നാഗിനിയെ ശാപംകൊണ്ട് മനുഷ്യയാക്കി, ഭാവിവിധിയും പറയുന്നു: തക്ഷകൻ സൗരാഷ്ട്രത്തിൽ രാജജന്മം എടുക്കും; ഭട്ടിക പിന്നീട് ‘ക്ഷേമംകരി’ എന്ന പേരിൽ മനുഷ്യജന്മം നേടി അവനുമായി വീണ്ടും ഒന്നിക്കും. കേദാരത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയപ്പോൾ സമൂഹം അവളുടെ ശുദ്ധിയെ സംശയിച്ചു. ഭട്ടിക സ്വമേധയാ അഗ്നിപരീക്ഷയിൽ പ്രവേശിച്ചു; അഗ്നി ജലമായി മാറി, പുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തു, ദിവ്യദൂതൻ അവളെ നിർമലയെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. അവസാനം അവളുടെ പേരിൽ ഒരു തീർത്ഥം സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു; വിഷ്ണുവിന്റെ ശയന/ബോധന വ്രതങ്ങളിൽ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർക്ക് ഉന്നത ആത്മീയഫലം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ഭട്ടിക തപോഭക്തി തുടരുകയും ത്രിവിക്രമപ്രതിമയും പിന്നീട് മഹേശ്വരലിംഗവും ക്ഷേത്രസഹിതം പ്രതിഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
Adhyaya 118
Kṣemaṅkarī–Raivateśvara Utpatti and Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya (क्षेमंकरी-रैवतेश्वर-उत्पत्तितीर्थमाहात्म्यवर्णन)
ഋഷിമാർ സൂതനോടു ചോദിച്ചു—സൗരാഷ്ട്ര/ആനർത്തവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഈ രാജകഥയുടെ ഉദ്ഭവം എന്ത്, ഹിമാലയപ്രസംഗത്തിൽ കേദാരസദൃശമായ പുണ്യത്വം എങ്ങനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു? സൂതൻ ക്ഷേമങ്കരിയുടെ ജനനവും നാമകരണവും പറയുന്നു—കലഹവും നിർവാസനവും ഉണ്ടായ കാലത്ത് രാജ്യത്ത് ‘ക്ഷേമം’ അഥവാ മംഗളം ഉദിച്ചതിനാൽ അവൾ ക്ഷേമങ്കരി എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായി. തുടർന്ന് രാജാവ് റൈവതനും ക്ഷേമങ്കരിയും തമ്മിലുള്ള ദാമ്പത്യജീവിതം—സമൃദ്ധിയുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും സന്താനമില്ലായ്മ വംശചിന്തയും അസ്തിത്വചിന്തയും വർധിപ്പിച്ചു. അവർ മന്ത്രിമാർക്ക് ഭരണഭാരം ഏൽപ്പിച്ച് തപസ്സു ചെയ്തു, കാത്യായനി (മഹിഷാസുരമർദ്ദിനി) ദേവിയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് പൂജിച്ചു; ദേവി വരം നൽകി ക്ഷേമജിത് എന്ന പുത്രനെ പ്രസാദിച്ചു—വംശവർദ്ധകനും ശത്രുനിഗ്രാഹകനുമെന്നു വർണ്ണിക്കുന്നു. പുത്രനെ രാജസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിച്ച ശേഷം റൈവതൻ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോയി ആസക്തികൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ശിവലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു, ക്ഷേത്രസമുച്ചയം നിർമ്മിച്ചു. ആ ലിംഗം ‘റൈവതേശ്വര’മായി പ്രസിദ്ധമായി; ദർശനം മാത്രത്തിൽ ‘സർവപാതകനാശനം’ എന്നു പുകഴ്ത്തപ്പെട്ടു. ക്ഷേമങ്കരി അവിടെ മുൻപ്രതിഷ്ഠിത ദുർഗയ്ക്കും ക്ഷേത്രം പണിതു; ദേവി ക്ഷേമങ്കരി നാമത്തിൽ പ്രശസ്തയായി. ചൈത്ര ശുക്ല അഷ്ടമിയിൽ ദേവീദർശനം ഇഷ്ടസിദ്ധി നൽകുമെന്ന വ്രതവിധിയോടെ അധ്യായം തീർത്ഥമാഹാത്മ്യവും ഭക്തിധർമ്മോപദേശവും ചേർത്ത് സമാപിക്കുന്നു।
Adhyaya 119
Mahīṣa-śāpa, Hāṭakeśvara-kṣetra-tapas, and the Tīrtha-Phala Discourse (महिषशाप-हाटकेश्वरक्षेत्रतपः-तीर्थफलप्रसङ्गः)
അധ്യായത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഋഷികൾ സൂതനോട് ചോദിക്കുന്നു—ദേവീ കാത്യായനി മഹിഷാസുരനെ എന്തുകൊണ്ട് വധിച്ചു? ആ അസുരൻ എങ്ങനെ മഹിഷരൂപം പ്രാപിച്ചു? സൂതൻ കാരണം പറയുന്നു: ‘ചിത്രസമ’ എന്ന സുന്ദരനും വീരനും ആയ ദൈത്യൻ മഹിഷത്തിൽ സവാരി ചെയ്യുന്നതിൽ ആസക്തനായി മറ്റു വാഹനങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചു. ജാഹ്നവീ നദീതീരത്ത് മഹിഷാരൂഢനായി സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ അവന്റെ മഹിഷം ധ്യാനസ്ഥ മുനിയെ ചവിട്ടി, മുനിയുടെ സമാധി ഭംഗപ്പെടുത്തി. ക്രുദ്ധനായ മുനി ശപിച്ചു—ജീവിതകാലം മുഴുവൻ അവൻ മഹിഷനായിരിക്കട്ടെ. പരിഹാരത്തിനായി അവൻ ശുക്രാചാര്യനെ സമീപിക്കുന്നു. ശുക്രൻ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ മഹേശ്വരനോടുള്ള ഏകഭക്തിയോടെ തപസ്സു ചെയ്യാൻ ഉപദേശിക്കുന്നു—ഈ ക്ഷേത്രം ദുഷ്കാലങ്ങളിലും സിദ്ധി നൽകുന്നതായി വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു. ദീർഘതപസ്സിന് ശേഷം ശിവൻ പ്രത്യക്ഷനായി; ശാപം നീക്കാനാവില്ലെന്ന് നിബന്ധന വെച്ച് ‘സുഖോപായം’ നൽകുന്നു—വിവിധ ഭോഗങ്ങളും ജീവികളും അവന്റെ ദേഹത്തിൽ സമാഗമിക്കും. അജേയത്വവരം ശിവൻ നിഷേധിക്കുന്നു; അവസാനം ദൈത്യൻ സ്ത്രീയുടെ കൈകൊണ്ടുമാത്രം വധിക്കപ്പെടണമെന്ന വരം ചോദിക്കുന്നു. ശിവൻ തീർത്ഥസ്നാന-ദർശനഫലവും പറയുന്നു—ശ്രദ്ധയോടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ദർശനം ലഭിച്ചാൽ സർവാർത്ഥസിദ്ധി, വിഘ്നനാശം, തേജോവർദ്ധനം; ജ്വര-വ്യാധികൾ ശമിക്കും. പിന്നീട് ദൈത്യൻ ദാനവരെ കൂട്ടി ദേവന്മാരെ ആക്രമിക്കുന്നു. ദീർഘ ദിവ്യയുദ്ധത്തിന് ശേഷം ഇന്ദ്രസേന പിന്മാറി, അമരാവതി കുറച്ചുകാലം ശൂന്യമാകുന്നു. ദാനവർ പ്രവേശിച്ച് ഉത്സവം നടത്തി യജ്ഞഭാഗങ്ങൾ കൈവശപ്പെടുത്തുന്നു. തുടർന്ന് മഹാലിംഗപ്രതിഷ്ഠയും കൈലാസസദൃശമായ ദേവാലയ-രചനയും പരാമർശിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തീർത്ഥമാഹാത്മ്യം കൂടുതൽ ഉറപ്പിക്കുന്നു.
Adhyaya 120
कात्यायनी-प्रादुर्भावः (Manifestation of Kātyāyanī and the Devas’ Armament Bestowal)
സൂതൻ പറയുന്നു—ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) നേതൃത്വം നൽകിയ ദേവഗണം യുദ്ധത്തിൽ പരാജിതരായി; അസുരൻ മഹിഷൻ ത്രിലോകാധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചു. ശ്രേഷ്ഠമെന്നു കരുതിയ വാഹനങ്ങൾ, ധനം, രത്നങ്ങൾ തുടങ്ങിയ പ്രിയസമ്പത്തുകൾ എല്ലാം അവൻ ബലാൽക്കാരമായി കവർന്നു, അതോടെ ലോകധർമ്മക്രമം കലങ്ങി. ദേവന്മാർ അവന്റെ വധോപായം ആലോചിക്കാൻ ഒന്നിച്ചു കൂടിയപ്പോൾ നാരദൻ എത്തി മഹിഷന്റെ പീഡനം, ലൂട്ട്, പരധനാപഹരണം എന്നിവ വിശദമായി അറിയിച്ചു; അതിനാൽ ദേവരുടെ കോപം കൂടുതൽ ജ്വലിച്ചു. ആ കോപത്തിൽ നിന്നു ദഹിക്കുന്ന തേജസ് ഉയർന്നു ദിക്കുകൾ ഇരുളാൽ മൂടപ്പെട്ടതുപോലെ ആയി. അപ്പോൾ കാർത്തികേയൻ (സ്കന്ദൻ) എത്തി കാരണം ചോദിച്ചു; നാരദൻ അസുരരുടെ അതിമാനം, നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത അക്രമവും കൊള്ളയും പറഞ്ഞു. ദേവന്മാരുടെയും സ്കന്ദന്റെയും സംയുക്ത കോപ-തേജസ്സിന്റെ പരിപാകത്തിൽ ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള ദിവ്യകന്നി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; കാരണവശാൽ അവൾ ‘കാത്യായനി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായി. ദേവന്മാർ അവൾക്ക് വജ്രം, ശക്തി, ധനുസ്സ്, ത്രിശൂലം, പാശം, ബാണങ്ങൾ, കവചം, ഖഡ്ഗം മുതലായ സർവായുധങ്ങളും രക്ഷോപകരണങ്ങളും നൽകി. അവൾ ദ്വാദശഭുജയായി അവയെ ധരിച്ചു ദേവർക്കു ലക്ഷ്യം സാധിപ്പിക്കാമെന്ന് അഭയം നൽകി. മഹിഷൻ ഏതൊരു ജീവിയാലും, പ്രത്യേകിച്ച് പുരുഷന്മാരാലും, അജേയൻ; ഒരൊറ്റ സ്ത്രീയാൽ മാത്രമേ അവന്റെ വധം സാധ്യമാകൂ, അതിനാൽ ഈ ദേവിയുടെ അവതാരമെന്ന് ദേവർ അറിയിച്ചു. തുടർന്ന് തേജോവൃദ്ധിക്കായി വിന്ധ്യപർവതത്തിൽ ഘോരതപസ്സിന് അവളെ അയച്ചു; പിന്നീടവളെ മുൻനിരയിൽ നിർത്തി മഹിഷസംഹാരവും ദേവാധിപത്യ പുനഃസ്ഥാപനവും പ്രതീക്ഷിച്ചു.
Adhyaya 121
महिषासुरपराजय–कात्यायनीमाहात्म्यवर्णनम् (Defeat of Mahīṣa and the Māhātmya of Kātyāyanī/Vindhyavāsinī)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ വിന്ധ്യപ്രദേശത്ത് നടന്ന ദേവീചരിതം വിവരിക്കുന്നു. ദേവി ഇന്ദ്രിയസംയമത്തോടെ മഹേശ്വരനെ ധ്യാനിച്ച് കഠിനതപസ്സു ചെയ്യുന്നു; തപസ്സിന്റെ തീവ്രത കൂടുന്തോറും അവളുടെ തേജസ്സും സൗന്ദര്യവും കൂടുതൽ പ്രകാശിക്കുന്നു. ആ അത്ഭുത തപസ്വിനീകന്നിയെ കണ്ട മഹിഷാസുരന്റെ ചാരന്മാർ വാർത്ത അറിയിക്കുന്നു. കാമമോഹിതനായ മഹിഷാസുരൻ സൈന്യവുമായി വന്ന് രാജ്യം നൽകാമെന്നും വിവാഹം കഴിക്കാമെന്നും പ്രലോഭിപ്പിച്ചാലും, ദേവി തന്റെ ദിവ്യലക്ഷ്യം—അവന്റെ ഉപദ്രവം അവസാനിപ്പിക്കൽ—വ്യക്തമാക്കുന്നു. തുടർന്ന് യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നു. ദേവി അമ്പുകളാൽ അസുരസൈന്യത്തെ ചിതറിച്ച് മഹിഷനെ പരിക്കേൽപ്പിക്കുന്നു; ഭയങ്കരഹാസ്യത്തോടെ സഹായയോദ്ധാക്കളെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി ദൈത്യബലം തകർക്കുന്നു. മഹിഷാസുരൻ നേരിട്ട് ആക്രമിക്കുമ്പോൾ ദേവി യുദ്ധത്തിൽ അവന്റെ മേൽ ആരൂഢയായി സിംഹത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ അവനെ അചഞ്ചലമാക്കുന്നു; ദേവന്മാർ ഉടൻ വധം അപേക്ഷിക്കുന്നു. ദേവി ഖഡ്ഗംകൊണ്ട് അവന്റെ കട്ടിയുള്ള കഴുത്ത് ഛേദിച്ച് ദേവലോകത്തെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു. പിന്നീട് ഒരു ധാർമ്മിക സംഘർഷം ഉയരുന്നു—മഹിഷൻ ദേവിയെ സ്തുതിച്ച് ശാപമോചനമെന്ന് പറഞ്ഞ് കരുണ അപേക്ഷിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ ലോകനാശഭയം മുന്നറിയിപ്പുനൽകുന്നു. ദേവി അവനെ വീണ്ടും കൊല്ലാതെ ശാശ്വതമായി നിയന്ത്രണത്തിൽ നിർത്താൻ തീരുമാനിക്കുന്നു. ദേവി ‘വിന്ധ്യവാസിനി/കാത്യായനി’ എന്ന പേരിൽ ഭാവിയിൽ പ്രശസ്തയാകുമെന്നും, പ്രത്യേകിച്ച് ആശ്വിന ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ പൂജാവിധാനം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ സംരക്ഷണം, ആരോഗ്യവും വിജയസിദ്ധിയും ലഭിക്കുമെന്നും ദേവന്മാർ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അവസാനം ലോകക്രമം പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെടുകയും, പിന്നീടുള്ള രാജഭക്തിയും ദർശനോത്സവഫലവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
Adhyaya 122
केदार-प्रादुर्भावः (Kedāra Manifestation and the Kuṇḍa Rite)
അധ്യായം 122 സൂത–ഋഷി സംവാദരൂപത്തിൽ, മുൻപത്തെ ദൈത്യവധപ്രസംഗങ്ങളിൽ നിന്ന് മാറി കേദാരകേന്ദ്രിതമായ പാപനാശിനീ കഥ പറയുന്നു. ഹിമാലയത്തിലെ ഗംഗാദ്വാരത്തിനടുത്ത് ശ്രുതമായ കേദാരം എങ്ങനെ സ്ഥാപിതമായി എന്നു ഋഷികൾ ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ ശിവന്റെ ഋതുധർമ്മം വിശദീകരിക്കുന്നു: ശിവൻ ദീർഘകാലം ഹിമാലയപ്രദേശത്ത് വസിച്ചാലും, ഹിമാവൃത മാസങ്ങളിൽ ആ സ്ഥലം അഗമ്യമാകുന്നതിനാൽ മറ്റിടത്തും സന്നിധി–പൂജയ്ക്ക് പൂരകക്രമം നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടു. കഥയിൽ ഹിരണ്യാക്ഷ ദൈത്യനും കൂട്ടാളികളും കാരണം സ്ഥാനച്യുതനായ ഇന്ദ്രൻ ഗംഗാദ്വാരത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്യുന്നു. ശിവൻ മഹിഷ (എരുമ) രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു ഇന്ദ്രന്റെ പ്രാർത്ഥന സ്വീകരിച്ച് പ്രധാന ദൈത്യരെ സംഹരിക്കുന്നു; അവരുടെ ആയുധങ്ങൾ ശിവനെ ബാധിക്കില്ല. ഇന്ദ്രന്റെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം ലോകരക്ഷയ്ക്കായി ശിവൻ അതേ രൂപത്തിൽ നിലകൊണ്ട് സ്ഫടികംപോലെ നിർമ്മലമായ ഒരു കുണ്ഡം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ശുദ്ധഭക്തൻ കുണ്ഡദർശനം ചെയ്ത് നിർദ്ദിഷ്ട കൈ/ദിശാനിയമങ്ങളോടെ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ജലം പാനം ചെയ്യുകയും, മാതൃ–പിതൃവംശവും സ്വയംബന്ധവും സൂചിപ്പിക്കുന്ന മുദ്രകളാൽ ദേഹക്രിയയെ ദൈവവിധിയോട് ഏകീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇന്ദ്രൻ നിത്യപൂജ സ്ഥാപിച്ച് ദേവന് ‘കേദാര’ എന്ന നാമം നൽകുന്നു (വിദാരക/ഛേദക അർത്ഥത്തിൽ) കൂടാതെ ഭവ്യമായ ക്ഷേത്രം പണിയുന്നു. ഹിമാലയത്തിലേക്കുള്ള വഴി നാലുമാസം തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ—സൂര്യൻ വൃശ്ചികത്തിൽ നിന്ന് കുംഭം വരെ സഞ്ചരിക്കുന്ന കാലത്ത്—ശിവൻ ആനർത്തദേശത്തിലെ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ വസിക്കുന്നതായി, അവിടെ രൂപപ്രതിഷ്ഠയും ക്ഷേത്രനിർമ്മാണവും നിരന്തരപൂജയും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ നാലുമാസ ഉപാസന ശിവസാന്നിധ്യത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു; കാലാതീത ഭക്തിയും പാപം നശിപ്പിക്കുന്നു; പണ്ഡിതർ ഗീത-നൃത്തങ്ങളാൽ സ്തുതിക്കുന്നു. നാരദോദ്ധൃത ശ്ലോകത്തിൽ കേദാരജലപാനവും ഗയയിലെ പിണ്ഡദാനവും ബ്രഹ്മജ്ഞാനവും പുനർജന്മമുക്തിയും നൽകുമെന്ന് പറഞ്ഞ്, ശ്രവണം/പഠനം/പഠിപ്പിക്കൽ പോലും പാപരാശി നശിപ്പിച്ച് കുലോദ്ധാരം ചെയ്യുന്നു എന്നു സമാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 123
शुक्लतीर्थमाहात्म्य — The Glory of Śuklatīrtha (Purificatory Water-Site)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ ശ്വേത ദർഭചിഹ്നങ്ങളാൽ സൂചിതമായ ‘അനുപമ’ ശുക്ലതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമ വിവരിക്കുന്നു. ചാമത്കാരപുരത്തിനടുത്ത് പ്രമുഖ ബ്രാഹ്മണരുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ കഴുകുന്ന ഒരു രജകൻ പിഴവോടെ വിലയേറിയ ബ്രാഹ്മണവസ്ത്രങ്ങൾ നീലികുണ്ഡി/നീലി എന്ന വർണ്ണക്കുളത്തിൽ എറിഞ്ഞുകളയുന്നു. ബന്ധനം/മരണം എന്ന ശിക്ഷാഭയത്തിൽ അവൻ രാത്രിയിൽ ഓടിപ്പോകാൻ ഒരുങ്ങുന്നു; അപ്പോൾ അവന്റെ മകൾ ദാശ-കന്യയായ സഖിയെ കണ്ടു കുറ്റം സമ്മതിക്കുമ്പോൾ, സഖി സമീപത്തെ പ്രവേശിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ ഒരു ജലാശയം കാണിച്ചുതരുന്നു. രജകൻ അവിടെ വസ്ത്രങ്ങൾ കഴുകിയതുമാത്രത്തിൽ അവ സ്ഫടികംപോലെ വെളുപ്പാകുന്നു; അവൻ സ്നാനം ചെയ്തപ്പോൾ കറുത്ത മുടിയും വെളുത്തതായി മാറുന്നു. ശുദ്ധമായ വസ്ത്രങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണർക്കു തിരികെ നൽകിയപ്പോൾ അവർ പരിശോധിച്ച്—കറുത്ത വസ്തുക്കളും മുടിയും വെളുപ്പാകുന്നതും, വിശ്വാസത്തോടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന വൃദ്ധരും യുവാക്കളും ബലവും മംഗളവും നേടുന്നതും അറിയുന്നു. പിന്നീട് മനുഷ്യരുടെ ദുരുപയോഗഭയത്തിൽ ദേവന്മാർ തീർത്ഥം പൊടിയാൽ മൂടാൻ ശ്രമിച്ചാലും, അവിടെ വളരുന്നതെല്ലാം ജലശക്തിയാൽ വെളുപ്പാകുമെന്നു പറയുന്നു. ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ മണ്ണ് ദേഹത്തിൽ ലേപിച്ച് സ്നാനം ചെയ്താൽ സർവതീർത്ഥസ്നാനഫലം ലഭിക്കും; ദർഭയും വനതിലവും കൊണ്ട് തർപ്പണം ചെയ്താൽ പിതൃകൾ തൃപ്തരാകുന്നു, അത് മഹായജ്ഞ/ശ്രാദ്ധഫലത്തോടു തുല്യമെന്നു കണക്കാക്കുന്നു. അവസാനം, കലിയുഗത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിലും ശ്വേതത്വം നഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കാനായി വിഷ്ണു ശ്വേതദ്വീപത്തെ ഇവിടെ സ്ഥാപിച്ചുവെന്ന തത്ത്വം വ്യക്തമാക്കുന്നു.
Adhyaya 124
मुखारतीर्थोत्पत्तिवर्णनम् (Origin Narrative of Mukharā Tīrtha)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ മുഖരാ-തീർത്ഥത്തിന്റെ ഉത്ഭവകഥ ധർമ്മോപദേശത്തോടൊപ്പം വിവരിക്കുന്നു. മുഖരാ ‘ശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; അവിടെ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കെത്തിയ സപ്തർഷികൾ (മരീചി മുതലായവർ) ഒരു കള്ളനെ കാണുന്നു. അവൻ ലോഹമജംഘൻ—മാണ്ടവ്യ വംശത്തിലെ ബ്രാഹ്മണൻ, മാതാപിതാക്കളോടും ഭാര്യയോടും ഭക്തിയുള്ളവൻ; എന്നാൽ ദീർഘ വരൾച്ച മൂലമുള്ള ദുര്ഭിക്ഷത്തിൽ ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ മോഷണത്തിലേക്ക് വഴുതുന്നു. ഗ്രന്ഥം വിശപ്പിന്റെ ഭീതിയെ ദുഷ്ടതയോട് സമമാക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, മോഷണം നിന്ദ്യകർമ്മമാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. സപ്തർഷികളെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നു; ഋഷികൾ കരുണയോടെ കർമ്മഫലത്തിന്റെ അനിവാര്യത ഉപദേശിച്ച്, “നിന്റെ പാപത്തിന്റെ പങ്ക് കുടുംബം ഏറ്റെടുക്കുമോ?” എന്ന് ചോദിച്ച് അറിയാൻ പറയുന്നു. അവൻ പിതാവിനെയും മാതാവിനെയും ഭാര്യയെയും ചോദിക്കുമ്പോൾ—കർമ്മഫലം ഓരോരുത്തനും താനേ അനുഭവിക്കണം, മറ്റൊരാൾ പങ്കുവഹിക്കില്ലെന്ന് അവർ പറയുന്നു. ഇതോടെ അവനിൽ പശ്ചാത്താപം ഉണർന്ന് ഉപദേശം അപേക്ഷിക്കുന്നു. പുലഹ ഋഷി ‘ജാടഘോട്ടേതി’ എന്ന ലളിതമന്ത്രം നൽകുന്നു; അവൻ നിരന്തര ജപത്തിൽ സമാധിയിലാഴ്ന്ന്, ശരീരം വൽമീകം (ചീമുട്ടുകൂമ്പാരം) കൊണ്ട് മൂടപ്പെടുന്നു. പിന്നീട് ഋഷികൾ മടങ്ങിവന്ന് അവന്റെ സിദ്ധി തിരിച്ചറിയുന്നു; വൽമീകബന്ധം മൂലം അവന് ‘വാൽമീകി’ എന്ന നാമം ലഭിക്കുകയും ആ സ്ഥലം മുഖരാ-തീർത്ഥമായി പ്രസിദ്ധമാകുകയും ചെയ്യുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതി—ശ്രാവണത്തിൽ ശ്രദ്ധയോടെ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മോഷണജന്യ പാപങ്ങൾ ശുദ്ധമാകും; അവിടത്തെ സിദ്ധപുരുഷന്റെ ഭക്തിയാൽ കാവ്യശക്തി വർധിക്കും, പ്രത്യേകിച്ച് അഷ്ടമി തിഥിയിൽ।
Adhyaya 125
सत्यसन्धनृपतिवृत्तान्तवर्णनम् — The Account of King Satyasaṃdha (and the Karṇotpalā/Gartā Tīrtha Frame)
സൂതൻ കർണോത്പലാ-തീർത്ഥത്തെ പ്രസിദ്ധമായ പുണ്യക്ഷേത്രമായി പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ ‘വിയോഗം’ (വേർപാട്) എന്ന ഭയം ശമിക്കുമെന്നു ശ്രുതിയുണ്ട്. തുടർന്ന് കഥ ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിലെ രാജാവ് സത്യസന്ധനും, അപൂർവഗുണസമ്പന്നയായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രി കർണോത്പലയും സംബന്ധിച്ചിടത്തേക്ക് മാറുന്നു. യോജ്യമായ മനുഷ്യവരൻ ലഭിക്കാതിരുന്നതിനാൽ രാജാവ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഉപദേശം തേടി ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; അവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സന്ധ്യാകാലം കഴിഞ്ഞ് ധർമ്മസിദ്ധാന്തപരമായ മറുപടി ലഭിക്കുന്നു—അത്യന്തം ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞതിനാൽ ഇനി പുത്രിയുടെ വിവാഹം നടത്തരുത്; ദേവന്മാർ മനുഷ്യസ്ത്രീയെ ഭാര്യയായി സ്വീകരിക്കുകയുമില്ല. മടങ്ങിയെത്തുമ്പോൾ രാജാവിനും പുത്രിക്കും കാലവിസ്താപനം അനുഭവപ്പെടുന്നു—വാർദ്ധക്യം, സമൂഹം തിരിച്ചറിയാതിരിക്കുക; ഇതിലൂടെ പുരാണകാലമാനംയും ലോകമാനത്തിന്റെ ക്ഷണഭംഗുരത്വവും വെളിവാകുന്നു. അവർ ഗർത്താ-തീർത്ഥം/പ്രാപ്തിപുര പരിസരത്ത് എത്തുമ്പോൾ, നാട്ടുപാരമ്പര്യത്തിലൂടെയും പിന്നീടുള്ള രാജാവ് ബൃഹദ്ബലനിലൂടെയും വംശപരിചയം അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു. സത്യസന്ധൻ ബ്രാഹ്മണർക്കായി ഉയർന്ന വാസസ്ഥലം/ഭൂമി ദാനം ചെയ്ത് സ്ഥിരധർമ്മകീർത്തി വർധിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; തുടർന്ന് ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ വൃഷഭനാഥബന്ധമുള്ള മുൻപ്രതിഷ്ഠിത ലിംഗം പൂജിച്ച് തപസ്സു ചെയ്യുന്നു; കർണോത്പലയും തപസ്സു ചെയ്ത് ഗൗരീഭക്തി സ്ഥാപിക്കുന്നു. അധ്യായാന്തത്തിൽ ദാനവാസസ്ഥലത്തിൽ നിന്നുള്ള ഉപജീവനചിന്തയും രാജാവിന്റെ വൈരാഗ്യമര്യാദയും പറഞ്ഞ് ദാനം, പോഷണം, തപോധർമ്മം എന്നിവയുടെ നൈതിക മാർഗ്ഗരേഖകൾ ഉറപ്പിക്കുന്നു.
Adhyaya 126
मर्यादास्थापनम्, गर्तातीर्थद्विज-नियुक्तिः, तथा कार्तिक-लिङ्गयात्रा (Establishment of Communal Boundaries, Appointment of Gartātīrtha Brahmins, and the Kārttika Liṅga Procession)
സൂതൻ വിവരിക്കുന്നു—ചമത്കാരപുരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണർ, യുദ്ധബലം ഉപേക്ഷിച്ച് സംശയ-വിവാദങ്ങൾക്കിടയിൽ പരാജയഭീതിയിൽ നിൽക്കുന്ന രാജാവിനെ സമീപിക്കുന്നു. അഹങ്കാരവും തെറ്റായ സ്ഥാനാവകാശവാദങ്ങളും മൂലം സാമൂഹ്യക്രമം തകർന്നുവെന്നും, അവരുടെ പാരമ്പര്യജീവികാദാനം (വൃത്തി) സംരക്ഷിക്കാനും സ്ഥിരമായ മര്യാദകൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും വേണ്ടിയാണെന്നും അവർ അപേക്ഷിക്കുന്നു. രാജാവ് ആലോചിച്ച് ഗർത്താതീർത്ഥജന്മമായ, പണ്ഡിതരും വംശബന്ധമുള്ളവരുമായ ബ്രാഹ്മണരെ നിയമിക്കുന്നു—അവർ ശാസനബദ്ധമായ ഭരണകാര്യനിർവാഹകരും വിധികർത്താക്കളുമായി മര്യാദ പാലിക്കുകയും സംശയങ്ങൾ നീക്കുകയും തർക്കങ്ങൾ തീർക്കുകയും രാജകാര്യങ്ങളിൽ നിർണ്ണയം നൽകുകയും വേണം; സമൂഹവളർച്ചയ്ക്കായി അസൂയയില്ലാതെ അവരെ പോഷിപ്പിക്കണമെന്നും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ഇതോടെ നഗരത്തിൽ ധർമ്മവർധക അതിരുകൾ/മര്യാദകൾ സ്ഥാപിതമായി സമൃദ്ധി വർധിക്കുന്നു. പിന്നീട് രാജാവ് തപസ്സിലൂടെ സ്വർഗാരോഹണം ചെയ്യാനിരിക്കുന്നതായി പ്രഖ്യാപിച്ച്, തന്റെ വംശബന്ധമുള്ള ഒരു ലിംഗം വെളിപ്പെടുത്തി അതിന്റെ പൂജയും പ്രത്യേകിച്ച് രഥയാത്രയും ബ്രാഹ്മണർ നടത്തണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. അവർ സമ്മതിച്ച്—ഇത് മുമ്പ് പൂജിക്കപ്പെട്ട 27 ലിംഗങ്ങൾക്ക് ശേഷം 28-ാമത്തേതാണെന്ന് പറഞ്ഞ്, ഓരോ വർഷവും കാർത്തികമാസത്തിൽ നൈവേദ്യം, ബലി, വാദ്യം, പൂജാസാമഗ്രികൾ എന്നിവയോടെ വിധിപൂർവ്വം ആചരിക്കണമെന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ഫലശ്രുതി—ശ്രദ്ധയോടെ കാർത്തികം മുഴുവൻ സ്നാനം/അഭിഷേകം ചെയ്ത് പൂജിക്കുന്നവരും, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു വർഷം മുഴുവൻ സോമവാരങ്ങളിൽ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കുന്നവരും, മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.
Adhyaya 127
कर्णोत्पलातीर्थमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Karnotpalā Tīrtha)
മുന്പ് പരാമര്ശിച്ച കര്ണോത്പലയുടെ പൂര്ണവൃത്താന്തം ഋഷികള് ചോദിച്ചു. സൂതന് പറയുന്നു—ഗൗരിയുടെ പാദങ്ങളോട് ബന്ധപ്പെട്ട സ്ഥലത്ത് തപസ്സു ചെയ്തിരുന്ന അവളുടെ ഭക്തിയില് പ്രസന്നയായി ഗിരിജാദേവി ദര്ശനം നല്കി, വരം ചോദിക്കുവാന് കല്പിച്ചു. കര്ണോത്പല തന്റെ ദുഃഖം അറിയിച്ചു—പിതാവ് രാജസൗഭാഗ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടു ശോകത്തിലും വൈരാഗ്യത്തിലും ജീവിക്കുന്നു; താനും വൃദ്ധയായിട്ടും അവിവാഹിതയാണ്. അതിനാല് അത്യന്തം സുന്ദരനായ ഭര്ത്താവിനെയും പുനര്യൗവനവും അപേക്ഷിച്ചു, പിതാവിനും സന്തോഷം മടങ്ങിവരണമെന്നു കരുതി. ദേവി വിധി നിര്ദേശിച്ചു—മാഘമാസത്തിലെ തൃതീയ, ശനിയാഴ്ച, വാസുദേവബന്ധ നക്ഷത്രത്തില് പുണ്യജലത്തില് സ്നാനം ചെയ്ത് സൗന്ദര്യ-യൗവന ധ്യാനം ചെയ്യണം; ആ ദിവസം സ്നാനം ചെയ്യുന്ന ഏതു സ്ത്രീക്കും സമാന സൗന്ദര്യം ലഭിക്കും. നിശ്ചിത സമയത്ത് കര്ണോത്പല അര്ദ്ധരാത്രിയില് ജലത്തില് പ്രവേശിച്ച് ദിവ്യദേഹവും യൗവനവും നേടി പുറത്തുവന്നു; കാണികള് അത്ഭുതപ്പെട്ടു. ഗൗരിയുടെ പ്രേരണയാല് കാമദേവന് (മനോഭവ) അവളെ ഭാര്യയായി അപേക്ഷിക്കാന് വന്നു; പ്രീതിയോടെ വന്നതിനാല് അവളുടെ പേര് “പ്രീതി” ആകുമെന്ന് വ്യാഖ്യാനിച്ചു. കര്ണോത്പല ആദ്യം പിതാവിനോട് വിധിപൂര്വം അപേക്ഷിക്കണമെന്ന് പറഞ്ഞു. അവള് പിതാവിനെ സമീപിച്ച് തപസ്സിന്റെ ഫലമായി ഗൗരികൃപയാല് യൗവനം മടങ്ങിയതായി അറിയിച്ചു വിവാഹാനുമതി ചോദിച്ചു. പിന്നെ കാമദേവന് അപേക്ഷിച്ചപ്പോള് പിതാവ് അഗ്നിയെ സാക്ഷിയാക്കി ബ്രാഹ്മണസന്നിധിയില് കന്യാദാനം നടത്തി. അവള് “പ്രീതി” എന്ന പേരില് പ്രസിദ്ധയായി; തീര്ത്ഥവും അവളുടെ പേരാല് പ്രശസ്തമായി. ഫലശ്രുതി—മാഘമാസത്തില് സ്നാനം ചെയ്താല് പ്രയാഗഫലം ലഭിക്കും; രൂപവാനും ശേഷിയുള്ളവനുമായി ജന്മാന്തരങ്ങളിലും നിലനില്ക്കും, ബന്ധുവിയോഗദുഃഖം അനുഭവിക്കുകയില്ല.
Adhyaya 128
Aṭeśvarotpatti-māhātmya (Origin and Glory of Aṭeśvara) | अटेश्वरोत्पत्तिमाहात्म्य
ഈ അധ്യായത്തിൽ പരസ്പരം ബന്ധമുള്ള രണ്ട് സംഭവക്രമങ്ങൾ വരുന്നു. ആദ്യം, സത്യസന്ധൻ ലിംഗത്തിന്റെ ദക്ഷിണഭാഗത്തോട് ചേർന്ന് യോഗാസനം ധരിച്ചു പ്രാണസംഹാരം ചെയ്യുന്നു. ബ്രാഹ്മണർ അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ഒരുക്കാൻ എത്തിയപ്പോൾ ദേഹം അപ്രതീക്ഷിതമായി അന്തർധാനം ചെയ്യുന്നു; എല്ലാവരും വിസ്മയിച്ച് ലിംഗാരാധനയുടെ വിധിനിയമങ്ങൾ കൂടുതൽ ഉറപ്പിക്കുന്നു. ഈ ക്ഷേത്രം ഭക്തർക്കു നിത്യവരദായകവും പാപമലഹരവും ആണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. തുടർന്ന് വംശം ക്ഷീണിച്ച് രാജാവില്ലാത്ത നിലയിൽ “മത്സ്യന്യായം”പോലുള്ള അराजകത വരുമെന്ന ഭയം മന്ത്രിമാരും ബ്രാഹ്മണരും അറിയിക്കുന്നു. സത്യസന്ധൻ വീണ്ടും രാജധർമ്മത്തിലേക്ക് മടങ്ങാൻ നിരാകരിച്ച്, മുൻദൃഷ്ടാന്താധിഷ്ഠിതമായ കർമപരിഹാരം പറയുന്നു—പരശുരാമൻ ക്ഷത്രിയരെ നശിപ്പിച്ചതിന് ശേഷം ക്ഷത്രിയസ്ത്രീകൾ സന്താനാർത്ഥം ബ്രാഹ്മണരെ ആശ്രയിച്ച് ‘ക്ഷേത്രജ’ രാജാക്കന്മാർ ജനിച്ചു. തുടർന്ന് വസിഷ്ഠകുണ്ഡം എന്ന പുത്രപ്രദ തീർത്ഥം പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു; നിശ്ചിത സമയത്ത് സ്നാനം ചെയ്താൽ ഗർഭസിദ്ധി ലഭിക്കും എന്ന് പറയുന്നു. അവസാനം പ്രസിദ്ധനായ രാജാവ് അട (അടോൻ) ജനിക്കുന്നു; രാജപഥത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ദിവ്യ ആകാശവാണി അവന്റെ നാമവ്യുത്പത്തി വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. അട അടേശ്വരലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു; മാഘ ചതുര്ദശിയിലെ പൂജയും പുത്രപ്രദ കുണ്ഡത്തിലെ സ്നാനവും സന്താനസൗഖ്യത്തിനും ക്ഷേമത്തിനും ഫലപ്രദമെന്ന് മഹിമപ്പെടുത്തുന്നു.
Adhyaya 129
याज्ञवल्क्यसमुद्रव-आश्रममाहात्म्य (The Māhātmya of Yājñavalkya’s Sacred Water-Site and Āśrama)
സൂതൻ യാജ്ഞവൽക്ക്യനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രസിദ്ധമായ ആശ്രമവും പുണ്യജലതീർത്ഥവും മഹിമയോടെ വിവരിക്കുന്നു; അവിടെ അൽപവിദ്യയുള്ളവർക്കും പോലും സിദ്ധി ലഭിക്കുമെന്നു പറയുന്നു. ഋഷികൾ യാജ്ഞവൽക്ക്യന്റെ മുൻഗുരു ആരായിരുന്നു, ഏതു സാഹചര്യത്തിൽ വേദങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെട്ടു പിന്നെ എങ്ങനെ വീണ്ടെടുത്തു എന്നതും ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ ശാകല്യൻ എന്ന പണ്ഡിത ബ്രാഹ്മണാചാര്യനും രാജപുരോഹിതനും സംബന്ധിച്ച കഥ പറഞ്ഞു, രാജശാന്തികർമ്മത്തിനായി യാജ്ഞവൽക്ക്യനെ സഭയിലേക്കയച്ച സംഭവവും വിവരിക്കുന്നു. രാജാവ് അദ്ദേഹത്തെ അനുപയോഗ്യാവസ്ഥയിൽ കണ്ടതോടെ ആശീർവാദം സ്വീകരിക്കാതെ, പവിത്രജലം മരസ്തംഭത്തിൽ എറിയാൻ കല്പിക്കുന്നു. യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ വൈദികമന്ത്രം ജപിച്ച് ജലം ക്ഷേപിക്കുമ്പോൾ, ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ സ്തംഭത്തിൽ ഇല-പൂ-ഫലം വിരിയുന്നു—മന്ത്രശക്തിയുടെ തെളിവും രാജാവിന്റെ വിധിജ്ഞാനക്കുറവിന്റെ വെളിപ്പെടുത്തലും. രാജാവ് അഭിഷേകം അപേക്ഷിച്ചാലും, യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ യഥാവിധി ഹോമവും ക്രമവും കൂടാതെ മന്ത്രഫലം സിദ്ധിക്കില്ലെന്ന് പറഞ്ഞ് നിരസിക്കുന്നു. ശാകല്യൻ വീണ്ടും രാജാവിനരികിലേക്ക് പോകാൻ നിർബന്ധിക്കുമ്പോൾ, യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ ധർമ്മന്യായം ഉദ്ധരിക്കുന്നു—അഹങ്കാരിയും കർത്തവ്യഭ്രാന്തനുമായ ഗുരുവിനെ ഉപേക്ഷിക്കാം. ക്രുദ്ധനായ ശാകല്യൻ അഥർവണ മന്ത്രങ്ങളും ജലവും ഉപയോഗിച്ച് പഠിപ്പിച്ച വിദ്യയുടെ പ്രതീകാത്മക ത്യാഗം നടത്തിക്കുന്നു; യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രഖ്യാപിച്ച് അധീതജ്ഞാനം പുറത്താക്കുന്നു. തുടർന്ന് സിദ്ധിക്ഷേത്രങ്ങൾ തേടി, അന്തഃകരണഭാവത്തിന് അനുസരിച്ച് ഫലം നൽകുന്ന ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തെ നയിക്കുന്നു; അവിടെ അദ്ദേഹം തപസ്സും സൂര്യോപാസനയും ചെയ്യുന്നു. ഭാസ്കരൻ പ്രസന്നനായി വരങ്ങൾ നൽകുന്നു—ഒരു കുണ്ഡത്തിൽ സരസ്വതിസമമായ മന്ത്രങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെടുന്നു; സ്നാനവും ജപവും ചെയ്താൽ വേദവിദ്യ ഉടൻ ധാരണമാകുന്നു, തത്ത്വാർത്ഥം കൃപയാൽ തെളിയും. മനുഷ്യഗുരുബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചനം യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ അപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ, സൂര്യൻ ലഘിമാസിദ്ധി നൽകി ‘വാജികർണ’ എന്ന ദിവ്യ അശ്വരൂപത്തിലൂടെ നേരിട്ട് വേദജ്ഞാനം ഗ്രഹിക്കാൻ ഉപദേശിക്കുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതി—ആ തീർത്ഥസ്നാനം, സൂര്യദർശനം, നിർദ്ദിഷ്ട ‘നാദബിന്ദു’ ജപം മോക്ഷാഭിമുഖമായ സിദ്ധി നൽകുന്നു.
Adhyaya 130
Kātyāyanī–Śāṇḍilī Upadeśa and the Hāṭakeśvara-kṣetra Tṛtīyā Vrata (कात्यायनी-शाण्डिली-उपदेशः)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷികൾ സൂതനോട് യാജ്ഞവൽക്യന്റെ കുടുംബപരമായ പശ്ചാത്തലം ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് ഭാര്യമാർ—മൈത്രേയി, കാത്യായനി—എന്ന് പറയുന്നു; കൂടാതെ അവരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രണ്ട് തീർത്ഥ/കുണ്ഡങ്ങളെ പരിചയപ്പെടുത്തി, അവിടെ സ്നാനം മംഗളഫലം നൽകുമെന്നു വ്യക്തമാക്കുന്നു. മൈത്രേയിയോടുള്ള യാജ്ഞവൽക്യന്റെ ആസക്തി കണ്ട കാത്യായനിക്ക് സപത്നീദുഃഖം ഉണ്ടാകുന്നു; അവൾ സ്നാനം, ഭക്ഷണം, ചിരി എന്നിവയിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കി ശോകത്തിൽ മുങ്ങുന്നു. പരിഹാരം തേടി ദാമ്പത്യസൗഹാർദ്ദത്തിന്റെ മാതൃകയായ ശാണ്ഡിലിയെ സമീപിച്ച്, ഭർത്താവിന്റെ സ്നേഹവും ബഹുമാനവും ലഭിക്കാനുള്ള രഹസ്യ ഉപദേശം അപേക്ഷിക്കുന്നു. ശാണ്ഡിലി കുരുക്ഷേത്രത്തിലെ തന്റെ പശ്ചാത്തലം പറഞ്ഞ് നാരദൻ ഉപദേശിച്ച വ്രതം വിവരിക്കുന്നു—ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗൗരിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പഞ്ചപിണ്ഡപൂജ ഒരു വർഷം സ്ഥിരശ്രദ്ധയോടെ നടത്തണം, പ്രത്യേകിച്ച് തൃതീയാ തിഥിയിൽ. ദേവി-ദേവ സംവാദത്തിലൂടെ ശിവശിരസ്സിലെ ഗംഗാധാരണത്തിന്റെ ലോകധാരണകാരണം കൂടി വിശദീകരിക്കുന്നു—മഴ, കൃഷി, യജ്ഞം, ലോകസമതുലനം എന്നിവ നിലനിൽക്കാൻ അതാണ് അടിസ്ഥാനമെന്ന്.
Adhyaya 131
Īśānotpatti–Pañcapīṇḍikā-Gaurī Māhātmya and Vararuci-sthāpita Gaṇapati Māhātmya (ईशानोत्पत्तिपंचपिंडिकागौरीमाहात्म्य–वररुचिस्थापितगणपतिमाहात्म्य)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സന്ധ്യാചരണത്തിന്റെ തത്ത്വകാരണം ഒരു പ്രാദേശിക വ്രതപരമ്പരയോടൊപ്പം നെയ്ത് അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ശിവൻ പറയുന്നു—സന്ധ്യാസമയത്ത് വൈരശക്തികൾ സൂര്യനെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു; സാവിത്രീമന്ത്രത്തോടുകൂടി അർഘ്യമായി അർപ്പിക്കുന്ന ജലം ദിവ്യാസ്ത്രംപോലെ അവരെ അകറ്റുന്നു, അതിനാൽ സന്ധ്യാജലദാനത്തിന്റെ ധാർമ്മികത സ്ഥാപിതമാകുന്നു. തുടർന്ന് ‘സന്ധ്യ’യെ ദേവിയായി കണ്ട് ശിവൻ ആദരിക്കുന്നതു കണ്ട പാർവതി വിഷണ്ണയായി വ്രതസങ്കൽപ്പം ചെയ്യുന്നു; ശിവന്റെ സൂക്ഷ്മമന്ത്രജ്ഞാനവും ഈശാനമുഖ പൂജയും ഒടുവിൽ സമാധാനവും ഐക്യവും നൽകുന്നു. പിന്നീട് ഗൗരിയുടെ പഞ്ചപിണ്ഡമയ (അഞ്ച് പിണ്ഡങ്ങൾ) രൂപത്തെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്ന ഭക്തിമാർഗം പറയുന്നു—പ്രത്യേകിച്ച് തൃതീയാ തിഥിയിൽ, ഒരു വർഷം വരെ. ഇതിലൂടെ ദാമ്പത്യസുഖം, ഇഷ്ടവരലാഭം, സന്താനപ്രാപ്തി ലഭിക്കും; നിഷ്കാമമായി ചെയ്താൽ ഉയർന്ന ആത്മീയഫലവും ലഭിക്കുന്നു. നാരദ–ശാണ്ഡില്യ–സൂത പരമ്പരയിലൂടെ കഥ മുന്നേറുന്നു; കാത്യായനി വർഷവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് യാജ്ഞവൽക്ക്യനെ ഭർത്താവായി പ്രാപിച്ച് ഗുണവാനായ പുത്രനെ പ്രസവിക്കുന്നു. അവസാനം വരരുചി സ്ഥാപിച്ച ഗണപതിയുടെ മഹാത്മ്യം—അവന്റെ പൂജ വിദ്യാവൃദ്ധിയും വേദപാരംഗത്യവും നൽകുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
Adhyaya 132
वास्तुपदोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनम् (Vāstupada-Utpatti Māhātmya: The Glory of the Origin of Vāstupada)
ഈ അധ്യായം ചോദ്യം–ഉത്തര രൂപത്തിലുള്ള ധാർമ്മിക സംവാദമാണ്. കാത്യായനനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീർത്ഥം മുമ്പ് എന്തുകൊണ്ട് വിശദീകരിച്ചില്ലെന്നും, ആ മഹാത്മാവ് ഏതു പുണ്യസ്ഥാപനമാണ് ചെയ്തതെന്നും ഋഷിമാർ സൂതനോട് ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ പറയുന്നു: കാത്യായനൻ ‘വാസ്തുപദ’ എന്ന തീർത്ഥം സ്ഥാപിച്ചു; അത് സർവകാമപ്രദമാണ്. അവിടെ നിശ്ചിത ദേവസമൂഹത്തിന്റെ (നാൽപ്പത്തിമൂന്ന് കൂടാതെ അഞ്ചു) പൂജാവിധി നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പിന്നീട് ഉത്ഭവകഥ: ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഭയങ്കരമായ ഒരു സത്ത ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ശുക്രാചാര്യന്റെ ഉപദേശത്തിൽ നിന്നുള്ള ദൈത്യ മന്ത്രബലത്താൽ അത് അവധ്യമാകുന്നു. ദേവന്മാർ അതിനെ പ്രഹരിക്കാനാവാതെ അപകടത്തിലാകുന്നു. അപ്പോൾ വിഷ്ണു നിയമബന്ധനത്തിലൂടെ അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു: അതിന്റെ ശരീരത്തിൽ എവിടെയെവിടെയോ ദേവതകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നിടത്ത് പൂജ ചെയ്താൽ അത് തൃപ്തിയാകും; പൂജ അവഗണിച്ചാൽ മനുഷ്യർക്കു ദോഷം സംഭവിക്കും. ശാന്തമായപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് അതിന് ‘വാസ്തു’ എന്ന് നാമകരണം ചെയ്യുന്നു; വിഷ്ണു വിശ്വകർമ്മാവിനെ പൂജാവിധി സംഹിതപ്പെടുത്താൻ നിയോഗിക്കുന്നു. യാജ്ഞവൽക്ക്യന്റെ പുത്രൻ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിൽ ഈ രീതിപ്രകാരം ആശ്രമസ്ഥലം സ്ഥാപിക്കാൻ വിശ്വകർമ്മാവിനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു. വിശ്വകർമ്മാവ് നിർദ്ദേശപ്രകാരം വാസ്തുപൂജ നടത്തി സ്ഥലം പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു; കാത്യായനൻ ലോകഹിതാർത്ഥം ആ അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതി: ഈ ക്ഷേത്രസമ്പർക്കം പാപക്ഷയം നൽകും; ഗൃഹദോഷം, ശിൽപദോഷം, കുപദം, കുവാസ്തു എന്നിവ ശമിക്കും; വൈശാഖ ശുക്ല തൃതീയ, രോഹിണി നക്ഷത്രത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചാൽ സമൃദ്ധിയും രാജലാഭവും ലഭിക്കും എന്ന് പറയുന്നു.
Adhyaya 133
अजागृहोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनम् | Ajāgṛhā: Origin Narrative and Site-Glory
അധ്യായം 133 ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിലെ ‘അജാഗൃഹാ’ എന്ന സ്ഥലത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും മഹാത്മ്യവും വിവരിക്കുന്നു. സൂതൻ പണ്ഡിതശ്രോതാക്കൾക്ക് പറയുന്നു—അജാഗൃഹാ എന്ന ദേവത/ദേവി ദുഃഖക്ലേശങ്ങളും രോഗങ്ങളും കുറയ്ക്കുന്നതിൽ പ്രസിദ്ധയാണ്. ഒരു ബ്രാഹ്മണ തീർത്ഥയാത്രികൻ ക്ഷീണിച്ച് ആടുകളുടെ കൂട്ടത്തിനരികെ വിശ്രമിക്കുന്നു; ഉണർന്നപ്പോൾ രാജയക്ഷ്മാ, കുഷ്ഠം, പാമാ എന്നീ മൂന്ന് രോഗങ്ങൾ പിടിപെടുന്നു. അപ്പോൾ തേജോമയനായ ഒരാൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു താൻ രാജാ അജ (അജപാല) ആണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തി, ആട്-രൂപത്തിൽ പ്രതീകീകരിച്ച ക്ലേശങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച് ജനങ്ങളെ കാക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു. രോഗങ്ങൾ പറയുന്നു—ഇവയിൽ രണ്ടെണ്ണം ബ്രഹ്മശാപബന്ധിതമായതിനാൽ സാധാരണ മന്ത്ര-ഔഷധങ്ങളാൽ എളുപ്പത്തിൽ ശമിക്കില്ല; മൂന്നാമത്തേത് മന്ത്രവും ഔഷധവും കൊണ്ട് ശമിപ്പിക്കാം. ആ സ്ഥലത്തെ മണ്ണിന്റെ സ്പർശം പോലും സമാന പീഡ പകരാമെന്ന് അവർ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. അതിനാൽ രാജാവ് ദീർഘകാല ഹോമവും ഭക്തിവിധികളും നടത്തുന്നു—അഥർവവേദീയ ജപങ്ങൾ, ക്ഷേത്രപാല/വാസ്തു സ്തുതികൾ എന്നിവയോടെ—ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രദേവതയെ ആവിഭവിപ്പിക്കുന്നു. ദേവത സ്ഥലം രോഗദോഷരഹിതമാക്കി പരിഹാരക്രമം നിർദേശിക്കുന്നു: ദേവതാപൂജ, ചന്ദ്രകൂപികയും സൗഭാഗ്യകൂപികയും എന്നിവയിൽ സ്നാനം, ഖണ്ഡശില ദർശനം/സമീപഗമനം, കൂടാതെ ഞായറാഴ്ച അപ്സരാസാം കുണ്ടത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പാമ ശമിപ്പിക്കൽ. ബ്രാഹ്മണൻ ഈ ക്രമം പാലിച്ച് ക്രമേണ രോഗമുക്തനായി ആരോഗ്യത്തോടെ മടങ്ങുന്നു; അവസാനം, നിയമവും ഭക്തിയും കൊണ്ട് അവിടെ ആരാധിക്കുന്നവർക്ക് അജാഗൃഹാ നിത്യഫലദായിനിയാണെന്ന് പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 134
खण्डशिलासौभाग्यकूपिकोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनम् | Origin-Glory of Khaṇḍaśilā and the Saubhāgya-Kūpikā
അധ്യായം 134 ശ്രീഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രം/കാമേശ്വരപുരം എന്ന പുണ്യഭൂമിയിൽ സൂത–ഋഷി സംവാദമായി വിരിയുന്നു. ഋഷിമാർ കാമദേവന്റെ കുഷ്ഠരോഗത്തിന്റെ കാരണം, കൂടാതെ ശിലാഖണ്ഡാ/ഖണ്ഡശിലാ ദേവിയും സൗഭാഗ്യ-കൂപികയും എന്ന രണ്ട് പ്രാദേശിക പുണ്യചിഹ്നങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവവും ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ ഹരീതൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണ തപസ്വിയുടെ കഥ പറയുന്നു: അത്യന്തം പതിവ്രതയായ ഭാര്യ കാമബാണങ്ങളാൽ ക്ഷണികമായി മനസ്സിൽ വഴുതിയപ്പോൾ, ഹരീതൻ ധർമ്മ-ന്യായപ്രകാരം ശപിക്കുന്നു—കാമദേവൻ കുഷ്ഠവും ലോകവിമുഖതയും അനുഭവിക്കുന്നു; ഭാര്യ ശിലാരൂപമാകുന്നു. തുടർന്ന് പാപത്തിന്റെ ത്രിവിധത (മാനസികം, വാചികം, കായികം) വിശദീകരിച്ച് മനസ്സാണ് ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെ മൂലമെന്ന് ഗ്രന്ഥം ഊന്നുന്നു. കാമദേവന്റെ ദൗർബല്യം മൂലം സന്താനോത്പത്തി മന്ദമായി ലോകധാര തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ ദേവതകൾ പരിഹാരം തേടുന്നു. ഖണ്ഡശിലാപൂജ, സ്നാനം, ബന്ധപ്പെട്ട ജലസ്ഥാനത്ത് സ്പർശാദി ആചാരങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ ആ തീർത്ഥം ചർമ്മരോഗനാശകവും സൗഭാഗ്യപ്രദവും ആയി പ്രസിദ്ധമാകുന്നു. അവസാനം ത്രയോദശിയിൽ ഖണ്ഡശിലാ ദേവിയെയും കാമേശ്വരനെയും വ്രതസദൃശമായി പൂജിക്കാനുള്ള വിധി പറഞ്ഞ്, അപവാദരക്ഷ, കാന്തി/സൗഭാഗ്യ പുനഃസ്ഥാപനം, ഗൃഹക്ഷേമം എന്നിവ ഫലമായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 135
दीर्घिकातीर्थमाहात्म्य — The Glory of Dīrghikā Tīrtha and the Pativratā Narrative
Sūta describes a celebrated lake named Dīrghikā, renowned as a destroyer of sins. Bathing there at sunrise on the fourteenth lunar day (caturdaśī) of the bright fortnight of Jyeṣṭha is presented as especially efficacious for release from sins. The chapter then narrates an exemplum: a learned brāhmaṇa, Vīraśarman, has a daughter marked by unusual bodily proportions, leading to social rejection due to a stated social-ritual fear regarding marriage. She adopts severe austerities and regularly attends Indra’s assembly, where a purity-related sprinkling of her seat prompts her inquiry; Indra explains a perceived impurity due to remaining unmarried despite reaching maturity and advises marriage to restore ritual acceptability. She publicly seeks a husband; a brāhmaṇa afflicted with leprosy agrees to marry her on the condition of lifelong obedience. After marriage, he requests bathing in sixty-eight tīrthas; she constructs a portable hut and carries him on her head across pilgrimage sites, and his body gradually regains radiance. Exhausted at night near the Hāṭakeśvara region, she accidentally disturbs the impaled sage Māṇḍavya, who curses that her husband will die at sunrise; she counters with a truth-act (satya) that the sun will not rise if her husband must die. The sun’s rise is halted, producing social and cosmic disruption: criminals and libertines rejoice, while ritualists and devas suffer due to suspended yajña and dharmic routines. Devas petition Sūrya, who cites fear of the pativratā’s power; they negotiate with the woman, offering compensations. She permits sunrise; her husband dies upon sun-contact but is revived by the devas and restored to youthful form, and she too is transformed into an idealized youthful figure. Māṇḍavya is released from suffering, and the episode concludes as a demonstration of tīrtha merit, satya potency, and the theological valuation of pativratā-dharma within a sacred-geographic frame.
Adhyaya 136
दीर्घिकोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of the Origin of Dīrghikā)
ഈ അധ്യായത്തിൽ കർമ്മഫലന്യായവും ശിക്ഷയുടെ അനുപാതവും സംബന്ധിച്ച ധാർമ്മിക-ന്യായിക സംവാദം വരുന്നു. ദീർഘകാലം മരണം വരാതെ വേദന അനുഭവിക്കുന്ന മാണ്ഡവ്യൻ, തന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ കൃത്യകാരണം ധർമ്മരാജനോട് ചോദിക്കുന്നു. ധർമ്മരാജൻ പറയുന്നു—മുൻജന്മത്തിൽ ബാല്യത്തിൽ മാണ്ഡവ്യൻ ഒരു ബക (പക്ഷി)യെ മൂർച്ചയുള്ള ശൂലത്തിൽ കുത്തിയിരുന്നു; ആ ചെറിയ കർമ്മത്തിന്റെ ഫലമാണ് ഇന്നത്തെ പീഡ. ശിക്ഷ അതിരുകടന്നതെന്ന് മാണ്ഡവ്യൻ കരുതി ധർമ്മരാജനെ ശപിക്കുന്നു—ശൂദ്രയോനിയിൽ ജനിച്ച് സാമൂഹിക ദുഃഖം അനുഭവിക്കണം; എന്നാൽ ശാപം പരിമിതം—ആ ജന്മത്തിൽ സന്താനം ഉണ്ടാകില്ല, പിന്നെ വീണ്ടും തന്റെ പദവി ലഭിക്കും. പരിഹാരവും ചേർക്കുന്നു—ഈ തന്നെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ത്രിലോചന ശിവനെ ആരാധിച്ചാൽ ധർമ്മരാജന് വേഗത്തിൽ മോക്ഷരൂപമായ മരണം ലഭിക്കും. ദേവന്മാർ കൂടുതൽ വരങ്ങൾ അപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ, ശൂലിക പാവന സ്പർശവസ്തുവായി മാറുന്നു—പ്രഭാതത്തിൽ സ്പർശിച്ചാൽ പാപമോചനം. ഒരു പതിവ്രത സ്ത്രീ, കുഴിച്ച കുളം/കുഴി മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ‘ദീർഘിക’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാകണമെന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു; ദേവന്മാർ അനുഗ്രഹിച്ച്, പ്രഭാതസ്നാനം ചെയ്താൽ ക്ഷണത്തിൽ പാപനാശമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. അവസാനം കാലവിശേഷം—സൂര്യൻ കന്യാരാശിയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ പഞ്ചമി തിഥിയിൽ ദീർഘികയിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ വന്ധ്യത മാറി സന്താനലാഭം ഉണ്ടാകുമെന്ന് പറയുന്നു. പിന്നീട് ആ പതിവ്രത തന്റെ തീർത്ഥത്തോടു ഭക്തി പുലർത്തുന്നു; ദീർഘികാമാഹാത്മ്യം കേൾക്കുന്നതുമാത്രം പാപമുക്തി നൽകുന്നു എന്ന ഫലശ്രുതിയോടെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 137
माण्डव्य-मुनिशूलारोपण-प्रसङ्गः (Mandavya Muni and the Episode of Impalement)
ഋഷിമാർ ചോദിച്ചു—മഹാതപസ്വിയായ മാണ്ഡവ്യ മുനിയെ ഏതു സാഹചര്യത്തിലാണ് ശൂലത്തിൽ (കമ്പത്തിൽ കുത്തി) ഏറിപ്പിച്ചത്? സൂതൻ പറഞ്ഞു—തീർത്ഥയാത്രയിൽ നിരതനായ മാണ്ഡവ്യൻ ആഴമുള്ള ശ്രദ്ധയോടെ ഈ പുണ്യപ്രദേശത്ത് എത്തി, വിശ്വാമിത്രപരമ്പരയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മഹാപാവന തീർത്ഥത്തെ സമീപിച്ചു. അവിടെ പിതൃതർപ്പണം നടത്തി, സൂര്യവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് ‘വിഭ്രാട്’ എന്ന ആവർത്തനപദമുള്ള ഭാസ്കരപ്രിയ സ്തോത്രം ജപിച്ചു. അതിനിടയിൽ ഒരു കള്ളൻ ലോപ്ത്രം (കെട്ട്/പൊതി) മോഷ്ടിച്ച് ആളുകളുടെ പിന്തുടർച്ചയിൽ ഓടുകയായിരുന്നു. മൗനവ്രതധാരിയായ മുനിയെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ പൊതി മുനിയുടെ സമീപത്ത് ഇട്ടിട്ട് ഗുഹയിൽ ഒളിച്ചു. പിന്തുടർന്നവർ വന്ന് മുനിയുടെ മുമ്പിൽ പൊതി കണ്ടു കള്ളൻ പോയ വഴി ചോദിച്ചു. മാണ്ഡവ്യന് കള്ളന്റെ ഒളിത്താവളം അറിയാമായിരുന്നെങ്കിലും മൗനവ്രതം കാരണം ഒന്നും പറഞ്ഞുില്ല. അവർ ആലോചനയില്ലാതെ മുനിയെയേ മറഞ്ഞുകിടക്കുന്ന കള്ളനെന്ന് കരുതി വനപ്രദേശത്ത് ഉടൻ ശൂലാരോപണം ചെയ്തു. ഈ വിവരണം മുൻകർമവിപാകം മൂലം ഇപ്പോൾ നിർദോഷനായാലും കഠിനഫലം സംഭവിക്കാമെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുകയും, നൈതികവിധി, വ്രതശാസനം, കാരണകാര്യങ്ങളുടെ സങ്കീർണ്ണത എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ധർമ്മചിന്ത ഉണർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
Adhyaya 138
धर्मराजेश्वरोत्पत्तिवर्णनम् (Origin Account of Dharmarāja’s Manifestation as Vidura)
ഋഷിമാർ സൂതനോട് ചോദിക്കുന്നു—മാണ്ടവ്യ മുനിയുടെ ശാപം ശമിപ്പാൻ ധർമ്മരാജൻ ഏതു തപസ്സും ധ്യാനചര്യയും അനുഷ്ഠിച്ചു എന്ന്. സൂതൻ പറയുന്നു—ശാപവേദനയിൽ ധർമ്മരാജൻ ഒരു പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്തു; കപർദിൻ (ശിവൻ) നുവേണ്ടി മന്ദിര-പ്രാസാദസദൃശമായ ഒരു സ്ഥലം സ്ഥാപിച്ച് പുഷ്പം, ധൂപം, ഗന്ധലേപനം എന്നിവകൊണ്ട് ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു. പ്രസന്നനായ മഹാദേവൻ വരം നൽകാൻ തയ്യാറായി. ധർമ്മരാജൻ അപേക്ഷിച്ചു—സ്വധർമ്മം പാലിച്ചിട്ടും ശൂദ്രയോനിയിൽ ജനിക്കേണ്ട ശാപം ലഭിച്ചു; അതിലെ ദുഃഖവും ജ്ഞാതിനാശഭയവും ഉണ്ട്. ശിവൻ പറഞ്ഞു—ഋഷിവാക്യം മാറ്റാനാവില്ല; നീ ശൂദ്രയോനിയിൽ ജനിക്കും, പക്ഷേ സന്താനം ഉണ്ടാകില്ല. ബന്ധുക്കളുടെ ക്ഷയം കണ്ടാലും നീ ശോകത്തിൽ തളരുകയില്ല; അവർ നിന്റെ നിരോധനങ്ങൾ കേൾക്കാത്തതിനാൽ ശോകഭാരവും ലഘുവാകും. തുടർന്ന് ഉപദേശം—നൂറു വർഷം നീ ധർമ്മപരായണനായി ബന്ധുക്കളുടെ ഹിതത്തിനായി പല ഉപദേശങ്ങളും നൽകും, അവർ ശ്രദ്ധയില്ലാത്തവരും ദുഷ്ടാചാരികളുമായാലും. നൂറു വർഷം കഴിഞ്ഞാൽ ബ്രഹ്മദ്വാരത്തിലൂടെ ദേഹം വിട്ട് മോക്ഷം പ്രാപിക്കും. അവസാനം സൂതൻ പറയുന്നു—ഇതാണ് ധർമ്മരാജന്റെ വിദുരാവതാരം; വ്യാസൻ (പാരാശര്യൻ) ക്രമീകരിച്ചതുപോലെ ദാസിയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ച് മാണ്ടവ്യവാക്യം സത്യമായി. ഈ കഥ ശ്രവണം പാപനാശിനിയാകുന്നു.
Adhyaya 139
धर्मराजेश्वर-माहात्म्य (Dharmarājeśvara Māhātmya) — The Glory of Dharmarājeśvara and the Hāṭakeśvara-kṣetra Liṅga
സൂതൻ ധർമ്മരാജൻ (യമൻ) സംബന്ധിച്ച പ്രസിദ്ധമായ പാവനകഥ പറയുന്നു. കാശ്യപവംശത്തിലെ പണ്ഡിതനായ ബ്രാഹ്മണ ഉപാധ്യായന്റെ ചെറുപ്പമകൻ മരിച്ചതോടെ, ശോകക്രോധത്തിൽ അദ്ദേഹം യമലോകത്തിലെത്തി ഭീകരശാപം ചൊല്ലുന്നു—യമൻ ‘പുത്രഹീനൻ’ ആകട്ടെ, ലോകപൂജ കുറയട്ടെ, മംഗളകർമ്മങ്ങളിൽ യമനാമം ഉച്ചരിച്ചാൽ വിഘ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകട്ടെ. നിയതധർമ്മം നിർവഹിച്ചിട്ടും ബ്രഹ്മശാപഭയത്തിൽ യമൻ വ്യാകുലനായി ബ്രഹ്മാവിനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രനും മരണത്തിന് നിശ്ചിതകാലമുണ്ടെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി, യമന്റെ പ്രവർത്തനം നിലനിൽക്കാൻ പരിഹാരം തേടുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് ശാപം റദ്ദാക്കാൻ കഴിയാതെ ഒരു ദൈവ-വ്യവസ്ഥ സ്ഥാപിക്കുന്നു—വ്യാധികൾ (രോഗങ്ങൾ) പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു നിശ്ചിതസമയത്ത് മരണകർമ്മം നിർവഹിക്കട്ടെ; അങ്ങനെ ജനദോഷാരോപണം യമനിൽ പതിക്കില്ല. യമൻ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിൽ ‘ഉത്തമ ലിംഗം’ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു; അത് സർവപാതകനാശനം. പ്രഭാതത്തിൽ ഭക്തിയോടെ ദർശിക്കുന്നവരെ യമദൂതർ ഒഴിവാക്കണം എന്ന സംരക്ഷണനിയമവും സ്ഥാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന് യമൻ ബ്രാഹ്മണന്റെ മകനെ ബ്രാഹ്മണവേഷത്തിൽ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് സമാധാനം വരുത്തുന്നു. ബ്രാഹ്മണൻ ശാപം ശമിപ്പിക്കുന്നു—യമന് ഒരു ദിവ്യജന്മപുത്രനും ഒരു മനുഷ്യജന്മപുത്രനും ഉണ്ടാകും; മനുഷ്യജന്മപുത്രൻ മഹാരാജയാഗങ്ങളാൽ യമനെ ‘താരകൻ’ ആക്കും. പൂജ തുടരും, പക്ഷേ മുൻ വൈദികപ്രയോഗത്തിന് പകരം മനുഷ്യോത്ഭവ മന്ത്രങ്ങളാൽ. ഫലശ്രുതി: നിർദ്ദിഷ്ട മന്ത്രത്തോടെ യമപ്രതിമാപൂജ, പ്രത്യേകിച്ച് പഞ്ചമിയിൽ ചെയ്താൽ ഒരു വർഷം പുത്രശോകത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷ; പഞ്ചമീജപം അപമൃത്യുവും പുത്രശോകവും നശിപ്പിക്കുന്നു.
Adhyaya 140
धर्मराजपुत्राख्यानवर्णनम् | Account of Dharmarāja’s Son (Yudhiṣṭhira) and Pilgrimage-Linked Merit
ഈ അധ്യായം ചോദ്യം–ഉത്തരം എന്ന രീതിയിൽ പുരോഗമിക്കുന്നു. ധർമ്മരാജൻ (യമൻ) ബന്ധപ്പെട്ട മനുഷ്യാവതാരപുത്രൻ ആരെന്നു ഋഷികൾ ചോദിക്കുമ്പോൾ, സൂതൻ അവൻ പാണ്ഡുവിന്റെ വംശ/ക്ഷേത്രത്തിൽ ജനിച്ച യുധിഷ്ഠിരനാണെന്നും ക്ഷത്രിയരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ധർമ്മനിഷ്ഠനും ആണെന്നും പറയുന്നു. യുധിഷ്ഠിരന്റെ മാതൃകാപരമായ രാജധർമ്മം ഇവിടെ തെളിയിക്കുന്നു—പൂർണ്ണ ദക്ഷിണയോടെ രാജസൂയ യാഗം നടത്തി, അഞ്ചു അശ്വമേധ യാഗങ്ങളും വിധിപൂർവ്വം സമാപിപ്പിച്ചു; അതുവഴി യാഗസമ്പൂർണതയും ധർമ്മാധിഷ്ഠിത രാജത്വവും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഒരു മൂല്യനിർണ്ണയ വാക്യം വരുന്നു—പുത്രന്മാർ പലരെയെങ്കിലും ആഗ്രഹിച്ചാലും, പിതാവിന്റെ കൃതകൃത്യതയ്ക്ക് ഒരേയൊരു പുത്രൻ മതി; അവൻ ഗയയിൽ ചെന്നു പിതൃകർമ്മം ചെയ്യുകയോ, അശ്വമേധം നടത്തുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ നീലവൃഷഭം (നീല നിറമുള്ള കാള) മോചിപ്പിക്കുക/ഉത്സർഗം ചെയ്യുകയോ ചെയ്താൽ മതിയാകുന്നു. സൂതൻ ഇതിനെ ധർമ്മവർദ്ധികരമായ ഉപദേശമായി സമാപിപ്പിച്ച്, രാജധർമ്മാദർശവും തീർത്ഥപുണ്യനീതിയും ഒരുമിച്ചു ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.
Adhyaya 141
मिष्टान्नदेश्वरमाहात्म्य (Glory of Miṣṭānneśvara, the ‘Giver of Sweet Food’)
സൂതൻ പറയുന്നു: ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിൽ ‘മിഷ്ടാന്നദേശ്വര’ എന്ന ദേവത വസിക്കുന്നു; അവന്റെ ദർശനം മാത്രത്തിലൂടെ മിഷ്ടാന്നം (മധുരവും പോഷകവുമായ ആഹാരം) ലഭിക്കും എന്നു പ്രസിദ്ധം. ആനർത്തദേശത്തിലെ രാജാവ് വസുസേനൻ രത്നം, വാഹനം, വസ്ത്രം മുതലായ ദാനങ്ങളിൽ മഹാദാനിയായിരുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് സംക്രാന്തി, വ്യതീപാതം, ഗ്രഹണം തുടങ്ങിയ പുണ്യകാലങ്ങളിൽ; എന്നാൽ അന്നദാനവും ജലദാനവും സാധാരണമെന്നു കരുതി അവഗണിച്ചു. മരണാനന്തരം ദാനഫലത്തോടെ സ്വർഗം ലഭിച്ചിട്ടും അവിടെ കടുത്ത വിശപ്പും ദാഹവും അനുഭവിച്ച് സ്വർഗം തന്നെ നരകസമമെന്നു തോന്നി ഇന്ദ്രനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രൻ ധർമ്മഗണിതം വിശദീകരിക്കുന്നു—ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും സ്ഥിരതൃപ്തിക്ക് യുക്തമായ പാത്ര-കാലത്തോടെ നിരന്തര അന്ന-ജലദാനം അനിവാര്യമാണ്; മറ്റു ദാനങ്ങളുടെ അളവ് അതിന് പകരമാകില്ല. വസുസേനന്റെ ശമനം, മകൻ സത്യസേനൻ പിതാവിന്റെ പേരിൽ അന്നവും വെള്ളവും ദാനം ചെയ്യുന്നതിൽ ആശ്രിതമാണ്; എന്നാൽ ആദ്യം അവൻ അത് ചെയ്യുന്നില്ല. നാരദൻ എത്തി കാര്യം അറിഞ്ഞ് ഭൂമിയിലേക്ക് പോയി സത്യസേനനെ ഉപദേശിക്കുന്നു; സത്യസേനൻ ബ്രാഹ്മണർക്കു മിഷ്ടാന്നഭോജനം നൽകുകയും, പ്രത്യേകിച്ച് വേനലിൽ ജലവിതരണ സംവിധാനം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട് പന്ത്രണ്ടുവർഷത്തെ ഭീകര വരൾച്ചയും ക്ഷാമവും ഉണ്ടായി ദാനകർമ്മം തടസ്സപ്പെടുന്നു; സ്വപ്നത്തിൽ പിതാവ് തന്റെ പേരിൽ അന്ന-ജലാർപ്പണം അപേക്ഷിക്കുന്നു. സത്യസേനൻ ശിവപൂജ ചെയ്ത് ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിക്കുകയും വ്രത-നിയമങ്ങളോടെ തപസ്സു ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു; ശിവൻ പ്രസന്നനായി സമൃദ്ധമഴയും അന്നോത്പാദനവും വരമായി നൽകി—ആ ലിംഗത്തെ പ്രഭാതത്തിൽ ദർശിക്കുന്നവർക്ക് അമൃതസമമായ മിഷ്ടാന്നം ലഭിക്കും, നിഷ്കാമഭക്തൻ ശൂലിൻ (ശിവൻ) ധാമം പ്രാപിക്കും; കലിയുഗത്തിലും ഈ മഹിമ ഫലപ്രദമാണെന്ന് അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു।
Adhyaya 142
Heramba–Gaṇeśa Prādurbhāva and the Triple Gaṇapati: Svargada, Mokṣada, and Martyadā
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷിമാർ സൂതനോടു പ്രാദേശികമായി പ്രസിദ്ധമായ “ത്രിവിധ ഗണപതി”യെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നു—അവന്റെ ഫലം ക്രമമായി സ്വർഗ്ഗപ്രദാനം, മോക്ഷസാധനയ്ക്ക് അനുഗ്രഹം, കൂടാതെ മർത്ത്യജീവിതത്തെ ദുഷ്ഫലങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കൽ എന്നിങ്ങനെ പറയുന്നു. തുടക്കത്തിൽ ഗണേശനെ വിഘ്നഹർത്താവായും വിദ്യ, യശസ് മുതലായ പുരുഷാർത്ഥദായകനായും വർണ്ണിക്കുന്നു. തുടർന്ന് മനുഷ്യാഭിലാഷങ്ങളുടെ തരം—ഉത്തമം (മോക്ഷാർത്ഥി), മധ്യമം (സ്വർഗ്ഗവും സൂക്ഷ്മഭോഗങ്ങളും ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ), അധമം (വിഷയാസക്തർ)—എന്ന് പറഞ്ഞ് “മർത്ത്യദാ” ഗണപതി എന്തിന് തേടപ്പെടുന്നു എന്ന ചോദ്യം ഉയരുന്നു. സൂതൻ ദേവസങ്കടകഥ പറയുന്നു: തപസ്സിൽ സിദ്ധരായ മനുഷ്യർ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് അധികമായി പ്രവേശിച്ചതോടെ ദേവന്മാർ സമ്മർദ്ദത്തിലാകുന്നു; ഇന്ദ്രൻ ശിവനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു. പാർവതി ഗജമുഖൻ, ചതുര്ഭുജൻ, വിശിഷ്ട ലക്ഷണങ്ങളുള്ള ഗണേശരൂപം സൃഷ്ടിച്ച്, സ്വർഗ്ഗ/മോക്ഷലക്ഷ്യത്തോടെ കർമകാണ്ഡങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നവർക്ക് വിഘ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ദൗത്യം ഏല്പിക്കുന്നു—ഇവിടെ വിഘ്നം ലോകനിയന്ത്രണത്തിന്റെ ധർമ്മപ്രവർത്തിയായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. അനേകം ഗണങ്ങൾ അവന്റെ അധീനത്തിലാക്കപ്പെടുന്നു; ദേവന്മാർ ആയുധം, അക്ഷയപാത്രം, വാഹനം, കൂടാതെ ജ്ഞാനം, ബുദ്ധി, ശ്രീ, തേജസ്, പ്രഭ മുതലായ വരങ്ങൾ നൽകുന്നു. അവസാനം ക്ഷേത്രത്തിലെ മൂന്ന് പ്രതിഷ്ഠകൾ പറയുന്നു—ഈശാനബന്ധമുള്ള മോക്ഷദ ഗണപതി (ബ്രഹ്മവിദ്യാ സാധകർക്ക്), സ്വർഗ്ഗദ്വാരപ്രദ ഹേരംബ (സ്വർഗ്ഗകാമികൾക്ക്), മർത്ത്യദാ ഗണപതി (സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ചവർ നീചയോനികളിലേക്ക് വീഴാതിരിക്കാൻ). ഫലശ്രുതിയിൽ ശുക്ല മാഘ ചതുര്ഥിയിലെ പൂജ ഒരു വർഷം വിഘ്നനിവാരണം നൽകും; ഈ കഥ ശ്രവണമാത്രം പോലും തടസ്സങ്ങൾ നശിപ്പിക്കും എന്ന് പറയുന്നു.
Adhyaya 143
जाबालिक्षोभण-नाम अध्यायः (Chapter on the Disturbance of Jābāli) / Jābāli’s Temptation and the Local Merit of Cītreśvara
സൂതൻ പറയുന്നു—ചിത്രപീഠത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ശ്രീ ചിത്രേശ്വരൻ ‘ചിത്രസൗഖ്യം’ എന്ന പ്രത്യേക ക്ഷേമം നൽകുന്ന ദേവനാണ്. അദ്ദേഹത്തെ ദർശിച്ച് പൂജിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ അനധികൃത കാമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഗുരുതര ദോഷങ്ങൾ ശമിക്കുമെന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് ചൈത്ര ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ അവിടെ ആരാധന അത്യന്തം ഫലപ്രദമാണെന്നുമാണ് അധ്യായത്തിന്റെ പ്രസ്താവം. അതേ പ്രദേശത്ത് മുൻശാപഫലമായി രാജാവ് ചിത്രാംഗദൻ, ഋഷി ജാബാലി, ആ സംഭവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു കന്യക എന്നിവരും ജനങ്ങളുടെ കണ്ണിൽപ്പെടുന്ന വിചിത്രവും ശ്രദ്ധേയവുമായ രൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നും പറയുന്നു. ഋഷികൾ ഇതിന്റെ പശ്ചാത്തലം ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ കഥ പറയുന്നു—ബ്രഹ്മചാരിയായ തപസ്വി ജാബാലി ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ കഠിനതപസ് ചെയ്തപ്പോൾ ദേവന്മാർ ഭയപ്പെട്ടു. ഇന്ദ്രൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബ്രഹ്മചര്യം ഭംഗപ്പെടുത്താൻ രംഭയെ വസന്തയോടൊപ്പം അയച്ചു; അവരുടെ വരവോടെ ഋതുമാറ്റംപോലെ അന്തരീക്ഷം മാറി. രംഭ സ്നാനത്തിനായി ജലത്തിൽ ഇറങ്ങിയപ്പോൾ അവളെ കണ്ട ജാബാലിയുടെ ഉള്ളിൽ ക്ഷോഭം ഉയർന്നു, മന്ത്രധ്യാനം വിട്ടുപോയി. രംഭ മധുരവചനങ്ങളാൽ താൻ ലഭ്യമാണെന്ന് സൂചിപ്പിച്ച് പ്രലോഭിപ്പിച്ചതോടെ ജാബാലി ഒരു ദിവസം കാമധർമ്മത്തിലേക്ക് വഴുതിപ്പോയി. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം സ്വസ്ഥത വീണ്ടെടുത്തു ശുദ്ധികർമ്മം ചെയ്ത് വീണ്ടും തപസ്സിൽ സ്ഥിരനായി; രംഭ ദേവലോകത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ഇങ്ങനെ തപസ്, പ്രലോഭനം, പ്രായശ്ചിത്തം എന്നിവ ചേർത്ത് തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്വവും ധാർമ്മിക ജാഗ്രതയും അധ്യായം ഉറപ്പിക്കുന്നു।
Adhyaya 144
Phalavatī–Citrāṅgada Narrative and the Establishment of Citreśvara-pīṭha (फलवती–चित्राङ्गदोपाख्यानम् / चित्रेश्वरपीठनिर्णयः)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ ഫലവതീ–ചിത്രാംഗദ ഉപാഖ്യാനവും ചിത്രേശ്വര-പീഠസ്ഥാപനത്തിന്റെ കാരണവും വിവരിക്കുന്നു. ജാബാലി ഋഷിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സംഭവങ്ങൾക്കുശേഷം അപ്സരസ്സ് രംഭ ഒരു കന്യയെ പ്രസവിക്കുന്നു; ആ കുട്ടിയെ ഋഷിക്ക് ഏൽപ്പിച്ച് ‘ഫലവതീ’ എന്നു നാമകരണം ചെയ്യുന്നു. ആശ്രമത്തിൽ വളർന്ന അവളെ ഗന്ധർവ്വൻ ചിത്രാംഗദ കണ്ടു രഹസ്യസംഗമം നടത്തുന്നു; ഇതിൽ ജാബാലി ക്രോധിച്ച് കന്യയോട് കഠിനമായി പെരുമാറുകയും ചിത്രാംഗദനെ ശപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു—അവൻ ദുഷ്കരരോഗബാധിതനായി ചലനവും പറക്കാനുള്ള ശക്തിയും നഷ്ടപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് കഥ ശൈവ-യോഗിനീ പശ്ചാത്തലത്തിലേക്ക് മാറുന്നു. ചൈത്ര ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ ശിവൻ ഗണങ്ങളോടും ഉഗ്രയോഗിനികളോടും കൂടി ചിത്രേശ്വര-പീഠത്തിൽ എത്തുന്നു; യോഗിനികൾ ബലി/ഉപഹാരങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ചിത്രാംഗദനും ഫലവതിയും പരമശരണാഗതിയുടെ അടയാളമായി സ്വന്തം ‘മാംസം’ അർപ്പിക്കാൻ തയ്യാറാകുന്നു. ശിവൻ കാര്യം ചോദിച്ച് പരിഹാരമാർഗം അരുളുന്നു—അവിടെ ശിവലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ഒരു വർഷം വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചാൽ രോഗം ക്രമേണ ശമിക്കുകയും ചിത്രാംഗദന്റെ ദിവ്യസ്ഥാനം മടങ്ങിവരികയും ചെയ്യും. ഫലവതീ ആ പീഠവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട യോഗിനിയായി സ്ഥാപിതയാകുന്നു; നഗ്ന-രൂപ പ്രതിമാഭാവത്തിൽ അവൾ പൂജ്യയായി, ഭക്തർക്കു ഇഷ്ടഫലങ്ങൾ നൽകുന്നു. തുടർന്ന് സ്ത്രീകളുടെ നൈതികമൂല്യത്തെക്കുറിച്ച് ജാബാലിയും ഫലവതിയും തമ്മിൽ ധാർമ്മിക വാദം നടക്കുകയും അവസാനം സമാധാനം ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഫലവതീ–ജാബാലി–ചിത്രാംഗദേശ്വരൻ എന്ന ത്രയാരാധന നിത്യസിദ്ധിദായിനിയെന്നും, ഈ കഥാശ്രവണം/പാരായണം ഇഹ-പരലോകങ്ങളിൽ സർവകാമപ്രദമെന്നും ഫലശ്രുതി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 145
अमराख्यलिङ्गप्रादुर्भावः (The Manifestation of the Amara Liṅga and the Māgha Caturdaśī Vigil)
മുന് സംഭവത്തില് ഒരു യുവതി പ്രഹരിക്കപ്പെട്ടിട്ടും എന്തുകൊണ്ട് മരിച്ചില്ലെന്ന് ഋഷികള് സൂതനോട് ചോദിച്ചു. സൂതന് പറഞ്ഞു: അമരേശ്വര ക്ഷേത്ര-തീര്ഥത്തില്, പ്രത്യേകിച്ച് മാഘമാസത്തിലെ കൃഷ്ണ-ചതുര്ദശിയില്, മരണത്തിന്റെ അധികാരം ക്ഷേത്രപരിധിയില് പിന്മാറുന്നു; അകാലമരണഭയം അവിടെ ശമിക്കുന്നു. ദൈത്യരോടുള്ള വൈരത്തില് ദേവന്മാര് പരാജിതരായ ശേഷം, പ്രജാപതിയുടെ പുത്രിയും കശ്യപന്റെ ഭാര്യയുമായ അദിതി (ദിതിയുടെ സഹോദരി) ദീര്ഘ തപസ്സ് ചെയ്തു. തപസ്സിന്റെ ഫലമായി ഭൂമിയില്നിന്ന് ശിവലിംഗം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അപ്പോള് ആകാശവാണി വരങ്ങള് നല്കി—യുദ്ധത്തില് ലിംഗം സ്പര്ശിക്കുന്നവര് ഒരു വര്ഷം അജേയരാകും; മാഘ കൃഷ്ണ-ചതുര്ദശി രാത്രിയില് ജാഗരണം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യര് ഒരു വര്ഷം രോഗരഹിതരായി, അകാലമരണത്തില്നിന്ന് സംരക്ഷിതരാകും; മരണം തന്നെ തീര്ഥപ്രാകാരത്തില്നിന്ന് പിന്മാറും. അദിതി ലിംഗത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം ദേവന്മാരെ അറിയിച്ചു; അവർ ശക്തി വീണ്ടെടുത്തു ദൈത്യരെ ജയിച്ചു. ദൈത്യര് വ്രതം അനുകരിക്കാതിരിക്കാനായി ദേവന്മാര് അതേ തിഥിയില് ലിംഗസംരക്ഷണ ക്രമീകരണം ചെയ്തു. ദര്ശനം മാത്രത്തില് തന്നെ മരണനിവൃത്തി ലഭിക്കുന്നതിനാല് ലിംഗത്തിന് ‘അമര’ എന്ന നാമം ലഭിച്ചു. അവസാനം ലിംഗസന്നിധിയില് പാരായണഫലം, അദിതി നിര്മിച്ച സമീപ കുണ്ഡത്തില് സ്നാനം, കൂടാതെ സ്നാനം-ലിംഗദര്ശനം-ജാഗരണം—ഇവയാണ് മുഖ്യാനുഷ്ഠാനം എന്ന് വീണ്ടും പറയുന്നു.
Adhyaya 146
अमरेश्वरकुण्डमाहात्म्यवर्णन — Description of the Glory of Amareśvara Kuṇḍa
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷിമാർ സൂതനോട് ചോദിക്കുന്നു—ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, രുദ്രർ, അശ്വിനികൾ എന്നീ ദേവഗണങ്ങളുടെ നാമങ്ങൾ കൃത്യമായി എണ്ണിപ്പറയുകയും, ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ആരാധനാദിനക്രമവും നിർണ്ണയിക്കുകയുമെന്നു. സൂതൻ മറുപടിയായി—വൃഷധ്വജ, ശർവ, ത്ര്യമ്പക മുതലായ രുദ്രഗണം; ധ്രുവ, സോമ, അനില, അനല, പ്രഭാസ മുതലായ എട്ട് വസുക്കൾ; വരുണ, സൂര്യ, ഇന്ദ്ര, ആര്യമൻ, ധാതാ, ഭഗ, മിത്ര മുതലായ പന്ത്രണ്ട് ആദിത്യർ; കൂടാതെ ദിവ്യവൈദ്യരായ നാസത്യയും ദസ്രയും എന്ന അശ്വിനദ്വയം എന്നും പറയുന്നു. ഈ മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവാധിപതികൾ ധർമ്മസംരക്ഷണത്തിനായി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യസന്നിധരാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. രുദ്രപൂജ അഷ്ടമിയും ചതുര്ദശിയും; വസുപൂജ ദശമിയും (പ്രത്യേകിച്ച് അഷ്ടമിയും); ആദിത്യപൂജ ഷഷ്ഠിയും സപ്തമിയും; രോഗശമനാർത്ഥം അശ്വിനിപൂജ ദ്വാദശിയും എന്നിങ്ങനെ നിശ്ചയിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ നിയമബദ്ധമായ ഭക്തിയാൽ അപമൃത്യുനിവാരണം, സ്വർഗ്ഗമോ ഉന്നതഗതിയോ പ്രാപ്തി, ആരോഗ്യലാഭം എന്നിവ ഫലമായി വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.
Adhyaya 147
Vatikēśvara-Māhātmya and the Discourse on Śuka’s Renunciation (वटिकेश्वरमाहात्म्य–शुकवैराग्यसंवादः)
അധ്യായം 147-ൽ സൂതൻ ‘വടികേശ്വരൻ’ എന്ന പ്രാദേശിക ശിവപ്രകടത്തെ പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു—അവൻ പുത്രപ്രദനും പാപനാശകനുമാണ്. ‘വടികാ’ എന്നതിന്റെ ബന്ധവും, വ്യാസന്റെ വംശത്തിൽ കപിഞ്ചലൻ/ശുകൻ എന്ന പുത്രൻ എങ്ങനെ ലഭിച്ചു എന്നതും ഋഷികൾ ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ പറയുന്നു: ശാന്തനും സർവജ്ഞനുമായ വ്യാസൻ ധർമ്മാർത്ഥം വിവാഹത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു; ജാബാലിയുടെ പുത്രി വടികാ (വടികാ) അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യയായി. അവളുടെ ഗർഭത്തിൽ ശിശു പന്ത്രണ്ടു വർഷം നിലകൊണ്ട്, ഗർഭസ്ഥനായി തന്നേ വേദ-വേദാംഗങ്ങൾ, സ്മൃതികൾ, പുരാണങ്ങൾ, മോക്ഷശാസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവ അഭ്യസിച്ചു; എന്നാൽ മാതാവിന് വലിയ വേദനയും കഷ്ടവും ഉണ്ടായി. പിന്നീട് വ്യാസനും ഗർഭസ്ഥ ശിശുവും തമ്മിൽ സംവാദം നടക്കുന്നു. ശിശു മുൻജന്മസ്മൃതി, മായയോടുള്ള വൈരാഗ്യം, നേരിട്ട് മോക്ഷമാർഗം സ്വീകരിക്കാനുള്ള നിശ്ചയം എന്നിവ വെളിപ്പെടുത്തി, വാസുദേവനെ ‘പ്രതിഭൂ’ (ജാമ്യം/സാക്ഷി) ആക്കണമെന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു. വ്യാസൻ ശ്രീകൃഷ്ണനെ പ്രാർത്ഥിക്കുമ്പോൾ വാസുദേവൻ പ്രതിഭൂത്വം സ്വീകരിച്ച് ജനനത്തിന് ആജ്ഞ നൽകുന്നു. പുത്രൻ പ്രായം യുവാവിനോട് ചേർന്ന രൂപത്തിൽ ജനിച്ച് ഉടൻ വനപ്രവ്രജ്യയിലേക്കു ചായുന്നു. തുടർന്ന് സംസ്കാരങ്ങളും ആശ്രമക്രമവും എതിരായി തൽക്ഷണ സന്ന്യാസം എന്ന വിഷയത്തിൽ വ്യാസ-ശുക സംവാദം ദീർഘമായി നീളുന്നു—ആസക്തിയുടെ ദോഷം, സാമൂഹ്യധർമ്മം, ലോകസുഖത്തിന്റെ അനിശ്ചിതത്വം എന്നിവ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നു. അവസാനം ശുകൻ വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെടുന്നു; വ്യാസനും മാതാവും ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങുന്നു—വംശധർമ്മവും മോക്ഷവൈരാഗ്യവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം തെളിയുന്നു।
Adhyaya 148
Vāpī-Snāna and Liṅga-Pūjā Phala: Pingalā’s Tapas and Mahādeva’s Boons
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ ഒരു ക്രമബദ്ധമായ തീർത്ഥകഥ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. പുത്രലാഭമില്ലാത്ത ദുഃഖത്തിൽ പീഡിതയായ പിംഗള ഒരു ഋഷിയുടെ (സന്ദർഭത്തിൽ വ്യാസന്റെ പരാമർശം) അനുമതി നേടി മഹേശ്വരനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ തപസ്സിനായി നിർദ്ദിഷ്ട ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. അവിടെ ശങ്കരനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ശുദ്ധജലത്തോടെ നിറഞ്ഞ വിശാലമായ വാപി നിർമ്മിച്ച് അതിനെ പാപനാശിനിയായ സ്നാനതീർത്ഥമായി സ്ഥാപിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ത്രിപുരാന്തക മഹാദേവൻ പ്രത്യക്ഷനായി അവളുടെ തപസ്സിൽ സന്തുഷ്ടനായി വംശവർധകവും സദ്ഗുണസമ്പന്നവുമായ പുത്രനെ വരമായി നൽകുന്നു. തുടർന്ന് ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ ഫലം സർവ്വർക്കും പൊതുവായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു—പ്രത്യേകിച്ച് ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ നിർദ്ദിഷ്ട തിഥികളിൽ സ്ത്രീകൾ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് പ്രതിഷ്ഠിത ലിംഗത്തെ പൂജിച്ചാൽ ഉത്തമ പുത്രന്മാർ ലഭിക്കും; ദുരഭാഗ്യബാധിതർ സ്നാന-പൂജയിലൂടെ ഒരു വർഷത്തിനകം സൗഭാഗ്യം നേടും. പുരുഷന്മാർക്ക് സ്നാന-പൂജ ഇഷ്ടസിദ്ധി നൽകും; നിഷ്കാമർക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കും. അവസാനം മഹാദേവൻ അന്തർധാനം ചെയ്യുന്നു, വാഗ്ദത്തമായ കപിഞ്ചലൻ എന്ന പുത്രൻ ജനിക്കുന്നു; കൂടാതെ കേളീവരീ ദേവിയുടെ മുൻപ്രതിഷ്ഠയെ സർവ്വതോവിജയദായിനിയായി സംക്ഷിപ്തമായി സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
Adhyaya 149
Keliśvarī Devī-prādurbhāva and Andhaka-upākhyāna (केलीश्वरी देवीप्रादुर्भावः तथा अन्धकोपाख्यानम्)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷികളുടെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് സൂതൻ മറുപടി പറയുന്നു—ദേവി ഒരേയൊരു ആദിശക്തിയാണ്; ലോകഹിതത്തിനും ഉപദ്രവകരമായ ശക്തികളുടെ നിഗ്രഹത്തിനുമായി അവൾ പല രൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. മഹിഷാസുരവധത്തിനായി കാത്യായനി, ശുംഭ-നിശുംഭവധത്തിനായി ചാമുണ്ഡാ, പിന്നീടൊരു ഭീഷണിചക്രത്തിൽ ശ്രീമാതാ—ഇങ്ങനെ പ്രസിദ്ധമായ അവതാരങ്ങളെ പറഞ്ഞ ശേഷം ‘കേലീശ്വരി’ രൂപം അവതരിപ്പിക്കുന്നു. അന്ധകൻ ദേവന്മാരെ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടരാക്കിയപ്പോൾ ശിവൻ അഥർവണ ശൈലിയിലെ മന്ത്രങ്ങളാൽ പരാശക്തിയെ ആവാഹനം ചെയ്യുന്നു. സ്തുതിയിൽ എല്ലാ സ്ത്രീരൂപങ്ങളും അവളുടെ വിഭൂതികളാണെന്ന് സർവവ്യാപക വിശേഷണങ്ങളാൽ ദേവിയെ പുകഴ്ത്തുന്നു. അന്ധകനെ ശമിപ്പാൻ സഹായം വേണമെന്ന് ശിവൻ ദേവിയോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു. ‘കേലി-മയ’—ലീലാമയമായ ബഹുരൂപഭാവം ധരിച്ചു അഗ്നിസന്നിധിയിൽ ആവാഹിതയായതിനാൽ ത്രിലോകത്തും അവൾ ‘കേലീശ്വരി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായി—എന്ന നാമവ്യുത്പത്തിയും നൽകുന്നു. അഷ്ടമിയിലും ചതുര്ദശിയിലും കേലീശ്വരീപൂജ ചെയ്താൽ ഇഷ്ടഫലം ലഭിക്കും; യുദ്ധകാലത്ത് രാജദൂതൻ അവളുടെ സ്തവം പാരായണം ചെയ്താൽ അല്പസേനയോടെയും വിജയം ലഭിക്കും—എന്ന ഫലശ്രുതി പറയുന്നു. തുടർന്ന് അന്ധകന്റെ വംശകഥയും സ്വഭാവവികാസവും—ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ വംശബന്ധം, ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സിലൂടെ പ്രസന്നപ്പെടുത്തി വരം ചോദിക്കൽ, പൂർണ്ണ അമരത്വം നിഷേധിക്കപ്പെടൽ, പിന്നെ പ്രതികാരത്തോടെ ദേവന്മാരോട് യുദ്ധം. ദിവ്യാസ്ത്രവിനിമയം, ശിവാഗമനം, മാതൃ-യോഗിനീ ശക്തികളുടെ പ്രത്യക്ഷം, ‘പുരുഷവ്രതം’ എന്ന് പറഞ്ഞ് സ്ത്രീകളെ പ്രഹരിക്കാതിരിക്കുന്ന അന്ധകന്റെ നിലപാട്, ഒടുവിൽ തമോസ്ത്രപ്രയോഗം—ഇവയിലൂടെ യുദ്ധം ധാർമ്മിക-നൈതിക ഭാവത്തോടെയും ചിത്രിതമാകുന്നു.
Adhyaya 150
Kelīśvarī Devī: Amṛtavatī Vidyā, Devotional Authority, and Phalaśruti
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ ക്രമബദ്ധമായ തത്ത്വകഥ പറയുന്നു. ദൈത്യപുരോഹിതനായ ശുക്രൻ ഹാടകേശ്വരബന്ധമുള്ള സിദ്ധിപ്രദ ക്ഷേത്രത്തിൽ ചെന്നു അഥർവണീയ രൗദ്രമന്ത്രങ്ങളാൽ ഹോമം നടത്തി ത്രികോണമണ്ഡല കുണ്ഡം നിർമ്മിക്കുന്നു. ആ കർമ്മത്തിൽ പ്രസന്നയായ കേളീശ്വരി ദേവി പ്രത്യക്ഷമായി ആത്മവിനാശകരമായ ബലികൾ നിരോധിച്ച്, കല്യാണകരമായ വരദാനത്തിലേക്ക് സംഭാഷണം തിരിക്കുന്നു. ശുക്രൻ യുദ്ധത്തിൽ നശിച്ച ദൈത്യരെ പുനർജീവിപ്പിക്കണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു; പുതുതായി ഭക്ഷിക്കപ്പെട്ടവരെയും ‘യോഗിനീമുഖത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നവരെയും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവരെയും ഉയർത്താമെന്ന് ദേവി സമ്മതിക്കുന്നു. അവൾ ‘അമൃതവതീ വിദ്യ’ എന്ന ജ്ഞാനശക്തി നൽകുന്നു; അതിലൂടെ മരിച്ചവർ വീണ്ടും ജീവിക്കുന്നു. ശുക്രൻ ഇത് അന്ധകനോട് അറിയിച്ചു, പ്രത്യേകിച്ച് അഷ്ടമിയും ചതുര്ദശിയും ദിനങ്ങളിൽ നിരന്തര ഭക്തി-ആരാധന വേണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു; ലോകവ്യാപിനിയായ പരാശക്തി ബലത്താൽ അല്ല, ഭക്തിയാൽ മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ എന്ന സിദ്ധാന്തവും പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അന്ധകൻ മുൻക്രോധത്തിന് പശ്ചാത്താപം പ്രകടിപ്പിച്ച്, ഈ രൂപം ധ്യാനിക്കുകയും പ്രതിമ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഭക്തർക്ക് ഹൃദയാഭിലഷിത സിദ്ധി ലഭിക്കണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു. ദേവി സ്ഥാപകനു മോക്ഷം, അഷ്ടമി/ചതുര്ദശി പൂജകർക്കു സ്വർഗം, ദർശനം അല്ലെങ്കിൽ ധ്യാനം മാത്രം ചെയ്യുന്നവർക്ക് രാജഭോഗങ്ങൾ എന്നിവ വരമായി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ദേവി അന്തർധാനം ചെയ്ത ശേഷം ശുക്രൻ ഹതദൈത്യരെ ജീവിപ്പിക്കുകയും അന്ധകൻ വീണ്ടും ആധിപത്യം നേടുകയും ചെയ്യുന്നു; പിന്നീട് വ്യാസവംശജനൊരാൾ അവിടെ ദേവിയെ സ്ഥാപിച്ചതായി പരമ്പര പറയുന്നു. ഫലശ്രുതി—പഠനം/ശ്രവണം മഹാദുഃഖം നീക്കും; അഷ്ടമിയിൽ കേട്ടാൽ പതിതരാജാവും തടസ്സമില്ലാത്ത രാജ്യം വീണ്ടെടുക്കും; യുദ്ധകാല ശ്രവണം വിജയം നൽകും.
Adhyaya 151
Andhaka–Śaṅkara Saṃvāda: Śūlāgra-stuti, Gaṇatā-prāpti, and Hāṭakeśvara-Bhairava Upāsanā
ഈ അധ്യായത്തിൽ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി ധർമ്മതത്ത്വോപദേശം വരുന്നു. ആദ്യഭാഗത്തിൽ ശക്തിവർദ്ധന കൊണ്ട് അഹങ്കരിച്ച അന്ധകൻ കൈലാസത്തിലേക്ക് ദൂതനെ അയച്ച് ശിവനോട് ബലപ്രയോഗപരമായ ആവശ്യം ഉന്നയിക്കുന്നു. ശിവൻ വീരഭദ്രൻ, മഹാകാലൻ, നന്ദി മുതലായ പ്രധാന ഗണങ്ങളെ അയക്കുന്നു; അവർ ആദ്യം തോറ്റുപോകുമ്പോൾ ശങ്കരൻ സ്വയം യുദ്ധഭൂമിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. ആയുധയുദ്ധം ഫലിക്കാതെ അടുത്ത പോരാട്ടമാകുന്നു; അന്ധകൻ ക്ഷണികമായി ശിവനെ അമർത്തിയാലും, ശിവൻ ദിവ്യാസ്ത്രബലത്തോടെ അവനെ കീഴടക്കി ത്രിശൂലത്തിൽ കുത്തി ശൂലാഗ്രത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു. ശൂലാഗ്രത്തിൽ നിലകൊണ്ട അന്ധകൻ ദീർഘസ്തുതി ചെയ്ത് വൈരഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച് പശ്ചാത്താപഭക്തനാകുന്നു. ശിവൻ അവന് മരണം നൽകാതെ, ദൈത്യസ്വഭാവം ശുദ്ധീകരിച്ച് ഗണത്വം നൽകുന്നു. അന്ധകൻ ഒരു വരം ചോദിക്കുന്നു—ഭൈരവരൂപ ശിവനെ, ത്രിശൂലത്തിൽ കുത്തപ്പെട്ട അന്ധകപ്രതിമയോടുകൂടി അതേ രൂപത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് പൂജിക്കുന്ന മർത്ത്യന് മോക്ഷം ലഭിക്കണം; ശിവൻ സമ്മതിക്കുന്നു. രണ്ടാം ഭാഗത്തിൽ സുരഥരാജന്റെ ഉദാഹരണം. രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട സുരഥൻ വസിഷ്ഠനെ സമീപിക്കുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം സിദ്ധിദായകമായ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ഉപാസനയ്ക്ക് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. അവിടെ സുരഥൻ ഭൈരവരൂപ മഹാദേവനെ അന്ധക-ശൂലാഗ്ര ചിഹ്നത്തോടുകൂടി പ്രതിഷ്ഠിച്ച്, നരസിംഹമന്ത്രം ജപിച്ച് ചുവന്ന അർപ്പണങ്ങളോടെ ശുചിത്വ-നിയമങ്ങൾ പാലിച്ച് ആരാധിക്കുന്നു. ജപസംഖ്യ പൂർത്തിയായപ്പോൾ ഭൈരവൻ രാജ്യം തിരികെ നൽകുകയും, അതേ വിധി അനുസരിക്കുന്ന മറ്റു ഉപാസകർക്കും സിദ്ധി ലഭിക്കുമെന്ന് അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ഇങ്ങനെ കഥ, പ്രതിഷ്ഠ, മന്ത്രസാധന, ശുദ്ധാചാരം എന്നിവ ഒരു സ്ഥലകേന്ദ്രിത ഉപാസനാക്രമമായി ഏകീകരിക്കുന്നു.
Adhyaya 152
चक्रपाणिमाहात्म्यवर्णनम् | Cakrapāṇi Māhātmya (Glorification of Cakrapāṇi)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷികൾ സൂതനോടു ചോദിക്കുന്നു—കേവലം ദർശനം അല്ലെങ്കിൽ സ്പർശം കൊണ്ടുതന്നെ പൂർണ്ണവും ഇഷ്ടഫലപ്രദവുമായ തീർത്ഥങ്ങൾ ഏവ? സൂതൻ തീർത്ഥങ്ങളും ലിംഗങ്ങളും അനന്തമാണെന്ന് പറഞ്ഞ്, ആ പ്രദേശത്തിലെ പ്രത്യേകവിധികൾ വിവരിക്കുന്നു—ശംഖതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം, പ്രത്യേകിച്ച് ഏകാദശിയിൽ, സർവ്വപുണ്യദായകം; ഏകാദശ-രുദ്ര ദർശനം എല്ലാ മഹേശ്വര ദർശനത്തിനും തുല്യം; നിർദ്ദിഷ്ട തിഥിയിൽ വടാദിത്യ ദർശനം സൂര്യരൂപദർശനതുല്യം; ഗൗരി–ദുർഗാദേവി എന്നിവരുടെയും ഗണേശന്റെയും ദർശനം അവരുടെ ദേവഗണങ്ങളുടെ സമഗ്രദർശനഫലം നൽകുന്നതായും പറയുന്നു. പിന്നീട് ഋഷികൾ ചക്രപാണിയുടെ മഹാത്മ്യം എന്തുകൊണ്ട് വിശദീകരിച്ചില്ല, എപ്പോൾ ദർശിക്കണം എന്നു ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ പറയുന്നു—ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ അർജുനൻ ചക്രപാണിയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; സ്നാനം ചെയ്ത് ഭക്തിയോടെ ദർശിച്ചാൽ ബ്രഹ്മഹത്യാദി മഹാപാപങ്ങളും നശിക്കും. കൃഷ്ണ–അർജുനരെ നര–നാരായണരായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ധർമ്മസ്ഥാപനത്തിനായുള്ള ദൈവികലക്ഷ്യവും ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഒരു നൈതികനിയമവും ഉണ്ട്—മംഗളം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഭാര്യയോടൊപ്പം ഏകാന്തത്തിലുള്ള ഒരാളെ, പ്രത്യേകിച്ച് ബന്ധുവിനെ, നോക്കരുത്; ഇത് സംയമവും സാമൂഹ്യമര്യാദയും ആകുന്നു. തുടർന്ന് ബ്രാഹ്മണന്റെ മോഷ്ടിക്കപ്പെട്ട പശുക്കൾ തിരികെ പിടിച്ച് രക്ഷിച്ച അർജുനന്റെ പ്രവർത്തി, തീർത്ഥയാത്ര, വൈഷ്ണവമന്ദിര നിർമ്മാണ-പ്രതിഷ്ഠ, ചൈത്രത്തിൽ വിഷ്ണുവാസരത്തിൽ ഹരിയുടെ ശയന-ബോധനോത്സവങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കൽ എന്നിവ വര്ണിക്കുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതിയിൽ ഏകാദശീചക്രത്തിൽ നിരന്തരപൂജ ചെയ്യുന്നവർക്ക് വിഷ്ണുലോകപ്രാപ്തി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു.
Adhyaya 153
Apsaraḥ-kuṇḍa / Rūpatīrtha Utpatti-Māhātmya (Origin and Glory of the Apsaras Pond and Rūpatīrtha)
സൂതൻ രൂപതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമ പറയുന്നു—ഇവിടെ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്താൽ അരൂപതയും രൂപമായി മാറുമെന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഉത്ഭവകഥ: ബ്രഹ്മാവ് തിലോത്തമാ എന്ന അതിസുന്ദരിയായ അപ്സരസിനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ശിവപൂജയ്ക്കായി അവൾ കൈലാസത്തിലെത്തുമ്പോൾ, അവളുടെ പ്രദക്ഷിണാനുസരിച്ച് ശിവന്റെ ശ്രദ്ധ അവളിലേക്കാകർഷിക്കപ്പെടുകയും, അവൾ ചുറ്റുന്ന ദിശകളിൽ അധികമുഖങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. പാർവതിയുടെ മനസ്സിൽ ക്ഷോഭം ഉയരുന്നു; നാരദൻ സാമൂഹിക സൂചനകളോടെ കടുപ്പമായി വ്യാഖ്യാനിച്ച് ആ ക്ഷോഭം വർധിപ്പിക്കുന്നു. പാർവതി ശിവന്റെ കണ്ണുകൾ തടയുമ്പോൾ ലോകങ്ങളിൽ നാശകരമായ അസമത്വഭയം പടരുന്നു. സൃഷ്ടിരക്ഷയ്ക്കായി ശിവൻ മൂന്നാം കണ്ണ് പ്രകടിപ്പിച്ച് “ത്ര്യമ്പകൻ” എന്ന നാമം പ്രാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന് പാർവതി തിലോത്തമയെ വികൃതരൂപത്തിലാക്കുന്ന ശാപം നൽകുന്നു; തിലോത്തമ ശരണം തേടുമ്പോൾ പാർവതി താനേ സ്ഥാപിച്ച തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനവിധി നിർദേശിക്കുന്നു—പ്രധാനമായി മാഘ ശുക്ല തൃതീയ, പിന്നീടു ചൈത്ര ശുക്ല തൃതീയ മധ്യാഹ്നസ്നാനത്താൽ അവളുടെ സൗന്ദര്യം മടങ്ങിവരും. തിലോത്തമ ശുദ്ധജലമുള്ള വിശാല അപ്സരഃകുണ്ഡം നിർമ്മിക്കുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് സൗഭാഗ്യം, ആകർഷകത, ശ്രേഷ്ഠ സന്താനം; പുരുഷന്മാർക്ക് അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ രൂപവും ശ്രീസമ്പത്തും ലഭിക്കും എന്നു പറയുന്നു.
Adhyaya 154
Citreśvarīpīṭha–Hāṭakeśvarakṣetra Māhātmya (चित्रेश्वरीपीठक्षेत्रमाहात्म्यवर्णनम्)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിലെ വിധിപൂർവമായ പുണ്യഭൂഗോളവും തീർത്ഥമാഹാത്മ്യവും വിവരിക്കുന്നു. ഗൗരീകുണ്ഡത്തിന് സമീപമുള്ള നിർദ്ദിഷ്ട കുണ്ഡങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതും പാർവതീദർശനം നേടുന്നതും—ശുദ്ധിയും ജന്മമരണക്ലേശനിവൃത്തിയും നൽകുന്ന മാർഗങ്ങളായി പറയുന്നു. സ്ത്രീകളെ ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രത്യേക ഫലവാക്യങ്ങൾ ഉണ്ട്—നിശ്ചിത ദിവസങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ സൗഭാഗ്യം, ദാമ്പത്യക്ഷേമം, സന്താനലാഭം, വന്ധ്യത പോലുള്ള ദോഷങ്ങളുടെ ശമനവും ലഭിക്കും. ഋഷികൾ തീർത്ഥസിദ്ധിയുടെ തത്ത്വം ചോദിക്കുമ്പോൾ, സൂതൻ കൂടുതൽ ഗൂഢമായ സാധനാമാർഗം പറയുന്നു—ലിംഗസമൂഹത്തിനിടയിൽ ആരാധന, പ്രത്യേകിച്ച് ചതുര്ദശി വ്രതം, കൂടാതെ സാധകന്റെ ധൈര്യം പരീക്ഷിക്കാൻ ഗണേശൻ ഭയാനക രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന സംഭവവും. ഇതിന് പകരമായി ബ്രാഹ്മണോചിത സാത്ത്വിക മാർഗവും കാണിക്കുന്നു—സ്നാനം, ശാസ്ത്രാനുസൃത ആചാരം, പ്രഭാതത്തിൽ തിലദാനം മുതലായ അർപ്പണങ്ങൾ, നിയന്ത്രിത ഉപവാസം/വൈരാഗ്യം—മോക്ഷാഭിമുഖമായി. അവസാനം ഫലശ്രുതി—ഈ കഥ ശ്രവണം/പഠനം, വ്യാസ/ഗുരുവിനെ ആദരിക്കൽ, ശ്രദ്ധയോടെ സ്വീകരിക്കൽ എന്നിവ മഹാപാവനതയും ഉന്നതിയും നൽകുന്നു.
Adhyaya 155
हाटकेश्वरक्षेत्रे वसवादिदेवपूजाविधानम् तथा पुष्पादित्य-माहात्म्ये मणिभद्रवृत्तान्त-प्रस्तावः (Hāṭakeśvara Kṣetra: Rites for Vasus–Ādityas–Rudras–Aśvins and the Puṣpāditya Māhātmya with the Maṇibhadra Narrative Prelude)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിലെ ദേവസമൂഹങ്ങളുടെ അധിവാസവും പൂജാതത്ത്വവും വിശദീകരിക്കുന്നു. അവിടെ വസിക്കുന്ന അഷ്ടവസുക്കൾ, ഏകാദശ രുദ്രന്മാർ, ദ്വാദശ ആദിത്യന്മാർ, അശ്വിനീദേവന്മാർ എന്നിവരെ എണ്ണിപ്പറഞ്ഞ ശേഷം, പഞ്ചാംഗകാലങ്ങളോട് ചേർത്ത് ആരാധനാവിധി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ശുദ്ധിയും തയ്യാറെടുപ്പും (സ്നാനം, ശുചിവസ്ത്രം), കർമ്മക്രമം (ആദ്യം ദ്വിജർക്കു തർപ്പണം, തുടർന്ന് പൂജ), മന്ത്രബന്ധിത നൈവേദ്യം, ധൂപം, ആരാര്ത്തി മുതലായ ഉപചാരങ്ങൾ എന്നിവ വ്യക്തമാക്കുന്നു. പ്രത്യേക അനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ മധുമാസ ശുക്ല അഷ്ടമിയിൽ വസുപൂജ, സപ്തമിയിൽ—പ്രത്യേകിച്ച് ഞായറാഴ്ച—പുഷ്പം, ഗന്ധം, ലേപനം എന്നിവയോടെ ആദിത്യപൂജ, ചൈത്ര ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ ശതരുദ്രീയ പാരായണത്തോടെ രുദ്രപൂജ, ആശ്വിന പൗർണ്ണമിയിൽ അശ്വിനീസൂക്തത്തോടെ അശ്വിനീദ്വയാരാധന എന്നിവ പറയുന്നു. തുടർന്ന് പുഷ്പാദിത്യ മഹാത്മ്യം ആരംഭിക്കുന്നു—യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ദേവൻ ദർശന-പൂജനങ്ങളാൽ ഇഷ്ടസിദ്ധി നൽകുകയും പാപനാശം വരുത്തുകയും, അന്തിമമായി മോക്ഷസാധ്യതയും സൂചിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നെ സമൃദ്ധ നഗരത്തിലെ മണിഭദ്രന്റെ കഥാപ്രസ്താവന—അപാരധനം, കഞ്ഞുഷത, ദേഹക്ഷയം, വിവാഹാഭിലാഷം—എന്നിവയും, ധനം സാമൂഹ്യബന്ധങ്ങളെയും പ്രവർത്തിപ്രവൃത്തിയെയും എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു എന്ന നൈതികോപദേശവും വരുന്നു.
Adhyaya 156
मणिभद्रकृतपुष्पब्राह्मणविडंबनवर्णनम् (Humiliation of the Brāhmaṇa Puṣpa by Maṇibhadra)
സൂതൻ വിവരിക്കുന്ന ഈ അധ്യായത്തിൽ, കാമവും സാമൂഹികാധികാരവും കൊണ്ട് പ്രേരിതനായ മണിഭദ്രൻ ജ്യോതിഷ–പഞ്ചാംഗവിരോധങ്ങളെ (മധുസൂദനൻ ‘നിദ്രാവസ്ഥ’യിലുള്ള കാലം, പ്രത്യേക നക്ഷത്ര-ദേവത) അവഗണിച്ച് ഒരു ക്ഷത്രിയകുടുംബത്തെ അശുഭവിവാഹത്തിലേക്ക് സമ്മർദ്ദപ്പെടുത്തുന്നു. ധനവാഗ്ദാനത്തിൽ മോഹിതനായ ക്ഷത്രിയൻ ദുഃഖിതയായ തന്റെ മകളെ വിവാഹത്തിൽ ഏൽപ്പിക്കുന്നു. മണിഭദ്രൻ അവളെ വീട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി ദാമ്പത്യധർമ്മം നിർബന്ധിപ്പിക്കുകയും കടുവാക്കുകളാൽ അപമാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; സേവകരെ പുറത്താക്കി വീട്ടിനെ ഒറ്റപ്പെടുത്തുകയും കർശനനിയമങ്ങളോടെ ഒരു നപുംസകനെ വാതിൽകാവലാളായി നിയമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പുറത്ത് മഹാസമ്പത്തോടെ ഇടപാടുകൾ നടത്തി പ്രഭാവം കാണിച്ചാലും, ഭാര്യയുടെ പിതൃകുടുംബത്തിന് സഹായം നൽകാതെ വീട്ടിനകത്തെ ജീവിതം നിയന്ത്രിതക്രമത്തിൽ നയിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനത്തിന് വിളിച്ചുവരുത്തി, അപമാനകരമായ നിബന്ധന ചുമത്തുന്നു—മുഖം താഴ്ത്തി മാത്രം ഭക്ഷിക്കണം; ഭാര്യയെ നോക്കരുത്; ലംഘിച്ചാൽ പരിഹാസവും ഹാനിയും. തീർത്ഥാടകനും വേദവിദ്യാർത്ഥിയുമായ പുഷ്പൻ ക്ഷീണിതനായി എത്തുമ്പോൾ, മണിഭദ്രൻ അന്നവും ബഹുമാനവും വാഗ്ദാനം ചെയ്ത് ക്ഷണിക്കുന്നു. ഭോജനത്തിനിടെ പുഷ്പൻ കൗതുകത്തോടെ മേലോട്ടു നോക്കി ഭാര്യയുടെ താമരപോലെയുള്ള പാദങ്ങളും മുഖവും കാണുന്നു; ക്രോധിതനായ മണിഭദ്രൻ കാവലാളോട് അവനെ അപമാനിക്കാൻ കല്പിക്കുന്നു. പുഷ്പനെ അടിച്ചു രക്തമൊഴുക്കി വലിച്ചിഴച്ച് പൊതുചത്വരത്തിൽ തള്ളിവിടുന്നു. നഗരവാസികൾ ഭീതിയോടെ കരുണ കാണിച്ച് വെള്ളവും വായുവും നൽകി അവനെ ബോധത്തിലാക്കുന്നു. പുഷ്പൻ പൊതുവിൽ തന്റെ നിർദോഷിത്വം പ്രഖ്യാപിച്ച് രാജകീയ ഇടപെടൽ ഇല്ലായ്മയെക്കുറിച്ച് വിലപിക്കുന്നു. മണിഭദ്രന്റെ മുൻ ദുരാചാരങ്ങളും രാജാശ്രയത്തിന്റെ പേരിൽ പടർന്ന ഭയവാതാവരണവും ജനങ്ങൾ ഓർക്കുകയും, ധർമ്മഹാനിയായ ഈ വിഡംബനയെ ദുഃഖത്തോടെ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
Adhyaya 157
सूर्यसकाशात्पुष्पब्राह्मणस्य वरलब्धिवर्णनम् (The Account of Puṣpa Brāhmaṇa Receiving Boons from Sūrya)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ പറയുന്നു—പുഷ്പൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ദുഃഖവും കോപവും കൊണ്ട്, തനിക്കു തോന്നിയ ദോഷത്തിന് പരിഹാരം കിട്ടാതെ ഭക്ഷണം കഴിക്കില്ലെന്ന് നിശ്ചയിച്ച്, ഉടൻ ഫലം തരുന്ന ദേവതയെയോ മന്ത്രത്തെയോ അന്വേഷിക്കുന്നു. നാട്ടുകാർ ചാമത്കാരപുരത്തിലെ സൂര്യക്ഷേത്രം കാണിച്ചുതരുന്നു; അത് യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതെന്ന് പ്രസിദ്ധം—ഞായറാഴ്ച, സപ്തമി തിഥിയിൽ കൈയിൽ ഫലം പിടിച്ച് 108 പ്രദക്ഷിണം ചെയ്താൽ ഇഷ്ടസിദ്ധി ലഭിക്കും; കാശ്മീരിലെ ശാരദാദേവി ഉപവാസത്തിലൂടെ സിദ്ധി നൽകുന്നവളാണെന്നും പറയുന്നു. പുഷ്പൻ അവിടെ ചെന്നു സ്നാനം ചെയ്ത് 108 പ്രദക്ഷിണം നടത്തി ദീർഘസ്തോത്രങ്ങളാൽ പൂജിക്കുന്നു. തുടർന്ന് കുശാണ്ഡികാദി വിധികളോടെ ഹോമം ആരംഭിച്ച്—മന്ത്രന്യാസം, സ്ഥാപനം, ആഹുതികൾ എന്നിവ ക്രമമായി നടത്തി—താമസിക ദുഷ്ഠാഗ്രഹത്തിൽ സിദ്ധിക്കായി സ്വന്തം മാംസം പോലും ആഹുതിയായി അർപ്പിക്കാൻ ഒരുങ്ങുന്നു. അപ്പോൾ സൂര്യൻ പ്രത്യക്ഷനായി അവനെ തടഞ്ഞ്, ശ്വേത-കൃഷ്ണ എന്നീ രണ്ട് ഗുളികകൾ നൽകുന്നു; അവ കൊണ്ട് കുറച്ചുകാലം വേഷമാറ്റി പിന്നെ സ്വന്തം സ്വരൂപത്തിലേക്ക് മടങ്ങാം. വൈദീശയിലെ മണിഭദ്രൻ എന്ന ധനികനെക്കുറിച്ചുള്ള ജ്ഞാനവും നൽകുന്നു. “108 പ്രദക്ഷിണയുടെ തൽക്ഷണഫലം എന്തുകൊണ്ട് ലഭിച്ചില്ല?” എന്ന ചോദ്യം കേട്ട് സൂര്യൻ പറയുന്നു—താമസിക ഭാവത്തോടെ ചെയ്ത കർമ്മം നിഷ്ഫലം; പുറംവിധിയുടെ ശുദ്ധി ദുഷിത ഉദ്ദേശത്തെ പൂരിപ്പിക്കില്ല. പുഷ്പന്റെ മുറിവുകൾ സുഖപ്പെടുത്തി സൂര്യൻ അന്തർധാനം ചെയ്യുന്നു; കർമ്മഫലത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ‘ഭാവം’ തന്നെയെന്ന ഉപദേശം ഇവിടെ തെളിയുന്നു.
Adhyaya 158
मणिभद्रोपाख्याने मणिभद्रनिधनवर्णनम् (Maṇibhadra-Upākhyāna: Account of Maṇibhadra’s Death)
സൂതൻ നാഗരഖണ്ഡത്തിലെ മണിഭദ്രോപാഖ്യാനം വിവരിക്കുന്നു. പുഷ്പൻ എന്ന ഒരാൾ അത്ഭുതകരമായ ഒരു ഗുടിക ലഭിച്ച് മണിഭദ്രനെപ്പോലെയുള്ള രൂപം ധരിക്കുന്നു; ആ വേഷധാരണയിലൂടെ നഗരത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പവും സാമൂഹിക കലഹവും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വരാനിരിക്കുന്ന വ്യാജ മണിഭദ്രനെ തടയാൻ ദ്വാരപാലകൻ ഷണ്ഡനോട് കല്പന നൽകപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ വാതിൽക്കൽ യഥാർത്ഥ മണിഭദ്രനാണ് അടിയേറ്റ് ജനങ്ങളിൽ വലിയ നിലവിളി ഉയരുന്നു. തുടർന്ന് പുഷ്പൻ വീണ്ടും മണിഭദ്രരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു തിരിച്ചറിയലിലെ ഭ്രമം കൂടുതൽ വർധിപ്പിക്കുന്നു. വിവാദം രാജസഭയിലേക്കു നീങ്ങുന്നു. രാജാവ് ചോദ്യംചെയ്ത് സത്യം പരിശോധിക്കുകയും, ഒടുവിൽ മനുഷ്യസാക്ഷിയായി മണിഭദ്രന്റെ ഭാര്യയെ വിളിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവൾ ഭർത്താവിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷണങ്ങൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ധർമ്മസമ്മതനായ ഭർത്താവിനെ വേർതിരിച്ച് വ്യാജനെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. രാജാവ് വഞ്ചകനെ ശിക്ഷിക്കാൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു; ശിക്ഷാസമയത്ത് കുറ്റക്കാരൻ കാമത്തിന്റെ അപകടങ്ങൾ, വഞ്ചനയുടെ സാമൂഹിക ഫലങ്ങൾ, കൃപണതയുടെ കടുത്ത ദോഷങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ദീർഘമായ നൈതികോപദേശം പറയുന്നു. ധനത്തിന് മൂന്നു ഗതികളാണെന്ന് അവൻ പറയുന്നു—ദാനം, ഭോഗം, അല്ലെങ്കിൽ നഷ്ടം; വെറും ശേഖരണം ഫലമില്ലാത്ത മൂന്നാമത്തെ ഗതിയിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്. അവസാനം ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ഈ സംഭവം പുണ്യഭൂമിശാസ്ത്രത്തിൽ നിക്ഷിപ്തമായ നൈതിക ദൃഷ്ടാന്തമായി സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു.
Adhyaya 159
पुष्पविभवप्राप्तिवर्णनम् (Account of Puṣpa’s Attainment and Distribution of Prosperity)
സൂതൻ വിവരിക്കുന്നു—ക്ഷേത്രത്തിലെ ദേവാലയപരിസരത്തിൽ മണിഭദ്രന്റെ വസതിയിലേക്കു പുഷ്പൻ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ആനന്ദത്തോടെ എത്തുന്നു; ശംഖ്-ഭേരി, മൃദംഗാദി മംഗളനാദങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നു. ഭാസ്കരന്റെ കൃപയാൽ സമൃദ്ധി ലഭിച്ചതായി കഥാഭാവം വ്യക്തമാക്കുന്നു. പുഷ്പൻ കുലബന്ധുക്കളെ കൂട്ടിവിളിച്ച് ലക്ഷ്മിയുടെ ചഞ്ചലതയെ ഓർത്ത്, മുൻകാലത്തെ ദീർഘദുഃഖാവസ്ഥയെ മനസ്സിൽ നിരൂപിക്കുന്നു. ധനം അനിത്യമെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ് സത്യവ്രതസങ്കൽപത്തോടെ വിശാല ദാനത്തിന് തീരുമാനിക്കുന്നു. ബന്ധുക്കൾക്ക് അവരുടെ നിലമാനത്തിന് അനുസരിച്ച് വസ്ത്രാഭരണങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നു; വേദജ്ഞ ബ്രാഹ്മണർക്കു ശ്രദ്ധയോടെ ധനവും വസ്ത്രവും ദാനം ചെയ്യുന്നു; നട-ഗായകരാദി കലാകാരർക്കു അന്നവും വസ്ത്രവും നൽകുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് ദരിദ്രരും അന്ധരുമായവരെ പോഷിപ്പിച്ച് തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു. അവസാനം ഭാര്യയോടൊപ്പം ഭോജനം ചെയ്ത് കൂടിയ ജനങ്ങളെ വിടവാങ്ങിക്കുന്നു; ലഭിച്ച സമ്പത്തോടെ ക്രമബദ്ധവും ഉദ്ദേശ്യപൂർണ്ണവുമായ ജീവിതം നയിക്കുന്നു. ഈ അധ്യായം ദാനധർമ്മവും സമൂഹപരിചരണവും വഴി സമൃദ്ധി ധർമ്മസമ്മതമാകുന്നതിനെ മാതൃകയായി കാണിക്കുന്നു.
Adhyaya 160
हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पस्य पापक्षालनार्थं हाटकेश्वरक्षेत्रगमन-पुरश्चरणार्थ-ब्राह्मणामन्त्रणवर्णनम् (Puṣpa’s Journey to Hāṭakeśvara for Sin-Removal and the Invitation of Brāhmaṇas for Puraścaraṇa)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ തീർത്ഥമാഹാത്മ്യത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ നൈതിക മുന്നറിയിപ്പുള്ള ഒരു കഥ പറയുന്നു. ചമത്കാരപുരത്തിൽ സൂര്യാരാധനയുടെ പ്രസംഗത്തിൽ ബ്രാഹ്മണൻ പുഷ്പൻ ആകർഷകമായ രൂപം കൈവരിച്ചു. അപ്പോൾ മാഹി എന്ന സ്ത്രീ അവന്റെ രൂപമാറ്റത്തിന്റെ കാരണം—മായയോ, മന്ത്രസിദ്ധിയോ, ദേവകൃപയോ—എന്ന് ചോദിക്കുന്നു. പുഷ്പൻ സത്യം സമ്മതിച്ച്, മണിഭദ്രനെ വഞ്ചിച്ചതും, അവന്റെ ഭാര്യയെ അന്യായമായി കൈക്കലാക്കിയതും, ആ അസത്യത്തിന്റെ മേൽ പടുത്തുയർത്തിയ ഗൃഹസ്ഥജീവിതവും സന്താനപരമ്പരയും വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. കാലക്രമത്തിൽ ഭോഗാനന്തരമായി വാർദ്ധക്യത്തിൽ അവനിൽ കടുത്ത പശ്ചാത്താപം ഉണരുന്നു. തന്റെ മഹാപാപം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പാപക്ഷാലനത്തിനായി ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകാനും പ്രായശ്ചിത്തരൂപ പുരശ്ചരണം നടത്താനും അവൻ തീരുമാനിക്കുന്നു. പുത്രന്മാർക്ക് ധനം വിഭജിച്ച്, മുമ്പ് സിദ്ധി ലഭിച്ച സ്ഥലത്ത് സൂര്യബന്ധിതമായ ഭവ്യനിർമ്മാണം ചെയ്യിച്ച്, ശുദ്ധിക്കായി ചാതുശ്ചരണം (നാലുവിധ പാരായണ-യാഗ ക്രമം) നടത്താൻ ബ്രാഹ്മണരെ വിധിപൂർവ്വം ക്ഷണിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ വ്യക്തിനൈതികതയും സമ്മതോക്തിയും ക്ഷേത്രാചാരസംവിധാനവും ഒരൊറ്റ കഥയിൽ ചേർന്നു നിൽക്കുന്നു.
Adhyaya 161
Puṣpāditya-māhātmya (Glorification of Pushpāditya and allied rites)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ ബ്രാഹ്മണസഭയിൽ നടന്ന ആലോചനാസഭയുടെ വിവരണം പറയുന്നു. പുഷ്പൻ ഭാര്യയോടൊപ്പം വിനയഭക്തിയോടെ ദ്വിജന്മാരെ സമീപിച്ച് ഭാസ്കരൻ (സൂര്യൻ) ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം അറിയിക്കുകയും, ത്രിലോകപ്രസിദ്ധിക്കായി ദേവന്റെ നാമം “പുഷ്പാദിത്യ” ആക്കണമെന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ബ്രാഹ്മണർ മുൻകീർത്തി-പരമ്പര സംരക്ഷിക്കേണ്ടതിനെക്കുറിച്ച് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി പ്രായശ്ചിത്ത മാർഗങ്ങൾ നിർദേശിക്കുന്നു; ശുദ്ധിക്കായി “ലക്ഷ” അളവിലുള്ള മഹാഹോമവും വിധിക്കുന്നു. പുഷ്പൻ തിരഞ്ഞെടുത്ത നാമത്തിൽ തന്നെ ദേവനെ നിരന്തരം കീർത്തിക്കണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുകയും, സ്ഥലബന്ധിത ദേവീനാമം നൽകി ഭാര്യയ്ക്കും ബഹുമാനം സ്ഥാപിക്കണമെന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവസാനം തീരുമാനമാകുന്നു—ദേവൻ “പുഷ്പാദിത്യ” എന്ന നാമത്തിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു; ദേവി “മാഹികാ/മാഹീ” എന്ന പേരിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെടുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ കലിയുഗഫലങ്ങൾ പറയുന്നു—പുഷ്പാദിത്യഭക്തിയാൽ ഞായറാഴ്ചയിലെ പാപനാശം; ഞായറാഴ്ച സപ്തമിയോഗത്തിൽ 108 വരെ ഫലങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് പ്രദക്ഷിണ ചെയ്താൽ ഇഷ്ടസിദ്ധി; “മാഹികാ” ദുർഗയുടെ നിത്യദർശനം ദുരിതങ്ങൾ തടയും; ചൈത്ര ശുക്ല ചതുര്ദശിയിലെ പൂജ വർഷം മുഴുവൻ അനിഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷ നൽകും.
Adhyaya 162
पुरश्चरणसप्तमीव्रतविधानवर्णनम् (Puraścaraṇa-Saptamī Vrata: Procedure and Rationale)
അധ്യായം 162 നൈതിക–ആചാരപരമായ ഒരു സംഭവകഥയോടെ ആരംഭിച്ച് വിശദമായ വ്രതവിധിയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്. സൂതൻ പറയുന്നു—മണിഭദ്രവധവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവാദകർമ്മങ്ങൾ കാരണം പുഷ്പൻ ലോകനിന്ദയ്ക്ക് വിധേയനായി; ബ്രാഹ്മണർ അവനെ കടുത്തമായി ശാസിച്ചു, സംവാദത്തിൽ മഹാപാതകി, ബ്രഹ്മഘ്നൻ എന്ന കുറ്റാരോപണവും ഉയർന്നു. അവന്റെ വിഷാദം കണ്ട നാഗര ബ്രാഹ്മണർ ശാസ്ത്രം, സ്മൃതി, പുരാണം, വേദാന്തം എന്നിവ പരിശോധിച്ച് ശുദ്ധിക്കുള്ള പ്രാമാണിക മാർഗം തേടുന്നു; അപ്പോൾ ചണ്ഡശർമൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണൻ സ്കന്ദപുരാണോക്ത ‘പുരശ്ചരണ-സപ്തമി’യെ പ്രായശ്ചിത്തമായി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. പുഷ്പൻ അത് അനുഷ്ഠിച്ച് ഒരു വർഷാന്ത്യത്തിൽ ശുദ്ധനായതായി വർണ്ണിക്കുന്നു. തുടർന്ന് പഴയ ഉപദേശസംവാദം ചേർക്കുന്നു—രാജാവ് രോഹിതാശ്വൻ ഋഷി മാർകണ്ഡേയനോട് മനസാ–വാചാ–കായേന ചെയ്ത പാപങ്ങൾ എങ്ങനെ നശിക്കും എന്ന് ചോദിക്കുന്നു. ഋഷി പറയുന്നു: മാനസിക ദോഷങ്ങൾക്ക് പശ്ചാത്താപം, വാചിക ദോഷങ്ങൾക്ക് സംയമം/അസംപ്രയോഗം, കായിക ദോഷങ്ങൾക്ക് ബ്രാഹ്മണരുടെ മുമ്പിൽ വെളിപ്പെടുത്തി ചെയ്യുന്ന പ്രായശ്ചിത്തം അല്ലെങ്കിൽ രാജശാസനനിയമം. അവസാനം സൂര്യകേന്ദ്രിത ‘പുരശ്ചരണ-സപ്തമി’ വ്രതവിധി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—മാഘ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ, സൂര്യൻ മകരസ്ഥനായിരിക്കുമ്പോൾ, ഞായറാഴ്ച ഉപവാസം, ശുചിത്വം, പ്രതിമാപൂജ, ചുവന്ന പുഷ്പാർപ്പണം, ചുവന്ന ചന്ദനയുക്ത അർഘ്യം, ബ്രാഹ്മണഭോജനവും ദക്ഷിണയും, പഞ്ചഗവ്യാദി ശുദ്ധികര സേവനം. മാസംതോറും അർപ്പണദ്രവ്യങ്ങളുടെ ക്രമം വർഷം മുഴുവൻ പറഞ്ഞ്, അവസാനം ഷഷ്ഠാംശসহ ദാനം നൽകിയാൽ പൂർണ്ണശുദ്ധി ലഭിക്കും എന്ന് ഫലശ്രുതി പറയുന്നു.
Adhyaya 163
ब्राह्मनागरोत्पत्तिवृत्तान्तवर्णनम् (Account of the Brahma-Nāgara origin narrative and communal expiation discourse)
അധ്യായം 163 ബ്രഹ്മസ്ഥാനത്തിൽ നടന്ന സമൂഹ-നിയായവും ആചാര-നൈതികതയും സംബന്ധിച്ച ഒരു സംഭവത്തെ വിവരിക്കുന്നു. ചില നാഗര ബ്രാഹ്മണർ ധനം നിറഞ്ഞ ഒരു പാത്രം കണ്ടെത്തി സഭ ചേർന്ന്, ലാഭലോഭം മൂലമുള്ള അനധികൃത കൈവശപ്പെടുത്തലിനെയും പ്രായശ്ചിത്തം നടത്തുന്നതിലെ നടപടിദോഷത്തെയും കുറിച്ച് വിധി പ്രസ്താവിക്കുന്നു. കൂട്ടായ ആലോചനയില്ലാതെ ഒരാൾ മാത്രം പ്രായശ്ചിത്തം നൽകിച്ചതിനാൽ ചണ്ഡശർമയെ സമൂഹത്തിന് ‘ബാഹ്യൻ’ എന്ന നിലയിൽ തള്ളപ്പെടുന്നു. പുഷ്പൻ ധനം സമർപ്പിച്ച് പരിഹാരം ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, വിധി ധനലോഭം കൊണ്ടല്ല, സ്മൃതി-പുരാണ പ്രമാണവും ശരിയായ സ്ഥാപനപരമായ രീതിയും കൊണ്ടാണെന്ന് സഭ ഊന്നിപ്പറയുന്നു. പ്രായശ്ചിത്തം അധിക ആചാര്യർ/ഋത്വിക്കുമാരോടൊപ്പം, യുക്തമായ പരാമർശത്തോടെ, വിധിപൂർവ്വം നൽകേണ്ടതാണെന്ന് അവർ പറയുന്നു. ദുഃഖത്തിൽ പുഷ്പൻ കടുത്ത സ്വയംപീഡയെ അർപ്പണമായി ചെയ്യാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോൾ ഭാസ്വത് സൂര്യൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു ആ അതിവേഗ പ്രവർത്തി നിരോധിച്ച് വരങ്ങൾ നൽകുന്നു—ചണ്ഡശർമ ശുദ്ധനായി ‘ബ്രാഹ്മ-നാഗര’ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനാകും, അവന്റെ വംശജരും സഹചാരികളും ബഹുമാനം നേടും, പുഷ്പന്റെ ശരീരം പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെടും. ഇങ്ങനെ ലാഭലോഭനിഗ്രഹം, സമൂഹാധികാരം, പ്രായശ്ചിത്തത്തിന്റെ നടപടിവൈധത എന്നിവ ദൈവാനുമോദനത്തോടെ പുനഃസ്ഥാപിതമാകുന്നു।
Adhyaya 164
Nāgareśvara–Nāgarāditya–Śākambharī Utpatti-varṇanam (Origin and Establishment Narratives)
സൂതൻ പറയുന്നു—പുഷ്പൻ എന്ന ഭക്തൻ ആത്മത്യാഗസങ്കൽപ്പത്തോടെ സൂര്യനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തി, ദുഃഖിതനായ ബ്രാഹ്മണൻ ചണ്ഡശർമയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് മാർഗ്ഗം കാണിച്ചു. ചണ്ഡശർമയ്ക്ക് ദേഹപാതം സംഭവിക്കില്ലെന്നും നാഗരന്മാരിൽ അവന്റെ വംശം വിശിഷ്ടമായി പ്രശസ്തമാകുമെന്നും പുഷ്പൻ പ്രവചിച്ചു. തുടർന്ന് ഇരുവരും പുണ്യമായ സരസ്വതിയുടെ തെക്കൻ തീരത്ത് എത്തി ആശ്രമസദൃശമായ വാസസ്ഥലം സ്ഥാപിച്ചു താമസിച്ചു. ചണ്ഡശർമ മുൻവ്രതം ഓർത്ത് ഇരുപത്തേഴു ലിംഗങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിഷ്ഠാനുഷ്ഠാനം തുടങ്ങി—സരസ്വതീസ്നാനം, ശൗചാചാരങ്ങൾ, ഷഡക്ഷരമന്ത്രജപം, ലിംഗനാമോച്ചാരണം, സാഷ്ടാംഗപ്രണാമം. കർദമം (ചെളിമണ്ണ്) കൊണ്ട് ലിംഗങ്ങൾ നിർമ്മിച്ച് പൂജിച്ചു; അനുപയോഗ്യസ്ഥാനത്തുള്ള ലിംഗങ്ങളെയും അലട്ടരുതെന്ന ധർമ്മം പാലിച്ച് ദിനംപ്രതി ചെയ്ത് ഇരുപത്തേഴും പൂർത്തിയാക്കി. അതിഭക്തിയിൽ സന്തുഷ്ടനായ ശിവൻ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഒരു ലിംഗം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി, അതിന്റെ പൂജയാൽ ഇരുപത്തേഴു ലിംഗങ്ങളുടെ പൂർണ്ണഫലം ലഭിക്കുമെന്നും ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കുന്ന ഏവർക്കും അതേ ഫലം ലഭിക്കുമെന്നും അരുളിച്ചെയ്തു. ചണ്ഡശർമ പ്രാസാദം പണിതു ആ ലിംഗത്തെ ‘നാഗരേശ്വര’ എന്ന് നാമകരണം ചെയ്ത് പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; അവസാനം ശിവലോകം പ്രാപിച്ചു. പുഷ്പൻ സരസ്വതീതീരത്ത് ‘നാഗരാദിത്യ’ എന്ന സൂര്യപ്രതിമ സ്ഥാപിച്ച്, അവിടെ പൂജിച്ചാൽ ചാമത്കാരപുരത്തിലെ ദ്വാദശ സൂര്യരൂപങ്ങളുടെ പൂർണ്ണഫലം ലഭിക്കുമെന്ന വരം നേടി. ചണ്ഡശർമയുടെ ഭാര്യ ശാകംഭരി ശുഭതീരത്ത് ദുർഗയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കുന്നവർക്ക് തത്സമയം ഫലം, പ്രത്യേകിച്ച് ആശ്വിന ശുക്ല മഹാനവമിയിൽ, എന്ന് ദേവി വാഗ്ദാനം ചെയ്തു; ദേവി ‘ശാകംഭരി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായി. അധ്യായാന്ത്യം—സമൃദ്ധിക്ക് ശേഷം ചെയ്യുന്ന ആരാധന തുടർവളർച്ചയിലെ തടസ്സങ്ങൾ നീക്കുന്നു എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 165
अश्वतीर्थोत्पत्तिवर्णनम् (Origin Account of Aśvatīrtha)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ ആദ്യം സരസ്വതിയുടെ പുണ്യതീരം ഒരു കാലത്ത് പുറത്തുനിന്നുള്ള കൂട്ടങ്ങൾക്കും നഗരവാസികൾക്കും സാമൂഹികമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതായി മാറിയതായി പറയുന്നു. എന്നാൽ പിന്നീട് വിശ്വാമിത്ര മഹർഷിയുടെ ശാപം മൂലം സരസ്വതി രക്തവാഹിനിയായി മാറുന്നു; ആ മാറിയ നദീതീരത്ത് രാക്ഷസർ, ഭൂതം, പ്രേതം, പിശാച് തുടങ്ങിയ അതിര്സത്തകൾ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യർ ഭയന്ന് ആ പ്രദേശം വിട്ട് സുരക്ഷിതമായ പുണ്യഭൂമികളിലേക്കു, പ്രത്യേകിച്ച് മാർകണ്ഡേയാശ്രമത്തിനടുത്തുള്ള നർമദാതീരത്തിലേക്കു, മാറിപ്പോകുന്നു. ശാപകാരണം എന്തെന്നു ഋഷികൾ ചോദിക്കുമ്പോൾ, സൂതൻ അതിനെ വിശ്വാമിത്ര–വസിഷ്ഠ വൈരവും ക്ഷത്രിയൻ ബ്രാഹ്മണത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്ന പരിവർത്തനവിഷയവും എന്ന പശ്ചാത്തലത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഉത്ഭവകഥയിൽ ഭൃഗുവംശജനായ ഋഷി ഋചീകൻ കൗശികീ നദിക്കരയിലെ ഭോജകട്ടയിൽ എത്തി, ഗാധിയുടെ പുത്രിയെ (ഗൗരീപൂജയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവൾ) കണ്ടു ബ്രാഹ്മവിവാഹമായി അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഗാധി കന്യാശുല്കമായി ഓരോന്നിനും ഒരു കറുത്ത ചെവി ഉള്ള ഏഴുനൂറ് വേഗമേറിയ അശ്വങ്ങളെ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ഋചീകൻ കാന്യകുബ്ജത്തിൽ ചെന്നു ഗംഗാതീരത്ത് ‘അശ്വോ വോഢാ’ മന്ത്രം ഛന്ദസ്-ഋഷി-ദേവത-വിനിയോഗ സഹിതം ജപിക്കുമ്പോൾ, നദിയിൽ നിന്ന് ആവശ്യമായ അശ്വങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഇതോടെ അശ്വതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമ പ്രസിദ്ധമാകുന്നു; അവിടെ സ്നാനം അശ്വമേധയാഗഫലത്തോട് തുല്യമെന്നു പറഞ്ഞ്, യാഗമഹത്വം തീർത്ഥസേവയിലൂടെ സുലഭമാക്കുന്നു.
Adhyaya 166
परशुरामोत्पत्तिवर्णनम् / Account of the Origins of Paraśurāma’s Line
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋചീകനും ‘ത്രൈലോക്യ-സുന്ദരി’ എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന സ്ത്രീയും തമ്മിലുള്ള വിവാഹത്തെ ആധാരമാക്കി വംശപ്രവർത്തകമായ ഒരു സംഭവക്രമം വിവരിക്കുന്നു. വിവാഹാനന്തരം ഋചീകൻ വരം നൽകി ‘ചരു-ദ്വയം’ എന്ന ഇരട്ടവിധി നിർവഹിച്ച്, ബ്രാഹ്മ്യ തേജസ്സും ക്ഷാത്ര തേജസ്സും വേർതിരിച്ച് നിലനിൽക്കണമെന്ന് ഉദ്ദേശിക്കുന്നു. ഓരോ ചരുവിനും ശരീരസംബന്ധമായ പ്രതീകവും നിശ്ചയിക്കുന്നു—ഒന്നിന് അശ്വത്ഥവൃക്ഷത്തെ ആലിംഗനം ചെയ്യൽ, മറ്റൊന്നിന് ന്യഗ്രോധത്തെ ആലിംഗനം ചെയ്യൽ—വിധിക്രമവും സന്താനഗുണവും തമ്മിൽ ബോധനബന്ധം സ്ഥാപിക്കാനായി। എന്നാൽ മാതാവിന്റെ പ്രേരണയാൽ ചരുഭാഗങ്ങളും വൃക്ഷ-ആലിംഗനക്രമവും പരസ്പരം മാറിപ്പോകുന്നു; അതിന്റെ ഫലം ഗർഭലക്ഷണങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഭാര്യയുടെ ദോഹദങ്ങളും പ്രവണതകളും രാജകീയ-യുദ്ധാഭിമുഖമാകുമ്പോൾ ഋചീകൻ കർമ്മവിപര്യാസം തിരിച്ചറിയുന്നു. തുടർന്ന് ഒരു ധാരണ ഉണ്ടാകുന്നു—ഉടൻ ജനിക്കുന്ന പുത്രൻ ബ്രാഹ്മണസ്വഭാവം കാത്തുസൂക്ഷിക്കട്ടെ, എന്നാൽ ശക്തമായ ക്ഷാത്ര തേജസ്സു പൗത്രനിൽ പ്രവേശിക്കട്ടെ. അവസാനം ജമദഗ്നിയുടെ ജനനവും, പിന്നീടത് തന്നെയുള്ള വംശത്തിൽ രാമൻ (പരശുരാമൻ) പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതും പറയുന്നു; അവന്റെ വീര്യം മുൻകൃത യജ്ഞതേജസ്സിന്റെ അനന്തരഫലവും പൂർവ്വികസമ്മതത്തിന്റെ പ്രതിഫലവും ആയി കാണിച്ച്, നൈതിക കാരണബന്ധം, വിധിശുദ്ധി, വംശനിർണ്ണയം എന്നിവയെ ഏകീകരിക്കുന്നു।
Adhyaya 167
विश्वामित्रराज्यपरित्यागवर्णनम् (Viśvāmitra’s Renunciation of Kingship)
സൂതൻ വിശ്വാമിത്രന്റെ ജനനസന്ദർഭവും പ്രാരംഭ വളർച്ചയും വിവരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം രാജവംശത്തിൽ ജനിച്ചു; മാതാവ് തപസ്വിനിയും തീർത്ഥയാത്രാപരായണയും ആയി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. പിതാവായ ഗാധി രാജസ്ഥാനത്ത് പ്രതിഷ്ഠിച്ചതിനുശേഷം, വിശ്വാമിത്രൻ വേദാധ്യയനം തുടരുകയും ബ്രാഹ്മണരെ ആദരിക്കുകയും ചെയ്ത് ധർമ്മത്തോടെ രാജ്യം ഭരിച്ചു. കാലക്രമേണ വനവേട്ടയിൽ ആസക്തനായി, ഒരു ദിവസം മധ്യാഹ്നത്തിൽ വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ച് മഹാത്മാവ് വസിഷ്ഠന്റെ പുണ്യാശ്രമത്തിലെത്തി. വസിഷ്ഠൻ അർഘ്യ-മധുപർക്കാദികളാൽ ഔപചാരികാതിഥ്യം നൽകി വിശ്രമവും ഭോജനവും അഭ്യർത്ഥിച്ചു. രാജാവിന് തന്റെ വിശപ്പുള്ള സൈന്യത്തെക്കുറിച്ച് ആശങ്ക തോന്നിയപ്പോൾ, വസിഷ്ഠൻ കാമധേനുവായ നന്ദിനിയിലൂടെ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ സൈനികർക്കും മൃഗങ്ങൾക്കും ധാരാളം അന്നപാനങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി. അത്ഭുതപ്പെട്ട വിശ്വാമിത്രൻ നന്ദിനിയെ ആദ്യം അപേക്ഷിച്ച്, പിന്നെ രാജാധികാരമെന്ന് പറഞ്ഞ് ബലമായി കൈവശപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചു. വസിഷ്ഠൻ ധർമ്മ-സ്മൃതി നിയമങ്ങൾ പ്രകാരം കാമധേനുവിനെപ്പോലുള്ള ഗാവിനെ വസ്തുവാക്കി വാങ്ങുകയോ കവർന്നെടുക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് നിഷിദ്ധമാണെന്ന് പറഞ്ഞു നിരസിച്ചു. രാജപുരുഷർ നന്ദിനിയെ പിടിച്ച് അടിക്കുമ്പോൾ, അവൾ ശബരർ, പുലിന്ദർ, മ്ലേച്ഛർ തുടങ്ങിയ ആയുധധാരിസമൂഹങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ച് രാജസൈന്യത്തെ നശിപ്പിച്ചു. വസിഷ്ഠൻ കരുണയോടെ കൂടുതൽ ഹിംസ തടഞ്ഞ് രാജാവിനെ സംരക്ഷിക്കുകയും മായാബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അപമാനിതനായ വിശ്വാമിത്രൻ ക്ഷത്രിയബലം ബ്രഹ്മബലത്തിന് മുന്നിൽ അപര്യാപ്തമാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് പുത്രൻ വിശ്വസഹനെ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി ബ്രാഹ്മണതേജസ്സിനായി മഹത്തപസ്സ് ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു.
Adhyaya 168
धारोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनम् (Origin and Glory of Dhārā in Hāṭakeśvara-kṣetra)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ‘ധാരാ’ ദേവതയുടെ ഉത്ഭവവും മഹിമയും വിവരിക്കുന്നു. സൂതൻ പറയുന്നു—വിശ്വാമിത്രൻ ഹിമാലയത്തിൽ അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ് ചെയ്തു: ആകാശത്തിൽ ശയനം, ജലത്തിൽ വാസം, പഞ്ചാഗ്നി-സാധന, ക്രമേണ ഉപവാസം നടത്തി അവസാനം വായുഭക്ഷണം വരെ. അവന്റെ തപസ്സിൽ ഭീതനായ ഇന്ദ്രൻ വരം നൽകാൻ വന്നപ്പോൾ, വിശ്വാമിത്രൻ രാജ്യം-ഐശ്വര്യം മുതലായവ എല്ലാം നിരസിച്ച് ബ്രാഹ്മണ്യം (ബ്രാഹ്മണത്വം) മാത്രം അപേക്ഷിച്ചു—ആത്മസിദ്ധി സർവ്വാധികമെന്ന സന്ദേശത്തോടെ. പിന്നീട് ബ്രഹ്മാവും വരപ്രദാനത്തിന് വരുന്നു; വിശ്വാമിത്രൻ അതേ ഒരേയൊരു വരം വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുന്നു. ഋചീകൻ വിശദീകരിക്കുന്നത്—വിശ്വാമിത്രന്റെ ബ്രഹ്മർഷിത്വത്തിനായി ബ്രാഹ്മണ മന്ത്രങ്ങളും സംസ്കൃത ചരു-ആഹുതിയും മുൻകൂട്ടി ക്രമീകരിച്ചിരുന്നതുകൊണ്ട്, ബ്രഹ്മാവിന് അവനെ ബ്രഹ്മർഷിയായി പ്രഖ്യാപിക്കാൻ അധികാരമുണ്ടെന്ന്. വസിഷ്ഠൻ ക്ഷത്രിയജന്മനായ ഒരാൾക്ക് ബ്രാഹ്മണത്വം യുക്തമല്ലെന്ന് വാദിച്ച് അനർത്തദേശത്ത് ശംഖതീർത്ഥം, ബ്രഹ്മശില, സരസ്വതി സമീപം പിന്മാറുന്നു. ക്രുദ്ധനായ വിശ്വാമിത്രൻ സാമവേദീയ വിധിയിൽ അഭിചാരകർമ്മം ചെയ്ത് ഭയങ്കര കൃത്യയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വസിഷ്ഠൻ ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ അതറിഞ്ഞ് അഥർവമന്ത്രങ്ങളാൽ സ്തംഭിപ്പിക്കുന്നു; അത് അവന്റെ ദേഹത്തെ സ്പർശിച്ച് വീണുപോകുന്നു. തുടർന്ന് വസിഷ്ഠൻ ആ ശക്തിക്ക് ശാന്തി നൽകി ചൈത്ര ശുക്ല അഷ്ടമിയിൽ പൂജാവിധി സ്ഥാപിച്ച്, ഭക്തർക്കു ഒരു വർഷം രോഗമുക്തി വരമായി നൽകുന്നു. ഇങ്ങനെ ‘ധാരാ’ എന്ന നാമത്തിൽ ദേവത പ്രസിദ്ധയായി, നഗര-പൂജയുടെ പ്രത്യേക രീതിയോടെ ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാകുന്നു.
Adhyaya 169
धारानामोत्पत्तिवृत्तान्तः तथा धारादेवीमाहात्म्यवर्णनम् (Origin of Dhārā-nāma and the Māhātmya of Dhārā-devī)
ഋഷിമാർ ചോദിക്കുന്നു—തൃപ്തിദായിനിയായ ശക്തി നാഗര സമുദായത്തോടു പ്രത്യേകമായി എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെട്ടു, ഭൂമിയിൽ അവൾ ‘ധാരാ’ എന്ന നാമത്തിൽ എങ്ങനെ പ്രസിദ്ധയായി? സൂതൻ പറയുന്നു—ചാമത്കാരപുരത്തിൽ നാഗരീ ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീ ധാരാ, തപസ്വിനിയായ അരുന്ധതിയുമായി സൗഹൃദം സ്ഥാപിച്ചു. അരുന്ധതി വസിഷ്ഠനോടൊപ്പം ശംഖതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനാർഥം വന്നപ്പോൾ ധാരയെ കഠിനതപസ്സിൽ കണ്ടു അവളുടെ പരിചയവും ലക്ഷ്യവും ചോദിക്കുന്നു. ധാര തന്റെ നാഗര വംശം, ബാല്യത്തിൽ തന്നെ വൈധവ്യം, ശംഖേശ്വരന്റെ മഹാത്മ്യം കേട്ട് തീർത്ഥത്തിൽ തന്നെ ഭക്തിയോടെ വസിക്കാനുള്ള തീരുമാനം എന്നിവ പറയുന്നു. അരുന്ധതി അവളെ ശരസ്വതീതീരത്തിലെ, നിത്യ ശാസ്ത്രസംവാദമുള്ള ആശ്രമത്തിൽ താമസിക്കാൻ ക്ഷണിക്കുന്നു. തുടർന്ന് വിശ്വാമിത്ര–വസിഷ്ഠ സംഘർഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു ദിവ്യശക്തിയെക്കുറിച്ച് വരുന്നു; വസിഷ്ഠൻ അതിനെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തി രക്ഷാദേവിയായി പൂജ്യയാക്കി. ധാര രത്നാലങ്കൃത പ്രാസാദസദൃശമായ ക്ഷേത്രം പണിതു സ്തോത്രം ജപിക്കുന്നു—ദേവിയെ ജഗദാധാരമായി, ലക്ഷ്മി, ശചീ, ഗൗരി, സ്വാഹാ, സ്വധാ, തുഷ്ടി, പുഷ്ടി മുതലായ പല രൂപങ്ങളായി സ്തുതിക്കുന്നു. ദീർഘകാലം നിത്യപൂജ ചെയ്ത ശേഷം ചൈത്ര ശുക്ല അഷ്ടമിയിൽ അഭിഷേകം നടത്തി നൈവേദ്യാദികൾ അർപ്പിക്കുമ്പോൾ ദേവി പ്രത്യക്ഷമായി വരങ്ങൾ നൽകി ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ ‘ധാരാ’ എന്ന നാമം സ്വീകരിക്കുന്നു. ആചാരവിധി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു—നാഗരർ മൂന്ന് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് മൂന്ന് ഫലങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് സ്തോത്രം പാരായണം ചെയ്താൽ ഒരു വർഷം രോഗഭയം മാറി സംരക്ഷണം ലഭിക്കും. സ്ത്രീകൾക്കായി പ്രത്യേക ഫലം—വന്ധ്യയ്ക്ക് സന്താനം, ദുരിത-ദൗർഭാഗ്യശമനം, ആരോഗ്യവും ക്ഷേമവും. അവസാനം ഫലശ്രുതി—ഈ ഉത്ഭവവൃത്താന്തം വായിച്ചാലും കേട്ടാലും പാപക്ഷയം; പ്രത്യേകിച്ച് നാഗരർ ഭക്തിയോടെ പഠിക്കണമെന്ന് ഉപദേശം.
Adhyaya 170
धारातीर्थोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनम् (Dhārā-tīrtha Origin and Its Sacred Merit)
സൂതൻ വിശ്വാമിത്രൻ–വസിഷ്ഠൻ സംബന്ധിച്ച മറ്റൊരു അത്ഭുതം വിവരിക്കുന്നു. വിശ്വാമിത്രൻ വസിഷ്ഠനോട് വിട്ട ശത്രു-ശക്തിയെ വസിഷ്ഠൻ അഥർവണ മന്ത്രബലത്തോടെ തടഞ്ഞു ശമിപ്പിക്കുന്നു. തുടർന്ന് വസിഷ്ഠന്റെ ശരീരത്തിൽ വിയർപ്പ് ഉദിച്ച്, ആ വിയർപ്പിൽ നിന്നുതന്നെ ശീതളവും സുതാര്യവും പാവനവുമായ ജലം പ്രത്യക്ഷമായി പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒഴുകി ഭൂമിയെ ഭേദിച്ച് നിർമ്മല ധാരയായി പുറപ്പെടുന്നു—ഗംഗാജലത്തോട് ഉപമിക്കപ്പെടുന്ന നിർദോഷ തീർത്ഥധാരയായി. ഈ ധാരാതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ സന്താനമില്ലാത്ത സ്ത്രീകൾക്കും ഉടൻ സന്താനലാഭം ഉണ്ടാകുമെന്ന് പറയുന്നു; കൂടാതെ ഏതു സ്നാനിയും എല്ലാ തീർത്ഥഫലവും പ്രാപിക്കുന്നു. സ്നാനാനന്തരം ദേവിയെ യഥാവിധി ദർശിച്ചാൽ ധനം, ധാന്യം, സന്താനം, രാജസുഖവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സൗഭാഗ്യം എന്നിവ ലഭിക്കും. ചൈത്ര ശുക്ല അഷ്ടമിയുടെ അർദ്ധരാത്രിയിൽ നൈവേദ്യവും ബലി-പിണ്ഡികയും അർപ്പിക്കാനുള്ള വിധി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു; ആ പിണ്ഡിക സ്വീകരിക്കുകയോ ഭുജിക്കുകയോ ചെയ്താൽ വാർദ്ധക്യത്തിലുപോലും പ്രത്യേക ഫലപ്രദമെന്ന് ഫലശ്രുതി ഊന്നുന്നു. അവസാനം ദേവി പല നാഗര വംശങ്ങളുടെ കുലദേവതയാണെന്നും, യാത്ര പൂർണ്ണമാകാൻ നാഗരരുടെ പങ്കാളിത്തം അനിവാര്യമാണെന്നും പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 171
वसिष्ठविश्वामित्रयुद्धे दिव्यास्त्रनिवर्तनवर्णनम् (Restraint of Divine Weapons in the Vasiṣṭha–Viśvāmitra Conflict)
സൂതൻ വസിഷ്ഠ–വിശ്വാമിത്ര സംഘർഷം കൂടുതൽ ഉഗ്രമായതായി വിവരിക്കുന്നു. തന്റെ ശക്തി ഫലിക്കാതിരുന്നതിൽ ക്രുദ്ധനായ വിശ്വാമിത്രൻ ദീക്ഷിത ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ—ബ്രഹ്മാസ്ത്രം ഉൾപ്പെടെ—പ്രയോഗിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഉൽക്കാസദൃശ പ്രക്ഷേപങ്ങൾ, ആയുധങ്ങളുടെ പെരുകൽ, സമുദ്രങ്ങളുടെ നടുക്കം, പർവ്വതശിഖരങ്ങളുടെ തകർച്ച, രക്തവൃഷ്ടിപോലുള്ള ദൃശ്യങ്ങൾ എന്നിവ ഉണ്ടായി പ്രളയലക്ഷണങ്ങളായി തോന്നുന്നു. ദേവന്മാർ ഭീതിയോടെ ബ്രഹ്മാവിനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു; ഇത് ദിവ്യാസ്ത്രയുദ്ധത്തിന്റെ പാർശ്വഫലമാണെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞ് ദേവന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് വരുന്നു. ലോകനാശം തടയാൻ യുദ്ധം നിർത്തണമെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. വസിഷ്ഠൻ—താൻ പ്രതികാരത്തിനല്ല, മന്ത്രബലത്തോടെ പ്രതിരോധമായി വന്ന അസ്ത്രങ്ങളെ നിർവീര്യമാക്കുകയാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് വിശ്വാമിത്രനോട് അസ്ത്രപ്രയോഗം നിർത്താൻ ആജ്ഞാപിക്കുകയും, വാക്കിലൂടെ സമാധാനം തേടി വസിഷ്ഠനെ ‘ബ്രാഹ്മണ’ എന്നു വിളിച്ച് സംഘർഷം ശമിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വിശ്വാമിത്രന്റെ കോപം അംഗീകാരവും സ്ഥാനവും സംബന്ധിച്ചതാണ്; എന്നാൽ വസിഷ്ഠൻ അവനെ ക്ഷത്രിയജന്മനായി കണ്ടു ‘ബ്രാഹ്മണ’ പദവി നൽകാൻ നിരാകരിച്ച് ബ്രഹ്മതേജസ് ക്ഷാത്രബലത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അവസാനം ബ്രഹ്മാവ് ശാപഭയം കാണിച്ച് ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ ഉപേക്ഷിപ്പിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് മടങ്ങിയ ശേഷം ഋഷിമാർ സരസ്വതീതീരത്ത് തുടരുന്നു. അധ്യായത്തിന്റെ ഉപദേശം—സംയമം, ശുദ്ധവാക്യം, നാശശക്തിയെ ധർമ്മപരിധിയിൽ നിയന്ത്രിക്കൽ।
Adhyaya 172
सारस्वतजलस्य रुधिरत्व-प्रसङ्गः (The Episode of the Sarasvata Water Turning to Blood)
സൂതൻ പറയുന്നു—വസിഷ്ഠനെ ഹാനിപ്പെടുത്താൻ ‘ഛിദ്രം’ തേടിയ വിശ്വാമിത്രൻ മഹാസരസ്വതി നദിയെ ആഹ്വാനം ചെയ്തു. നദി സ്ത്രീരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു ഉപദേശം ചോദിച്ചപ്പോൾ, വസിഷ്ഠൻ സ്നാനം ചെയ്യുമ്പോൾ നീ പ്രബലമായി പൊങ്ങിവന്ന് അവനെ എന്റെ സമീപത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരിക; ഞാൻ അവനെ വധിക്കും—എന്ന് വിശ്വാമിത്രൻ കല്പിച്ചു. എന്നാൽ സർസ്വതി നിരസിച്ചു—മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠനോടു ദ്രോഹം ചെയ്യില്ല; ബ്രാഹ്മണവധം അധർമ്മം. ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ മനസ്സിലെ സംकल्पത്തിനും കഠിന പ്രായശ്ചിത്തം വേണം; അത്തരം ഹത്യയെ വാക്കാൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനും ശുദ്ധികർമ്മം ആവശ്യമാണ്—എന്ന് ധർമ്മവചനങ്ങൾ അവൾ പറഞ്ഞു. ക്രോധിതനായ വിശ്വാമിത്രൻ ശപിച്ചു—എന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിക്കാത്തതിനാൽ നിന്റെ ജലം രക്തപ്രവാഹമാകും. അവൻ ഏഴുതവണ ജലം അഭിമന്ത്രിച്ച് നദിയിൽ എറിഞ്ഞതോടെ, ശംഖവണ്ണമായ പരമപുണ്യദായകമായ സർസ്വതിജലവും ക്ഷണത്തിൽ രക്തമായി. ഭൂത-പ്രേത-നിശാചരർ കൂട്ടമായി വന്ന് കുടിച്ചു ആഹ്ലാദിച്ചു; തപസ്വികളും നാട്ടുകാരും ദൂരദേശങ്ങളിലേക്ക് മാറി. വസിഷ്ഠൻ അർബുദപർവതത്തിലേക്ക് പോയി. വിശ്വാമിത്രൻ ചാമത്കാരപുരത്തിൽ എത്തി ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ ഘോരതപസ്സു ചെയ്തു, സൃഷ്ടിശക്തിയിൽ ബ്രഹ്മാവിനോട് മത്സരിക്കാവുന്ന ശേഷി നേടി. അവസാനം—വിശ്വാമിത്രശാപം കൊണ്ടാണ് സർസ്വതിജലം രക്തമായത്; ചണ്ഡശർമൻ മുതലായ ബ്രാഹ്മണർ സ്ഥലം മാറിയതായും പുനരുക്തമാകുന്നു.
Adhyaya 173
सरस्वती-शापमोचनं तथा साभ्रमत्युत्पत्तिवृत्तान्तः (Release of Sarasvatī from the Curse and the Origin Account of Sābhramatī)
അധ്യായം 173-ൽ ഋഷികളുടെ ചോദ്യത്തിന് മറുപടിയായി സൂതൻ പറയുന്നു—വിശ്വാമിത്രന്റെ മന്ത്രസിദ്ധിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ശാപപ്രഭാവം മൂലം സരസ്വതിയുടെ ജലം രക്തസദൃശമായി മാറി, നദി രക്തൗഘംപോലെ ഒഴുകാൻ തുടങ്ങി. ദുഃഖിതയായ സരസ്വതി വസിഷ്ഠനെ സമീപിച്ച് തന്റെ അവസ്ഥ പറയുന്നു—പ്രവാഹം രക്തരൂപമായതിനാൽ തപസ്വികൾ ഒഴിഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു, വിഘ്നകര ജീവികൾ അവിടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; തன்னை വീണ്ടും ശുദ്ധ സലിലരൂപത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു. വസിഷ്ഠൻ തന്റെ ശേഷി ഉറപ്പാക്കി പ്ലക്ഷവൃക്ഷചിഹ്നിത സ്ഥലത്ത് സമാധിയിൽ പ്രവേശിച്ച്, വരുണസംബന്ധ മന്ത്രം ജപിച്ച് ഭൂമി ഭേദിച്ച് ധാരാളം ജലം പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു. രണ്ട് പുറപ്പാടുകൾ വിവരിക്കുന്നു—ഒന്ന് പുതുക്കപ്പെട്ട സരസ്വതിയായി ശക്തമായ പ്രവാഹത്തോടെ രക്തദോഷം ഒഴുക്കിക്കളയുന്നു; മറ്റൊന്ന് വേറിട്ട നദിയായി ‘സാഭ്രമതി’ എന്ന പേരിൽ ഒഴുകുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതി—ഈ സാരസ്വത വിവരണം പാരായണം ചെയ്യുകയോ ശ്രവിക്കുകയോ ചെയ്താൽ സരസ്വതീകൃപയാൽ ബുദ്ധിയുടെ തെളിച്ചവും വർധനയും ലഭിക്കും എന്നു പറയുന്നു.
Adhyaya 174
Pippalāda-utpatti-varṇana and Kaṃsāreśvara-liṅga Māhātmya (पिप्पलादोत्पत्तिवर्णनं; कंसारेश्वरलिङ्गमाहात्म्यम्)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിനുള്ളിൽ ചോദ്യോത്തരരൂപത്തിലുള്ള തീർത്ഥകഥയാണ് സൂതൻ പറയുന്നത്. പിപ്പലാദൻ സ്ഥാപിച്ച ‘കംസാരേശ്വര’ ശിവലിംഗത്തിന്റെ ദർശനം, നമസ്കാരം, പൂജ എന്നിവയാൽ ക്രമമായി പാപക്ഷയം, അശുദ്ധിനിവൃത്തി, മഹാപുണ്യലാഭം ഉണ്ടാകുമെന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു. ഋഷികൾ പിപ്പലാദൻ ആരെന്നും പ്രതിഷ്ഠയുടെ കാരണമെന്തെന്നും ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ ജന്മകഥ വിവരിക്കുന്നു—യാജ്ഞവൽക്ക്യന്റെ സഹോദരി കംസാരി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വസ്ത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ശുക്രമിശ്രിത ജലസ്പർശം മൂലം അറിവില്ലാതെ ഗർഭിണിയാകുന്നു. ലജ്ജയാൽ രഹസ്യമായി പ്രസവിച്ച് അശ്വത്ഥ (പിപ്പല) വൃക്ഷത്തിൻ കീഴിൽ ശിശുവിനെ വെച്ച് സംരക്ഷണം പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ദിവ്യവാണി—ഉതഥ്യന്റെ ശാപം മൂലം ബൃഹസ്പതിയുടെ ഭൂമിയിലെ അവതാരമാണിവൻ; പിപ്പലസാരത്തിൽ പോഷിതനായതിനാൽ ‘പിപ്പലാദ’ എന്ന നാമം ലഭിക്കും എന്ന് അറിയിക്കുന്നു. കംസാരി ലജ്ജയിൽ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നു; ബാലൻ വൃക്ഷസമീപം വളരുന്നു. നാരദമുനി എത്തി അവന്റെ ഉത്ഭവം വെളിപ്പെടുത്തുകയും അതർവ്വവേദബന്ധിതമായ വിദ്യ/സാധനാമാർഗം നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് പിപ്പലാദന്റെ കോപത്തിൽ ശനൈശ്ചരൻ വീഴുന്നു; നാരദന്റെ മധ്യസ്ഥതയിൽ സ്തോത്രവും ധാർമ്മിക നിബന്ധനകളും നിശ്ചയിക്കുന്നു—പ്രത്യേകിച്ച് എട്ട് വയസ്സുവരെ കുട്ടികൾക്ക് സംരക്ഷണം, എണ്ണതേച്ചൽ, നിർദ്ദിഷ്ട ദാനങ്ങൾ, പൂജാവിധി. അവസാനം നാരദൻ പിപ്പലാദനെ ചമത്കാരപുരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി യാജ്ഞവൽക്ക്യനു ഏൽപ്പിക്കുന്നു; വംശവും സ്ഥലവും ലിംഗമാഹാത്മ്യവും ഒന്നായി ബന്ധപ്പെടുന്നു.
Adhyaya 175
याज्ञवल्क्येश्वरोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनम् (Origin and Glory of Yājñavalkyeśvara Liṅga)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതന്റെ വിവരണത്തിലൂടെ യാജ്ഞവൽക്യനും ബ്രഹ്മാവും തമ്മിലുള്ള സംവാദം അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ഉള്ളിലെ വ്യാകുലതയോടെ യാജ്ഞവൽക്യൻ ചിത്തശുദ്ധിക്കായി, ആത്മീയ വ്യക്തത നൽകുന്ന പ്രായശ്ചിത്തം ചോദിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് ഉപായമായി പറയുന്നു—അത്യന്തം പുണ്യപ്രദമായ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിൽ ശൂലിനായ ശിവന്റെ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിക്കുക; ആ ക്ഷേത്രം സഞ്ചിത പാപങ്ങളെ നശിപ്പിച്ച് ശുദ്ധി നൽകുന്നതാണ്. ഇവിടെ പ്രായശ്ചിത്തത്തിന്റെ തത്ത്വം വ്യക്തമാക്കുന്നു—അജ്ഞാനത്താലോ അറിഞ്ഞുകൊണ്ടോ ഉണ്ടായ പാപങ്ങൾക്ക് പ്രതിവിധിയായി ശിവമന്ദിരനിർമ്മാണവും ലിംഗകേന്ദ്രിത ഭക്തിപൂജയും നൈതിക അന്ധകാരം നീക്കുന്നു; സൂര്യോദയം രാത്രിയെ അകറ്റുന്നതുപോലെ. കലിയുഗത്തിൽ പല തീർത്ഥങ്ങളും ഫലഹീനമാകുമെന്ന ആശങ്കയും പറയപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രം അതിന്റെ അപവാദമായി മഹാഫലദായകമെന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് പുറപ്പെട്ട ശേഷം യാജ്ഞവൽക്യൻ ലിംഗപ്രതിഷ്ഠ നടത്തി, അഷ്ടമിയും ചതുര്ദശിയും ദിവസങ്ങളിൽ ഭക്തിയോടെ ലിംഗാഭിഷേകം (സ്നാപനം) ചെയ്യാനുള്ള അനുഷ്ഠാനം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; ഇതിലൂടെ ദോഷങ്ങൾ കഴുകി ശുദ്ധി തിരിച്ചുവരും എന്ന് പറയുന്നു. ഈ ലിംഗം ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിൽ “യാജ്ഞവൽക്യേശ്വര” എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാകുന്നു.
Adhyaya 176
कंसारीश्वर-उत्पत्तिमाहात्म्य-वर्णनम् (Origin and Glory of Kaṃsārīśvara)
സൂതൻ ഒരു ക്ഷേത്രോത്ഭവകഥ പറയുന്നു; യാജ്ഞവൽക്ക്യനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മാതൃശുദ്ധിക്കായി ഒരു ലിംഗം സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രധാന കര്ത്താവായ പിപ്പലാദൻ ശ്രുതി-അധ്യയനത്തിലും യജ്ഞകര്മ്മങ്ങളിലും നിപുണരായ ബ്രാഹ്മണരെ വിളിച്ചു കൂട്ടി—തന്റെ മാതാവ് കംസാരി മരണപ്പെട്ടുവെന്ന്, അവളുടെ സ്മരണാർത്ഥം ലിംഗത്തിന് അഭിഷേക-പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയെന്നും, അവരുടെ ഉപദേശത്തോടെ പൊതുസ്വീകാരം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെന്നും അറിയിക്കുന്നു. ഗോവർധനനോട് നാഗര സമൂഹത്തെ നിത്യപൂജയിലേക്ക് നയിക്കണമെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ച്—നിത്യപൂജ വംശസമൃദ്ധി വർധിപ്പിക്കും, അവഗണന ക്ഷയത്തിലേക്ക് നയിക്കും എന്ന സാമൂഹ്യ-ദൈവശാസ്ത്ര വാദം ഉന്നയിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണർ ദേവന്റെ നാമം “കംസാരീശ്വരൻ” എന്ന് നിശ്ചയിക്കുന്നു. തുടർന്ന് പാരായണം-ശ്രവണം, ദേവസന്നിധിയിലെ ഭക്ത്യാചരണം എന്നിവയുടെ ഫലങ്ങൾ പറയുന്നു—അഷ്ടമി, ചതുര്ദശി തിഥികളിൽ സ്നാനം, നീലരുദ്രവും മറ്റ് രുദ്രമന്ത്രങ്ങളും ജപം, ദേവാലയത്തിൽ അഥർവവേദ പാരായണം. ഇതിലൂടെ മഹാപാപശമനം, രാഷ്ട്രീയ-പ്രകൃതിസങ്കടങ്ങളിൽ സംരക്ഷണം, ശത്രുനിഗ്രഹം, സമയോചിത മഴ, രോഗ-ദുഃഖ ശമനം, ധർമ്മയുക്ത ഭരണത്തിന്റെ ഉദയം—ഇവ പിപ്പലാദന്റെ ഉറപ്പിനും ക്ഷേത്രമഹിമയ്ക്കും ആധാരമായ ഫലശ്രുതിയായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 177
पञ्चपिण्डिकोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of the Origin of Pañcapinḍikā)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ ഋഷികളോടു സംവാദരൂപത്തിൽ തീർത്ഥ‑വ്രതവിധി വിവരിക്കുന്നു. ഗൗരിയെ ഇവിടെ “പഞ്ചപിണ്ഡികാ” എന്നു വിളിക്കുന്നു; ജ്യേഷ്ഠമാസ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ സൂര്യൻ വൃഷഭരാശിയിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ സ്ത്രീകൾ ദേവിയുടെ മുകളിൽ ജലയന്ത്രം (ജലധാര ഉപകരണം) സ്ഥാപിച്ച് പൂജിക്കുന്ന ആചാരം പറയുന്നു. ഇത് പല കഠിനവ്രതങ്ങളുടെ സംക്ഷിപ്ത പകരം എന്നും ഗൃഹസ്ഥ‑സൗഭാഗ്യം നൽകുന്ന പുണ്യകർമ്മം എന്നും പ്രതിപാദിക്കുന്നു. തുടർന്ന് “അഞ്ച് പിണ്ഡങ്ങൾ” എന്നതിന്റെ താത്വിക അടിസ്ഥാനത്തെക്കുറിച്ച് ഋഷികൾ ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ ദേവി സർവ്വവ്യാപിനിയായ പരാശക്തിയാണെന്നും സൃഷ്ടി‑രക്ഷയ്ക്കായി പഞ്ചഭൂതങ്ങളായ ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം എന്നിങ്ങനെ പഞ്ചവിധ രൂപം ധരിക്കുന്നുവെന്നും പറയുന്നു; ഈ രൂപത്തിൽ ഉപാസന ചെയ്താൽ പുണ്യം പലമടങ്ങ് വർധിക്കും. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മി കാശിരാജനും പ്രിയറാണി പദ്മാവതിയും സംബന്ധിച്ച കഥ പറയുന്നു—പദ്മാവതി ജലസ്ഥലത്ത് മണ്ണുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച പഞ്ചപിണ്ഡികയെ നിത്യപൂജ ചെയ്ത് സൗഭാഗ്യം വർധിപ്പിക്കുന്നു; സഹപത്നിമാർ രഹസ്യം അന്വേഷിക്കുന്നു. പദ്മാവതി പഞ്ചഭൂതബന്ധിത “പഞ്ചമന്ത്രം” വെളിപ്പെടുത്തി, മരുഭൂമിസങ്കടത്തിൽ മണലാൽ പൂജ ചെയ്ത് ദേവികൃപ നേടി പിന്നീട് സമൃദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു. അവസാനം പഞ്ചമന്ത്രങ്ങൾ (ഭൂതനമസ്കാരങ്ങൾ) വ്യക്തമായി നൽകുകയും, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ ലക്ഷ്മിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ പറയുകയും ചെയ്യുന്നു; അവിടെ പൂജിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾ ഭർത്താവിന് പ്രിയരായി പാപമുക്തരാകുമെന്ന് ഫലശ്രുതി പറയുന്നു.
Adhyaya 178
Pañcapinḍikā-Gauryutpatti Māhātmya (The Glory of the Emergence of Pañcapinḍikā Gaurī) | पञ्चपिण्डिकागौर्युत्पत्तिमाहात्म्यम्
ഈ അധ്യായം പല ശബ്ദങ്ങളിലൂടെ നടക്കുന്ന തത്ത്വസംവാദമായി ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മി തന്റെ ദുരിതം പറയുന്നു—ഗൗരീപൂജയാൽ രാജലക്ഷ്മി ലഭിച്ചിട്ടും സന്താനാഭാവം മൂലം ദുഃഖം തുടരുന്നു. ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ആനർത്തരാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ ദുർവാസമുനി എത്തി; ഉത്തമാതിഥ്യവും ശുശ്രൂഷയും കണ്ടു പ്രസന്നനായി ഉപദേശിക്കുന്നു: ദൈവസാന്നിധ്യം മരം, കല്ല്, മണ്ണ് എന്നിവയിൽ സ്വാഭാവികമായി നിലനിൽക്കുന്നതല്ല; മന്ത്രത്തോടു ചേർന്ന ഭാവഭക്തിയാൽ മാത്രമേ അത് പ്രത്യക്ഷമാകൂ. അദ്ദേഹം രാത്രിയുടെ പ്രഹരങ്ങൾ അനുസരിച്ച് നാലുരൂപ ഗൗരിയുടെ വിന്യാസം നിർമ്മിച്ച് ധൂപം, ദീപം, നൈവേദ്യം, അർഘ്യം മുതലായവയോടെ പൂജയും പ്രത്യേക ആവാഹനങ്ങളോടുകൂടിയ നിയമവ്രതവും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു; പ്രഭാതത്തിൽ ബ്രാഹ്മണ ദമ്പതികൾക്ക് ദാനം, അവസാനം വാഹനം-പ്രേരണംയും നിക്ഷേപവും ഉൾപ്പെട്ട സമാപനകർമ്മവും പറയുന്നു. തുടർന്ന് ദേവിയുടെ തിരുത്തൽ നിർദേശം വരുന്നു—നാലു രൂപങ്ങളെയും ജലത്തിൽ വിസർജ്ജിക്കരുത്; ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചാൽ സ്ത്രീകളുടെ ക്ഷേമത്തിന് അക്ഷയഫലം ലഭിക്കും. ലക്ഷ്മി വരം ചോദിക്കുന്നു—മാനുഷഗർഭധാരണത്തിന്റെ ആവർത്തനത്തിൽ നിന്ന് മോചനം, വിഷ്ണുവിനോടുള്ള നിത്യസംയോഗം; ഫലശ്രുതിയിൽ ഭക്തിപൂർവ്വം പാരായണം ചെയ്യുന്നവർക്ക് സ്ഥിരലക്ഷ്മിയും ദുര്ഭാഗ്യനിവാരണവും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു.
Adhyaya 179
Puṣkara-trayotpatti and Yajña-samārambha in Hāṭakeśvara-kṣetra (पुष्करत्रयोत्पत्ति–यज्ञसमारम्भः)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ‘പുഷ്കര-ത്രയം’ എന്ന ത്രിവിധ പുഷ്കരതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമ വിവരിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ ദർശനം, സ്പർശം, അല്ലെങ്കിൽ നാമോച്ചാരണം മാത്രം കൊണ്ടും പാപം സൂര്യോദയത്തിൽ ഇരുട്ട് അകലുന്നതുപോലെ നശിക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു. ബ്രഹ്മതീർത്ഥമായി പ്രസിദ്ധമായ പുഷ്കരം ഇവിടെ എങ്ങനെ വന്നുവെന്ന് ഋഷികൾ ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ നാരദ-ബ്രഹ്മ സംവാദം പറയുന്നു. കലിയുഗത്തിൽ ധർമ്മഭരണം, യജ്ഞാചാരശുദ്ധി, സാമൂഹ്യമര്യാദ എന്നിവ ക്ഷയിക്കുന്നതായി നാരദൻ ബ്രഹ്മനോട് അറിയിക്കുന്നു. കലിയുടെ വ്യാപനം പുഷ്കരത്തെയും ദൂഷിക്കും എന്ന ആശങ്കയിൽ ബ്രഹ്മൻ കലിരഹിത ദേശത്ത് തീർത്ഥം സ്ഥിരപ്പെടുത്താൻ തീരുമാനിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം ഒരു പദ്മം ഭൂമിയിലേക്കു വീഴ്ത്തുന്നു; അത് വേദജ്ഞരും സംയമശീലരുമായ ബ്രാഹ്മണരും തപസ്വികളും നിറഞ്ഞ ഹാടകേശ്വര പ്രദേശത്ത് പതിക്കുന്നു. പദ്മം മൂന്നു പ്രാവശ്യം നീങ്ങി മൂന്നു ഗർത്തങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നു; അവ നിർമ്മലജലത്തോടെ നിറഞ്ഞ് ജ്യേഷ്ഠ, മധ്യ, കനീയക എന്ന മൂന്ന് പുഷ്കരകുണ്ഡങ്ങളാകുന്നു. ബ്രഹ്മൻ ക്ഷേത്രത്തെ സ്തുതിച്ച് സ്നാനഫലവും കാർത്തിക ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ മഹിമയും (ഗയാശീർഷസമ പുണ്യം) പ്രഖ്യാപിച്ച് യജ്ഞസന്നാഹം ആരംഭിക്കുന്നു. വായുവിനെ ആജ്ഞാപിച്ച് ഇന്ദ്രാദി ദേവഗണങ്ങളെ വിളിപ്പിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രൻ ആവശ്യസാമഗ്രികളും യോഗ്യബ്രാഹ്മണരെയും കൊണ്ടുവരുന്നു, ബ്രഹ്മൻ വിധിപൂർവ്വം പൂർണ്ണ ദക്ഷിണയോടെ യജ്ഞം നിർവഹിക്കുന്നു.
Adhyaya 180
Brahmayajñopākhyāna: Ṛtvig-vyavasthā, Yajñamaṇḍapa-nirmāṇa, and Deva-sahāya (Chapter 180)
ഈ അധ്യായത്തിൽ പുണ്യഭൂമിയിൽ ബ്രഹ്മാവ് നടത്തിയ അത്ഭുതയജ്ഞത്തെക്കുറിച്ച് ഋഷിമാർ സൂതനോട് ചോദിക്കുന്നു—ഏത് ദേവതയ്ക്കാണ് ആരാധന, ഏത് ഋത്വിക്കുകൾ ഏത് പദത്തിൽ, എത്രയും എങ്ങനെയുമായ ദക്ഷിണ, അധ്വര്യു മുതലായ പ്രവർത്തകരുടെ നിയമനം എങ്ങനെ എന്നിങ്ങനെ. സൂതൻ യജ്ഞത്തിന്റെ ശാസ്ത്രവിധിയായ ഒരുക്കങ്ങളും ക്രമവും വിവരിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രനും ശംഭുവും തങ്ങളുടെ ദിവ്യപരിവാരങ്ങളോടെ സഹായത്തിനായി എത്തുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് അവരെ വിധിപൂർവ്വം আতിഥ്യത്തോടെ സ്വീകരിച്ച് ചുമതലകൾ വിഭജിക്കുന്നു. തുടർന്ന് വിശ്വകർമ്മാവിനോട് യജ്ഞമണ്ഡപവും അതിന്റെ ഘടകങ്ങളും—പത്നീശാല, വേദി, അഗ്നികുണ്ഡങ്ങൾ, പാത്ര-ചഷകങ്ങൾ, യൂപങ്ങൾ, പാകഖാതങ്ങൾ, വിപുലമായ ഇഷ്ടകാവിന്യാസം—കൂടാതെ ഹിരണ്മയ പുരുഷന്റെ സ്വർണ്ണപ്രതിമയും നിർമ്മിക്കാൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു. ബൃഹസ്പതിക്ക് പതിനാറ് യോഗ്യരായ ഋത്വിക്കുകളെ കൊണ്ടുവരാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്വം നൽകുന്നു; ബ്രഹ്മാവ് സ്വയം അവരെ പരിശോധിച്ച് നിയമിക്കുന്നു. അവസാനം ഹോതൃ, അധ്വര്യു, ഉദ്ഗാതൃ, അഗ്നീധ്ര, ബ്രഹ്മാ മുതലായ പതിനാറ് ഋത്വിക്കുകളുടെ പദപ്പട്ടിക പറഞ്ഞ്, ദീക്ഷയും യജ്ഞാരംഭവും വിജയകരമാക്കാൻ അവരുടെ സഹായം ബ്രഹ്മാവ് വിനയത്തോടെ അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു.
Adhyaya 181
गायत्रीतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् (Gayatrī-tīrtha Māhātmya: The Glory and Origin of Gayatrī Tīrtha)
അധ്യായം 181 ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിൽ യജ്ഞകർമ്മത്തിന്റെ നിയമസാധുതയെക്കുറിച്ചുള്ള ധർമ്മ-ന്യായവാദം വിവരിക്കുന്നു. പ്രാദേശികനായ നാഗര ബ്രാഹ്മണരെ ഒഴിവാക്കി പദ്മജ ബ്രഹ്മാവ് അന്യദേശ ഋത്വിക്കുകളോടെ യജ്ഞം നടത്തുന്നതിൽ നാഗരർ കോപിച്ച് മധ്യഗനെ ദൂതനാക്കി അയച്ച് പാരമ്പര്യാവകാശം ഉന്നയിക്കുന്നു. ഞങ്ങളെ ഒഴിവാക്കി ചെയ്യുന്ന യജ്ഞം/ശ്രാദ്ധം ഫലശൂന്യമാണെന്നും, ഇത് മുൻകാല ക്ഷേത്രദാനത്തിൽ അതിരുകളോടെ നിശ്ചയിച്ച അധികാരമാണെന്നും അവർ പറയുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് സമാധാനവചനത്തോടെ നടപടിദോഷം അംഗീകരിച്ച് നിയമം സ്ഥാപിക്കുന്നു—ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നാഗരരെ ഒഴിവാക്കി ചെയ്യുന്ന കർമ്മം ഫലിക്കില്ല; അതുപോലെ നാഗരർ ക്ഷേത്രത്തിന് പുറത്തു ചെയ്യുന്ന കർമ്മവും ഫലിക്കില്ല—ഇങ്ങനെ പരസ്പര അധികാരനിയമം ഉറപ്പിക്കുന്നു. തുടർന്ന് യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കേണ്ട അടിയന്തരത വരുന്നു. സാവിത്രി വൈകുമ്പോൾ നാരദനും പിന്നെ പുലസ്ത്യനും അവളെ കൊണ്ടുവരാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. സമയം കുറയുമ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ ഒരു ഗോപകന്യയെ കൊണ്ടുവന്ന് വിധിപൂർവ്വം സംസ്കരിച്ച് ബ്രഹ്മാവിന്റെ വിവാഹയോഗ്യയായി സമർപ്പിക്കുന്നു. രുദ്രാദി ദേവന്മാരും ബ്രാഹ്മണരും അവളെ ‘ഗായത്രി’യായി അംഗീകരിച്ച് വിവാഹം നടത്തുന്നു, യജ്ഞസിദ്ധിക്കായി. അവസാനം തീർത്ഥഫലശ്രുതി—ഈ സ്ഥലം മംഗളവും സമൃദ്ധിദായകവും; ഇവിടെ പാണിഗ്രഹണം, പിണ്ഡദാനം, കന്യാദാനം മുതലായവ ചെയ്താൽ മഹത്തായ പുണ്യഫലം ലഭിക്കും.
Adhyaya 182
रूपतीर्थोत्पत्तिपूर्वकप्रथमयज्ञदिवसवृत्तान्तवर्णनम् (Origin of Rūpatīrtha and the Account of the First Day of the Sacrifice)
ഈ അധ്യായത്തിൽ യജ്ഞപരിസരത്തിൽ നടന്ന ഒരു ദിവ്യ-വിധിപരമായ സംഭവമാണ് വിവരിക്കുന്നത്. ബ്രഹ്മാവ് ഗായത്രിയോടൊപ്പം യജ്ഞശാലയിൽ പ്രവേശിച്ച് മനുഷ്യഭാവം ധരിച്ചു, ദണ്ഡം, അജിനം, മേഖല, മൗനവ്രതം തുടങ്ങിയ വൈദിക ലക്ഷണങ്ങളോടെ യാഗസജ്ജീകരണം നടത്തുന്നു. പ്രവർഗ്യഘട്ടത്തിൽ ജാൽമൻ എന്ന നഗ്ന കപാലധാരി തപസ്വി അന്നം ചോദിക്കുന്നു; നിരസിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അവന്റെ കപാലം എറിഞ്ഞുകളയുന്നു, എന്നാൽ അത് അത്ഭുതകരമായി പലതായി വർധിച്ച് യജ്ഞാവരണം മുഴുവൻ നിറച്ച് യജ്ഞക്രമം തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് ധ്യാനത്തിൽ ഇതിൽ ശൈവാംശം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് മഹേശ്വരനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു. ശിവൻ—കപാലം തനിക്കു പ്രിയപ്പെട്ട പാത്രമാണെന്നും, രുദ്രനോടുള്ള അർപ്പണം ഒഴിവായതുകൊണ്ടാണ് ഈ വിഘ്നമെന്നും പറഞ്ഞ്, കപാലമാധ്യമമായി രുദ്രാർപ്പിത ആഹുതികൾ നൽകാൻ വിധിക്കുന്നു; അങ്ങനെ യജ്ഞം സമാപിക്കുന്നു. ഭാവിയജ്ഞങ്ങളിൽ ശതരുദ്രീയ പാരായണവും മൺകപാലങ്ങളിൽ രുദ്രാർപ്പണവും ഉൾപ്പെടുത്താൻ ബ്രഹ്മാവ് സമ്മതിക്കുന്നു; ശിവൻ അവിടെ കപാലേശ്വരരൂപത്തിൽ ക്ഷേത്രരക്ഷകനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഫലശ്രുതിയായി—ബ്രഹ്മാവിന്റെ മൂന്ന് കുണ്ഡങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ലിംഗപൂജ നടത്തുന്നത് ഉന്നത ആത്മഫലം നൽകുന്നു; കാർത്തിക ശുക്ല ചതുര്ദശിയിലെ രാത്രിജാഗരണം ജന്മദോഷമോചനമാകുന്നു. ദക്ഷിണപഥത്തിൽ നിന്നെത്തിയ ഋത്വിക് മുനിമാർ മധ്യാഹ്നതാപത്തിനു ശേഷം സമീപജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവരുടെ വികൃതരൂപങ്ങൾ സുന്ദരമായി മാറുന്നു; അതിനാൽ ആ സ്ഥലം ‘രൂപതീർത്ഥം’ എന്ന് നാമകരണം ചെയ്ത്, ഇവിടെ സ്നാനത്തിൽ ജന്മജന്മാന്തര സൗന്ദര്യം, പിതൃകർമ്മവൃദ്ധി, ദാനത്തിൽ രാജസമൃദ്ധി ലഭിക്കും എന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അവസാനം അവർ മടങ്ങി വന്ന് രാത്രി മുഴുവൻ യജ്ഞവിധിയെക്കുറിച്ച് ശാസ്ത്രീയ ചർച്ച നടത്തുന്നു—ശരിയായ ദേവതാസ്മരണവും സമ്യക അർപ്പണവും യജ്ഞശാസനം കാക്കുന്നു എന്നതാണ് സന്ദേശം.
Adhyaya 183
Nāgatīrthotpatti-māhātmya (Origin and Significance of Nāgatīrtha)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ബഹുദിന യജ്ഞത്തിനിടയിൽ ഉണ്ടായ വിഘ്നം വിവരിക്കുന്നു. ഒരു യുവ തപസ്വി ബ്രഹ്മചാരി (ബടു) കളിയായി വിഷരഹിത ജലസർപ്പത്തെ യജ്ഞസഭയിൽ എറിഞ്ഞതോടെ ഋത്വിക്കർ ഭീതിയിലും ആശയക്കുഴപ്പത്തിലുമാകുന്നു. സർപ്പം ഹോതൃ (അഥവാ പ്രധാന കർമകർത്താവ്)നെ ചുറ്റിപ്പിടിച്ച് ഭയം വർധിപ്പിക്കുന്നു; കോപത്തിൽ ശാപം ഉച്ചരിക്കപ്പെടുകയും ബടു സർപ്പത്വബാധയിൽപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു—യജ്ഞമര്യാദ ലംഘനവും അനുദ്ദേശ്യ കർമഫലവും എന്ന പുരാണബോധം ഇവിടെ തെളിയുന്നു. ബാധിതനായ ബടു ഭൃഗുമുനിയെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു; ഭൃഗു കരുണയോടെ സർപ്പം വിഷരഹിതമാണെന്നും ശിക്ഷ അതിരുകടന്നതാണെന്നും പറയുന്നു (ച്യവനന്റെ പങ്കും വ്യക്തമാക്കുന്നു). തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു സംഭവത്തെ ദൈവനിയോഗമായി പുനർവ്യാഖ്യാനിച്ച്, ബടുവിന്റെ സർപ്പരൂപം ഭൂമിയിലെ ഒൻപതാം നാഗവംശസ്ഥാപനത്തിന് വിത്താകുമെന്ന് നിശ്ചയിക്കുന്നു; മന്ത്രവും ഔഷധവിദ്യയും അഭ്യസിക്കുന്നവർക്കു ആ നാഗങ്ങൾ ഹാനികരമാകാതിരിക്കാൻ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടും എന്നും പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിലെ മനോഹര ജലസ്രോതസ്സിനെ ‘നാഗതീർത്ഥം’ എന്നു സ്ഥാപിക്കുന്നു. ശ്രാവണ കൃഷ്ണപക്ഷ പഞ്ചമിയിൽ (ഭാദ്രപദ പരാമർശത്തോടുകൂടി) അവിടെ സ്നാന-പൂജ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു; സർപ്പഭയനാശം, വിഷബാധിതർക്കു ശമനം, ദുരിതനിവൃത്തി, സന്താനലാഭം തുടങ്ങിയ ഫലങ്ങൾ പറയുന്നു. വാസുകി, തക്ഷക, പുണ്ഡരീക, ശേഷ, കാലിയ മുതലായ മഹാനാഗങ്ങളുടെ സംഗമം വിവരിക്കപ്പെടുന്നു; ബ്രഹ്മാവ് അവരെ യജ്ഞരക്ഷയ്ക്ക് നിയോഗിച്ച് നാഗതീർത്ഥത്തിൽ കാലാന്തര ബഹുമാനം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഈ മഹാത്മ്യം ശ്രവിക്കുക, പാരായണം ചെയ്യുക, എഴുതുക, സൂക്ഷിക്കുക എന്നിവയാലും സംരക്ഷണഫലം ലഭിക്കും; ഗ്രന്ഥം സൂക്ഷിക്കുന്നിടത്ത് അഭയം സിദ്ധിക്കും എന്നു ഫലശ്രുതി പറയുന്നു.
Adhyaya 184
पिंगलोपाख्यानवर्णनम् | Piṅgalā-Upākhyāna (Narrative of Piṅgalā) on the Third Day of the Brahmayajña
ഈ അധ്യായത്തിൽ ബ്രഹ്മയജ്ഞത്തിന്റെ മൂന്നാം ദിവസം യജ്ഞമണ്ഡപത്തിലെ ഔപചാരിക അന്തരീക്ഷം വര്ണിക്കപ്പെടുന്നു. ഋത്വിജർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ കർമങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കെ, പക്വാന്നം, ഘൃതം–ക്ഷീരം സമൃദ്ധമായി ലഭിക്കുകയും ദാനത്തിനായി ധനം ധാരാളമായി ഒരുക്കപ്പെട്ടിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; യജ്ഞസമൃദ്ധിയോടൊപ്പം പരജ്ഞാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ജിജ്ഞാസയും ഉണരുന്നു. അപ്പോൾ ത്രികാലദർശിയെപ്പോലെ ഒരു ജ്ഞാനി അതിഥി എത്തി ആദരിക്കപ്പെടുന്നു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ അസാധാരണ ദർശനശക്തിയുടെ കാരണം പുരോഹിതർ വിസ്മയത്തോടെ ചോദിക്കുന്നു. അതിഥി തന്റെ ജീവിതകഥ പറഞ്ഞ് ആറു “ഗുരുക്കന്മാരെ” സൂചിപ്പിക്കുന്നു—പിംഗലാ എന്ന വേശ്യ, കുരര പക്ഷി, സർപ്പം, സാരംഗ മൃഗം, അമ്പ് നിർമ്മിക്കുന്ന ഇഷുകാരൻ, ഒരു കന്യക. ഒരൊറ്റ മനുഷ്യഗുരുവിൽ മാത്രം ആശ്രയിക്കാതെ, ജീവികളുടെ പെരുമാറ്റം ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം നിരീക്ഷിച്ച് ധ്യാനത്തോടെ പഠിച്ചാലും ജ്ഞാനം ഉദിക്കുന്നു എന്നതാണ് ഉപദേശം. പിംഗലയുടെ പാഠം മുഖ്യം—ആശയോട് ബന്ധിച്ച തൃഷ്ണ ദുഃഖം വർധിപ്പിക്കുന്നു; പ്രതീക്ഷ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ ശാന്തി ലഭിക്കുന്നു; അവൾ ഉത്കണ്ഠയുള്ള കാത്തിരിപ്പും മത്സരപ്രദർശനവും വിട്ട് തൃപ്തിയോടെ നിദ്രിക്കുന്നു. കഥാകാരനും അതേ വൈരാഗ്യം സ്വീകരിച്ച് അന്തഃശാന്തി ശരീരത്തിനും ഗുണകരമെന്ന്—വിശ്രമം, ജീർണ്ണം, ബലം—ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. അവസാനം നയം—ലാഭത്തോടൊപ്പം ആഗ്രഹം വളരും; അതിനാൽ പകൽ ചെയ്യുന്ന കർമം രാത്രി നിർഭാരമായി, നിർവിഘ്നമായി ഉറങ്ങാൻ കഴിയുന്നവിധം ആകണം.
Adhyaya 185
अतिथ्य-पूजा, वैराग्योपदेशः, यज्ञपुरुष-स्मरणविधिः (Hospitality Worship, Instruction in Renunciation, and the Protocol of Remembering Yajñapuruṣa)
ഈ അധ്യായത്തിൽ അതിഥി-രൂപ യതി ബ്രാഹ്മണസഭയിൽ ഉപദേശപരമായ ആത്മകഥ പറയുന്നു. ധനാസക്തി സമൂഹത്തിലെ പീഡനവും മനസ്സിലെ ക്ഷീണവും വർധിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന് വിശദീകരിച്ച്, കുരര പക്ഷിയുടെ ദൃഷ്ടാന്തത്തിൽ—ഏത് വസ്തുവിനുവേണ്ടി കലഹമോ അത് ഉപേക്ഷിച്ചാൽ തർക്കം ശമിക്കും—എന്ന് പഠിച്ച്, തന്റെ സമ്പത്ത് ബന്ധുക്കൾക്ക് വിതരണം ചെയ്ത് ശാന്തി നേടുന്നു. തുടർന്ന് സർപ്പത്തിൽ നിന്ന് ഗൃഹനിർമ്മാണവും സ്വത്തിനെ ‘എന്റെത്’ എന്ന് പിടിച്ചുനിൽക്കുന്നതും ബന്ധനവും ദുഃഖവും സൃഷ്ടിക്കുന്നുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നു; സത്യ യതിയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ—നിയതവാസം, മധുകരി ഭിക്ഷ, സമത്വം—എന്നിവയും സന്ന്യാസപതനകാരണങ്ങളും പറയുന്നു. ഭ്രമരത്തിൽ നിന്ന് പല ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ‘സാരം’ ഗ്രഹിക്കുന്ന മാതൃകയും, ഇഷുകാരനിൽ നിന്ന് ഏകചിത്തത ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിന്റെ ദ്വാരമാണെന്ന ബോധവും ലഭിക്കുന്നു. അന്തർസ്ഥ സൂര്യ-സ്വരൂപ/വിശ്വരൂപ തത്ത്വത്തിൽ മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി ധ്യാനം സ്വീകരിക്കുന്നു. കന്യയുടെ വളകളുടെ ഉദാഹരണത്തിൽ—പലത് ശബ്ദം, രണ്ടും ഇടിച്ചുമുട്ടൽ, ഒന്ന് നിശ്ശബ്ദം—എന്ന് പറഞ്ഞ് ഏകാന്ത സഞ്ചാരവും ഗാഢജ്ഞാനവും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. പിന്നീട് സൂതപ്രസംഗത്തിൽ ദേവരും ഋഷികളും എത്തി വരങ്ങൾ നൽകുകയും, യജ്ഞഭാഗമില്ലാതെ ദൈവപ്രാപ്തി എന്ന വിഷയത്തിൽ വാദം ഉയരുകയും ചെയ്യുന്നു. മഹാദേവൻ നിയമം സ്ഥാപിക്കുന്നു: ഭാവിയിലെ ശ്രാദ്ധങ്ങളിൽ (ദൈവ/പിതൃകർമ്മങ്ങളിൽ) അവസാനം യജ്ഞപുരുഷൻ—ഹരി-സ്വരൂപൻ—എന്നവനെ ആവാഹിച്ച് പൂജിക്കണം; ഇല്ലെങ്കിൽ കർമ്മം ഫലഹീനമാകും. അതിഥി ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്റെ തീർത്ഥം സൂചിപ്പിച്ച്, അങ്കാരക-യുക്ത ചതുര്ഥിയിൽ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ സർവ്വതീർത്ഥഫലം ലഭിക്കുമെന്ന് പറയുന്നു. അവസാനം യജ്ഞാരംഭത്തിനുള്ള ആചാരസജ്ജീകരണങ്ങൾ നടക്കുന്നു.
Adhyaya 186
अतिथिमाहात्म्यवर्णनम् (Atithi-māhātmya: Theological Discourse on the Glory of Hospitality)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷിമാർ ഗൃഹസ്ഥന്റെ അതിഥികൃത്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരമ മഹാത്മ്യം വിശദമായി ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ പറയുന്നു—അതിഥിസത്കാരം ഗൃഹസ്ഥധർമ്മത്തിലെ പരമോന്നതമായ അംശമാണ്; അതിഥിയെ അവമാനിക്കുന്നത് ധർമ്മനാശവും പാപവർധനവും വരുത്തും, എന്നാൽ ആദരിച്ച് സ്വീകരിക്കുന്നത് പുണ്യസംരക്ഷണവും ചിത്തസ്ഥൈര്യവും നൽകും. അതിഥികളെ മൂന്നു വിഭാഗങ്ങളായി പറയുന്നു—ശ്രാദ്ധീയ (ശ്രാദ്ധസമയത്ത് വരുന്നവർ), വൈശ്വദേവീയ (വൈശ്വദേവ സമയത്ത് വരുന്നവർ), സൂര്യോഢ (ഭക്ഷണത്തിനു ശേഷം അല്ലെങ്കിൽ രാത്രിയിൽ വരുന്നവർ). ഇവർക്കു യോജിച്ച സ്വാഗതം, ആസനം, അർഘ്യ‑പാദ്യം, ഭക്തിയോടെ അന്നദാനം എന്നിവ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു; കുല‑ഗോത്രം കടുപ്പമായി ചോദ്യം ചെയ്യാതെ യജ്ഞോപവീതാദി ലക്ഷണങ്ങൾ കണ്ടു ശ്രദ്ധയോടെ സേവിക്കണം. അതിഥിയുടെ തൃപ്തി ദേവതകളുടെയും വിശ്വതത്ത്വങ്ങളുടെയും തൃപ്തിയാണെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു. അവസാനം, ഗൃഹത്തിന്റെ നൈതികക്രമത്തിൽ അതിഥി സമഗ്ര ദൈവസാന്നിധ്യത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയാണെന്ന് വീണ്ടും ഉറപ്പിക്കുന്നു.
Adhyaya 187
राक्षसप्राप्यश्राद्धवर्णनम् (Account of Śrāddha Offerings Accruing to a Rākṣasa)
സൂതൻ നാലാം ദിവസത്തെ യജ്ഞത്തിൽ ഉണ്ടായ സംഭവമാണ് വിവരിക്കുന്നത്. പ്രസ്ഥാതൃ ഹോമത്തിനായി മൃഗത്തിന്റെ ഗുഡഭാഗം വേർതിരിച്ചുവെച്ചപ്പോൾ, വിശപ്പാൽ പ്രേരിതനായ ഒരു യുവ ബ്രാഹ്മണൻ അത് തിന്നു. അതോടെ ഹവിസ് അശുദ്ധമായി യജ്ഞവിഘ്നം സംഭവിച്ചു. പ്രസ്ഥാതൃയുടെ ശാപത്തിൽ അവൻ വികൃതരൂപമുള്ള രാക്ഷസനായി; ഋത്വിക്കുകൾ രക്ഷാമന്ത്രങ്ങളും ദേവപ്രാർത്ഥനകളും നടത്തി യജ്ഞത്തെ സംരക്ഷിച്ചു. ആ ബാധിതൻ പുലസ്ത്യപുത്രൻ വിശ്വാവസു എന്നു തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു. അവൻ ലോകപിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ച്, അജ്ഞാനത്താൽ അല്ല, ആഗ്രഹപ്രേരിതമായി ഈ ദോഷം സംഭവിച്ചതെന്ന് സമ്മതിക്കുന്നു. യജ്ഞസിദ്ധിക്കായി ശാപം പിൻവലിക്കണമെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് അപേക്ഷിച്ചാലും, തന്റെ വാക്ക് അചലമാണെന്ന് പ്രസ്ഥാതൃ ശാപം മാറ്റുന്നില്ല. അതിനാൽ ഒരു സമാധാനം നിശ്ചയിക്കുന്നു—ചാമത്കാരപുരത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് വിശ്വാവസുവിന് സ്ഥാനം നൽകി, മറ്റു ദുഷ്ടസത്തകളുടെ മേൽ അധികാരം നൽകി, നാഗരത്തിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി നിയന്ത്രക-രക്ഷകനായി സ്ഥാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന്, ദക്ഷിണയില്ലാത്ത, തില-ദർഭരഹിതമായ, അപാത്രർക്കു നൽകിയ, അശൗച/അശുദ്ധാവസ്ഥയിൽ, അശുദ്ധപാത്രത്തിൽ, അകാലത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ വിധിഭംഗത്തോടെ ചെയ്ത ശ്രാദ്ധം രാക്ഷസന്റെ “ഓഹരി” ആകുമെന്ന് പറയുന്നു—ശ്രാദ്ധശുദ്ധിക്കുള്ള മുന്നറിയിപ്പ് പട്ടികയായി ഇത് നിലകൊള്ളുന്നു.
Adhyaya 188
औदुम्बरी-माहात्म्यं तथा मातृगण-गमनं सावित्रीदत्त-शापवर्णनम् (Audumbarī’s Mahatmya; the arrival of the Mothers; Savitrī’s curse)
ഈ അധ്യായത്തിൽ വൈദിക യജ്ഞപരിസരം—സദസ്, ഋത്വിജ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, ഹോമക്രമം, അധ്വര്യുവിന്റെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ, ഉദ്ഗാതാവിന്റെ സാമഗാനബന്ധിത പ്രവർത്തികൾ—വിധിപൂർവ്വം പ്രതിപാദിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ഗന്ധർവ പർവതന്റെ പുത്രിയും ജാതിസ്മരയുമായ ഔദുംബരീ, സാമഗീതിയിൽ ആകർഷിതയായി ശങ്കു-ചിഹ്നിത യജ്ഞവിധി കണ്ടു സഭയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. ഉദ്ഗാതാവിന്റെ പിഴവ് തിരുത്തി ദക്ഷിണാഗ്നിയിൽ ഉടൻ ഹോമം ചെയ്യാൻ ആജ്ഞാപിച്ച്, യജ്ഞത്തിലെ സൂക്ഷ്മവിധിശുദ്ധി രക്ഷകവും അനിവാര്യവുമാണെന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നു. സംഭാഷണത്തിൽ അവളുടെ മുൻശാപം വെളിവാകുന്നു—താന/മൂർഛന തുടങ്ങിയ സംഗീത-സാങ്കേതിക ഭേദങ്ങളെ പരിഹസിച്ചതിനാൽ നാരദൻ അവളെ മനുഷ്യജന്മത്തിലേക്ക് ശപിച്ചു; മോചനശർത്ത്—പിതാമഹ യജ്ഞത്തിലെ നിർണായക നിമിഷത്തിൽ അവൾ വചനം പറയണം, കൂടാതെ സർവ്വദേവസഭയിൽ അവളുടെ അംഗീകാരം ലഭിക്കണം. ഔദുംബരീ ഭാവിയജ്ഞങ്ങൾക്ക് സ്ഥിരനിയമം അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു—സദസ്സിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ അവളുടെ പ്രതിമ സ്ഥാപിച്ച്, ശങ്കു-ഗ്രഹണം/പ്രവർത്തനം തുടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ് അവൾക്ക് പൂജ നടത്തണം. ദേവഗണവും ഉദ്ഗാതാവും ഇതിനെ ബദ്ധമായ വിധാനമായി അംഗീകരിച്ച് ഫലശ്രുതി പറയുന്നു—ഫലങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ, ഗന്ധാനുലേപനം മുതലായ അർപ്പണങ്ങൾ പുണ്യം പലമടങ്ങ് വർധിപ്പിക്കും. തുടർന്ന് നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകൾ കൗതുകവും ഭക്തിയും കൊണ്ട് വന്ന് പൂജിക്കുന്നു; അവളുടെ മനുഷ്യ മാതാപിതാക്കൾ വന്നാലും, ദിവ്യഗതി സംരക്ഷിക്കാൻ അവൾ അവരുടെ സാഷ്ടാംഗ പ്രണാമം തടയുന്നു. പിന്നീട് മഹാദേവസമൂഹവും 86 മാതൃഗണങ്ങളും വന്ന് സ്ഥാനം-മാനം തേടുന്നു. പദ്മജ ബ്രഹ്മ ‘നാഗരജന്മ’ ഉള്ള പണ്ഡിത പ്രതിനിധിയോട് ഓരോ സംഘത്തിനും പ്രദേശാനുസൃതമായി ആസന-സീമകൾ നിശ്ചയിക്കാൻ കല്പിക്കുന്നു; ദിവ്യാഗമനം ക്രമബദ്ധമായ പവിത്ര ഭൂഗോളമായി മാറുന്നു. അപ്പോൾ സാവിത്രി, ലഭിക്കുന്ന ആദരത്തിൽ ഉപേക്ഷിതത്വം അനുഭവിച്ച് ശാപം ഉച്ചരിക്കുന്നു—മാതൃഗണങ്ങളുടെ ഗമനം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടും, ഋതുക്കളുടെ അതിശയതകളുടെ കഷ്ടം അനുഭവിക്കണം, നഗരങ്ങളിൽ പൂജയും വാസസ്ഥലങ്ങളും (പ്രാസാദങ്ങൾ) ലഭിക്കില്ല. ഇങ്ങനെ അധ്യായം യജ്ഞവിധിയുടെ കൃത്യത, ഔദുംബരീ-പ്രതിഷ്ഠാനിയമം, ദൈവസമൂഹങ്ങളുടെ സ്ഥാനവ്യവസ്ഥ, കൂടാതെ ആദരവിതരണത്തിലെ പിഴവ് ശാപരൂപമായ ദീർഘനിയന്ത്രണങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുമെന്ന നൈതിക മുന്നറിയിപ്പ് എന്നിവ പഠിപ്പിക്കുന്നു.
Adhyaya 189
औदुम्बर्युत्पत्तिपूर्वकतत्प्राग्जन्मवृत्तान्तवर्णनम् (Origin of Audumbarī and Account of Prior Birth; Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ശാപപീഡിത ഗന്ധർവസ്ത്രീകൾ—രാത്രിയിൽ നൃത്തഗാനങ്ങളാൽ ജീവിക്കുന്നതും സമൂഹത്തിൽ അവഗണിക്കപ്പെടുന്നതുമായവർ—ദേവി ഔദുംബരിയെ സമീപിച്ച് വിലപിച്ച് ക്ഷേമമാർഗം ചോദിക്കുന്നു. ദേവി സാവിത്രിയുടെ ശാപം അചഞ്ചലമാണെന്ന് അംഗീകരിച്ചിട്ടും അതിനെ സംരക്ഷണരൂപമായ അനുഗ്രഹമായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു—അവർ ‘അറുപത്തെട്ട് ഗോത്രങ്ങളിൽ’ നിശ്ചിത സ്ഥാന-ഭൂമികകളോടെ നിയുക്തരാകും; സ്ഥലബന്ധിതമായ വിധിപൂജയിലൂടെ അവർക്ക് അംഗീകാരം ലഭിക്കും. തുടർന്ന് നഗര-ക്ഷേത്രാചാരം വിവരിക്കുന്നു—മണ്ഡപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഒരു വീട്ടിൽ പ്രത്യേക സമൃദ്ധിവർധന സംഭവിച്ചാൽ, നിർദ്ദിഷ്ട അർപ്പണം/വ്രതം നടത്തണം. നഗരദ്വാരത്തിൽ സ്ത്രീകൾ നിർവഹിക്കുന്ന പ്രത്യേക കർമ്മം, ചിരി-ഹാവഭാവങ്ങളോടെയും ബലിസദൃശ അർപ്പണങ്ങളോടെയും, വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; പാലിച്ചാൽ യജ്ഞഭാഗം ലഭിച്ചതുപോലെ തൃപ്തി, അവഗണിച്ചാൽ സന്താനനാശം, രോഗം മുതലായ ദുരിതങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമെന്ന് പറയുന്നു. പിന്നീട് ദേവശർമയും ഭാര്യയും സംബന്ധിച്ച കഥയിലൂടെ നാരദശാപത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഔദുംബരിയുടെ മാനുഷാവതാരവും ദേവിയുടെ സാന്നിധ്യത്തിന്റെയും ആചാരാധികാരത്തിന്റെയും കാരണകഥയും വ്യക്തമാക്കുന്നു. അവസാനം ഉത്സവവും അവഭൃതസ്നാനവും സൂചിപ്പിച്ച് ഈ ക്ഷേത്രം സർവതീർത്ഥമയമാണെന്നും, പ്രത്യേകിച്ച് പൗർണമിദിനത്തിൽ—വിശേഷമായി സ്ത്രീകൾ ചെയ്യുന്ന അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്ക് അപൂർവഫലം ലഭിക്കുമെന്നും ഊന്നിപ്പറയുന്നു.
Adhyaya 190
ब्रह्मयज्ञावभृथ-यक्ष्मतीर्थोत्पत्ति-माहात्म्य (Brahmā’s Yajña-Avabhṛtha and the Origin-Glory of the Yakṣmā Tīrtha)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ പകർന്നുനൽകുന്ന ബഹുസ്തര ധർമ്മതത്ത്വസംവാദം പ്രതിപാദിക്കുന്നു. ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ അഞ്ചുരാത്രി പഞ്ചരാത്രവ്രതം പൂർത്തിയാക്കി, കലിയുഗത്തിലെ കർമദൂഷണഭീതിയിൽ ഭൂമിയുടെ മോചനത്തിനായി ഏത് അർപ്പണം ഉചിതമെന്നു അറിയാൻ നാഗരബ്രാഹ്മണരെ സമീപിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് തീർത്ഥങ്ങളുടെ ലോകസ്ഥിതി വിശദീകരിക്കുന്നു—നൈമിഷം ഭൂമിയിൽ, പുഷ്കരം അന്തരീക്ഷത്തിൽ, കുരുക്ഷേത്രം ത്രിലോകവ്യാപിയായി; കൂടാതെ കാർത്തിക ശുക്ല ഏകാദശി മുതൽ പൗർണ്ണമി വരെ പുഷ്കരത്തിന്റെ ഭൂമിയിലെ സുലഭസാന്നിധ്യം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. വിശ്വാസത്തോടെ ചെയ്ത സ്നാനവും ശ്രാദ്ധവും അക്ഷയഫലം നൽകുമെന്നു ഉപദേശിക്കുന്നു. തുടർന്ന് യജ്ഞസമാപനവിധി വരുന്നു. പുലസ്ത്യ ഋഷി എത്തി കർമശുദ്ധി സ്ഥിരീകരിക്കുകയും, വരുണബന്ധിത സമാപനകർമ്മങ്ങൾ—പ്രത്യേകിച്ച് അവഭൃഥസ്നാനം—നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ആ സമയത്ത് തീർത്ഥങ്ങൾ സംഗമിച്ച് പങ്കാളികൾ ശുദ്ധരാകുന്നു. ജനക്കൂട്ടം കൂടുതലായതിനാൽ ബ്രഹ്മാവ് ഇന്ദ്രനോട് മുളക്കമ്പിൽ കെട്ടിയ മൃഗചർമ്മം ജലത്തിൽ എറിഞ്ഞ് സ്നാനകാലസൂചന നൽകാൻ കല്പിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രൻ വാർഷിക രാജകീയ പുനരാവർത്തനം അഭ്യർത്ഥിച്ച്, സ്നാനകർക്ക് സംരക്ഷണം, വിജയം, വാർഷിക പാപക്ഷയം ലഭിക്കുമെന്നു വരം നേടുന്നു. അവസാനം യക്ഷ്മാ എന്ന രോഗദേവത ബ്രഹ്മാവിനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു—യജ്ഞഫലസിദ്ധിക്ക് ബ്രാഹ്മണസന്തോഷം അനിവാര്യമാകയാൽ തനിക്കും വിധിയിൽ അംഗീകാരം വേണമെന്ന്. അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് അഗ്നിയുള്ള ഗൃഹസ്ഥർക്കായി വൈശ്വദേവാന്തത്തിൽ ബലി നിയമം സ്ഥാപിക്കുകയും, ഈ നാഗരസന്ദർഭത്തിൽ യക്ഷ്മാ ഉദ്ഭവിക്കുകയില്ലെന്ന കാരണകഥയോടെ ആശ്വാസം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇങ്ങനെ ഇത് തീർത്ഥോത്പത്തി-മാഹാത്മ്യവും ആചാരചാർട്ടറും ആകുന്നു.
Adhyaya 191
सावित्र्या यज्ञागमनकालिकोत्पाताद्यपशकुनोद्भववर्णनम् | Savitrī’s Journey to the Sacrifice and the Arising of Omens
ഋഷിമാർ സൂതനോടു ചോദിച്ചു—മുമ്പ് സാവിത്രിയെയും ഗായത്രിയെയും കുറിച്ചുള്ള പരാമർശം എന്തുകൊണ്ട്, യജ്ഞസന്ദർഭത്തിൽ ഭാര്യയായി ഗായത്രി എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെട്ടു, സാവിത്രി യജ്ഞമണ്ഡപത്തിലേക്ക് പോയി പത്നീശാലയിൽ എങ്ങനെ പ്രവേശിച്ചു. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഭർത്താവിന്റെ സ്ഥിതി മനസ്സിലാക്കി സാവിത്രി തന്റെ നിശ്ചയം ദൃഢമാക്കി; ഗൗരി, ലക്ഷ്മി, ശചീ, മേധാ, അരുന്ധതി, സ്വധാ, സ്വാഹാ, കീർത്തി, ബുദ്ധി, പുഷ്ടി, ക്ഷമ, ധൃതി മുതലായ ദിവ്യപത്നിമാരെയും, ഘൃതാചി, മേനക, രംഭ, ഊർവശി, തിലോത്തമ മുതലായ അപ്സരസ്സുകളെയും കൂട്ടി യാത്രയായി। ഗന്ധർവ-കിന്നരരുടെ ഗാനവാദ്യങ്ങളോടെ സന്തോഷത്തോടെ നീങ്ങുമ്പോൾ സാവിത്രിക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും അപശകുനങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—വലതുകണ്ണിന്റെ തിടിപ്പ്, മൃഗങ്ങളുടെ അശുഭഗതി, പക്ഷികളുടെ വിപരീത വിളി, ശരീരത്തിലെ തുടർച്ചയായ സ്ഫുരണം; ഇതോടെ അവളുടെ അന്തഃകരണം കലങ്ങി. എന്നാൽ കൂടെയുണ്ടായ ദേവസ്ത്രീകൾ പരസ്പര ഗാനം-നൃത്ത മത്സരത്തിൽ ലീനമായതിനാൽ സാവിത്രിയുടെ മനസ്സിലെ ആകുലത തിരിച്ചറിയാനായില്ല. യജ്ഞത്തിലേക്കുള്ള ഉത്സവയാത്രയ്ക്കിടയിൽ തന്നെ ശകുന-ഉത്പാതങ്ങളുടെ പുരാണീയ സൂചനകളും ധർമ്മവിവേകവും വികാരതാണവും ഈ അധ്യായം മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുവരുന്നു।
Adhyaya 192
सावित्रीमाहात्म्यवर्णनम् (Sāvitrī Māhātmya: The Glory of Sāvitrī at Hāṭakeśvara-kṣetra)
അധ്യായം 192 ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിലെ സാവിത്രീദേവിയുടെ മഹാത്മ്യം തീർത്ഥകഥയായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മംഗളധ്വനികളുടെ നടുവിൽ നാരദൻ എത്തി ജനനിയെ വികാരഭരിതനായി നമസ്കരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് യജ്ഞത്തിൽ പകരവധുവായി ഗോപജന്മമായ ഒരു കന്യയെ കൊണ്ടുവന്ന് ‘ഗായത്രി’ എന്നു നാമകരണം ചെയ്ത്, സമുഹവചനങ്ങളാൽ അവളെ ‘ബ്രാഹ്മണി’യായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഇതിനിടയിൽ സാവിത്രീ യജ്ഞമണ്ഡപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ദേവന്മാരും ഋത്വിജരും ഭയവും ലജ്ജയും കൊണ്ട് നിശ്ശബ്ദരാകുന്നു. യജ്ഞാചാരത്തിലെ അനൗചിത്യവും ധർമ്മ-സാമൂഹിക അക്രമവും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി സാവിത്രീ ദീർഘമായ നൈതിക കുറ്റപ്പെടുത്തൽ നടത്തുകയും ബ്രഹ്മാ (വിധി), ഗായത്രി, മറ്റു ദേവന്മാർ, യാജകർ എന്നിവർക്കു ശാപങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു—ഇവ ഭാവിയിൽ പൂജാഹാനി, ദുര്ഭാഗ്യം, ബന്ധനം, യജ്ഞഫലക്ഷയം എന്നിവയ്ക്കുള്ള കാരണമെന്നായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. പിന്നീട് അവൾ പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ പർവ്വതചരിവിൽ തന്റെ പവിത്ര പാദമുദ്ര അവശേഷിപ്പിക്കുന്നു; അത് പാപഹര തീർത്ഥചിഹ്നമാകുന്നു. പൗർണ്ണമിയിൽ പൂജ, സ്ത്രീകളുടെ ദീപദാനം (നിശ്ചിത ശുഭഫലം), ഭക്തിനൃത്ത-ഗാനങ്ങളാൽ ശുദ്ധി, ഫല-അന്നദാനം, അല്പസാമഗ്രിയോടെ ശ്രാദ്ധം (ഗയാശ്രാദ്ധസമ പുണ്യം), സാവിത്രീ സന്നിധിയിൽ ജപം ചെയ്ത് സഞ്ചിതപാപനാശം—ഇവ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. അവസാനം ചമത്കാരപുരത്തിലേക്ക് പോയി ദേവിയെ ആരാധിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുകയും, പാഠ-ശ്രവണഫലമായി ശുദ്ധിയും ക്ഷേമവും ലഭിക്കും എന്ന ഫലശ്രുതി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
Adhyaya 193
गायत्रीवरप्रदानम् (Gayatrī’s Bestowal of Boons and the Reframing of Curses)
അധ്യായം 193 ചോദ്യം–ഉത്തരം രൂപത്തിലുള്ള തത്ത്വസംവാദമാണ്. സാവിത്രി കോപത്തോടെ പുറപ്പെട്ട് ശാപങ്ങൾ നൽകിയ ശേഷം എന്തു സംഭവിച്ചു? ശാപബന്ധിതരായിട്ടും ദേവന്മാർ യജ്ഞശാലയിൽ എങ്ങനെ നിലകൊണ്ടു? എന്ന് ഋഷിമാർ സൂതനോട് ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ പറയുന്നു—അപ്പോൾ ഗായത്രി എഴുന്നേറ്റ് മറുപടി പറഞ്ഞു; സാവിത്രിയുടെ വാക്കിന് അചഞ്ചലമായ അധികാരമുണ്ട്, അതിനെ ദേവന്മാരോ അസുരന്മാരോ മാറ്റാൻ കഴിയില്ല. സാവിത്രിയെ പരമ പതിവ്രതയും ജ്യേഷ്ഠ ദേവിയുമായി സ്തുതിച്ച് അവളുടെ വാക്ബന്ധത്തിന്റെ ന്യായം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഗായത്രി ശാപങ്ങളെ സത്യമായി അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് പരിഹാരമായി വര-ക്രമീകരണം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ പൂജ്യതയും യജ്ഞത്തിലെ കേന്ദ്രസ്ഥാനവും ഉറപ്പാക്കുന്നു—ബ്രഹ്മസ്ഥാനങ്ങളിൽ ബ്രഹ്മാവില്ലാതെ കർമ്മം പൂർത്തിയാകില്ല; ബ്രഹ്മദർശനം പ്രത്യേകിച്ച് പർവദിനങ്ങളിൽ ബഹുഗുണ പുണ്യം നൽകുന്നു. തുടർന്ന് ഭാവിപുരാണചരിത്രമായി വിഷ്ണുവിന്റെ വരാനിരിക്കുന്ന ജന്മങ്ങൾ, ദ്വിരൂപങ്ങൾ, സാരഥിയായി സേവനം; ഇന്ദ്രന്റെ തടവുവാസവും ബ്രഹ്മാവിലൂടെ മോചനവും; അഗ്നിയുടെ ശുദ്ധീകരണവും വീണ്ടും പൂജാർഹതയും; ശിവന്റെ വിവാഹക്രമത്തിലെ പുനഃക്രമീകരണം ഒടുവിൽ ഹിമാചലപുത്രി ഗൗരിയെ ശ്രേഷ്ഠ ഭാര്യയായി ലഭിക്കൽ—ഇവ വിവരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ശാപങ്ങൾ ധാർമ്മികമായി സാധുവായിരിക്കുമ്പോഴും, വരങ്ങൾ, നിയോഗങ്ങൾ, സ്ഥല–പൂജയോട് ബന്ധിച്ച പുണ്യനിയമങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ അവയെ നൈതികവും കർമ്മകാണ്ഡീയവുമായി ഏകീകരിക്കുന്ന പുരാണരീതി ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
Adhyaya 194
हाटकेश्वरक्षेत्रे कुमारिकातीर्थद्वय–गर्तस्थ–सिद्धिपादुकामाहात्म्यम् (Hāṭakeśvara-kṣetra: The Glory of the Two Kumārīkā Tīrthas and the Hidden Siddhi-Pādukā for Attaining Brahma-jñāna)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ സംവാദരൂപത്തിൽ തത്ത്വോപദേശം അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ആദ്യം ദേവ-ഋഷികളുടെ സമ്മതത്തോടെ—മർത്ത്യർ ആദ്യം ബ്രഹ്മാവിനെ പൂജിച്ച് പിന്നെ ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ പരമഗതി ലഭിക്കും; സ്ത്രീകൾ ഗായത്രിക്ക് നമസ്കാരം മുതലായ ഭക്തിപൂർവക ആചാരങ്ങൾ ചെയ്താൽ സൗഭാഗ്യം, ശുഭവിവാഹം, ഗൃഹസ്ഥസുഖം തുടങ്ങിയ ലോകഫലങ്ങളും ലഭിക്കും എന്ന് പറയുന്നു. തുടർന്ന് ഋഷികൾ ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ശങ്കരൻ എന്നിവരുടെ ആയുസ്സിന്റെ അളവിനെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ച് കാലഗണന വ്യക്തമാക്കണമെന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു. സൂതൻ ത്രുടി, ലവ തുടങ്ങിയ സൂക്ഷ്മകാലമാനങ്ങളിൽ നിന്ന് ദിവസം-മാസം-ഋതു-വർഷം വരെ ഉള്ള ക്രമവും, മനുഷ്യവർഷപ്രമാണത്തിൽ യുഗങ്ങളുടെ ദൈർഘ്യവും വിശദീകരിക്കുന്നു. ദേവന്മാരുടെ ‘ദിവസം’ ‘വർഷം’ എന്ന അളവുകൾ, ബ്രഹ്മാ-വിഷ്ണു-ശിവൻ എന്നിവരുടെ ആയുസ്സിന്റെ പരിധി, നിശ്വാസ-ഉച്ഛ്വാസ ഗണനയിലൂടെ സദാശിവന്റെ ‘അക്ഷയ’ സ്വരൂപസൂചന എന്നിവയും അദ്ദേഹം പറയുന്നു. ഋഷികൾ ചോദിക്കുന്നു—മഹാദേവതകൾക്കും കാലപര്യന്തത്തിൽ അന്ത്യം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അല്പായുസ്സുള്ള മനുഷ്യൻ മോക്ഷത്തെക്കുറിച്ച് എങ്ങനെ സംസാരിക്കും? സൂതൻ അനാദിയും സംഖ്യാതീതവുമായ കാലതത്ത്വം സ്ഥാപിച്ച്, ശ്രദ്ധയും അഭ്യാസവും ജനിപ്പിക്കുന്ന ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിലൂടെ ദേവന്മാരടക്കം അനേകർ മുക്തി നേടിയിട്ടുണ്ടെന്ന് പറയുന്നു. സ്വർഗ്ഗഫല യാഗങ്ങൾ പുനരാവർത്തിഫലമുള്ളവയാണെന്നും, ബ്രഹ്മജ്ഞാനം പുനർജന്മം ഛേദിക്കുന്നതാണെന്നും, ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിൽ ജ്ഞാനസഞ്ചയം ക്രമേണ വർധിക്കുന്നതാണെന്നും വിശദീകരിക്കുന്നു. അവസാനം പിതാവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച പ്രായോഗിക ഉപദേശം പറയുന്നു—ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ രണ്ട് കുമാരിമാർ (ഒരു ബ്രാഹ്മണീ, ഒരു ശൂദ്രീ) സ്ഥാപിച്ച രണ്ട് ശുഭ തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്. അഷ്ടമിയും ചതുര്ദശിയും അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, കുഴിയിലൊളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധ ഗുപ്ത സിദ്ധി-പാദുകയെ പൂജിച്ചാൽ, ഒരു വർഷത്തെ വ്രതാന്തത്തിൽ ബ്രഹ്മജ്ഞാനോദയം സംഭവിക്കും. ഋഷികൾ ഈ വിധി സ്വീകരിച്ച് അനുഷ്ഠാനത്തിന് തീരുമാനിക്കുന്നു.
Adhyaya 195
छान्दोग्यब्राह्मणकन्यावृत्तान्तवर्णनम् (Narrative of the Chāndogya Brāhmaṇa’s Daughter)
അധ്യായം 195-ൽ ഋഷിമാർ മുമ്പ് പരാമർശിച്ച ശൂദ്രീയും ബ്രാഹ്മണിയും എന്ന രണ്ടു പേരെയും, ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിലെ ‘അനുത്തര തീർത്ഥയുഗളം’ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു, എങ്ങനെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു, ‘പാദുക’ പ്രതീകവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രാകട്യപരമ്പര എന്തെന്നതും ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ മറുപടിയായി നാഗര സമുദായത്തിലെ ചാന്ദോഗ്യൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണനെ പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു; അദ്ദേഹം സാമവേദത്തിൽ പണ്ഡിതനും ഗൃഹസ്ഥധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരനുമാണ്. വൃദ്ധാവസ്ഥയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള ഒരു പുത്രി ജനിക്കുന്നു; അവൾക്ക് ബ്രാഹ്മണീ എന്നു പേര് നല്കുന്നു, അവളുടെ ജനനത്തോടെ വീട്ടിൽ തേജസ്സും ആനന്ദവും നിറയുന്നു. കൂടാതെ രത്നവതീ എന്ന മറ്റൊരു യുവതിയെയും പ്രകാശമയ ഉപമകളോടെ പരാമർശിക്കുന്നു. ഇരുവരും വേർപിരിയാനാകാത്ത സഖികളായി—ഒരുമിച്ച് ഭക്ഷണം, ഒരുമിച്ച് വിശ്രമം—അവരുടെ സൗഹൃദം കഥയുടെ കേന്ദ്രമാകുന്നു. വിവാഹസംഭാഷണം ഉയർന്നപ്പോൾ വിരഹഭയത്തിൽ ബ്രാഹ്മണീ വിവാഹം അംഗീകരിക്കാതെ, സഖിയില്ലാതെ പോകില്ലെന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു; ബലാൽക്കാരം ചെയ്താൽ ആത്മഹാനി വരെ ചെയ്യുമെന്ന ഭീഷണിയും ഉന്നയിക്കുന്നു—ഇതോടെ വിവാഹം അവളുടെ സ്വൈച്ഛികതയും ബന്ധധർമ്മവും സംബന്ധിച്ച നൈതിക പ്രശ്നമാകുന്നു. അമ്മ ഒരു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു: രത്നവതിയുടെ വിവാഹവും അതേ ഗൃഹബന്ധ-വലയത്തിൽ ക്രമപ്പെടുത്തി സൗഹൃദം കാക്കാം എന്ന്; എന്നാൽ ചാന്ദോഗ്യൻ സമൂഹാചാരം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി അത്തരം മാറ്റം നിന്ദ്യമാണ് എന്ന് നിരസിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ സാമൂഹ്യനിയമം, മാതാപിതൃാധികാരം, കന്യയുടെ സംकल्पം, സഖ്യസംരക്ഷണം—ഇവയുടെ സംഘർഷം തീർത്ഥകഥയ്ക്ക് പശ്ചാത്തലം ഒരുക്കുന്നു.
Adhyaya 196
Bṛhadbala’s Journey to Anarteśa’s City (Dāśārṇādhipati–Anarteśa Alliance Narrative)
സൂതൻ പറയുന്നു—അനർത്തദേശാധിപൻ തന്റെ പുത്രി രത്നവതിയെ യൗവനപ്രാപ്തയായി അപൂർവസൗന്ദര്യത്തോടെ ദീപ്തമാകുന്നത് കണ്ടു കന്യാദാനധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു. കാര്യസാധനലോഭം കൊണ്ടു അയോഗ്യനായ വരനു കന്യയെ നൽകുന്നത് മഹാദോഷകരവും അനിഷ്ടഫലദായകവുമാണെന്ന നൈതിക മുന്നറിയിപ്പ് ഇവിടെ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. യോഗ്യനായ വരൻ ലഭിക്കാതിരുന്നതിനാൽ രാജാവ് പ്രസിദ്ധ ചിത്രകാരന്മാരെ ഭൂമിയാകെ അയച്ചു—യുവാക്കളും കുലീനരും ഗുണവാന്മാരുമായ രാജാക്കന്മാരുടെ ചിത്രങ്ങൾ വരച്ച് കൊണ്ടുവരാൻ, രത്നവതി ധർമ്മാനുസൃതമായി വരനെ തിരഞ്ഞെടുക്കാനും പിതൃദോഷം കുറയാനും വേണ്ടി। ആ ചിത്രങ്ങളിൽ ദാശാർണാധിപൻ ബൃഹദ്ബലൻ സകലഗുണസമ്പന്നനായി യോഗ്യനെന്ന് നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് അനർത്തരാജാവ് ദൂതൻ മുഖേന ബൃഹദ്ബലനോട് വിവാഹത്തിനുള്ള ഔപചാരിക ക്ഷണം അയച്ചു; പ്രസിദ്ധയായ പരമസുന്ദരി രത്നവതിയെ നൽകാമെന്ന പ്രമേയവും അറിയിച്ചു. സന്ദേശം കേട്ട് ബൃഹദ്ബലൻ സന്തോഷിച്ച് ചതുരംഗസൈന്യവുമായി ഉടൻ അനർത്തേശന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു; ഇങ്ങനെ ഇരുരാജാക്കന്മാരുടെ സഖ്യയാത്ര ആരംഭിക്കുന്നു।
Adhyaya 197
परावसुप्रायश्चित्तविधानवृत्तान्तवर्णनम् (Parāvasu’s Expiation: Narrative of Prāyaścitta Procedure)
സൂതൻ വിവരിക്കുന്നു—പണ്ഡിത ബ്രാഹ്മണനായ വിശ്വാവസുവിന്റെ പുത്രൻ പരാവസു മാഘമാസത്തിൽ ക്ഷീണവും അശ്രദ്ധയും മൂലം ഒരു വേശ്യാഗൃഹത്തിൽ താമസിച്ചു; വെള്ളമെന്ന് കരുതി അബദ്ധത്തിൽ മദ്യം കുടിച്ചു. കാര്യം ബോധ്യമായ ഉടൻ അവൻ കടുത്ത പശ്ചാത്താപത്തിലായി; ശുദ്ധിക്കായി ശംഖതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് സാമൂഹിക വിനയഭാവത്തോടെ ഗുരുവിനെ സമീപിച്ച് പ്രായശ്ചിത്തം അപേക്ഷിച്ചു. ആദ്യം സുഹൃത്തുകൾ പരിഹാസമായി അനുപയോഗ്യമായ ഉപായം പറഞ്ഞു; എന്നാൽ പരാവസു ഗൗരവമുള്ള പരിഹാരത്തിൽ ഉറച്ചു നിന്നു. സ്മൃതിശാസ്ത്രജ്ഞ ബ്രാഹ്മണരുമായി ആലോചിച്ച് ഉദ്ദേശപൂർവവും അനുദ്ദേശിതവുമായ പാനത്തിന്റെ വ്യത്യാസം നിർണ്ണയിച്ചു; ശാസ്ത്രപ്രസിദ്ധമായ പ്രായശ്ചിത്തമായി—കുടിച്ച അളവിന് അനുപാതത്തിൽ അഗ്നിതപ്ത ഘൃതം പാനം ചെയ്യുക—എന്ന് വിധിച്ചു. ജീവാപായവും ലോകനിന്ദയും ഭയന്ന് മാതാപിതാക്കൾ ആ കഠിനവ്രതം തടയാൻ ശ്രമിച്ചു. പിന്നീട് സമൂഹം മാന്യനായ ഭർത്തൃയജ്ഞനെ (സഭാസന്ദർഭത്തിൽ ഹരിഭദ്രയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നവൻ) സമീപിച്ച് വിധി തേടി. ദേശധർമ്മവും സാഹചര്യവും കണക്കിലെടുത്ത്, തമാശയായി പറഞ്ഞ വാക്കുകളും പണ്ഡിതവ്യാഖ്യാനത്തോടെ പ്രാദേശിക ധർമ്മത്തിൽ പ്രാബല്യം നേടാമെന്ന് അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി. രാജാവിന്റെ സഹകരണത്തോടെ സഭയിൽ രാജകുമാരി രത്നാവതി മാതൃഭാവം ധരിച്ചു പ്രതീകാത്മക ശുദ്ധി-പരീക്ഷ നടത്തി—സ്പർശത്തിലും അധരസ്പർശത്തിലും രക്തമല്ല, പാൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അതിലൂടെ പരാവസുവിന്റെ ശുദ്ധി പൊതുവെ തെളിഞ്ഞു. അവസാനം നഗരനിയമം സ്ഥാപിച്ചു—അത്തരം വീടുകളിൽ മദ്യവും മാംസവും നിരോധനം; ലംഘനത്തിന് ശിക്ഷ, വ്യക്തിപരമായ പ്രായശ്ചിത്തം പൊതുനൈതിക ഭരണവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു.
Adhyaya 198
Ratnāvatī–Brāhmaṇī Tapas and the Revelation of the Twin Tīrthas (Śūdrīnāma & Brāhmaṇīnāma) with a Māheśvara Liṅga
അധ്യായം രാജവിവാഹ ചർച്ചയോടെ ആരംഭിക്കുന്നു; എന്നാൽ ശുദ്ധിയും വിവാഹയോഗ്യതയും സംബന്ധിച്ച ധർമ്മ-നിയമ തർക്കം മൂലം അത് തകരുന്നു. ദശാർണ രാജാവ് രത്നാവതിയുടെ സാഹചര്യം കേട്ട് അവളെ ‘പുനർഭൂ’ എന്നു വിളിച്ച് കുലപതനദോഷം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി പിന്മാറുന്നു. രത്നാവതി മറ്റു വരന്മാരെ നിരസിച്ച് ഏകദാന-ധർമ്മം പ്രസ്താവിക്കുന്നു; മനസ്സിലെ നിശ്ചയവും വാക്കിലെ സമർപ്പണവും പാണിഗ്രഹണം ഇല്ലെങ്കിലും വിവാഹബന്ധം സത്യമായി സ്ഥാപിക്കുന്നു എന്നു അവൾ പറയുന്നു. പുനർവിവാഹത്തിനു പകരം കഠിന തപസ്സിന് അവൾ തീരുമാനിക്കുന്നു; അമ്മ തടയാനും വിവാഹക്രമം നിർദ്ദേശിക്കാനും ശ്രമിച്ചാലും, രത്നാവതി സമാധാനത്തേക്കാൾ ആത്മത്യാഗം വരെ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു. സഹചാരിയായ ബ്രാഹ്മണി, രജസ്വലാവസ്ഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സാമൂഹ്യ-യാജ്ഞിക നിയന്ത്രണങ്ങൾ പറഞ്ഞ് രത്നാവതിയോടൊപ്പം തപസ്സിന് പോകാൻ തീരുമാനിക്കുന്നു. ഭർത്തൃയജ്ഞൻ എന്ന ആചാര്യൻ ചാന്ദ്രായണ, കൃച്ഛ്ര, സാന്തപന, ഷഷ്ഠകാലഭോജനം, ത്രിരാത്ര, ഏകഭക്ത തുടങ്ങിയ ക്രമബദ്ധ തപസ്സുകൾ ഉപദേശിക്കുന്നു; അന്തസ്സമത്വം ഊന്നിപ്പറയുകയും കോപം തപഫലം നശിപ്പിക്കും എന്നു മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. രത്നാവതി ঋതുക്കൾ മാറുന്നത്ര ദീർഘകാലം കഠിന ആഹാരനിയമങ്ങളോടെ തപസ്സു ചെയ്ത് അപൂർവ തപോബലം നേടുന്നു. അവസാനം ശശിശേഖര ശിവൻ ഗൗരിയോടൊപ്പം പ്രത്യക്ഷനായി വരം നൽകുന്നു. ബ്രാഹ്മണിയുടെ പ്രാർത്ഥനയും രത്നാവതിയുടെ യാചനയും മൂലം താമര നിറഞ്ഞ ജലാശയം ‘ശൂദ്രീനാമ’ തീർത്ഥമാകുന്നു; അതിനൊപ്പം ‘ബ്രാഹ്മണീനാമ’ മറ്റൊരു തീർത്ഥവും, ഭൂമിയിൽ നിന്ന് സ്വയംഭൂ മാഹേശ്വര ലിംഗവും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഈ തീർത്ഥദ്വയത്തിന്റെയും ലിംഗത്തിന്റെയും മഹിമ ശിവൻ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു—ശ്രദ്ധയോടെ സ്നാനം, നിർമ്മലജലം/താമര ഗ്രഹണം, പൂജ എന്നിവ പാപക്ഷയവും ദീർഘായുസ്സും നൽകും; പ്രത്യേകിച്ച് ചൈത്ര ശുക്ല ചതുര്ദശി തിങ്കളാഴ്ച. നരകങ്ങൾ ശൂന്യമാകുന്നതിൽ യമൻ വിലപിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രന് ധൂളി കൊണ്ട് തീർത്ഥങ്ങൾ മറയ്ക്കാൻ കല്പന ലഭിച്ചാലും, കലിയുഗത്തിൽ അവിടത്തെ മണ്ണുകൊണ്ട് പവിത്ര തിലകം ഇടുകയും അതേ തിഥിയിൽ ശ്രാദ്ധം നടത്തുകയും ചെയ്താൽ ഗയാശ്രാദ്ധസമ ഫലം ലഭിക്കും എന്നു പറയുന്നു. ശ്രവണ-പഠനത്തിൽ പാപമോക്ഷവും ലിംഗാർച്ചനയിൽ വിശേഷസിദ്ധിയും എന്ന ഫലശ്രുതി അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 199
Adhyāya 199: Trika-Tīrtha Saṅgraha and Kali-yuga Upāya (त्रिकतीर्थसंग्रहः कलियुगोपायश्च)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷിമാർ സൂതനോട് ചോദിക്കുന്നു—കലിയുഗത്തിൽ അല്പായുസ്സുള്ളവർ ഭൂമിയിൽ പറയപ്പെടുന്ന അനവധി തീർത്ഥങ്ങളുടെ സ്നാനഫലം എങ്ങനെ നേടും? സൂതൻ ധർമ്മസംക്ഷേപമായി ഇരുപത്തിനാലു പുണ്യഘടകങ്ങളെ എട്ട് ത്രയങ്ങളായി നിരൂപിക്കുന്നു—ക്ഷേത്ര (കുരുക്ഷേത്രം, ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രം, പ്രഭാസം), അരണ്യം (പുഷ്കരം, നൈമിഷം, ധർമ്മാരണ്യം), പുരി (വാരാണസി, ദ്വാരക, അവന്തി), വനം (വൃന്ദാവനം, ഖാണ്ഡവം, ദ്വൈതവനം), ഗ്രാമം (കൽപഗ്രാമം, ശാലിഗ്രാമം, നന്ദിഗ്രാമം), തീർത്ഥം (അഗ്നിതീർത്ഥം, ശുക്ലതീർത്ഥം, പിതൃതീർത്ഥം), പർവ്വതം (ശ്രീപർവ്വതം, അർബുദം, റൈവതം), നദി (ഗംഗ, നർമദ, സരസ്വതി)। ഒരു ത്രയത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ ആ ത്രയത്തിന്റെ ഫലം; എല്ലാത്ത്രയങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്താൽ അനവധി തീർത്ഥങ്ങളുടെ സമഗ്ര പുണ്യം ലഭിക്കും എന്ന് ഗ്രന്ഥം പറയുന്നു। തുടർന്ന് ഹാടകേശ്വര പ്രദേശത്ത് തീർത്ഥങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളും അത്യധികമായതിനാൽ നൂറുവർഷം കൊണ്ടും എല്ലാം പൂർത്തിയാക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് ഋഷിമാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി, പ്രത്യേകിച്ച് സാമ്പത്തികമായി പരിമിതരായവർക്ക് സർവ്വപുണ്യവും ദേവദർശനവും ലഭിക്കുന്ന ലളിത ഉപായം ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ പുരാതന സംവാദം അവതരിപ്പിക്കുന്നു—ഒരു രാജാവ് വിശ്വാമിത്രനോട്, ഒരൊറ്റ തീർത്ഥസ്നാനത്തിലൂടെ സർവ്വതീർത്ഥഫലം എങ്ങനെ ലഭിക്കും എന്ന് ചോദിക്കുന്നു. വിശ്വാമിത്രൻ നാല് പ്രധാന തീർത്ഥങ്ങളും അനുഷ്ഠാനങ്ങളും പറയുന്നു: (1) ഗയാസംബന്ധമായ പുണ്യകിണർ—വിശേഷ തിഥി/സൂര്യഗ്രഹണാദി സമയങ്ങളിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ പിതൃരക്ഷ; (2) ശംഖതീർത്ഥം—മാഘകാലത്ത് ശംഖേശ്വര ദർശനം; (3) വിശ്വാമിത്ര പ്രതിഷ്ഠിത ഹരലിംഗം ‘വിശ്വാമിത്രേശ്വര’—ശുക്ല അഷ്ടമിയോട് ബന്ധം; (4) ശക്രതീർത്ഥം (ബാലമണ്ഡനം)—പലദിവസ സ്നാനവും ശക്രേശ്വര ദർശനവും, പ്രത്യേകിച്ച് ആശ്വിന ശുക്ല അഷ്ടമിയിൽ। അതിനുശേഷം ശ്രാദ്ധവിധിയുടെ സാങ്കേതിക നിയമങ്ങൾ വിശദമാകുന്നു—സ്ഥാനോദ്ഭവ (പ്രാദേശിക) യോഗ്യ ബ്രാഹ്മണരുടെ അനിവാര്യത, അയോഗ്യർ അല്ലെങ്കിൽ അശൗചം മൂലം കർമ്മം നിഷ്ഫലമാകുമെന്ന മുന്നറിയിപ്പ്, കൂടാതെ ചില പ്രാദേശിക വംശങ്ങളുടെ (അഷ്ടകുലം മുതലായ) മുൻഗണനാക്രമം। അവസാനം ശാപം, അതിക്രമം, ബ്രാഹ്മണവേഷധാരിയായ ബഹിഷ്കൃതന്റെ കഥ എന്നിവയിലൂടെ സാമൂഹ്യ-യാജ്ഞിക അതിരുകളുടെ കാരണം കാണിച്ച് ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ഫലപ്രാപ്തിയുടെ അന്തർലോജിക് ഉറപ്പിക്കുന്നു।
Adhyaya 200
Adhyāya 200 — Nāgara-Maryādā, Saṃsarga-Doṣa, and Prāyaścitta-Vidhi (Purity Restoration Protocols)
ഈ അധ്യായത്തിൽ മറഞ്ഞ സാമൂഹിക തിരിച്ചറിയലും, ആചാരനിയന്ത്രിത സമൂഹത്തിൽ സഹഭോജന/സംസർഗം മൂലം ഉണ്ടാകുന്ന അശൗചവും സംബന്ധിച്ച ധർമ്മശാസ്ത്ര-ന്യായപരമായ വിവേചനം പ്രതിപാദിക്കുന്നു. പ്രഭാതത്തിൽ ദീക്ഷിതനും ആഹിതാഗ്നിയുമായ ഗൃഹസ്ഥൻ ശുഭദ്രന്റെ പുത്രി വിലപിക്കുന്നു—തന്നെ ഒരു അന്ത്യജനു നൽകിയിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്യും എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ച് ഗൃഹത്തെ ഞെട്ടിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണർ അറിയിക്കുന്നു: ചന്ദ്രപ്രഭ എന്ന ഒരാൾ ദ്വിജരൂപം ധരിച്ചു ദീർഘകാലം ദേവ-പിതൃകർമ്മങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നുവെങ്കിലും ഇപ്പോൾ അവൻ ചാണ്ഡാലനെന്ന് വെളിപ്പെട്ടു; അതിനാൽ ആ സ്ഥലം, അവിടത്തെ നിവാസികൾ, ആ വീട്ടിൽ ഭക്ഷിച്ചു കുടിച്ചവർ, അല്ലെങ്കിൽ അവിടെ നിന്നു കൊണ്ടുവന്ന അന്നം സ്വീകരിച്ചവർ—എല്ലാവരും സംസർഗദോഷം ബാധിച്ചവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അധികാരിയായ ദീക്ഷിതൻ സ്മൃതിശാസ്ത്രം ആശ്രയിച്ച് ഘട്ടംഘട്ടമായി പ്രായശ്ചിത്തം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—ശുഭദ്രയ്ക്ക് ദീർഘ ചാന്ദ്രായണവ്രതം, ഗൃഹസഞ്ചയം ഉപേക്ഷിക്കൽ, അഗ്നികളുടെ പുനഃസ്ഥാപനം, ഗൃഹശുദ്ധിക്കായി മഹാഹോമങ്ങൾ, കൂടാതെ എത്ര പ്രാവശ്യം ഭക്ഷണം/എത്ര ജലം പാനം ചെയ്തുവെന്നതിനനുസരിച്ചുള്ള പ്രത്യേക തപസ്സുകൾ. സ്പർശ-സംസർഗം ബാധിച്ച നിവാസികൾക്ക് വേറെ പ്രാജാപത്യാദി, സ്ത്രീ-ശൂദ്ര-കുട്ടി-വൃദ്ധർക്കു ലഘുവിധി, മൺപാത്രങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കണം എന്ന നിർദ്ദേശം എന്നിവയും ഉണ്ട്. ബ്രഹ്മസ്ഥാനത്ത് സ്ഥലധനം ഉപയോഗിച്ച് കോടി-ഹോമം നടത്തി വ്യാപക ശുദ്ധി ചെയ്യാനും വിധിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ശ്രാദ്ധാദി കർമ്മങ്ങൾക്ക് ‘നാഗര-മര്യാദ’ അതിരുനിയമങ്ങൾ സംഹിതാബദ്ധമാക്കുന്നു—നാഗരവിധി ലംഘിച്ച് ചെയ്ത കർമ്മം ഫലശൂന്യമെന്ന് പറയുന്നു; പ്രതിവർഷം സ്വന്തം സ്ഥലത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു. അവസാനം വിശ്വാമിത്രൻ രാജാവിനോട്—ഇതാണ് സ്ഥാപിതക്രമം; ഇതിലൂടെ നാഗരർ ശ്രാദ്ധയോഗ്യരായി കണക്കാക്കപ്പെടുകയും ഭർത്തൃയജ്ഞാധിഷ്ഠിത മാനദണ്ഡങ്ങളാൽ സമൂഹം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു എന്ന് ഉറപ്പിക്കുന്നു.
Adhyaya 201
नागरप्रश्ननिर्णयवर्णनम् (Nagara Status Inquiry and Adjudication)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ബ്രാഹ്മണർ വിശ്വാമിത്രനോട് ‘നാഗര’ ബ്രാഹ്മണന്റെ ശുദ്ധി (ശുദ്ധി)യും കർമാധികാരവും സംബന്ധിച്ച് ഔപചാരികമായി ചോദിക്കുന്നു—പിതൃവംശം അജ്ഞാതമായവനും, ദേശാന്തരത്തിൽ ജനിച്ചതോ അവിടെ നിന്ന് വന്നതോ ആയവനും ആയാൽ എന്ത് വിധി എന്നതാണ് വിഷയം. ഭർത്തൃയജ്ഞൻ മറുപടിയായി ഒരു വിധിനിർണ്ണയ-കർമ്മക്രമം പറയുന്നു: പ്രധാനരും നിയന്ത്രിതരും ശീലവാന്മാരുമായ ബ്രാഹ്മണർ ശുദ്ധി അനുവദിക്കണം; കൂടാതെ ഗർത്താ-തീർത്ഥജന്യനായ ബ്രാഹ്മണനെ മുഖ്യ സാക്ഷി/മധ്യസ്ഥനായി സ്ഥാപിക്കണം. കാമം, ക്രോധം, ദ്വേഷം, ഭയം എന്നിവ മൂലം ശുദ്ധി നിഷേധിക്കുന്നത് മഹാപാപകരമാണെന്ന് പറഞ്ഞ്, അന്യായമായ ഒഴിവാക്കലിനെതിരെ നൈതിക നിയന്ത്രണം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ശുദ്ധി ത്രിവിധം—ആദ്യം കുലശുദ്ധി, പിന്നെ മാതൃപക്ഷശുദ്ധി, അവസാനം ശീല/ആചാരശുദ്ധി; തുടർന്ന് അവനെ ‘നാഗര’മായി അംഗീകരിച്ച് സാധാരണ പദം (സാമാന്യ കർമാധികാരം) നൽകുന്നു. വർഷാന്ത്യത്തിലും ശരദ്കാലത്തിലും സഭ, പതിനാറ് യോഗ്യ ബ്രാഹ്മണരുടെ പ്രതിഷ്ഠ, വേദപാരായണ ചുമതലകളോട് ബന്ധപ്പെട്ട പല പീഠികകളോടുകൂടിയ ഇരിപ്പുക്രമം, ശാന്തിപാഠങ്ങൾ, സൂക്ത/ബ്രാഹ്മണഭാഗങ്ങൾ, രുദ്രപ്രധാന ജപങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ക്രമം വിവരിക്കുന്നു. അവസാനം പുണ്യാഹപ്രഖ്യാപനം, വാദ്യനാദം, വെളുത്ത വസ്ത്രവും ചന്ദനവും, മധ്യസ്ഥന്റെ വിനീത അപേക്ഷ, സാധാരണ വാദമല്ല—വൈദിക വാക്യക്രിയകളാൽ വിധി; വിധിനിമിഷത്തിൽ ‘താലത്രയ’ അർപ്പണം ചെയ്യാൻ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു।
Adhyaya 202
भर्तृयज्ञवाक्यनिर्णयवर्णनम् (Bhartṛyajña on Adjudicating Speech and Preserving Kṣetra-Sanctity)
അധ്യായം 202-ൽ വിശ്വാമിത്രപ്രസംഗത്തിനു ശേഷം ബ്രാഹ്മണസഭ മധ്യസ്ഥൻ/വിധികർത്താവിനോട് തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള മാനദണ്ഡങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു. മനുഷ്യജന്യ വാക്കുകളെക്കാൾ വിധി വൈദികവാക്യത്തെ അനുസരിക്കേണ്ടത് എന്തുകൊണ്ട്, കൂടാതെ മധ്യസ്ഥൻ ‘ത്രിവിധ താളം’ എന്തിന് നൽകുന്നു എന്നതുമാണ് ചോദ്യം. ഭർത്തൃയജ്ഞൻ ബ്രഹ്മശാലയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഭരണ-നീതിയെ വിശദീകരിക്കുന്നു: നാഗരന്മാരുടെ ഇടയിൽ അസത്യവാക്ക് ഉദിക്കരുത്; സ്ഥിരനിർണ്ണയം ലഭിക്കുംവരെ ആവർത്തിച്ച് ചോദ്യം-ഉത്തരങ്ങളിലൂടെ പരിശോധന വേണം. അവൻ കാരണശൃംഖല പറയുന്നു—അപ്രമാണവാക്ക് മഹാത്മ്യത്തെ ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു; അതിൽ നിന്ന് ക്രോധം, പിന്നെ വൈരം, ഒടുവിൽ ധർമ്മദോഷം. അതിനാൽ സമൂഹക്രമം തകരാതിരിക്കാൻ മധ്യസ്ഥനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. ‘ത്രിവിധ താളം’ ശാസനോപാധിയാണ്: ക്രമമായി (1) അന്യായ ചോദ്യം-ഉത്തരങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഹാനി, (2) ക്രോധം, (3) ലോഭം—ഇവയെ അടക്കി സഭാസൗഹാർദ്ദം സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നു. അവസാനം, ‘നാലാമത്തെ വേദം’ എന്നെങ്കിലും അഥർവവേദം പ്രവർത്തിസിദ്ധിക്കായി ‘ആദ്യ’മായി പരിഗണിക്കേണ്ടതെന്തെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. സംരക്ഷണ-ക്രിയാവിധികളുടെ സമഗ്രജ്ഞാനം, സർവ്വലോകഹിതത്തിനായുള്ള ഉപായങ്ങൾ, അഭിചാരികാദി വിഷയങ്ങളും അതിൽ ഉള്ളതിനാൽ കാര്യസമാപ്തിക്ക് ആദ്യം അതിനെ ആശ്രയിക്കണം. ഇങ്ങനെ ക്ഷേത്രപരിസരത്തിലെ ചോദ്യംനീതിയും പ്രാമാണികവാക്യത്തിന്റെ മര്യാദയും ഏകോപിതമായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു.
Adhyaya 203
नागरविशुद्धिप्रकारवर्णनम् — Procedure for the Purification/Validation of a Nāgara Dvija
അധ്യായം 203-ൽ നാഗര ദ്വിജന് സമൂഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ ശുദ്ധി (പ്രാമാണീകരണം) ലഭിക്കുന്ന നടപടിക്രമം വിശദീകരിക്കുന്നു. ശുദ്ധിക്കായി വന്ന നാഗരൻ നാഗരരുടെ മുമ്പിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ എങ്ങനെ അംഗീകൃത ശുദ്ധി നേടുന്നു എന്ന് ആനർത്തൻ ചോദിക്കുന്നു. ഗ്രന്ഥം പറയുന്നു: ഒരു നിഷ്പക്ഷ മധ്യസ്ഥനെ നിയോഗിക്കണം; അദ്ദേഹം മാതാവ്–പിതാവ്, ഗോത്രം, പ്രവർ തുടങ്ങിയവ ചോദിച്ച്, പിതൃപക്ഷത്തിൽ പിതാവ്–പിതാമഹൻ–പ്രപിതാമഹൻ വരെ, മാതൃപക്ഷത്തിലും അതുപോലെ പല തലമുറകളിലായി വംശാവലി സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിക്കണം. ശുദ്ധികർമത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണർ ജാഗ്രതയോടെ ശാഖാ-ആഗമവും മൂലവംശവും നിർണ്ണയിക്കണം; ഇത് ആൽമരത്തിന്റെ വ്യാപക വേരുകളെപ്പോലെ അടിസ്ഥാനമാണെന്ന് ഉപമിക്കുന്നു. വംശം ഉറപ്പായ ശേഷം സഭയിൽ സിന്ദൂര തിലകവും മന്ത്രോച്ചാരണവും (ചതുഷ്പാദ മന്ത്രസൂചനയോടെ) വഴി ശുദ്ധിദാനം നടക്കുന്നു. മധ്യസ്ഥൻ ഔപചാരികമായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; സമൂഹം സൂചനയായി മൂന്നു പ്രാവശ്യം കൈയടിക്കൽ/താടനം ചെയ്യുന്നു; ശുദ്ധനായവന് പൊതുവായ സാമൂഹ്യ-യാജ്ഞിക അവകാശം ലഭിക്കുന്നു. തുടർന്ന് അവൻ അഗ്നിയിൽ ശരണം തേടി അഗ്നിയെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, പഞ്ചമുഖ മന്ത്രത്തോടെ പൂർണ്ണാഹുതി അർപ്പിച്ച്, ശേഷിയനുസരിച്ച് അന്നസഹിതം ദക്ഷിണ നൽകുന്നു. അവസാനം—മൂലവംശാധിഷ്ഠിത ശുദ്ധി സ്ഥാപിക്കപ്പെടാത്തപക്ഷം നിയന്ത്രണം നിർബന്ധം; അശുദ്ധ പുരോഹിതൻ ചെയ്ത ശ്രാദ്ധാദി ഫലരഹിതമെന്ന് മുന്നറിയിപ്പു നൽകി, സ്ഥലംയും കുലപരമ്പരയും ശുദ്ധമാക്കുക എന്നതാണ് ഈ കഠിനവിധിയുടെ ലക്ഷ്യമെന്ന് പറയുന്നു.
Adhyaya 204
प्रेतश्राद्धकथनम् (Preta-Śrāddha: Discourse on Ancestral Rites for the Preta-State)
ഈ അധ്യായത്തിൽ തീർത്ഥമാഹാത്മ്യത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ രണ്ട് ബന്ധിത പ്രമേയങ്ങൾ വരുന്നു. ആദ്യം, വംശപരമ്പര നഷ്ടമായിട്ടും (നഷ്ടവംശ) താൻ ‘നാഗരൻ’ എന്നു അവകാശപ്പെടുന്ന ആനർത്തൻ ശുദ്ധിവിധി എങ്ങനെ ബാധകമാകുമെന്ന് ചോദിക്കുന്നു. വിശ്വാമിത്രൻ മുൻദൃഷ്ടാന്തം പറയുന്നു—ഭർത്തൃയജ്ഞന്റെ അഭിപ്രായപ്രകാരം വ്യക്തിയുടെ ശീലം, നാഗരധർമ്മ/ആചാരാനുസരണം എന്നിവ പരിശോധിച്ച്, യോജിച്ചാൽ വിധിപൂർവ്വം ശുദ്ധി നടത്തണം; അതിലൂടെ ശ്രാദ്ധാദി കർമ്മങ്ങളിലെ അർഹത വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് ഹിരണ്യാക്ഷയുദ്ധത്തിലെ മരണങ്ങളെക്കുറിച്ച് ശക്ര–വിഷ്ണു സംവാദം നടക്കുന്നു. വിഷ്ണു വ്യത്യാസം വ്യക്തമാക്കുന്നു—പവിത്രസ്ഥാനത്ത് (സംവാദത്തിൽ ‘ധാരാ-തീർത്ഥം’) ശത്രുവിനെ നേരിട്ട് വീരമരണം പ്രാപിച്ചവർ പുനർജന്മത്തിലേക്ക് മടങ്ങുകയില്ല; ഓടിപ്പോകുമ്പോൾ കൊല്ലപ്പെട്ടവർ പ്രേതാവസ്ഥ പ്രാപിക്കും. മോക്ഷോപായം ഇന്ദ്രൻ ചോദിക്കുമ്പോൾ—ഭാദ്രപദ (നഭാസ്യ) മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശി, സൂര്യൻ കന്യാരാശിയിൽ നിൽക്കുന്ന വേളയിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ഗയയിൽ പിതൃആജ്ഞാനുസരിച്ച് ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു. ഇതു പിതൃകൾക്ക് വാർഷിക തൃപ്തി നൽകും; അവഗണിച്ചാൽ പ്രേതങ്ങളുടെ ദുഃഖം തുടരും എന്നു സമാപനം പറയുന്നു.
Adhyaya 205
गयाश्राद्धफलमाहात्म्य (Glory of the Fruit of Gayā-Śrāddha) — within Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വിഷ്ണു ഇന്ദ്രനോട് ശ്രാദ്ധവിധിയെക്കുറിച്ച് ഉപദേശിക്കുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുവിനെ നേരിട്ട് വീണവരായാലും, പിന്നിൽ നിന്ന് പ്രഹരിക്കപ്പെട്ടു പതിച്ചവരായാലും—അത്തരം പതിത യോദ്ധാക്കൾക്കും ഗയാ-ശ്രാദ്ധസദൃശമായി പിണ്ഡ-തർപ്പണം ചെയ്താൽ ഉപകാരം ലഭിക്കും എന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു. അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ സംശയം ഉന്നയിക്കുന്നു—ഗയാ ദൂരദേശമാണ്, അവിടെ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് പ്രതിവർഷം വിധി നടത്തുന്നു; ഭൂമിയിൽ പ്രായോഗികമായി ശ്രാദ്ധസിദ്ധി എങ്ങനെ നേടാം? വിശ്വാമിത്രൻ വിഷ്ണുവിന്റെ മറുപടി വിവരിക്കുന്നു—ഹാടകേശ്വര പ്രദേശത്ത് കൂപികയുടെ മദ്ധ്യസ്ഥാനത്ത് മഹാപുണ്യ തീർത്ഥമുണ്ട്. അമാവാസിയും ചതുര്ദശിയും ദിവസങ്ങളിൽ അവിടെ ‘ഗയാ’ സംക്രമിക്കുന്നു എന്നും, സമസ്ത തീർത്ഥങ്ങളുടെ സമവായശക്തി ആ സ്ഥലത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു എന്നും പറയുന്നു. പ്രത്യേക നിബന്ധനയായി—സൂര്യൻ കന്യാരാശിയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അഷ്ടവംശ-പ്രസിദ്ധ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആശ്രയിച്ച് അവിടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ പ്രേതസ്ഥിതിയിലുള്ള പിതൃക്കളെയും, സ്വർഗസ്ഥ പിതൃക്കളെയും വരെ ഉദ്ധരിക്കാം എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ആ ബ്രാഹ്മണർ ഹിമാലയസമീപം വസിക്കുന്ന തപസ്വികളാണെന്ന് അവരുടെ പരമ്പരയും പറയുന്നു. അവരെ ആദരപൂർവ്വം കൊണ്ടുവരാനും, സാമോപായത്തോടെ പ്രസന്നരാക്കാനും, നിയമപ്രകാരം ശ്രാദ്ധം പൂർത്തിയാക്കാനും വിഷ്ണു ഇന്ദ്രനോട് ആജ്ഞാപിക്കുന്നു. അവസാനം ഇന്ദ്രൻ സന്തുഷ്ടനായി ഹിമാലയത്തിലേക്ക് അവരെ തേടി പുറപ്പെടുന്നു; വിഷ്ണു ക്ഷീരസാഗരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു—ഇങ്ങനെ തീർത്ഥാധിഷ്ഠിതമായ ഗയാസമഫലവും വിധിവ്യവസ്ഥയും ഒരുപോലെ പ്രതിപാദിക്കപ്പെടുന്നു.
Adhyaya 206
बालमण्डनतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Bālamaṇḍana Tīrtha)
ഈ അധ്യായം തീർത്ഥമാഹാത്മ്യത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വിശ്വാമിത്രൻ–ആനർത്തൻ സംവാദമായി വിരിയുന്നു. വിഷ്ണുവിന്റെ നിർദേശപ്രകാരം ഇന്ദ്രൻ ഹിമവതിൽ കഠിനതപസ്സിൽ ലീനമായ ഋഷികളെ സമീപിച്ച്, ചാമത്കാരപുരത്തിലെ ഗയാകൂപിയിൽ ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിന് സഹകരിക്കണമെന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു. കലഹപ്രിയജനസംഗം മൂലമുള്ള ദോഷം, ക്രോധം മൂലമുള്ള തപോനാശം, രാജദാനം സ്വീകരിക്കുന്നത് സന്ന്യാസധർമ്മത്തെ ബാധിക്കുമെന്ന ഭയം എന്നിവ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ഋഷികൾ മടിക്കുന്നു. ഹാടകേശ്വരബന്ധമുള്ള ആ സ്ഥലത്തിന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടു തർക്കം ഉയരാമെങ്കിലും, ക്രോധവും വിഘ്നവും തടഞ്ഞു രക്ഷിക്കാമെന്നും ഗയാ-ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ അപൂർവഫലവും ഇന്ദ്രൻ വിശദീകരിക്കുന്നു. പിന്നീട് ഒരു കർമ്മസങ്കടം: വിശ്വേദേവന്മാർ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശ്രാദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിനാൽ അവിടെ ഇല്ല. ഇന്ദ്രൻ “വിശ്വേദേവന്മാരില്ലാതെയും മനുഷ്യർ ഏകോദ്ദിഷ്ട-ശ്രാദ്ധം ചെയ്യട്ടെ” എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; ആകാശവാണി ഉദ്ദേശിച്ച പിതൃകൾക്ക് മോക്ഷഫലം ലഭിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുനൽകുന്നു. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവ് നിയമം പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നു—ചില പ്രത്യേക ദിവസങ്ങളിലും പ്രത്യേക മരണാവസ്ഥകളിലും (പ്രധാനമായി പ്രേതപക്ഷ ചതുര്ദശി) മാത്രമേ വിശ്വേദേവ-വർജിത ശ്രാദ്ധം സാധുവാകൂ. വിശ്വേദേവരുടെ കണ്ണീർ മുതൽ കൂഷ്മാണ്ഡങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവവും, ശ്രാദ്ധപാത്രങ്ങളിൽ ഭസ്മരേഖ വരച്ച് വിഘ്നനിവാരണം ചെയ്യാനുള്ള വിധിയും പറയുന്നു. അവസാനം ഇന്ദ്രൻ മാഘ ശുക്ലപക്ഷം, പുഷ്യ നക്ഷത്രം, ഞായർ, ത്രയോദശി ദിനത്തിൽ ബാലമണ്ഡനത്തിന് സമീപം ശിവലിംഗം സ്ഥാപിച്ച്, അവിടെ സ്നാനവും പിതൃതർപ്പണവും നൽകുന്ന ഫലം, പുരോഹിതപരിപാലനം–ദാനധർമ്മം, കൃതഘ്നതയുടെ നൈതിക അപകടം എന്നിവ ഉപദേശിക്കുന്നു.
Adhyaya 207
इन्द्रमहोत्सववर्णनम् (Indra Mahotsava—Institution and Ritual Logic)
ഈ അധ്യായത്തിൽ വിശ്വാമിത്രൻ ആദ്യം തീർത്ഥത്തിന്റെ ശുദ്ധീകരണശക്തിയും സ്നാനഫലവും പ്രത്യേക കാലനിർണ്ണയത്തിന്റെ മഹത്വവും വിശദീകരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ആനർത്തൻ ചോദിക്കുന്നു—ഇന്ദ്രന്റെ ഭൂലോകാരാധന എന്തുകൊണ്ട് അഞ്ചു രാത്രികളിലേയ്ക്ക് മാത്രം പരിമിതം, അത് ഏത് ഋതുവിലാണ് നടത്തേണ്ടത്? അപ്പോൾ വിശ്വാമിത്രൻ ഗൗതമ–അഹല്യാ കഥ പറയുന്നു—ഇന്ദ്രന്റെ അപരാധം, ഗൗതമന്റെ ശാപം (വീര്യനാശം, മുഖത്ത് സഹസ്രചിഹ്നങ്ങൾ, ഭൂമിയിൽ പൂജിച്ചാൽ ശിരോഭേദഭയം), അഹല്യയുടെ ശിലാരൂപം, ഇന്ദ്രന്റെ പിന്മാറ്റം। ഇന്ദ്രരാജത്വം ഇല്ലാതായതോടെ ലോകം കലങ്ങിയപ്പോൾ ബൃഹസ്പതിയും ദേവന്മാരും ഗൗതമനെ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് വിഷ്ണുവും ശിവനും കൂടെ മധ്യസ്ഥനായി നിയന്ത്രണവും ക്ഷമാധർമ്മവും മഹത്വപ്പെടുത്തുന്നു; എന്നാൽ ഉച്ചരിച്ച വാക്കിന്റെ സത്യതയും നിലനിർത്തുന്നു. ശാപം ഭാഗികമായി ശമിക്കുന്നു—ഇന്ദ്രന് മേഷസംബന്ധമായ അവയവങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു; മുഖചിഹ്നങ്ങൾ കണ്ണുകളായി മാറി അവൻ ‘സഹസ്രാക്ഷ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനാകുന്നു। മനുഷ്യലോകത്തിൽ വീണ്ടും പൂജ അനുവദിക്കണമെന്ന ഇന്ദ്രന്റെ അപേക്ഷപ്രകാരം ഗൗതമൻ അഞ്ചു രാത്രികളുള്ള ഭൂമിയിലെ ഇന്ദ്രമഹോത്സവം സ്ഥാപിക്കുന്നു; അത് ആചരിക്കുന്നിടത്ത് ആരോഗ്യവും ക്ഷാമനിവാരണവും രാജ്യവിപത്തുകളുടെ അഭാവവും ഉണ്ടാകുമെന്ന് അനുഗ്രഹിക്കുന്നു. നിയമം—ഇന്ദ്രപ്രതിമ പൂജിക്കരുത്; വൃക്ഷജന്യ യാഷ്ടിയെ വേദമന്ത്രങ്ങളാൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം; വ്രതം നൈതിക ശുദ്ധിയോടും ചില പാപമോചനത്തോടും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ പാരായണം/ശ്രവണം വർഷം മുഴുവൻ രോഗമുക്തി നൽകും; അർഘ്യമന്ത്രം പ്രത്യേക ദോഷക്ഷയം വരുത്തും എന്നും പറയുന്നു।
Adhyaya 208
हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गौतमेश्वराहिल्येश्वरशतानन्देश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya: The Glories of Gautameśvara, Ahilyeśvara, and Śatānandeśvara)
ഈ അധ്യായത്തിൽ വിശ്വാമിത്രൻ ഒരു രാജാവിനോട് പറയുന്ന പാളികളായ മഹാത്മ്യകഥയാണ് വരുന്നത്. ഇന്ദ്രന്റെ സംഭവത്തിന് ശേഷം ഗൗതമന്റെ കോപവും, തുടർന്ന് ശതാനന്ദൻ തന്റെ മാതാവ് അഹല്യയുടെ അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് കരുണയോടെ അപേക്ഷിക്കുന്നതും, ശൗച–അശൗച ശുദ്ധിയുടെ പ്രശ്നവും പ്രതിപാദിക്കുന്നു. ഗൗതമൻ അശുദ്ധിയുടെ കഠിനത വിശദീകരിച്ച് സാധാരണ പ്രായശ്ചിത്തങ്ങളാൽ അഹല്യയുടെ ശുദ്ധി സാധ്യമല്ലെന്ന് പറയുന്നു; അപ്പോൾ ശതാനന്ദൻ പരമത്യാഗവ്രതം ഏറ്റെടുക്കുന്നു. പിന്നീട് ഗൗതമൻ ഭാവിയിലെ പരിഹാരം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു—സൂര്യവംശത്തിൽ രാമൻ അവതരിച്ച് രാവണവധം ചെയ്യും; അവന്റെ സ്പർശമാത്രം അഹല്യയെ മോചിപ്പിക്കും. രാമാവതാരപ്രസംഗത്തിൽ വിശ്വാമിത്രൻ ബാലരാമനെ യജ്ഞരക്ഷയ്ക്കായി കൊണ്ടുപോകുന്നു; വഴിയിൽ ശാപത്താൽ ശിലാരൂപിണിയായ അഹല്യയെ സ്പർശിപ്പിക്കുമ്പോൾ അവൾ മനുഷ്യരൂപം വീണ്ടെടുക്കുന്നു, ഗൗതമനെ സമീപിച്ച് പൂർണ്ണ പ്രായശ്ചിത്തം അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഗൗതമൻ പല ചാന്ദ്രായണ, കൃച്ഛ്ര, പ്രാജാപത്യ വ്രതങ്ങളും തീർത്ഥസേവയും നിർദേശിക്കുന്നു. അഹല്യ തീർത്ഥയാത്ര തുടര்ந்து ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നു; അവിടെ ദേവദർശനം എളുപ്പമല്ല. അവൾ ഘോരതപസ്സു ചെയ്ത് സമീപത്ത് ഒരു ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു; പിന്നീട് ശതാനന്ദനും ചേർന്ന് തപസ്സു ചെയ്യുന്നു. ഒടുവിൽ ഗൗതമൻ എത്തി കൂടുതൽ മഹത്തായ തപസ്സിലൂടെ ഹാടകേശ്വരനെ വെളിപ്പെടുത്താൻ തീരുമാനിക്കുന്നു; ദീർഘതപസ്സിന്റെ ഫലമായി ലിംഗം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ശിവൻ സാക്ഷാൽ ദർശനം നൽകി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ശക്തിയും കുടുംബഭക്തിയും അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ ദർശന–പൂജയ്ക്ക് മഹാപുണ്യം ലഭിക്കട്ടെ, നിർദ്ദിഷ്ട തിഥിയിൽ ഭക്തർക്ക് ശുഭലോകപ്രാപ്തി ഉണ്ടാകട്ടെ എന്ന് ഗൗതമൻ വരം ചോദിക്കുന്നു. അവസാനത്തിൽ ഈ സ്ഥലങ്ങളുടെ കൃപകൊണ്ട് നൈതികമായി വീണവരും പുണ്യത്തിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നത് കണ്ട ദേവതകൾ ആശങ്കപ്പെടുന്നു; ഇന്ദ്രനോട് യജ്ഞം, വ്രതം, ദാനം മുതലായ പൊതുദർമ്മാചാരങ്ങൾ വീണ്ടും പ്രചരിപ്പിക്കണമെന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു, ധർമ്മവ്യവസ്ഥ സമതുലിതമാകാൻ. ഫലശ്രുതിയിൽ ഭക്തിയോടെ കേൾക്കുന്നവർക്ക് ചില പാപങ്ങൾ ശമിക്കുമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു.
Adhyaya 209
शंखादित्य-शंखतीर्थोत्पत्तिवृत्तान्तवर्णनम् (Origin Account of Śaṅkhatīrtha and Śaṅkheśvara/Āditya Worship)
ഈ അധ്യായം സംവാദങ്ങളുടെ പാളികളിലൂടെ ശംഖതീർത്ഥത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും മഹിമയും വിവരിക്കുന്നു. ആനർത്തൻ എന്ന രാജാവ് ശംഖതീർത്ഥത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ വൃത്താന്തം വിശ്വാമിത്രനോട് ചോദിക്കുന്നു. വിശ്വാമിത്രൻ ഒരു മുൻകഥ പറയുന്നു—കുഷ്ഠരോഗം, രാജ്യപതനം, ധനനാശം എന്നിവ കൊണ്ട് പീഡിതനായ ഒരു പുരാതന രാജാവ് നാരദനെ സമീപിച്ച് ഉപദേശം തേടുന്നു. നാരദൻ അവന്റെ കർമ്മഭയം നീക്കി, മുൻജന്മപാപമില്ലെന്നും, അവൻ സോമവംശത്തിലെ ധർമ്മനിഷ്ഠ രാജാവായിരുന്ന പുണ്യം തന്നെയാണെന്നും ഓർമ്മിപ്പിച്ച്, കുറ്റാന്വേഷണം വിട്ട് പരിഹാരവിധിയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. നാരദൻ നിർദ്ദിഷ്ട തീർത്ഥകർമ്മം ഉപദേശിക്കുന്നു—ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിലെ ശംഖതീർത്ഥത്തിൽ മാധവ (വൈശാഖ) മാസത്തിലെ ശുക്ല അഷ്ടമിക്ക്, ഞായറാഴ്ച, സൂര്യോദയസമയത്ത് സ്നാനം ചെയ്ത് ശംഖേശ്വരന്റെ ദർശന-പൂജ നടത്തണം. ഇതിലൂടെ കുഷ്ഠമോചനവും അഭീഷ്ടസിദ്ധിയും ലഭിക്കും. തുടർന്ന് തീർത്ഥത്തിന്റെ കാരണകഥ—ലിഖിതനും ശംഖനും എന്ന പണ്ഡിത സഹോദരങ്ങൾ ശൂന്യാശ്രമത്തിൽ നിന്ന് ഫലം എടുത്തതിനെക്കുറിച്ച് വാദിക്കുന്നു; ലിഖിതൻ ധർമ്മശാസ്ത്രപ്രകാരം അത് മോഷണമെന്നു കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു, ശംഖൻ തപസ്സിന്റെ ക്ഷയം ഒഴിവാക്കാൻ പ്രായശ്ചിത്തം സ്വീകരിക്കുന്നു. കഠിന ശിക്ഷയായി അവന്റെ കൈകൾ മുറിക്കപ്പെടുന്നു; പിന്നെ അവൻ ഹാടകേശ്വരസ്ഥാനത്ത് ദീർഘതപസ്സു ചെയ്ത്, ഋതുക്കളിലുടനീളം കഠിനവ്രതം, രുദ്രപാഠം, സൂര്യോപാസന എന്നിവ തുടരുന്നു. അവസാനം മഹാദേവൻ സൂര്യബന്ധിത തേജസ്സോടെ പ്രത്യക്ഷനായി വരങ്ങൾ നൽകുന്നു—ശംഖന്റെ കൈകൾ പുനഃപ്രാപ്തി, ലിംഗത്തിൽ ദൈവസന്നിധി സ്ഥാപനം, ജലാശയത്തിന് ‘ശംഖതീർത്ഥം’ എന്ന നാമ-കീർത്തി, ഭാവിയാത്രികർക്കുള്ള ഫലശ്രുതി. ഈ കഥ കേൾക്കുന്നവന്റെയോ വായിക്കുന്നവന്റെയോ വംശത്തിൽ കുഷ്ഠരോഗം ഉദിക്കുകയില്ലെന്ന് അധ്യായം ഉപസംഹരിക്കുന്നു.
Adhyaya 210
ताम्बूलोत्पत्तिः तथा ताम्बूलमाहात्म्यवर्णनम् (Origin and Māhātmya of Tāmbūla)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ശങ്കതീർത്ഥവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പുനരുദ്ധാരണപ്രസംഗം വിവരിക്കുന്നു. രോഗബാധിതനായ ഒരു രാജാവ് മാധവമാസത്തിലെ അഷ്ടമി തിഥി, ഞായറാഴ്ച, സൂര്യോദയസമയത്ത് സ്നാനം ചെയ്ത് സൂര്യോപാസന നിയമപൂർവം അനുഷ്ഠിച്ചതിനാൽ രോഗമുക്തനാകുന്നു—കാലനിശ്ചിത കർമത്തിന്റെ മഹത്വം ഇതിലൂടെ പ്രതിപാദിക്കുന്നു. തുടർന്ന് താംബൂലം (പാൻ) സേവനത്തിന്റെ നൈതികത പറയുന്നു—അനുചിതമായി ഉപയോഗിച്ചാൽ ദോഷങ്ങൾ ഉണ്ടായി സമൃദ്ധി ക്ഷയിക്കും; അവ ശമിപ്പാൻ പ്രായശ്ചിത്തവിധികളും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. സമുദ്രമഥനകഥയെ ആധാരമാക്കി നാഗവല്ലിയുടെ ഉദ്ഭവം, അമൃതസംബന്ധമായ ദിവ്യദ്രവ്യങ്ങളോടൊപ്പം അതിന്റെ ആവിർഭാവം, പിന്നെ മനുഷ്യലോകത്തിലേക്കുള്ള വ്യാപനം, അതിനാൽ കാമവൃദ്ധിയും കർമാനുഷ്ഠാനത്തിലെ ശൈഥില്യവും പോലുള്ള സാമൂഹ്യഫലങ്ങളും പറയുന്നു. അവസാനത്തിൽ ശുദ്ധിക്കായുള്ള പരിഹാരകർമ്മം ക്രമീകരിക്കുന്നു—ശുഭസമയത്ത് പണ്ഡിതബ്രാഹ്മണനെ ക്ഷണിച്ച് ആദരിക്കുക, സ്വർണ്ണപത്രവും താംബൂലാദി സാമഗ്രികളും ഒരുക്കുക, മന്ത്രപൂർവം ദോഷനിവേദനം ചെയ്ത് ദാനം അർപ്പിക്കുക, ശുദ്ധിയുടെ ആശ്വാസം സ്വീകരിക്കുക. ഇങ്ങനെ നിയന്ത്രിതഭോഗം, നൈതികസംയമനം, ദാനരൂപ പ്രായശ്ചിത്തം എന്നിവയുടെ മാനദണ്ഡം അധ്യായം സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 211
Śaṅkhatīrtha-māhātmya (Glory of Śaṅkhatīrtha)
ഈ അധ്യായം ഉപദേശാത്മക സംവാദമായി വിരിയുന്നു. വിശ്വാമിത്രൻ രാജാവിന്റെ ദുഃഖങ്ങൾ—ദാരിദ്ര്യം, കുഷ്ഠരോഗം, യുദ്ധപരാജയം—എന്തുകൊണ്ടെന്ന് ചോദിക്കുന്നു. നാരദൻ കാരണം ധർമ്മഭ്രംശമെന്ന് പറയുന്നു: ബ്രാഹ്മണരെ ആവർത്തിച്ച് നിരാശപ്പെടുത്തൽ, വാഗ്ദാനം ചെയ്ത സഹായം നൽകാതിരിക്കുക, അപേക്ഷകരെ അപമാനിക്കുക, കൂടാതെ ബ്രാഹ്മണാവകാശങ്ങളും ദാന-അനുദാനങ്ങളും സംബന്ധിച്ച പിതൃ-പിതാമഹ ശാസനങ്ങൾ അടിച്ചമർത്തുകയോ നീക്കുകയോ ചെയ്യുക. ഈ അധർമ്മം മൂലം ശത്രുക്കൾ രാജാവിനെതിരെ വിജയിക്കുന്നു. പരിഹാരം വ്യക്തവും തീർത്ഥാധിഷ്ഠിതവുമാണ്. രാജാവ് ഭക്തിയോടെ ശംഖതീർത്ഥത്തിൽ ചെന്നു സ്നാനം ചെയ്ത്, ബ്രാഹ്മണരെ കൂട്ടി ശംഖാദിത്യന്റെ സന്നിധിയിൽ അവരുടെ പാദങ്ങൾ കഴുകി, അനവധി ദാനപത്രങ്ങൾ/ഗ്രാന്റുകൾ (നിശ്ചിത എണ്ണത്തോടുകൂടി) നൽകി മുമ്പ് നിഷേധിച്ചതെല്ലാം തിരിച്ചുനൽകുന്നു. അവസാനം ബ്രാഹ്മണരുടെ പ്രസാദം മൂലം അവിടെ എത്തിയ ശത്രുക്കൾ മരണപ്പെടുന്നു—സാമൂഹ്യ-ധാർമ്മിക പുനഃസ്ഥാപനവും ആദരവും ദേഹ-രാജ്യസൗഭാഗ്യം സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നു എന്ന പുരാണധർമ്മം വ്യക്തമാകുന്നു।
Adhyaya 212
रत्नादित्यमाहात्म्यवर्णनम् (Ratnāditya Māhātmya — The Glory of Ratnāditya)
അധ്യായത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഋഷിമാർ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വിശ്വാമിത്രനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീർത്ഥമാഹാത്മ്യം സൂതനോട് ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ വിശ്വാമിത്രന്റെ അപൂർവ മഹിമ വിശദീകരിച്ച് അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ച കുണ്ഡത്തെ വർണ്ണിക്കുന്നു; അവിടെ ജാഹ്നവീ (ഗംഗ) സ്വരൂപമായ ശുദ്ധജലം പ്രത്യക്ഷമായി പാപനാശക ശക്തി വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ആ സ്ഥലത്ത് ഭാസ്കരൻ (സൂര്യൻ) ദേവതയുടെ പ്രതിഷ്ഠയും, മാഘ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ഞായറാഴ്ചയോടുകൂടിയ സപ്തമിദിനത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് സൂര്യപൂജ ചെയ്താൽ കുഷ്ഠം പോലുള്ള ഭീകരരോഗവും നൈതിക മലിനതയും നശിക്കും എന്ന വിധിയും പറയുന്നു. പശ്ചിമ-വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് ദിശയിൽ ധന്വന്തരിയാൽ സ്ഥാപിതമായ രോഗശമന വാപിയെക്കുറിച്ചും വരുന്നു. ധന്വന്തരിയുടെ തപസ്സിൽ പ്രസന്നനായ ഭാസ്കരൻ—യോഗ്യകാലത്ത് സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർക്ക് രോഗത്തിൽ നിന്ന് ഉടൻ ആശ്വാസം ലഭിക്കും എന്ന് വരം നൽകുന്നു. തുടർന്ന് ഉദാഹരണമായി അയോധ്യയിലെ രാജാവ് രത്നാക്ഷൻ അസാധ്യ കുഷ്ഠബാധിതനായിരിക്കെ ഒരു കാർപടിക സന്ന്യാസിയുടെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്തോടെ തീർത്ഥത്തിലെത്തി വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്ത് ക്ഷണത്തിൽ സുഖം പ്രാപിച്ച് ‘രത്നാദിത്യ’ എന്ന പേരിൽ സൂര്യദേവനെ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു. മറ്റൊരു ഉദാഹരണത്തിൽ ഒരു വയോധിക ഗ്രാമഗോപാലകൻ മൃഗത്തെ രക്ഷിക്കുമ്പോൾ അപ്രതീക്ഷിതമായി വെള്ളത്തിൽ ഇറങ്ങിയതോടെ കുഷ്ഠം മാറി; പിന്നീട് നിയമബദ്ധമായ പൂജ-ജപം ചെയ്ത് അപൂർവ ആത്മസിദ്ധി നേടുന്നു. അവസാനം സ്നാനം, പൂജ, വലിയ എണ്ണത്തിലുള്ള ഗായത്രിജപം എന്നിവയുടെ ആചരണനിർദ്ദേശങ്ങളും, ആരോഗ്യവും ഇഷ്ടസിദ്ധിയും, വിരക്തർക്കു മോക്ഷവും എന്ന ഫലശ്രുതിയും; കൂടാതെ തീർത്ഥനാമത്തിൽ വിശ്വാസത്തോടെ ചെയ്യുന്ന ഗോദാനം മുതലായ ദാനങ്ങൾ സന്തതിയെ രോഗത്തിൽ നിന്ന് കാക്കും എന്നും പറയുന്നു.
Adhyaya 213
Kuharavāsi-Sāmbāditya-prabhāva-varṇana (Glory of Sūrya at Kuharavāsa and the Sāmba Narrative)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ സൂര്യോപാസനയുടെ പാവനതയും മഹിമയും തുടർന്നു വിവരിക്കുന്നു. ഒരു മുൻകഥയിൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ചുവന്ന ചന്ദനത്തിൽ സൂര്യപ്രതിമ നിർമ്മിച്ച് ദീർഘകാലം ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ച് വരം നേടുന്നു. അവൻ കുഷ്ഠനിവാരണം അപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ, സൂര്യൻ വിധി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—സപ്തമിയോടുകൂടിയ ഞായറാഴ്ച പുണ്യസരോവരത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, കൈയിൽ ഫലങ്ങൾ പിടിച്ച് 108 പ്രദക്ഷിണങ്ങൾ നടത്തണം. ഈ അനുഷ്ഠാനം രോഗഹരവും മറ്റു ഉപാസകർക്കും രക്ഷക/മോക്ഷദായകവുമെന്നു ഗ്രന്ഥം പറയുന്നു. തുടർന്ന് സൂര്യൻ അവിടെ തന്നെ തന്റെ സാന്നിധ്യം സ്ഥാപിച്ച് ആ വാസസ്ഥലത്തിന് “കുഹരവാസ” എന്ന നാമം നൽകുന്നു; അത്ഭുതം സ്ഥിരതീർത്ഥമായി പ്രതിഷ്ഠിതമാകുന്നു. പിന്നീട് കഥ വിഷ്ണു (കൃഷ്ണൻ) പുത്രനായ സാംബയിലേക്കു മാറുന്നു. അവന്റെ സൗന്ദര്യം ജനങ്ങളിൽ കലഹം സൃഷ്ടിക്കുകയും തെറ്റായ തിരിച്ചറിവിലൂടെ ധർമ്മവിരുദ്ധമായ ലജ്ജാകര സംഭവം സംഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സാംബ ധർമ്മന്യായം തേടുമ്പോൾ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ “ടിംഗിനി” എന്ന കഠിന പ്രായശ്ചിത്തം വിശദീകരിക്കുന്നു—കുഴി, ഗോമയചൂർണം, നിയന്ത്രിത ദഹനം, അചലസ്ഥിതി, ജനാർദനധ്യാനം—ഇത് മഹാപാതകനാശിനിയെന്നു പറയുന്നു. സാംബ പിതാവിനോട് സമ്മതിക്കുമ്പോൾ, ഹരി ഉദ്ദേശം/ജ്ഞാനം ഇല്ലായ്മ മൂലം ദോഷം ലഘുവാകുമെന്ന് പറഞ്ഞ് ശുദ്ധിക്കായി തീർത്ഥപരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—മാധവമാസത്തിൽ ശുഭലക്ഷണങ്ങളോടെ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ മാർത്താണ്ഡപൂജയും അതേ 108 പ്രദക്ഷിണാവിധിയും. കുടുംബത്തിന്റെ ദുഃഖാശീർവാദങ്ങളോടെ സാംബ പുറപ്പെട്ടു സംഗമത്തിൽ സ്നാനം, പൂജ, ദാനങ്ങൾ നടത്തുന്നു—ജീവികളുടെ പാപനാശത്തിനായി വിഷ്ണു അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; അവസാനം കുഷ്ഠവിമുക്തിയുടെ ഉറച്ച വിശ്വാസം ലഭിക്കുന്നു, കൂടാതെ ആ തീർത്ഥം ഹാടകേശ്വര/വിശ്വാമിത്രീയ സമുച്ചയത്തിൽ സ്ത്രീകൾക്കും അത്യന്തം ശുഭമെന്നു പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു।
Adhyaya 214
गणपतिपूजाविधिमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of the Method of Gaṇapati Worship)
അധ്യായം 214 വിനായക/ഗണനാഥപൂജയെ വിഘ്നശാന്തിക്കുള്ള ശക്തമായ ഉപായമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. സൂതൻ ആദ്യം വിശ്വാമിത്രൻ സ്ഥാപിച്ച ഗണനാഥനെ സൂചിപ്പിച്ച് കാലനിയമം പറയുന്നു—മാഘമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ചതുര്ഥിയിൽ പൂജ ചെയ്താൽ ഒരു വർഷം മുഴുവൻ തടസ്സങ്ങൾ അകലും. ഋഷികളുടെ ചോദ്യം കേട്ട് ഗണേശന്റെ ഉദ്ഭവം (ദേവി ഗൗരിയുടെ ദേഹമലത്തിൽ നിന്ന്), രൂപലക്ഷണങ്ങൾ (ഗജമുഖം, ചതുര്ഭുജം, മൂഷകവാഹനം, കുഠാരം, മോദകം) എന്നിവയും ദേവസംഘർഷത്തിലെ പങ്കും വിവരിക്കുന്നു; തുടർന്ന് ഇന്ദ്രൻ എല്ലാ കര്മ്മാരംഭത്തിലും ഗണപതി പൂജ്യനാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. പിന്നീട് ഉപാഖ്യാനത്തിൽ രോഹിതാശ്വൻ ജീവിതമുഴുവൻ വിഘ്നനിവാരകമായ ഒരൊറ്റ വ്രതം മാർക്കണ്ഡേയനോട് ചോദിക്കുന്നു. മാർക്കണ്ഡേയൻ നന്ദിനി കാമധേനുവിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ വിശ്വാമിത്ര-വസിഷ്ഠ വൈരം പറയുന്നു; അതിനാൽ വിശ്വാമിത്രൻ ഘോരതപസ്സിൽ പ്രവേശിച്ച് കൈലാസത്തിൽ മഹേശ്വരനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു. ശിവൻ ശുദ്ധിക്കും സിദ്ധിക്കും വിനായകപൂജ നിർദ്ദേശിച്ച്, സൂക്തമന്ത്രങ്ങളാൽ (ജീവസൂക്തഭാവം) ഗണേശതത്ത്വാവാഹനം വിശദീകരിക്കുകയും സംക്ഷിപ്തവിധി പറയുകയും ചെയ്യുന്നു—ലംബോദര, ഗണവിഭു, കുഠാരധാരി, മോദകഭക്ഷ, ഏകദന്ത തുടങ്ങിയ നാമങ്ങളാൽ നമസ്കാരം, മോദക നൈവേദ്യം, അർഘ്യം, കൂടാതെ കഞ്ഞുഷത്വം വിട്ട് ബ്രാഹ്മണഭോജനം. ദേവി ഫലം ഉറപ്പിക്കുന്നു—ചതുര്ഥിയിൽ സ്മരണം/പൂജ ചെയ്താൽ കര്മ്മസ്ഥൈര്യവും സമൃദ്ധിയും; ഫലശ്രുതിയിൽ സന്താനഹീനർക്കു പുത്രലാഭം, ദരിദ്രർക്കു ധനം, വിജയം, ദുഃഖിതർക്കു ഭാഗ്യവർധനം, നിത്യപാഠ-ശ്രവണക്കാർക്ക് വിഘ്നങ്ങൾ ഉദിക്കാതിരിക്കുക എന്നിവ പറയുന്നു.
Adhyaya 215
श्राद्धावश्यकताकारणवर्णनम् (Necessity and Rationale of Śrāddha)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ശ്രാദ്ധ-കല്പത്തിന്റെ വിധിയും അതിന്റെ ആവശ്യകതയും കാരണവും വിശദീകരിക്കുന്നു. ഋഷികൾ സൂതനോട് ചോദിക്കുന്നു—അക്ഷയഫലം നൽകുന്ന ശ്രാദ്ധം എങ്ങനെ ചെയ്യണം, യോജ്യകാലം ഏത്, യോഗ്യബ്രാഹ്മണർ ആരെ, ഏത് അന്ന-ദ്രവ്യങ്ങൾ ഉചിതം. സൂതൻ മുൻവൃത്താന്തം പറയുന്നു: മാർകണ്ഡേയൻ സരയൂ-സംഗമത്തിൽ എത്തി പിന്നീട് അയോധ്യയിൽ വരുമ്പോൾ രാജാവ് രോഹിതാശ്വൻ ആദരത്തോടെ സ്വീകരിക്കുന്നു. ഋഷി രാജാവിന്റെ ധർമ്മസമൃദ്ധി പരിശോധിക്കാൻ വേദം, വിദ്യ, വിവാഹം, ധനം എന്നിവയുടെ “സഫലത” എന്തെന്ന് ചോദിച്ച് പ്രവർത്തനാധിഷ്ഠിത നിർവചനങ്ങൾ നൽകുന്നു—അഗ്നിഹോത്രം കൊണ്ടു വേദം സഫലം, ദാനം-സദുപയോഗം കൊണ്ടു ധനം സഫലം മുതലായി। പിന്നീട് രാജാവ് വിവിധ ശ്രാദ്ധഭേദങ്ങൾ ചോദിക്കുമ്പോൾ, മാർകണ്ഡേയൻ ഭർത്തൃയജ്ഞൻ ആനർത്തരാജാവിന് ഉപദേശിച്ച മുൻപ്രസംഗം ഉദാഹരിക്കുന്നു. മുഖ്യബോധനം—ദർശ/അമാവാസ്യ ശ്രാദ്ധം പ്രത്യേകമായി അനിവാര്യമാണ്; പിതൃകൾ സൂര്യാസ്തമയം വരെ ഗൃഹദ്വാരത്തിൽ അർപ്പണം പ്രതീക്ഷിച്ച് നില്ക്കുന്നു, അവഗണിച്ചാൽ അവർ ദുഃഖിതരാകുന്നു. സന്താനപരമ്പരയുടെ നൈതിക കാരണവും പറയുന്നു—ജീവികൾ കർമ്മഫലാനുസാരം വിവിധ ലോകങ്ങളിൽ അനുഭവിക്കുന്നു; ചില നിലകളിൽ വിശപ്പ്-ദാഹ ദുഃഖം വർണിക്കുന്നു; ആശ്രയം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ പതനഭയം। പുത്രനില്ലെങ്കിൽ അശ്വത്തവൃക്ഷം നട്ട് പരിപാലിക്കുന്നത് വംശസ്ഥൈര്യത്തിനുള്ള പകരമായി വിധിക്കുന്നു. അവസാനം പിതൃകൾക്ക് നിത്യമായി അന്നവും ഉദകവും അർപ്പിക്കുക, തർപ്പണം, ശ്രാദ്ധം എന്നിവ നിർബന്ധം; അവഗണന ‘പിതൃദ്രോഹം’, വിധിപൂർവ്വം ചെയ്ത തർപ്പണ-ശ്രാദ്ധം ഇഷ്ടസിദ്ധിയും ത്രിവർഗ (ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമ) പോഷണവും നൽകുന്നു എന്ന് ഉപസംഹരിക്കുന്നു।
Adhyaya 216
श्राद्धोत्पत्तिवर्णन (Origin and Authorization of Śrāddha Rites)
ഈ അധ്യായത്തിൽ അമാവാസി (ഇന്ദു-ക്ഷയം) ദിനത്തിലെ ശ്രാദ്ധത്തിന് എന്തുകൊണ്ട് പ്രത്യേക പ്രാമാണ്യം ഉണ്ടെന്ന് കർമ്മ-തത്ത്വമായി വിശദീകരിക്കുന്നു. അനർത്തൻ ഭർത്തൃയജ്ഞനോട് പിതൃകർമ്മങ്ങൾക്ക് ശുഭകാലങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു. ഭർത്തൃയജ്ഞൻ മന്വന്തര/യുഗ-സന്ധികൾ, സംക്രാന്തി, വ്യതീപാതം, ഗ്രഹണം മുതലായ പുണ്യകാലങ്ങൾ പറഞ്ഞ്, യോഗ്യബ്രാഹ്മണർ ലഭിക്കുകയോ അനുയോജ്യദ്രവ്യം ഒരുക്കുകയോ ചെയ്താൽ പർവണദിനങ്ങൾക്കു പുറത്തും ശ്രാദ്ധം നടത്താം എന്ന് ഉറപ്പിക്കുന്നു. തുടർന്ന് അമാവാസിയുടെ കോസ്മിക് വ്യാഖ്യാനം—ചന്ദ്രൻ സൂര്യരശ്മികളിൽ വസിക്കുന്നതിനാൽ ആ സമയത്ത് ചെയ്ത ധർമ്മവും പിതൃകൃത്യവും ‘അക്ഷയ’ ഫലം നൽകുന്നു എന്ന് പറയുന്നു. അടുത്തതായി പിതൃവർഗങ്ങൾ (അഗ്നിഷ്വാത്ത, ബർഹിഷദ്, ആജ്യപ, സോമപ മുതലായവർ), നന്ദീമുഖ പിതൃഭേദം, ദേവ–പിതൃക്രമത്തിൽ പിതൃതൃപ്തിയുടെ സ്ഥാനം എന്നിവ വിവരിക്കുന്നു. കഥാഭാഗത്തിൽ വംശജർ കവ്യാർപ്പണം ചെയ്യാതിരുന്നാൽ സ്വർഗസ്ഥ പിതാക്കൾ ക്ഷുധ-തൃഷ്ണകളാൽ പീഡിതരായി ഇന്ദ്രസഭയെ സമീപിച്ച് പിന്നെ ബ്രഹ്മാവിനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു. യുഗധർമ്മം ക്ഷയിക്കുന്നതു കണ്ട ബ്രഹ്മാ—(1) മൂന്ന് തലമുറകൾ (പിതൃ, പിതാമഹ, പ്രപിതാമഹ) ലക്ഷ്യമാക്കി അർപ്പണം, (2) ആവർത്തക പരിഹാരമായി അമാവാസി ശ്രാദ്ധം, (3) വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ പ്രത്യേക ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ വഴിയൊരുക്കൽ, (4) അത്യന്തം ഫലപ്രദമായ ഗയാശിരസിലെ ശ്രാദ്ധം—ഇവ സ്ഥാപിക്കുന്നു; അതു ഗുരുതര ദുഃസ്ഥിതികളിലും മോക്ഷലാഭം നൽകുമെന്ന് പറയുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതി—ഈ ‘ശ്രാദ്ധോത്പത്തി’ വിവരണം ശ്രവണം/പാരായണം ചെയ്താൽ ദ്രവ്യക്കുറവുണ്ടായാലും ശ്രാദ്ധം പൂർണ്ണമാകുന്നു; ശുദ്ധസങ്കൽപ്പം, ശരിയായ പിതൃനിവേദനം, സാമൂഹ്യ-നൈതിക സ്ഥിരത എന്നിവയാണ് മുഖ്യം എന്ന് ഊന്നുന്നു.
Adhyaya 217
श्राद्धकल्पे श्राद्धार्हपदार्थब्राह्मणकालनिर्णय-वर्णनम् (Śrāddha-kalpa: Eligibility of recipients, proper materials, and timing)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ആനർത്തൻ ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ വിധി ചോദിക്കുന്നു. ഭർത്തൃയജ്ഞൻ ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തെ മൂന്ന് പ്രധാന ഘടകങ്ങളാൽ ക്രമീകരിക്കുന്നു—(1) ശ്രാദ്ധത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്ന ധനം ധർമ്മാനുസൃതമായി, സത്യസന്ധമായി സമ്പാദിച്ചതും ശുദ്ധമായി സ്വീകരിച്ചതുമാകണം, (2) ക്ഷണിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണരുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്—ശ്രാദ്ധാർഹർ (യോഗ്യർ)യും അനാർഹർ (അയോഗ്യർ)യും എന്ന ഭേദം, അയോഗ്യതയ്ക്കുള്ള വിപുലമായ കാരണങ്ങളോടെ, (3) തിഥി കൂടാതെ സംക്രാന്തി/വിഷുവം/അയനം തുടങ്ങിയ സൂചനകളനുസരിച്ചുള്ള കാലനിർണ്ണയം; ഇതിലൂടെ അക്ഷയഫലം ലഭിക്കുന്നു। ക്ഷണശിഷ്ടാചാരവും വ്യക്തമാക്കുന്നു—വിശ്വേദേവന്മാർക്കും പിതൃകൾക്കും വേറിട്ട ആവാഹനം, യജമാനന്റെ ആചരണനിയമങ്ങൾ, സ്ഥലശുദ്ധിയും ആസനക്രമവും. ശ്രാദ്ധം ‘വ്യർത്ഥം’ ആകുന്ന സാഹചര്യങ്ങളും പറയുന്നു—അശുദ്ധ ആഹാരാവസ്ഥ, അനുചിത സാക്ഷ്യം, ദക്ഷിണയുടെ അഭാവം, ശബ്ദകോലാഹലവും കലഹവും, അല്ലെങ്കിൽ തെറ്റായ സമയം. അവസാനം മന്വാദി, യുഗാദി ആചാരങ്ങൾ പട്ടികപ്പെടുത്തി, ശരിയായ സമയത്ത് തിലജലാർപ്പണം മാത്രവും ദീർഘസ്ഥായിയായ പുണ്യം നൽകുന്നു എന്ന് ഊന്നിപ്പറയുന്നു।
Adhyaya 218
Śrāddha-niyama-varṇana (Rules and Ethical Guidelines for Śrāddha)
അധ്യായം 218-ൽ ഭർത്തൃയജ്ഞൻ രാജാവിനെ ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിന്റെ സാങ്കേതിക–നൈതിക നിയമങ്ങൾ ഉപദേശിക്കുന്നു. ആദ്യം പൊതുവായ ശ്രാദ്ധനിയമങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച്, തുടർന്ന് സ്വശാഖ/പരമ്പരയും സ്വദേശം–വർണ്ണ–ജാതി അനുകൂലതയും അനുസരിച്ചുള്ള പ്രത്യേകവിധാനം വിശദീകരിക്കാമെന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു. ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം ‘ശ്രദ്ധ’ ആണെന്ന് സ്ഥാപിച്ച്, ഹൃദയപൂർവമായ വിശ്വാസമില്ലാതെ ചെയ്താൽ കർമ്മം നിഷ്ഫലമാകുമെന്ന് പറയുന്നു. ശ്രാദ്ധത്തിൽ അനായാസം ഉണ്ടാകുന്ന ഉപഫലങ്ങളും—ബ്രാഹ്മണന്റെ പാദോദകം, വീണ അന്നകണങ്ങൾ, സുഗന്ധങ്ങൾ, ആചമനശേഷജലം, ദർഭയുടെ ചിതറലുകൾ—വിവിധ പിതൃവർഗങ്ങൾക്ക്, പ്രേതാവസ്ഥയിലോ തിര്യക് മുതലായ ജന്മങ്ങളിലോ ഉള്ളവർക്കും, പോഷണമായി സങ്കൽപ്പിതമായി എത്തുന്നു എന്ന് വിശദീകരിക്കുന്നു. ദക്ഷിണയുടെ പ്രാധാന്യം പ്രധാനമായി ഉന്നയിക്കുന്നു: ദക്ഷിണയില്ലാത്ത ശ്രാദ്ധം വന്ധ്യവൃഷ്ടിപോലെയോ അന്ധകാരത്തിൽ ചെയ്ത കർമ്മംപോലെയോ എന്ന് ഉപമിക്കുന്നു; ദാനം/പ്രതിദാനം കർമ്മപൂർണ്ണതയുടെ അവിഭാജ്യാംഗമാണെന്ന് പറയുന്നു. ശ്രാദ്ധം നൽകിയതിനു ശേഷം അല്ലെങ്കിൽ ഭുജിച്ചതിനു ശേഷം ചില നിരോധനങ്ങൾ—സ്വാധ്യായവിരതി, മറ്റൊരു ഗ്രാമത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര ഒഴിവാക്കൽ, ലൈംഗികസംയമനം—ഇവ ലംഘിച്ചാൽ ഫലം നശിക്കുകയോ പിതൃഹിതം വികൃതമാകുകയോ ചെയ്യും എന്ന് മുന്നറിയിപ്പ്. അനുപയോഗ്യമായ ക്ഷണം സ്വീകരിക്കൽ, കർത്താവിന്റെ അതിഭോജനാസക്തി എന്നിവയും നിന്ദ്യമാണ്. അവസാനം യജമാനനും പങ്കാളികളും ഈ ദോഷങ്ങൾ ഒഴിവാക്കിയാൽ മാത്രമേ ശ്രാദ്ധഫലം നിലനിൽക്കൂ എന്ന് സാരം പറയുന്നു.
Adhyaya 219
काम्यश्राद्धवर्णनम् (Kāmya-Śrāddha: Day-wise Results and Exceptions)
അധ്യായം 219-ൽ ഭർത്തൃയജ്ഞൻ രാജാവിനോട് കാമ്യ-ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ തത്ത്വവും വിധികളും വിശദീകരിക്കുന്നു. പ്രേതപക്ഷമായ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ തിഥികളിൽ ക്രമമായി ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ വ്യത്യസ്ത ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കും എന്ന് പറയുന്നു—സമൃദ്ധി, വിവാഹസിദ്ധി, അശ്വ-ഗോപ്രാപ്തി, കൃഷിയിലും വ്യാപാരത്തിലും വിജയം, ആരോഗ്യസൗഖ്യം, രാജാനുഗ്രഹം, സർവകാര്യസിദ്ധി മുതലായവ। തുടർന്ന് ത്രയോദശി സന്താനകാമികൾക്ക് അനുയോജ്യമല്ലെന്നും അശുഭഫലസൂചനയുണ്ടെന്നും പറയുന്നു; എങ്കിലും മഘാ–ത്രയോദശിയുടെ പ്രത്യേക യോഗത്തിൽ തേൻ-നെയ്യോടുകൂടിയ പായസം അർപ്പിക്കുന്ന പ്രത്യേക അനുഷ്ഠാനവും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ആയുധം, വിഷം, അഗ്നി, ജലം, സർപ്പ/മൃഗാക്രമണം, തൂക്കുകയർ മുതലായ കാരണങ്ങളാൽ അകാലമൃത്യു പ്രാപിച്ചവരുടെ തൃപ്തിക്കായി ചതുര്ദശിയിൽ ഏകോദ്ദിഷ്ട ശ്രാദ്ധം വിധിക്കുന്നു. അവസാനം അമാവാസ്യാ-ശ്രാദ്ധം മുൻപറഞ്ഞ എല്ലാ കാമ്യഫലങ്ങളും സമഗ്രമായി നൽകുന്നു എന്നും, ഈ ക്രമം ശ്രവിക്കുകയോ അറിയുകയോ ചെയ്താൽ ഇഷ്ടസിദ്ധി ലഭിക്കും എന്നും ഫലശ്രുതി പറയുന്നു।
Adhyaya 220
गजच्छायामाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of the “Elephant-Shadow” Tithi and Śrāddha Protocols)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ സമയനിർണ്ണയവും അതിന്റെ ഫലവൈശിഷ്ട്യവും സംവാദരൂപത്തിൽ സാങ്കേതിക-ധാർമ്മികമായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു. അനർത്തൻ ഭർത്തൃയജ്ഞനോട് ചോദിക്കുന്നു—ത്രയോദശി തിഥിയിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ എന്തുകൊണ്ട് വംശക്ഷയം സംഭവിക്കുന്നു എന്ന്. ഭർത്തൃയജ്ഞൻ ‘ഗജച്ഛായ’ എന്ന പ്രത്യേക കാലലക്ഷണം വിശദീകരിക്കുന്നു—ചന്ദ്ര-നക്ഷത്രങ്ങളുടെ നിർദ്ദിഷ്ട സ്ഥിതി, ഗ്രഹണസന്നിഹിത യോഗങ്ങൾ മുതലായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ—ആ സമയത്ത് ചെയ്ത ശ്രാദ്ധം ‘അക്ഷയ’ ഫലം നൽകുകയും പിതൃകൾക്ക് പന്ത്രണ്ടു വർഷം വരെ തൃപ്തി നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. കഥാദൃഷ്ടാന്തമായി പൂർവയുഗത്തിലെ പാഞ്ചാലരാജൻ സീതാശ്വന്റെ സംഭവവും വരുന്നു. ബ്രാഹ്മണർ അവന്റെ ശ്രാദ്ധത്തിൽ തേൻ-പാൽ, കാലശാകം, ഖഡ്ഗമാംസം മുതലായവ കണ്ടു കാരണം ചോദിക്കുന്നു. രാജാവ് തന്റെ മുൻജന്മം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു—താൻ വേട്ടക്കാരനായിരിക്കെ ഋഷി അഗ്നിവേശന്റെ ഉപദേശത്തിൽ ഗജച്ഛായ-ശ്രാദ്ധവിധി കേട്ട്, ലഘു ഉപചാരങ്ങളോടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്തതിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ രാജജന്മം ലഭിച്ചു; പിതൃകൾ തൃപ്തരായി എന്ന്. അവസാനത്തിൽ ത്രയോദശി ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ അതിശയശക്തി കണ്ട ദേവതകൾ ലോകധർമ്മസംരക്ഷണാർത്ഥം ഒരു നിയന്ത്രണം സ്ഥാപിക്കുന്നു—ഇനി സാധാരണയായി ആ ദിവസം ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നത് ആത്മീയമായി അപകടകരം; ചെയ്താൽ വംശക്ഷയത്തിന് കാരണമാകാം. ഇങ്ങനെ ഗജച്ഛായയുടെ മഹാത്മ്യം നിലനിൽക്കുകയും ജാഗ്രതയുടെ വിധിസീമ ഉറപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
Adhyaya 221
Śrāddha-kalpa: Sṛṣṭyutpatti-kālika-brahmotsṛṣṭa-śrāddhārha-vastu-parigaṇana (Ritual Materials Authorized for Śrāddha by Cosmogonic Precedent)
അധ്യായം 221-ൽ ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിലെ ‘വികൽപ’ അർപ്പണങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള താത്വിക വിവരണം സംവാദരൂപത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറയുന്നു—ഒരു നിർദ്ദിഷ്ട തിഥി-കാലത്ത് പൂർണ്ണ ശ്രാദ്ധം നടത്താൻ കഴിയാതിരുന്നാലും പിതൃതൃപ്തിക്കും വംശച്ഛേദഭയം ഒഴിവാക്കുന്നതിനുമായി ഏതെങ്കിലും അർപ്പണം നിർബന്ധമാണ്. അദ്ദേഹം നെയ്യും തേനും ചേർന്ന പായസം, കൂടാതെ ചില പ്രത്യേക മാംസങ്ങൾ (ഖഡ്ഗ, വാധൃണസ മുതലായവ) സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അവ ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ ഉത്തമ ക്ഷീരാന്നം, ഒടുവിൽ എള്ള്-ദർഭയും സ്വർണ്ണഖണ്ഡവും ചേർത്ത ജലവും അംഗീകര്യമായ വികൽപമെന്ന് പറയുന്നു. ആനർത്തൻ—ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ നിന്ദിക്കപ്പെടുന്ന മാംസം ശ്രാദ്ധത്തിൽ എങ്ങനെ യുക്തമെന്ന് ചോദിക്കുന്നു. ഭർത്തൃയജ്ഞൻ സൃഷ്ടികാലപരമ്പരയെ ആധാരമാക്കി—ബ്രഹ്മാവ് പിതൃകൾക്കായി ചില ജീവ/വസ്തുക്കളെ ‘ബലിസദൃശ’ അർപ്പണങ്ങളായി നിശ്ചയിച്ചതിനാൽ പിതൃകാര്യാർത്ഥം നിയന്ത്രിതമായി ദാനം ചെയ്യുന്നവന് പാപം ബാധിക്കില്ലെന്ന് മറുപടി പറയുന്നു. ലഭ്യതയില്ലായ്മയെക്കുറിച്ചുള്ള രോഹിതാശ്വന്റെ ചോദ്യം കേട്ട് മാർകണ്ഡേയനും ഭർത്തൃയജ്ഞനും അനുമതിയുള്ള മാംസങ്ങളുടെ ക്രമം, അവ നൽകുന്ന പിതൃതൃപ്തിയുടെ ദൈർഘ്യം, കൂടാതെ എള്ള്, തേൻ, കാലശാകം, ദർഭ, നെയ്യ്, വെള്ളിപ്പാത്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ശ്രാദ്ധാർഹ വസ്തുക്കളും ദൗഹിത്രൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള യോഗ്യഗ്രാഹകരും പട്ടികപ്പെടുത്തുന്നു. അവസാനം ശ്രാദ്ധസമയത്ത് ഈ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ പാരായണം/പഠിപ്പിക്കൽ ‘അക്ഷയ’ ഫലം നൽകുന്ന പിതൃഗുഹ്യ രഹസ്യമാണെന്ന് പറഞ്ഞ് അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 222
चतुर्दशी-शस्त्रहत-श्राद्धनिर्णयवर्णनम् (Decision Narrative on the Caturdaśī Śrāddha for Violent/Untimely Deaths)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ആയുധഹതം, അപകടം, ദുരന്തം, വിഷം, അഗ്നി, ജലം, മൃഗാക്രമണം, തൂക്കുമരണം മുതലായ അപമൃത്യുവാൽ മരിച്ചവർക്കായി പ്രേതകാലത്തിൽ പ്രത്യേകിച്ച് ചതുര്ദശി തിഥിയിൽ ശ്രാദ്ധം നിർദേശിച്ചതിന്റെ തത്ത്വകാരണം വിശദീകരിക്കുന്നു. ആനർത്ത രാജാവ് ചോദിക്കുന്നു—എന്തുകൊണ്ട് ചതുര്ദശി മാത്രം പ്രത്യേകമാക്കി, എന്തുകൊണ്ട് ഏകോദ്ദിഷ്ട ശ്രാദ്ധം ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു, ഈ സാഹചര്യത്തിൽ പാർവണവിധി എന്തുകൊണ്ട് നിയന്ത്രിതമാണ്? ഭർത്തൃയജ്ഞൻ ബൃഹത്കൽപ്പത്തിലെ മുൻദൃഷ്ടാന്തം പറയുന്നു—സൂര്യൻ കന്യാരാശിയിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ പ്രേതകാലത്തിലെ ഒരേ ദിവസത്തെ പിണ്ഡോദകാദി അർപ്പണങ്ങൾ കൊണ്ട് പ്രേത, ഭൂത, രാക്ഷസാദി വർഗങ്ങൾ ഒരു വർഷം മുഴുവൻ തൃപ്തരാകണമെന്നു ഹിരണ്യാക്ഷൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് വരം ചോദിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് വരം നൽകുന്നു: ആ മാസത്തിലെ ചതുര്ദശിയിൽ ചെയ്ത അർപ്പണം യുദ്ധമൃതർക്കും ഹിംസാമൃതർക്കും ഉൾപ്പെടെ നിശ്ചിത തൃപ്തിദായകമാകും. ശാസ്ത്രീയ ന്യായം തുടർന്ന് പറയുന്നു—ആകസ്മികമരണത്തിലും രണമരണത്തിലും ഭയം, പശ്ചാത്താപം, ആശയക്കുഴപ്പം മുതലായ ചിത്തവിക്ഷോഭം ഉണ്ടാകാം; അതിനാൽ ധീരർക്കും പ്രേതസ്ഥിതി സംഭവിക്കാം, അതുകൊണ്ട് ശമനാർഥം പ്രത്യേകദിനം നിശ്ചയിച്ചു. ആ ദിവസം പാർവണമായി അല്ല, ഏകോദ്ദിഷ്ടമായി തന്നെ ചെയ്യണം; കാരണം ഉന്നത പിതൃകൾ അപ്പോൾ സ്വീകരിക്കില്ല, തെറ്റായ അർപ്പണം വരപ്രഭാവത്താൽ അമാനുഷ സത്തകൾ കൈക്കൊള്ളും എന്ന് പറയുന്നു. അവസാനം—ശ്രാദ്ധകർമ്മം യോജ്യമായ പ്രാദേശിക/ജാതീയ ആചാര്യന്മാർ (നാഗരന്റെത് നാഗരൻ) നിർവഹിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ ഫലഹീനമെന്ന് നിബന്ധന പറയുന്നു.
Adhyaya 223
श्राद्धार्हानर्हब्राह्मणादिवर्णनम् / Classification of Eligible and Ineligible Agents for Śrāddha
ഈ അധ്യായത്തിൽ ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ ആരാണ് യോഗ്യൻ, ആരാണ് അയോഗ്യൻ, കൂടാതെ ഏത് സമയത്ത് ഏത് വിധിയിൽ ശ്രാദ്ധം നടത്തണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള സൂക്ഷ്മ ധർമ്മ-ആചാര ചർച്ചയാണ്. ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറയുന്നു—ശ്രാദ്ധം ശ്രാദ്ധാർഹ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം/അവരാൽ തന്നെ നടത്തണം; ദർശാദി കാലങ്ങളിൽ പാർവണവിധി യഥാവിധി പാലിക്കണം; വിധി മറിച്ചാൽ ഫലം നശിക്കും. അവൻ തുടർന്നു—ജാരജാതാദി നിഷിദ്ധ ജന്മലക്ഷണങ്ങളുള്ളവർ ചെയ്ത ശ്രാദ്ധം ഫലഹീനമാകുന്നു എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ആനർത്തൻ മനുവിന്റെ ‘പന്ത്രണ്ടുതരം പുത്രന്മാർ’ എന്ന വിവരണം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി, പുത്രഹീനനു ചിലർ പുത്രരൂപമായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുമോ എന്ന് സംശയം ഉന്നയിക്കുന്നു. അതിന് ഭർത്തൃയജ്ഞൻ യുഗഭേദാനുസൃതമായ നിലപാട് പറയുന്നു—പൂർവയുഗങ്ങളിൽ ചില വിഭാഗങ്ങൾ അംഗീകൃതമായിരുന്നെങ്കിലും, കലിയുഗത്തിൽ ആചാരക്ഷയവും നൈതികപതനവും മൂലം അവ ശുദ്ധികരമെന്ന് ഉറപ്പിക്കപ്പെടുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് നിയമങ്ങൾ കൂടുതൽ കർശനം. വർണസങ്കരം, നിഷിദ്ധ സംയോഗങ്ങളുടെ ദുഷ്ഫലങ്ങൾ, അവയിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന അയോഗ്യ സന്തതി എന്നിവ അധ്യായം പേരോടെ വിവരിക്കുന്നു. അവസാനം പിതാക്കളെ പുംനാമ നരകത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്ന ‘സത്പുത്രർ’യും പതനകാരകമായി പറയുന്ന വിഭാഗങ്ങളും വേർതിരിച്ച്, ജാരജാതബന്ധിത ശ്രാദ്ധം നിഷ്ഫലമാണെന്ന് നിശ്ചയിക്കുന്നു.
Adhyaya 224
श्राद्धविधिवर्णनम् (Śrāddha-vidhi-varṇanam) — Procedural Account of the Śrāddha Rite
ഈ അധ്യായം ഗൃഹസ്ഥൻ പിതൃതൃപ്തിക്കായി നിർവഹിക്കേണ്ട ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിന്റെ മന്ത്രാധിഷ്ഠിതമായ ക്രമവിവരണം നൽകുന്നു. ചോദിക്കുന്നവൻ—ഗൃഹസ്ഥൻ ശ്രാദ്ധം എങ്ങനെ വിധിപൂർവ്വം ചെയ്യണം? എന്ന് ചോദിക്കുന്നു. ഉപദേശകൻ യോഗ്യബ്രാഹ്മണരെ ക്ഷണിക്കൽ, വിശ്വേദേവന്മാരെ ആവാഹനം ചെയ്യൽ, പുഷ്പ-അക്ഷത-ചന്ദനസഹിത അർഘ്യാർപ്പണം, ദർഭയും എള്ളും ശരിയായ സ്ഥാനത്ത് ഉപയോഗിക്കൽ എന്നിവ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ദേവകാര്യത്തിൽ സവ്യം, പിതൃകാര്യത്തിൽ അപസവ്യം എന്ന ഭേദം, നാന്ദീമുഖ പിതൃകൾക്കുള്ള പ്രത്യേകനിയമങ്ങൾ, ആസനക്രമവും ദിശാനിയമങ്ങളും (മാതൃപക്ഷ പിതൃകളെയും ഉൾപ്പെടുത്തി) വിശദമാക്കുന്നു. ആവാഹനത്തിൽ വിഭക്തി മുതലായ വ്യാകരണശുദ്ധി തന്നെ കർമശുദ്ധിയുടെ മാനദണ്ഡമെന്നും പറയുന്നു. അഗ്നിക്കും സോമനും യഥാമന്ത്ര ഹോമം, ഉപ്പിനെ കൈകാര്യം ചെയ്യൽ അല്ലെങ്കിൽ നേരിട്ട് കൈകൊണ്ട് നൽകൽ മുതലായ പിഴവുകൾ ശ്രാദ്ധത്തെ നിഷ്ഫലമാക്കുന്ന നിയമങ്ങൾ, ഭോജനവിധിയും അനുമതി-പ്രാർത്ഥനയും പറയുന്നു. ഭോജനാനന്തരം പിണ്ഡദാനം, വേദി ഒരുക്കൽ, വിതരണനിയമങ്ങൾ, അവസാനം ആശീർവാദം, ദക്ഷിണ, പാത്രങ്ങൾ സ്പർശിക്കാനുള്ള അധികാര-നിഷേധങ്ങൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്. ശ്രാദ്ധം പകൽ സമയത്തേ ചെയ്യണം; കാലവിപരീതമെങ്കിൽ കർമം ഫലഹീനമാകുന്നു എന്ന ഫലശ്രുതിയോടെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 225
सपिण्डीकरणविधिवर्णनम् (Description of the Sapīṇḍīkaraṇa Procedure)
ഈ അധ്യായത്തിൽ, പരിചിതമായ പാർവണ-ശ്രാദ്ധ മാതൃകയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, നിർദ്ദിഷ്ട മരിച്ചവനുവേണ്ടിയുള്ള ഏകോദ്ദിഷ്ട-ശ്രാദ്ധവിധി അനർത്തൻ ചോദിക്കുന്നു. ഭർത്തൃയജ്ഞൻ മരണസംസ്കാരങ്ങളോട് ബന്ധപ്പെട്ട ശ്രാദ്ധങ്ങളുടെ കാലക്രമം വിശദീകരിക്കുന്നു—അസ്ഥി-സഞ്ചയനത്തിന് മുമ്പുള്ള കർമ്മങ്ങൾ, മരണസ്ഥലത്ത് ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം, യാത്രാമാർഗത്തിൽ വിശ്രമിച്ച സ്ഥലത്ത് ഏകോദ്ദിഷ്ടം, പിന്നെ സഞ്ചയനസ്ഥലത്ത് മൂന്നാമത്തെ ശ്രാദ്ധം. തുടർന്ന് ദിവസക്രമത്തിൽ ഒമ്പത് ശ്രാദ്ധങ്ങൾ (1, 2, 5, 7, 9, 10 മുതലായ ദിവസങ്ങൾ) പറഞ്ഞ്, ഏകോദ്ദിഷ്ടത്തിൽ ലഘുവിധി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—ദേവഭാഗമില്ലാതെ, ഒരൊറ്റ അർഘ്യം, ഒരൊറ്റ പവിത്രം, ആവാഹനം ഒഴിവാക്കൽ। മന്ത്രപ്രയോഗത്തിൽ വ്യാകരണസൂക്ഷ്മതയും ആവശ്യമാണ്—‘പിതൃ/പിതാ’ പദം, ഗോത്രം, നാമരൂപം (ശർമൻ) എന്നിവ ശരിയായ വിഭക്തികളിൽ പറയാത്താൽ പിതൃകൾക്കുള്ള ശ്രാദ്ധം ഫലിക്കില്ലെന്ന് മുന്നറിയിപ്പ്. തുടർന്ന് സപിണ്ഡീകരണം വിവരിക്കുന്നു—സാധാരണയായി ഒരു വർഷത്തിന് ശേഷം, എന്നാൽ ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ മുമ്പെയും. പ്രേതനുവേണ്ടി നിശ്ചയിച്ച അർപ്പണം പ്രത്യേക മന്ത്രങ്ങളാൽ മൂന്ന് പിതൃപാത്രങ്ങളിലും മൂന്ന് പിതൃപിണ്ഡങ്ങളിലും പുനർവിതരിക്കുന്നു; ഈ അഭിപ്രായത്തിൽ നാലാമത്തെ ഗ്രാഹകൻ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നില്ല. സപിണ്ഡീകരണത്തിന് ശേഷം ഏകോദ്ദിഷ്ടം നിരോധിതം; സപിണ്ഡീകൃത പ്രേതനെ വേറിട്ട പിണ്ഡമായി വേർതിരിക്കൽ മഹാദോഷമെന്ന് പറയുന്നു. അവസാനം പിതാവ് മരിച്ചിട്ടും പിതാമഹൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ നാമക്രമശുദ്ധി, പിതാമഹന്റെ തിഥിയിൽ പാർവണ-ശ്രാദ്ധ നിർദേശം, സപിണ്ഡത സ്ഥാപിതമാകുന്നതുവരെ ചില ശ്രാദ്ധകർമ്മങ്ങൾ അതേ രീതിയിൽ ചെയ്യരുതെന്ന ആവർത്തനവും ഉണ്ട്।
Adhyaya 226
तत्तद्दुरितप्राप्यैकविंशतिनरकयातनातन्निवारणोपायवर्णनम् (Chapter 226: On the Twenty-One Hells, Their Karmic Causes, and Remedial Means)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഭർത്തൃയജ്ഞൻ സപിണ്ഡീകരണത്തിന്റെ മഹത്വം വിശദീകരിക്കുന്നു—ഈ കർമ്മം പ്രേതാവസ്ഥ അവസാനിപ്പിച്ച് പിതൃബന്ധം (സപിണ്ഡത) സ്ഥാപിക്കുന്നു. പിതൃസ്വപ്നദർശനവും പരലോകഗതി സ്ഥിരമല്ലാത്തവരുടെ നിലയും സംബന്ധിച്ച് ചോദ്യം ഉയരുന്നു; മറുപടിയിൽ, ഇത്തരം ദർശനങ്ങൾ സാധാരണയായി സ്വന്തം വംശബന്ധമുള്ള പിതൃകളോടു ബന്ധപ്പെട്ടതാണെന്നും ഫലം കർമ്മാനുസാരമാണെന്നും പറയുന്നു. പുത്രഹീനന്റെ കാര്യത്തിൽ പ്രതിനിധി/പകരം മാർഗങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ശ്രാദ്ധാദി കർമ്മങ്ങൾ ലോപിച്ചാൽ, പ്രത്യേകിച്ച് അകാലമരണം അല്ലെങ്കിൽ അസാധാരണ മരണം സംഭവിച്ചാൽ, പ്രേതനാശക പരിഹാരമായി ‘നാരായണബലി’ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ധർമ്മം–പാപം–ജ്ഞാനം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി സ്വർഗം, നരകം, മോക്ഷം എന്ന മൂന്ന് ഗതികൾ വിവരിക്കുന്നു. യുധിഷ്ഠിര–ഭീഷ്മ സംവാദരൂപത്തിൽ യമന്റെ ഭരണക്രമം, ചിത്ര–വിചിത്ര എന്ന ലേഖകർ, രൗദ്ര/സൗമ്യ പ്രവർത്തനങ്ങളുള്ള എട്ട് തരത്തിലുള്ള യമദൂതർ, യമമാർഗം, വൈതരണി കടക്കൽ എന്നിവ വരുന്നു. ഇരുപത്തൊന്ന് നരകങ്ങളിലെ യാതനകളും അവയുടെ കർമ്മകാരണങ്ങളും പറഞ്ഞ്, അവ ഒഴിവാക്കാനോ ശമിപ്പിക്കാനോ കാലക്രമത്തിലുള്ള ശ്രാദ്ധങ്ങളും മാസിക/ബഹുമാസ ദാനങ്ങളും എന്ന പരിഹാരക്രമം നൽകുന്നു. അവസാനം തീർത്ഥയാത്ര ശുദ്ധികരമാണെന്നും ഈ വിവരണങ്ങൾ കർമ്മഫലം ബോധ്യമാക്കുന്നതാണെന്നും ഉറപ്പിക്കുന്നു.
Adhyaya 227
नरकयातनानिरसनोपायवर्णनम् (Means for the Mitigation of Naraka-Sufferings)
നരകയാതനകളുടെ വിവരണം കേട്ട് യുധിഷ്ഠിരൻ ഭയപ്പെട്ടു—പാപികളും വ്രതം, നിയമം, ഹോമം, തീർത്ഥാശ്രയം എന്നിവയിലൂടെ എങ്ങനെ മോചനം നേടും? എന്ന് ചോദിക്കുന്നു. ഭീഷ്മൻ നരകശമനത്തിനുള്ള കർമങ്ങളുടെ നിർദ്ദേശക്രമം പറയുന്നു. ഗംഗയിൽ അസ്ഥിവിസർജനം ചെയ്തവരെ നരകാഗ്നി കീഴടക്കില്ല; മരിച്ചവന്റെ പേരിൽ ഗംഗയിൽ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം അവനെ നരകദൃശ്യങ്ങളെ അതിക്രമിച്ച് ഉയർന്ന ഗതിയിലേക്ക് നയിക്കും എന്നും പറയുന്നു. യഥാവിധി പ്രായശ്ചിത്തവും ദാനവും—പ്രത്യേകിച്ച് സ്വർണ്ണദാനം—പാപക്ഷയത്തിന് ഉപകരിക്കുന്നതായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ദേശ-കാലവിശേഷ മാർഗങ്ങൾ വിവരിക്കുന്നു—ധാരാതീർത്ഥം മുതലായ തീർത്ഥങ്ങളിൽ, കൂടാതെ വാരാണസി, കുരുക്ഷേത്രം, നൈമിഷം, നാഗരപുരം, പ്രയാഗം, പ്രഭാസം എന്നീ മഹാതീർത്ഥങ്ങളിൽ മരണം സംഭവിച്ചാൽ മഹാപാപങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും തരണമുണ്ടാകുമെന്ന്. ജനാർദനഭക്തിയോടെ പ്രായോപവേശനം (ഉപവാസത്തോടെ ദേഹത്യാഗം) ചെയ്യുന്നതും ചിത്രേശ്വരസന്നിധിയിലെ നിയന്ത്രിതസാധനയും നരകഭയം അകറ്റുമെന്ന് പറയുന്നു. ദീനർ, അന്ധർ, ദരിദ്രർ, ക്ഷീണിച്ച തീർത്ഥയാത്രികർ എന്നിവർക്കു സമയമല്ലാത്തപ്പോഴും അന്നദാനം ചെയ്യുന്നത് നരകത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷ നൽകുന്നതായി ഊന്നുന്നു. ജലധേനു, തിലധേനു ദാനങ്ങൾ സൂര്യസ്ഥാനപ്രകാരം, സോമനാഥദർശനം, സമുദ്ര-സരസ്വതീസ്നാനം, കുരുക്ഷേത്രത്തിലെ ഗ്രഹണവ്രതങ്ങൾ, കാർത്തികാ/കൃത്തികാ യോഗത്തിലെ പ്രദക്ഷിണ, ത്രിപുഷ്കരസേവ—ഇവയെല്ലാം നരകനിവാരണ മാർഗങ്ങളായി ഉപസംഹരിച്ച്, കർമകാരണം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെറിയ ദോഷവും നരകത്തിലേക്ക് നയിക്കാമെന്ന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.
Adhyaya 228
जलशाय्युपाख्याने ब्रह्मदत्तवरप्रदानोद्धतान्धकासुरकृतशंकराज्ञावमाननवर्णनम् (Jalāśāyī Episode: The Boon to Brahmadatta and Andhaka’s Disregard of Śaṅkara’s Command)
അധ്യായം 228 രണ്ട് ബന്ധിത ഘട്ടങ്ങളായി മുന്നേറുന്നു. ആദ്യം സൂതൻ ബിലദ്വാര തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമ പറയുന്നു—ശേഷനാഗത്തിൽ ശയിക്കുന്ന ജലശായീ വിഷ്ണുവിന്റെ ദർശനവും പൂജയും പാപക്ഷയം വരുത്തുന്നു. ചാതുർമാസ്യത്തിലെ നാല് മാസം നിരന്തരഭക്തിയോടെ സേവിച്ചാൽ അനേകം തീർത്ഥയാത്രകളും മഹായാഗങ്ങളും തരുന്ന ഫലം, കൂടാതെ മോക്ഷപ്രാപ്തിയും ലഭിക്കും; അത്യന്തം അധാർമ്മികർക്കും ഇവിടെ വിമോചനമാർഗം പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ക്ഷീരസാഗരശായിയായ ഭഗവാൻ എങ്ങനെ ബിലദ്വാരത്തിൽ സന്നിഹിതനാകുന്നു എന്ന ഋഷികളുടെ സംശയത്തിന്, പരമദേവൻ തന്റെ ഇച്ഛയാൽ സ്ഥലവിശേഷത്തിൽ സുലഭരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാമെന്ന തത്ത്വം സൂതൻ ഉറപ്പിക്കുന്നു. തുടർന്ന് കാരണകഥ—ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ പതനത്തിനു ശേഷം പ്രഹ്ലാദനും അന്ധകനും പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; അന്ധകൻ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് വരം നേടി ഇന്ദ്രനോട് യുദ്ധം ചെയ്ത് സ്വർഗാധികാരങ്ങൾ കവർന്നെടുക്കുന്നു. ഇന്ദ്രൻ ശങ്കരനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു; ശങ്കരൻ വീരഭദ്രനെ ദൂതനാക്കി സ്വർഗം വിട്ട് പിതൃരാജ്യത്തിലേക്ക് മടങ്ങാൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു, എന്നാൽ അന്ധകൻ ആ ആജ്ഞയെ പരിഹസിച്ച് നിരസിക്കുന്നു—ഇതോടെ ദൈവദണ്ഡവും ധർമ്മസ്ഥാപനവും ലക്ഷ്യമാക്കി കഥ ഉയരുന്നു.
Adhyaya 229
भृंगीरिट्युत्पत्तिवर्णनम् | Origin Narrative of Bhṛṅgīriṭi
സൂതൻ വിവരിക്കുന്നു—ശിവൻ ക്രോധം നിറഞ്ഞവനായി ഗണങ്ങളോടൊപ്പം, ഇന്ദ്രപ്രമുഖ ദേവന്മാരുടെ പിന്തുണയോടെ, അമരാവതിയിലേക്കു നീങ്ങുന്നു. ദിവ്യസൈന്യത്തെ കണ്ട അന്ധകൻ ചതുരംഗസേനയുമായി മുന്നോട്ട് വന്ന് ദീർഘകാലം ഭീകരയുദ്ധം നടത്തുന്നു. ശിവന്റെ ത്രിശൂലത്തിൽ കുത്തേറ്റിട്ടും ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം മൂലം അന്ധകൻ മരിക്കാതെ പോരാട്ടം മഹാകാലം നീളുന്നു. അവസാനം ശിവൻ അന്ധകനെ ത്രിശൂലത്തിൽ കുത്തി ഉയർത്തി തൂക്കിവെക്കുന്നു; അവന്റെ ദേഹം ക്രമേണ ക്ഷയിച്ച് ബലം കുറഞ്ഞു, തന്റെ പാപവും അധർമ്മവും തിരിച്ചറിയുന്നു. അപ്പോൾ അവൻ ആക്രമണം ഉപേക്ഷിച്ച് സ്തുതി ചെയ്ത് ശരണാഗതനാകുന്നു—ശിവനാമോച്ചാരണമാത്രം പോലും മോക്ഷമാർഗത്തിലേക്കു നയിക്കും, ശിവാരാധനയില്ലാത്ത ജീവിതം ആത്മീയമായി ശൂന്യമാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അന്ധകന്റെ ശുദ്ധിയും വിനയവും കണ്ട ശിവൻ അവനെ മോചിപ്പിച്ച് ശൈവഗണങ്ങളിൽ വീണ്ടും സ്ഥാനമരുളുന്നു. ‘ഭൃംഗീരിടി’ എന്ന പുതിയ നാമം നൽകി സ്നേഹപൂർവം അടുത്തിടം നൽകുന്നു. അഹങ്കാരവും ഹിംസയും ഒടുവിൽ ആത്മബോധം, പശ്ചാത്താപം, കൃപയാൽ പുനഃസംയോജനം എന്ന നൈതികവഴിയിലേക്കു മാറുന്നതാണ് അധ്യായത്തിന്റെ സന്ദേശം.
Adhyaya 230
वृकेन्द्रराज्यलम्भनवर्णनम् (Account of Vṛka’s Acquisition of Indra’s Sovereignty)
ഈ അധ്യായത്തിൽ അന്ധകവധാനന്തര കഥ തുടരുകയും, അന്ധകന്റെ പുത്രനായ വൃകൻ ശേഷിച്ച അസുരരൂപമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. അവൻ ആദ്യം സമുദ്രത്തിനുള്ളിലെ അത്യന്തം സംരക്ഷിതമായ അഭയസ്ഥാനത്ത് ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; പിന്നീട് ജംബൂദ്വീപിൽ എത്തി, മുൻപ് അന്ധകൻ തപസ്സു ചെയ്ത ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രം സിദ്ധിപ്രദമായ സ്ഥാനമെന്ന് നിശ്ചയിക്കുന്നു. രഹസ്യമായി വൃകൻ ക്രമേണ ഭീകരതപസ്സിൽ ഏർപ്പെടുന്നു—ആദ്യം ജലാഹാരത്തിൽ, പിന്നെ വായുഹാരത്തിൽ—ദേഹനിഗ്രഹവും ഏകാഗ്രതയും പാലിച്ച് കമലസംഭവ പിതാമഹ ബ്രഹ്മാവിനെ ധ്യാനിച്ച് ദീർഘകാലം നിലകൊള്ളുന്നു. ദീർഘതപസ്സിൽ പ്രസന്നനായ ബ്രഹ്മാവ് പ്രത്യക്ഷനായി, അതികഠിന തപസ്സിൽ നിന്ന് വിരമിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിച്ച് വരം നൽകുന്നു. വൃകൻ ജരയും മരണവും ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥ അപേക്ഷിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവ് അത് അനുഗ്രഹിച്ച് അന്തർധാനം ചെയ്യുന്നു. വരബലത്തോടെ വൃകൻ റൈവതകപർവതത്തിൽ ആലോചിച്ച് ഇന്ദ്രനോട് വിരോധമായി നീങ്ങുന്നു. വൃകന്റെ അവധ്യത തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഇന്ദ്രൻ അമരാവതി ഉപേക്ഷിച്ച് ദേവന്മാരോടൊപ്പം ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ ശരണം തേടുന്നു. വൃകൻ ദേവലോകത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ഇന്ദ്രാസനം കൈവശമാക്കി, ശുക്രാചാര്യന്റെ അഭിഷേകം സ്വീകരിച്ച്, ആദിത്യ-വസു-രുദ്ര-മരുതുകളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ ദൈത്യരെ നിയമിക്കുകയും, യജ്ഞഭാഗങ്ങളുടെ ക്രമവും ശുക്രന്റെ നിർദേശപ്രകാരം മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. വരദാനത്തിന്റെ ശക്തിയും അപകടവും, തപസ്സിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന അധികാരത്തിന്റെ നൈതിക ദ്വന്ദ്വവും, ലോകഭരണത്തിന്റെ ഭംഗുരതയും ഈ അധ്യായം വ്യക്തമാക്കുന്നു.
Adhyaya 231
हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये जलशाय्युपाख्यानम् — Ekādaśī-vrata Māhātmya (Hāṭakeśvara-kṣetra and the Jalāśayī Narrative)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ദൈത്യരാജാവ് വൃകന്റെ ആധിപത്യത്തിൽ യജ്ഞം, ഹോമം, ജപം തുടങ്ങിയ വൈദികകർമ്മങ്ങൾ എങ്ങനെ ഭീഷണിയിലാകുന്നു എന്ന് വിവരിക്കുന്നു. ഉപാസകരെ കണ്ടെത്തി കൊല്ലാൻ അവൻ ചാരന്മാരെ അയയ്ക്കുന്നു; എങ്കിലും ഋഷിമാർ രഹസ്യമായി ആരാധന തുടരുന്നു. സാംകൃതി മുനി ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ ചതുര്ഭുജ വൈഷ്ണവ പ്രതിമയുടെ മുമ്പിൽ ഒളിഞ്ഞ് തപസ്സു ചെയ്യുന്നു; വിഷ്ണുവിന്റെ തേജസ്സാൽ ദൈത്യർക്ക് അവനെ ഹാനിപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ല. വൃകൻ സ്വയം ആക്രമിച്ചാലും ആയുധം ഫലിക്കാതെ പോകുന്നു; മുനിയുടെ ശാപത്തിൽ അവന്റെ പാദങ്ങൾ വീണു അവൻ അശക്തനാകുന്നു, അതോടെ ദേവന്മാർക്ക് വീണ്ടും സ്ഥിരത ലഭിക്കുന്നു. പിന്നീട് ബ്രഹ്മാവ് വൃകന്റെ തപസ്സിൽ പ്രസന്നനായി പുനഃസ്ഥാപനം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ പൂർണ്ണ പുനഃസ്ഥാപനം ലോകഹാനിക്ക് ഇടയാക്കുമെന്നു സാംകൃതി വാദിക്കുന്നു. അതിനാൽ കാലപരിധിയുള്ള ഒരു സമവായം നിശ്ചയിക്കുന്നു—മഴക്കാലക്രമവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി നിശ്ചിത സമയത്തിന് ശേഷം വൃകയ്ക്ക് വീണ്ടും ചലനം ലഭിക്കും. ഇന്ദ്രൻ ആവർത്തിച്ച സ്ഥാനച്യുതിയിൽ ദുഃഖിച്ച് ബൃഹസ്പതിയുടെ ഉപദേശം തേടി വിഷ്ണുവിനായി ‘അശൂന്യശയന’ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു. അപ്പോൾ വിഷ്ണു ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ വൃകന്റെ മേൽ ശയിച്ച് നാലുമാസം അവനെ നിശ്ചലനാക്കി ഇന്ദ്രരാജ്യം സംരക്ഷിക്കുന്നു; ശയനകാലത്തിലെ ആചാരനിയമങ്ങളും ശയന-ഏകാദശി, ബോധന-ഏകാദശി എന്നിവയുടെ അതിവിശേഷ മഹിമയും പ്രസ്താവിക്കുന്നു।
Adhyaya 232
चातुर्मास्यव्रतनियमवर्णनम् (Cāturmāsya Vrata and Niyama Regulations)
ചാതുർമാസത്തിൽ ശംഖ–ചക്ര–ഗദാധരനും ഗരുഡധ്വജനും ആയ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ‘ശയനസ്ഥൻ’ (പ്രസുപ്തൻ) എന്നു കരുതപ്പെടുമ്പോൾ എന്ത് ചെയ്യണം എന്നു ഋഷികൾ ചോദിക്കുമ്പോൾ, സൂതൻ പിതാമഹ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രാമാണിക ഉപദേശം അറിയിക്കുന്നു—ആ കാലത്ത് ശ്രദ്ധയോടെ സ്വീകരിക്കുന്ന ഏതു നിയമവും അനന്തഫലപ്രദമാണ്. നാലു മാസങ്ങളിലേക്കും ക്രമമായി ആചാരങ്ങൾ വിവരിക്കുന്നു: ആഹാരനിയമങ്ങൾ (ഏകഭക്തം, നക്ഷത്രാനുസൃത ഭോജനം, മാറിമാറി ഉപവാസം, ഷഷ്ഠാന-കാല ഭോജനം, ത്രിരാത്ര ഉപവാസം) കൂടാതെ ശൗച-സംയമങ്ങൾ (സന്ധ്യ-പ്രാതഃ നിയമം, അയായചിത ജീവിതം, എണ്ണ/നെയ്യ് അഭ്യംഗം ഉപേക്ഷിക്കൽ, ബ്രഹ്മചര്യം, എണ്ണരഹിത സ്നാനം, തേൻ-മാംസം വർജനം)। മാസവിശേഷ വർജനങ്ങൾ—ശ്രാവണത്തിൽ ശാകം, ഭാദ്രപദത്തിൽ ദധി, ആശ്വിനത്തിൽ ക്ഷീരം, കാർത്തികയിൽ മാംസം; കൂടാതെ കാംസ്യപാത്രങ്ങൾ ഒഴിവാക്കൽ, കാർത്തികയിൽ പ്രത്യേകിച്ച് മാംസം, ക്ഷൗരകർമ്മം, തേൻ, മൈഥുനം എന്നിവ വർജ്യമെന്ന് പറയുന്നു. ഭക്തികർമങ്ങളായി തില-അക്ഷതങ്ങളാൽ വൈഷ്ണവ മന്ത്രങ്ങളോടെ ഹോമം, പൗരുഷ സൂക്ത ജപം, മൗനത്തോടെ മിതപടികൾ/മിതമുഷ്ടികളോടെ പ്രദക്ഷിണ, പ്രത്യേകിച്ച് കാർത്തികയിൽ ബ്രാഹ്മണഭോജനം, വിഷ്ണുസന്നിധിയിൽ വേദസ്വാധ്യായം, നൃത്ത-ഗീതാദികളെ അർപ്പണമായി നടത്തൽ എന്നിവ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ജലാശയീ ദേവാലയത്തിന്റെ ശിഖര-കലശത്തിൽ ദീപദാനം ഒരു പ്രത്യേക തീർത്ഥകർമ്മമായി എടുത്തുകാട്ടി, മുൻനിയമഫലങ്ങളുടെ സംയുക്തഭാഗം നൽകുന്നതായി പറയുന്നു. അവസാനത്തിൽ സംकल्पവും ശേഷിയും അനുസരിച്ച് നിയമപാലനം, സമാപ്തിയിൽ ബ്രാഹ്മണന് ദാനം, നിയമമില്ലാതെ ചാതുർമാസം കഴിക്കുന്നത് ആത്മീയമായി നിഷ്ഫലമെന്ന് മുന്നറിയിപ്പ് എന്നിവ ഉണ്ട്. ഫലശ്രുതിയിൽ കേൾക്കുന്നവനും പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും ചാതുർമാസ്യദോഷങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി മോക്ഷം പ്രാപിക്കും എന്നു പ്രതിപാദിക്കുന്നു।
Adhyaya 233
चातुर्मास्यमाहात्म्ये गंगोदकस्नानफलमाहात्म्यवर्णनम् (Cāturmāsya Māhātmya: The Merit of Bathing with Gaṅgā-Water)
അധ്യായം 233-ൽ ചാതുർമാസ്യവ്രതത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം പല പാളികളായി വിശദീകരിക്കുന്നു. സൂതൻ മുനിമാരോട് പ്രസംഗിക്കുന്ന ഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ ബ്രഹ്മാ–നാരദസംവാദം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു; ചാതുർമാസ്യകാലം വിഷ്ണുഭക്തിക്കും ശുദ്ധാചാരങ്ങൾക്കും അതിവിശേഷ ഫലപ്രദമായ കാലവിശേഷമാണെന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് പ്രഭാതസ്നാനം പ്രധാന ആചാരമായി ഉയർത്തിപ്പറയുന്നു; അതിലൂടെ പാപക്ഷയം സംഭവിക്കുകയും മറ്റു ധർമ്മകർമ്മങ്ങളുടെ ഫലപ്രാപ്തി വീണ്ടും പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു എന്ന് ആവർത്തിച്ച് പറയുന്നു. ജലങ്ങളുടെയും തീർത്ഥങ്ങളുടെയും വർഗ്ഗീകരണം നൽകുന്നു—നദികൾ, പുഷ്കര–പ്രയാഗം പോലുള്ള മഹാതീർത്ഥങ്ങൾ, റേവാ/നർമദാ, ഗോദാവരി തുടങ്ങിയ പ്രാദേശിക ജലങ്ങൾ, സമുദ്രസംഗമങ്ങൾ, കൂടാതെ എള്ള്, ആമലകി, ബിൽവപത്രം ചേർത്ത പകരംജലങ്ങൾ. ജലപാത്രത്തിനടുത്ത് മനസ്സിൽ ഗംഗയെ സ്മരിച്ചാലും സ്നാനഫലം ലഭിക്കും; ഗംഗ ഭഗവാന്റെ പാദോദകവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു എന്ന സിദ്ധാന്തം ഇതിന് ആധാരം. രാത്രിസ്നാനം ഒഴിവാക്കുക, സൂര്യദർശനത്തോടെ ശുദ്ധിയുടെ പ്രാധാന്യം എന്നിവയും പറയുന്നു; അവസാനം ശരീരസ്നാനം സാധ്യമല്ലെങ്കിൽ ഭസ്മസ്നാനം, മന്ത്രസ്നാനം അല്ലെങ്കിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ പാദോദകസ്നാനം ശുദ്ധികരമായ പകരമാർഗങ്ങളായി അംഗീകരിക്കുന്നു.
Adhyaya 234
चातुर्मास्यनियमविधिमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification and Procedure of Cāturmāsya Disciplines)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ബ്രഹ്മാ–നാരദ സംവാദരൂപത്തിൽ ചാതുർമാസ്യ മഹാത്മ്യം വിവരിക്കുന്നു. സ്നാനം കഴിഞ്ഞാൽ പ്രതിദിനം ശ്രദ്ധയോടെ പിതൃതർപ്പണം ചെയ്യണം, പ്രത്യേകിച്ച് പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ; കൂടാതെ സംഗമസ്ഥാനങ്ങളിൽ ദേവതാർപ്പണം, ജപം, ഹോമം എന്നിവ ചെയ്താൽ മഹാപുണ്യം ലഭിക്കും എന്ന് പറയുന്നു. തുടർന്ന് ശുഭകർമ്മങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ഗോവിന്ദസ്മരണയെ ആധാരമാക്കി സത്സംഗം, ദ്വിജഭക്തി, ഗുരു-ദേവ-അഗ്നി തർപ്പണം, ഗോദാനം, വേദപാഠം, സത്യവചനം, നിരന്തര ദാന-ഭക്തി എന്നിവ ധർമ്മത്തിന്റെ പിന്തുണകളായി നിരൂപിക്കുന്നു. നാരദന്റെ ചോദ്യം പ്രകാരം ബ്രഹ്മ ‘നിയമ’ത്തിന്റെ ലക്ഷണവും ഫലവും പറയുന്നു—ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ആചാരവും നിയന്ത്രിക്കൽ, ഉള്ളിലെ ശത്രുക്കളായ ഷഡ്വർഗത്തെ ജയിക്കൽ, ക്ഷമയും സത്യവും പോലുള്ള ഗുണങ്ങളെ സ്ഥാപിക്കൽ. മനോനിഗ്രഹം ജ്ഞാനത്തിനും മോക്ഷത്തിനും കാരണമാണെന്ന് ഊന്നി, ക്ഷമയെ എല്ലാ നിയമങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഏകശാസനമായി കാണിക്കുന്നു. സത്യം പരമധർമ്മം, അഹിംസ ധർമ്മത്തിന്റെ മൂലം; പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണ-ദേവദ്രവ്യ അപഹാരം ഒഴിവാക്കണം, അഹങ്കാരത്യാഗം, ശമം, സന്തോഷം, അസൂയാരഹിതത്വം വളർത്തണം എന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു. അവസാനം ഭൂതദയ—എല്ലാ ജീവികളോടും കരുണ—അത്യാവശ്യധർമ്മമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; ഹരി എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നതിനാൽ ജീവഹിംസ ധർമ്മവിരുദ്ധം, ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ദയയെ സനാതനധർമ്മമായി പ്രത്യേകിച്ച് മഹത്വപ്പെടുത്തുന്നു.
Adhyaya 235
Cāturmāsya-dāna-mahimā (Theological Discourse on the Eminence of Charity during Cāturmāsya)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ബ്രഹ്മാ–നാരദ സംവാദമായി ചാതുർമാസ്യദാനത്തിന്റെ മഹിമ വിശദീകരിക്കുന്നു. ‘ഹരൗ സുപ്തേ’—വിഷ്ണു ശയനത്തിലാണെന്ന് ആചാരപരമായി കൽപ്പിക്കുന്ന കാലത്ത്—ദാനധർമ്മം പ്രത്യേക ഫലദായകമാണെന്ന് പറഞ്ഞ്, ദാനം സകലധർമ്മങ്ങളിലും ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് അന്നദാനവും ഉദകദാനവും അതുല്യമായ ദാനങ്ങളായി ഉയർത്തി, ‘അന്നം ബ്രഹ്മ’ എന്ന സിദ്ധാന്തവും പ്രാണധാരണം അന്നാധീനമാണെന്ന വാദവും ആധാരമാക്കുന്നു. ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ചെയ്യേണ്ട പുണ്യകർമ്മങ്ങൾ നിരത്തുന്നു—അന്ന-ജല ദാനം, ഗോദാനം, വേദപാരായണം, ഹോമം, ഗുരുക്കന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണരെയും ഭോജനിപ്പിക്കൽ, ഘൃതദാനം, പൂജ, സജ്ജനസേവ. കൂടാതെ പാൽഉൽപ്പന്നങ്ങൾ, പുഷ്പങ്ങൾ, ചന്ദനം/അഗരു/ധൂപം, ഫലങ്ങൾ, വിദ്യാദാനം, ഭൂദാനം തുടങ്ങിയ അനുബന്ധ ദാനങ്ങളും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത ദാനത്തെക്കുറിച്ച് നൈതിക മുന്നറിയിപ്പുണ്ട്: വാഗ്ദാനം ചെയ്ത ദാനം വൈകിക്കുന്നത് ആത്മീയമായി അപകടകരം; സമയത്ത് നൽകുന്നത് പുണ്യം വർധിപ്പിക്കുന്നു; പ്രതിജ്ഞാത വസ്തു വഴിതിരിച്ചുവിടൽ അല്ലെങ്കിൽ അപഹരണം നിന്ദ്യമാണ്. ഫലശ്രുതിയിൽ യമലോകപരിഹാരം, പ്രത്യേക ലോകപ്രാപ്തി, ഋണത്രയ വിമോചനം, പിതൃഹിതം എന്നിവയും, ഈ അധ്യായം നാഗരഖണ്ഡത്തിലെ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ശേഷശയ്യാ-ഉപാഖ്യാനവും ചാതുർമാസ്യമാഹാത്മ്യക്രമവും ഉൾപ്പെടുന്നതാണെന്നും പറയുന്നു.
Adhyaya 236
इष्टवस्तुपरित्यागमहिमवर्णनम् (The Glory of Renouncing Preferred Objects during Cāturmāsya)
ഈ അധ്യായം ബ്രഹ്മാ–നാരദ സംവാദരൂപത്തിൽ ചാതുർമാസ്യത്തിന്റെ ധാർമ്മികോപദേശം അവതരിപ്പിക്കുന്നു. നാരായണൻ/വിഷ്ണുവിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി കൂടുതൽ ഭക്തിനിയമങ്ങൾ പാലിക്കേണ്ട കാലമാണിത്; ത്യാഗവും സംയമവും അക്ഷയപുണ്യഫലം നൽകുന്നു എന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ഉപദേശിക്കുന്നു. ഇവിടെ പല വ്രതവിലക്കുകളും പറയുന്നു—പ്രത്യേകിച്ച് താമ്രപാത്രം ഒഴിവാക്കൽ, പലാശ/അർക്ക/വട/അശ്വത്ഥ ഇലകളിൽ ഭക്ഷണം, കൂടാതെ ഉപ്പ്, ധാന്യ-പയർവർഗങ്ങൾ, രസങ്ങൾ, എണ്ണ, മധുരപദാർത്ഥങ്ങൾ, പാലുത്പന്നങ്ങൾ, മദ്യം, മാംസം മുതലായവയുടെ പരിത്യാഗം. ചില വസ്ത്രനിറങ്ങൾ/വിധങ്ങൾ, ചന്ദനം-കർപ്പൂരം-കുങ്കുമസദൃശ സുഗന്ധവിലാസവസ്തുക്കൾ എന്നിവയും ഒഴിവാക്കാൻ പറയുന്നു; ഹരി യോഗനിദ്രയിൽ ഇരിക്കുന്ന കാലത്ത് അലങ്കാരം/സ്വപരിചരണം കുറയ്ക്കാനും നിർദ്ദേശമുണ്ട്. പരനിന്ദയെ ഗുരുതര പാപമായി കർശനമായി നിരോധിക്കുന്നു. അവസാനം—എല്ലാ മാർഗ്ഗങ്ങളാലും വിഷ്ണുവിനെ പ്രസന്നനാക്കുക തന്നെയാണ് മുഖ്യം; ചാതുർമാസ്യത്തിൽ വിഷ്ണുനാമസ്മരണം, ജപം, കീർത്തനം മോക്ഷപ്രദമാണെന്ന് ഈ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 237
Cāturmāsya-māhātmya and Vrata-mahimā (चातुर्मास्यमाहात्म्ये व्रतमहिमवर्णनम्)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ബ്രഹ്മാ–നാരദ സംവാദരൂപത്തിൽ വിഷ്ണുപൂജയിലെ കാലവിധാനം, നൈതിക സംയമം, ഭക്തിഭാവം എന്നിവ ക്രമപ്പെടുത്തി പറയുന്നു. നാരദൻ ചോദിക്കുന്നു—വിഷ്ണുവിന്റെ സന്നിധിയിൽ വിധിയും നിഷേധവും എപ്പോൾ സ്വീകരിക്കണം? ബ്രഹ്മ കർക്കട-സംക്രാന്തിയെ കാലചിഹ്നമായി നിർദ്ദേശിച്ച്, ശുഭമായ ജംബൂ (ഞാവൽ) ഫലങ്ങളോടുകൂടി അർഘ്യം അർപ്പിക്കുകയും, വാസുദേവനോടുള്ള ആത്മസമർപ്പണ മന്ത്രസങ്കൽപ്പത്തോടെ പൂജ ചെയ്യുകയും ചെയ്യണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു. തുടർന്ന് വിധി (വിഹിതകർമ്മം)യും നിഷേധം (നിയമിതസംയമം)യും പരസ്പരം പൂരകമായ ധർമ്മനിയമങ്ങളാണെന്നും, ഇരുവരുടെയും മൂലാധാരം വിഷ്ണുവാണെന്നും, പ്രത്യേകിച്ച് ചാതുർമാസ്യകാലം സർവ്വമംഗളകരമായതിനാൽ ഭക്തിയോടെ ആചരിക്കണമെന്നും പറയുന്നു. ദേവൻ “ശയന”ത്തിലിരിക്കുന്ന സമയത്ത് ഏത് വ്രതമാണ് ഏറ്റവും ഫലപ്രദം? എന്ന ചോദ്യം വന്നപ്പോൾ ബ്രഹ്മ വിഷ്ണുവ്രതത്തെ ഉയർത്തിപ്പറഞ്ഞ്, ബ്രഹ്മചര്യത്തെ പരമവ്രതമായി സ്ഥാപിക്കുന്നു; അതാണ് തപസ്സിന്റെയും ധർമ്മത്തിന്റെയും മൂലശക്തി. ഹോമം, ബ്രാഹ്മണസത്കാരം, സത്യം, ദയ, അഹിംസ, അസ്തേയം, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, അക്രോധം, അസംഗം, വേദാധ്യയനം, ജ്ഞാനം, കൃഷ്ണാർപ്പിതചിത്തം എന്നിവയെല്ലാം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി, ഇത്തരക്കാരൻ ജീവന്മുക്തനും പാപസ്പർശരഹിതനുമാണെന്ന് പറയുന്നു. അവസാനം ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഭാഗികാനുഷ്ഠാനവും ഫലം തരുന്നതും, തപസ്സാൽ ദേഹം ശുദ്ധിയാകുന്നതും, ഹരിഭക്തിയാണ് വ്രതവ്യവസ്ഥയുടെ കേന്ദ്ര ഏകീകരണതത്ത്വമെന്നും ഉപസംഹരിക്കുന്നു.
Adhyaya 238
चातुर्मास्यमाहात्म्ये तपोमहिमावर्णनम् (Tapas and the Greatness of Cāturmāsya Observance)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ബ്രഹ്മാ–നാരദ സംവാദത്തിലൂടെ, ശേഷശായീ വിഷ്ണുവിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ചാതുർമാസ്യകാലത്തെ തപസ്സിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം വിശദീകരിക്കുന്നു. തപസ്സ് വെറും ഉപവാസമല്ല; വിഷ്ണുവിനെ ഷോഡശോപചാരങ്ങളാൽ പൂജിക്കുക, നിത്യ പഞ്ചയജ്ഞങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുക, സത്യവ്രതം, അഹിംസ, ഇന്ദ്രിയനിയമനം—ഇവയെല്ലാം ചേർന്ന സമഗ്ര ശാസനയാണ്. ഗൃഹസ്ഥർക്കായി പഞ്ചായതന-ശൈലിയിലുള്ള ദിശാപൂജാ ക്രമവും പറയുന്നു—കാലകേന്ദ്രത്തിൽ സൂര്യ-ചന്ദ്രന്മാർ, അഗ്നികോണത്തിൽ ഗണേശൻ, നൈഋത്യത്തിൽ വിഷ്ണു, വായവ്യത്തിൽ കുല/വംശദേവത, ഈശാനത്തിൽ രുദ്രൻ; നിർദ്ദിഷ്ട പുഷ്പങ്ങളും സംकल्पങ്ങളും കൊണ്ട് വിഘ്നനാശം, സംരക്ഷണം, സന്താനലാഭം, അപമൃത്യുനിവാരണം എന്നിവ ലക്ഷ്യമാക്കുന്നു. തുടർന്ന് ചാതുർമാസ്യ തപോവ്രതങ്ങളുടെ ക്രമബദ്ധ പട്ടിക—നിയമിതാഹാരവിധികൾ, ഏകഭുക്ത/ഏകാന്തര രീതികൾ, കൃച്ഛ്ര-പരാകാദി, ദ്വാദശീ ചിഹ്നങ്ങളോടെയുള്ള ‘മഹാപാരാക’ ക്രമങ്ങൾ—വിവരിക്കുന്നു. ഓരോന്നിന്റെയും ഫലശ്രുതിയിൽ പാപശുദ്ധി, വൈകുണ്ഠപ്രാപ്തി, ഭക്തിജ്ഞാനവർധനം എന്നിവ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. അവസാനം ശ്രവണ-പഠന മഹിമ ഉറപ്പാക്കി, വിഷ്ണുവിന്റെ ശയനകാലത്ത് ഗൃഹസ്ഥർക്കുള്ള ഉന്നത നൈതിക-ആചാര മാർഗദർശികയായി ഈ ഉപദേശം സമാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 239
चातुर्मास्यमाहात्म्ये तपोऽधिकार-षोडशोपचार-दीपमहिमवर्णनम् | Cāturmāsya Māhātmya: Sixteenfold Worship and the Merit of Lamp-Offering
അധ്യായം 239 ബ്രഹ്മാ–നാരദ സംവാദരൂപത്തിലാണ്. ഹരി ശയനാവസ്ഥയിൽ (ശയനഭാവത്തിൽ) ഷോഡശോപചാര പൂജ എങ്ങനെ നടത്തണം എന്ന് നാരദൻ വിശദമായി ചോദിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് വേദപ്രാമാണ്യം സ്ഥാപിച്ച്, വിഷ്ണുഭക്തിയുടെ അടിസ്ഥാനം വേദമാണെന്നും, വേദ–ബ്രാഹ്മണ–അഗ്നി–യജ്ഞ എന്ന പവിത്ര മധ്യസ്ഥക്രമത്തോട് ചേർന്നാണ് ആചാരക്രമം നിലകൊള്ളുന്നതെന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നു. തുടർന്ന് ചാതുർമാസ്യത്തിന്റെ പ്രത്യേക മഹിമ പറയുന്നു—ഈ കാലത്ത് ഹരിയെ ജലബന്ധിതമായ ഭാവത്തിൽ ധ്യാനിക്കണം; ജലം–അന്നം–വിഷ്ണുമൂല പവിത്രതത്ത്വം എന്ന ബന്ധം വിശദീകരിച്ച്, അർപ്പണങ്ങൾ സംസാരത്തിലെ ആവർത്തിക്കുന്ന ക്ലേശങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണമാകുന്നു എന്ന് പറയുന്നു. അന്തഃ/ബഹിഃ ന്യാസം, വൈകുണ്ഠരൂപ ആവാഹനം (ചിഹ്നങ്ങളോടെ), തുടർന്ന് ആശനം, പാദ്യം, അർഘ്യം, ആചമനം, സുഗന്ധവും തീർത്ഥജലവും ചേർന്ന സ്നാനം, വസ്ത്രദാനം, യജ്ഞോപവീതത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം, ചന്ദനലേപനം, ശുദ്ധമായ വെളുത്ത പുഷ്പാർച്ചന, മന്ത്രസഹിത ധൂപാർപ്പണം, ഒടുവിൽ ദീപദാനം—ഇങ്ങനെ ക്രമം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ദീപദാനം അന്ധകാരംയും പാപവും നശിപ്പിക്കുന്ന മഹാശക്തിയായി പ്രത്യേകിച്ച് പുകഴ്ത്തപ്പെടുന്നു. എല്ലായിടത്തും ‘ശ്രദ്ധ’യാണ് ഫലസിദ്ധിയുടെ മുഖ്യ നിബന്ധന എന്ന് ആവർത്തിച്ച് പറയുന്നു; പൂജയെ നൈതിക–ആധ്യാത്മിക ശാസനയായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ദീപദാനാദികളുടെ ദൃഢ ഫലശ്രുതിയോടെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 240
Haridīpa-pradāna Māhātmya (Theological Discourse on Offering a Lamp to Hari/Vishnu, especially in Cāturmāsya)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ബ്രഹ്മാ–നാരദ സംവാദമായി ഹരി/വിഷ്ണുവിന് ദീപദാനം ചെയ്യുന്നതിന്റെ മഹാത്മ്യം വിവരിക്കുന്നു. മറ്റ് ദാനങ്ങളെയും പൂജകളെയും അപേക്ഷിച്ച് ഹരിക്കായി അർപ്പിക്കുന്ന ദീപം ശ്രേഷ്ഠമാണെന്നും അത് പാപനാശകമാണെന്നും, ചാതുർമാസ്യത്തിൽ പ്രത്യേകിച്ച് സംकल्पസിദ്ധിയും അഭീഷ്ടഫലവും നൽകുന്നതെന്നും ബ്രഹ്മാവ് പറയുന്നു. തുടർന്ന് ക്രമബദ്ധമായ ഭക്തിവിധി പറയുന്നു—ദീപാർപ്പണത്തോടൊപ്പം വിധിപൂർവം പൂജ, ത്രയോദശിയിൽ നൈവേദ്യ സമർപ്പണം, ‘ഹരി-ശയനം’ കാലമായ ചാതുർമാസ്യത്തിൽ പ്രതിദിനം അർഘ്യദാനം. ശംഖജലത്തോടൊപ്പം വെറ്റില, അടക്ക, ഫലങ്ങൾ മുതലായവ അർഘ്യത്തിൽ വെച്ച് കേശവനോട് മന്ത്രപൂർവം അർപ്പിക്കണം; തുടർന്ന് ആചമനം, ആരതി, ചതുര്ദശിയിൽ സാഷ്ടാംഗ നമസ്കാരം, പൗർണമിയിൽ പ്രദക്ഷിണ—ഇവയെ വിപുല തീർത്ഥയാത്രയും ജലദാനവും തുല്യഫലമുള്ളതായി പറയുന്നു. അവസാനത്തിൽ ധ്യാനോപദേശം: യോഗബോധമുള്ള സാധകൻ സ്ഥിരരൂപധ്യാനത്തിന്റെ പരിധി വിട്ട് സർവ്വത്ര ദിവ്യസാന്നിധ്യം ധ്യാനിക്കണം, ആത്മാവിന്റെ വിഷ്ണുവുമായുള്ള ബന്ധം മനനം ചെയ്യണം, അങ്ങനെ വൈഷ്ണവഭാവത്തോടെ ദേഹത്തിൽ തന്നെയിരിക്കെ ജീവന്മുക്തിയിലേക്ക് അടുക്കണം. ചാതുർമാസ്യം ഇത്തരത്തിലുള്ള നിയമബദ്ധ ഭക്തിക്ക് പ്രത്യേകമായി അനുയോജ്യകാലമെന്ന് ഊന്നിപ്പറയുന്നു.
Adhyaya 241
सच्छूद्रकथनम् (Discourse on the 'Sat-Śūdra' and household dharma in Chāturmāsya)
ഈ അധ്യായം സംവാദരൂപത്തിൽ ധർമ്മതത്ത്വവും നൈതികാചാരവും ഉപദേശിക്കുന്നു. ആരംഭത്തിൽ ഈശ്വരൻ യോഗ്യസാധകർക്ക് വിഷ്ണുപൂജയുടെ പതിനാറ് വിധികളെ പരമപദപ്രാപ്തിയുടെ മാർഗമായി വിവരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് കർമ്മാധികാരവും, പ്രത്യേക കൃഷ്ണോപാസനയെ നേരിട്ട് ആശ്രയിക്കാതെ മോക്ഷാഭിമുഖ പുണ്യം എങ്ങനെ നേടാം എന്നതുമായ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയരുന്നു. കാർത്തികേയൻ ശൂദ്രന്മാരുടെയും സ്ത്രീകളുടെയും ധർമ്മം ചോദിക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ വേദപാരായണം മുതലായവയിൽ നിയന്ത്രണങ്ങൾ പറഞ്ഞ ശേഷം “സത്-ശൂദ്ര”ന്റെ ലക്ഷണം പ്രധാനമായും ഗൃഹസ്ഥധർമ്മത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു—യോഗ്യഗുണങ്ങളുള്ള വിധിവിവാഹിത ഭാര്യ, നിയന്ത്രിത ഗൃഹസ്ഥജീവിതം, മന്ത്രമില്ലാത്ത പഞ്ചയജ്ഞങ്ങൾ, അതിഥിസത്കാരം, ദാനം, ദ്വിജ അതിഥികളുടെ സേവനം. പതിവ്രതാധർമ്മം, ദാമ്പത്യസൗഹൃദത്തിന്റെ ധാർമ്മിക ഫലം, വർണ്ണാന്തര വിവാഹനിയമങ്ങൾ, വിവാഹതരങ്ങളും സന്താനവർഗ്ഗീകരണങ്ങളും സ്മൃതിശൈലിയിൽ വിശദീകരിക്കുന്നു. അവസാനത്തിൽ അഹിംസ, ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം ദാനം, നിയന്ത്രിത ഉപജീവനം, ദിനചര്യ, ചാതുർമാസ്യത്തിൽ പ്രത്യേക പുണ്യവർദ്ധന എന്നിവ പ്രായോഗിക നൈതികനിയമങ്ങളായി വരുന്നു. ഗൃഹസ്ഥാചാരവും ഋതുപാലനവും ആധാരമാക്കി ക്രമബദ്ധമായ സാധനാമുഖ ധർമ്മപടം അവതരിപ്പിക്കുന്നു।
Adhyaya 242
Aṣṭādaśa-prakṛti-kathana (Discourse on the Eighteen Social/Occupational Natures)
അധ്യായം 242 തീർത്ഥമാഹാത്മ്യത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ബ്രഹ്മാ–നാരദ സംവാദമായി ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. നാരദൻ “അഷ്ടാദശ പ്രകൃതികൾ” (പതിനെട്ട് സ്വഭാവ/വർഗങ്ങൾ) എന്നും അവയ്ക്കു യോജിച്ച വൃത്തി—ജീവികയും ആചാരവും—എന്തെന്നുമാണ് ചോദിക്കുന്നത്. ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടിസ്മൃതി പറയുന്നു: താമരയിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവം, അനവധി ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളുടെ ദർശനം, ജഡതയിൽ പതനം, തുടർന്ന് തപസ്സിന് ഉപദേശം ലഭിച്ച് തിരുത്തപ്പെടൽ, ഒടുവിൽ സൃഷ്ടികർമ്മത്തിന് അധികാരം ലഭിക്കൽ। പിന്നീട് അധ്യായം സൃഷ്ടിവൃത്താന്തത്തിൽ നിന്ന് സാമൂഹ്യധർമ്മത്തിലേക്ക് മാറി വർണധർമ്മങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്നു—ബ്രാഹ്മണന് സംയമം, അധ്യയനം, ഭക്തി; ക്ഷത്രിയന് പ്രജാരക്ഷയും ദുർബലരുടെ സംരക്ഷണവും; വൈശ്യന് സാമ്പത്തിക പരിപാലനം, ദാനം, വ്യാപാരധർമ്മം; ശൂദ്രന് സേവനം, ശുചിത്വം, കർത്തവ്യനിഷ്ഠ. മന്ത്രരഹിത സത്കർമ്മങ്ങളിലൂടെയും ഭക്തി സാധ്യമെന്നതും സൂചിപ്പിക്കുന്നു। പതിനെട്ട് പ്രകൃതികളിൽ വിവിധ തൊഴിൽ-കൂട്ടങ്ങളെ ഉന്നത/മധ്യ/അധമമായി സംക്ഷിപ്തമായി വർഗീകരിച്ച്, അവസാനം വിഷ്ണുഭക്തി വർണ–ആശ്രമ–പ്രകൃതി ഭേദമില്ലാതെ സർവമംഗളകരമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ ഈ പവിത്ര പുരാണഭാഗം ശ്രവിക്കുകയോ പാരായണം ചെയ്യുകയോ ചെയ്താൽ പാപക്ഷയം ഉണ്ടായി, സദാചാരനിഷ്ഠനെ വിഷ്ണുലോകപ്രാപ്തിയിലേക്ക് നയിക്കും എന്ന് പറയുന്നു।
Adhyaya 243
शालिग्रामपूजनमाहात्म्यवर्णनम् | The Glory of Śālagrāma Worship (Paijavana Upākhyāna)
ബ്രഹ്മാവ് ധർമ്മോപദേശത്തിനായി പൈജവനൻ എന്ന ശൂദ്ര ഗൃഹസ്ഥനെ ഉദാഹരണമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. അവൻ സത്യനിഷ്ഠൻ, ധർമ്മാനുസൃത ഉപജീവനമുള്ളവൻ, അതിഥിസത്കാരത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, വിഷ്ണുഭക്തനും ബ്രാഹ്മണസേവകനുമാണ്. ഋതുക്കൾക്കനുസരിച്ച ദാനം, പൊതുഹിത പ്രവർത്തികൾ (കിണറുകൾ, കുളങ്ങൾ, വിശ്രമഗൃഹങ്ങൾ), വ്രത-നിയമങ്ങളുടെ ശാസനം—ഇവയാൽ അവന്റെ ഗൃഹജീവിതം നൈതികമായി ക്രമബദ്ധമാണെന്ന് വര്ണിച്ച്, ഗൃഹസ്ഥധർമ്മവും ആത്മീയഫലപ്രദമാണെന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഗാലവ ഋഷി ശിഷ്യന്മാരോടുകൂടെ എത്തുമ്പോൾ പൈജവനൻ ആദരത്തോടെ സ്വീകരിക്കുന്നു. വേദപാരായണാധികാരം ഇല്ലാത്തവർക്കും മോക്ഷസാധനമാകുന്ന മാർഗം ഏതാണ് എന്ന് അവൻ ചോദിക്കുന്നു. ഗാലവൻ ശാലഗ്രാമകേന്ദ്രിത ഹരിഭക്തി ഉപദേശിക്കുന്നു—അതിന്റെ പുണ്യം അക്ഷയം, ചാതുർമാസ്യത്തിൽ പ്രത്യേക ഫലദായകം, പരിസരദേശത്തെയും പവിത്രമാക്കുന്നതുമാണെന്ന് പറയുന്നു. അർഹതാവിഷയത്തിൽ ‘അസത്-ശൂദ്ര’ ‘സത്-ശൂദ്ര’ എന്ന ഭേദം വ്യക്തമാക്കി, യോഗ്യ ഗൃഹസ്ഥർക്കും സദ്ഗുണവതികളായ സ്ത്രീകൾക്കും ഈ ഉപാസന ലഭ്യമാണെന്ന് ഉറപ്പിക്കുന്നു; സംശയം ഫലം നശിപ്പിക്കും എന്നും മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. തുളസി അർപ്പണം (പുഷ്പത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠം), മാല, ദീപം, ധൂപം, പഞ്ചാമൃതസ്നാനം, ശാലഗ്രാമരൂപത്തിലുള്ള ഹരിസ്മരണം എന്നിവ വിശദീകരിച്ച്, ശുദ്ധി, അച്യുത സ്വർഗ്ഗവാസം, ഒടുവിൽ മോക്ഷം എന്നിവ ഫലമായി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. അവസാനം ഇരുപത്തിനാലു ശാലഗ്രാമസ്വരൂപങ്ങളുടെ വർഗ്ഗീകരണം സൂചിപ്പിച്ച് മഹാത്മ്യകഥ സമാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 244
चतुर्मास्यमाहात्म्ये चतुर्विंशतिमूर्त्तिनिर्देशः (Cāturmāsya Māhātmya: Enumeration of the Twenty-Four Forms)
ഈ അധ്യായത്തിൽ പൈജവനൻ ഗുരുവിന്റെ വാക്യാമൃതം കേട്ടിട്ടും തൃപ്തിയില്ലെന്ന് പറഞ്ഞു, തത്ത്വ ‘ഭേദ’ങ്ങളുടെ (വർഗ്ഗീകരണങ്ങളുടെ) വിശദമായ വിവരണം അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. ഗാലവൻ പുരാണപ്രസിദ്ധമായ ഒരു ഗണനാവിധി പറയാമെന്നും, അതിന്റെ ശ്രവണത്തിലൂടെ പാപമോചനം ലഭിക്കുമെന്നുമാണ് വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നത്. തുടർന്ന് ഹരി/വിഷ്ണുവിന്റെ ഇരുപത്തിനാല് മൂർത്തി-നാമങ്ങൾ ക്രമമായി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—കേശവ, മധുസൂദന, സങ്കർഷണ, ദാമോദര, വാസുദേവ, പ്രദ്യുമ്ന മുതലായവ, കൃഷ്ണൻ വരെ—ഇവയെ വർഷം മുഴുവൻ ആരാധിക്കേണ്ട പ്രമാണസമൂഹമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ഈ നാമങ്ങളെ തിഥികളും വാർഷികചക്രവും പോലുള്ള കാലക്രമവ്യവസ്ഥയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി നിയന്ത്രിത ഭക്തിപദ്ധതി സൂചിപ്പിക്കുന്നു; കൂടാതെ ‘24’ എന്ന സംഖ്യയോടുള്ള മറ്റ് സമാന്തര ഗണനകളുമായി (ഉദാ. അവതാരങ്ങൾ) സാമ്യം കാണിക്കുന്നു. അവസാനം, നിശ്ചിതകാലത്ത് ഏകാഗ്രഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചാൽ ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നീ നാലു പുരുഷാർത്ഥങ്ങളും ലഭിക്കുമെന്ന്; ഭക്തിയോടെ ശ്രവണമോ പാരായണമോ ചെയ്താൽ സൃഷ്ടിജീവികളുടെ രക്ഷകനായ ഹരി പ്രസന്നനാകുമെന്ന് ഫലശ്രുതിയിൽ പറയുന്നു.
Adhyaya 245
Devas Returning to Mandarācala for Śiva-darśana (Tāraka-opadrava Context) | मंदराचलंप्रतिगमनवर्णनम्
ഈ അധ്യായത്തിൽ പൈജവനൻ ഗലവനോട് ശാലഗ്രാമത്തിന്റെ ഉത്ഭവം എങ്ങനെ, കൂടാതെ ശിലയിലുമെന്തുകൊണ്ട് നിത്യഭഗവാന്റെ സാന്നിധ്യം ബോധ്യപ്പെടുന്നു എന്ന് ചോദിച്ച് ഭക്തിയെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്ന ഉപദേശം അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഗലവൻ മറുപടി പുരാണപ്രസിദ്ധമായ ഇതിഹാസധാരയിൽ സ്ഥാപിച്ച് കഥ ആരംഭിക്കുന്നു—ദക്ഷന്റെ ശിവദ്വേഷം യജ്ഞത്തിൽ സതിയുടെ ദേഹത്യാഗത്തിൽ കലാശിക്കുന്നു; തുടർന്ന് അവൾ പാർവതിയായി ജനിച്ച് മഹാദേവനായി ദീർഘതപസ്സു ചെയ്യുന്നു. ശിവൻ പരീക്ഷാരൂപത്തിൽ വന്ന് അവളുടെ നിഷ്ഠ പരിശോധിച്ച് സ്വീകരിക്കുന്നു; ദേവസന്നിധിയിൽ വൈദികവിധിപ്രകാരം വിവാഹം നടക്കുന്നു. തുടർന്ന് ശിവാനുമതിയാൽ കാമദേവന്റെ പുനർദേഹധാരണം വിവരിക്കുന്നു. വരദാനബലത്തോടെ ശക്തനായ താരകന്റെ ഉപദ്രവത്തിൽ പീഡിതരായ ദേവന്മാർ ബ്രഹ്മാവിനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവ് പറയുന്നു—പാർവതിയിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന ശിവപുത്രൻ ഏഴ് ദിവസത്തിന് ശേഷം താരകനെ വധിക്കും. അവസാനം ദേവന്മാർ മന്ദരാചലത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു; അവിടെ ശിവഗണങ്ങൾ ജാഗ്രതയോടെ നില്ക്കുമ്പോൾ, ദേവന്മാർ ചാതുർമാസ്യഭാവത്തിൽ ദീർഘതപസ്സു ചെയ്ത് ശിവദർശനവും പ്രസാദവും അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Adhyaya 246
पार्वत्येन्द्रादीनां शापप्रदानवृत्तान्तवर्णनम् | Parvatī’s Curse upon Indra and the Devas: Narrative Account and Ritual Implications
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഗാലവൻ വ്രതചര്യയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യം കേട്ട് ദേവന്മാരുടെ സംഭവവിവരം പറയുന്നു. ശിവന്റെ പ്രത്യക്ഷദർശനം ലഭിക്കാതെ ദേവന്മാർ ശൈവഭാവത്തോടെ ശിവന്റെ പ്രതിമാരൂപം നിർമ്മിച്ച് തപസ്സു ചെയ്യുന്നു—ഷഡക്ഷര മന്ത്രജപം, ചാതുർമാസ്യ നിഷ്ഠ, കൂടാതെ ഭസ്മധാരണം, കപാല-ദണ്ഡ ചിഹ്നങ്ങൾ, അർദ്ധചന്ദ്രം, പഞ്ചവക്ത്ര രൂപസൂചനകൾ തുടങ്ങിയവ വ്രതത്തിന്റെ തിരിച്ചറിയൽ ലക്ഷണങ്ങളായി വിവരിക്കപ്പെടുന്നു. ശിവൻ അവരുടെ ശുദ്ധിയും ഭക്തിയും കണ്ടു പ്രസന്നനായി ‘ശുഭമതി’ നൽകുന്നു; വിധിപൂർവം ശതരുദ്രീയ ജപം, ധ്യാനം, ദീപദാനം, ഷോഡശോപചാര പൂജ എന്നിവയാൽ താൻ തൃപ്തനാകുന്നു എന്നും പറയുന്നു. തുടർന്ന് ഒരു ദിവ്യസത്ത്വം പക്ഷിരൂപം ധരിച്ചു ശിവനെ സമീപിക്കുന്നു; അതിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പാർവതി കോപിച്ച് ദേവന്മാർ പാഷാണസദൃശരായി സന്താനരഹിതരാകട്ടെ എന്ന് ശപിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ ദീർഘസ്തുതിയിലൂടെ പാർവതിയെ പ്രകൃതി, മന്ത്രബീജം, സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-ലയങ്ങളുടെ ശാശ്വതാധാരശക്തി എന്ന നിലയിൽ വാഴ്ത്തി ക്ഷമ ചോദിക്കുന്നു. ചാതുർമാസ്യത്തിൽ പ്രത്യേകിച്ച് ബിൽവപത്രപൂജ അത്യന്തം ഫലപ്രദമാണെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു; വിനയം, ശാസനം, സമാധാനം എന്നിവയും ശിവ-ശക്തികളുടെ പരസ്പരപൂരക മഹിമയും ഈ തീർത്ഥകഥയുടെ സാരമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
Adhyaya 247
अश्वत्थमहिमवर्णनम् (Aśvattha-Mahimā Varṇanam) — The Glory of the Aśvattha Tree in Chāturmāsya
അധ്യായത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ പൈജവനൻ ചോദിക്കുന്നു—ശ്രീ (ലക്ഷ്മി) എങ്ങനെ തുളസിയിൽ, പാർവതി എങ്ങനെ ബിൽവവൃക്ഷത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതയാകുന്നു? അപ്പോൾ ഋഷി ഗാലവൻ മുൻകഥ പറയുന്നു—ദേവ–അസുര യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റും ഭയന്നും ദേവന്മാർ ബ്രഹ്മാവിനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവ് പക്ഷപാതപരമായ ഇടപെടൽ നിരസിച്ച് ഉയർന്ന പരിഹാരത്തിലേക്ക് ശ്രദ്ധ തിരിക്കുന്നു. അവിടെ ഹരിഹരസ്വരൂപം—അർദ്ധം ശിവൻ, അർദ്ധം വിഷ്ണു—അഭേദതത്ത്വത്തിന്റെ ചിഹ്നമായി വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു; മതവാദങ്ങളിൽ കുടുങ്ങിയവരെ നിർവാണോന്മുഖ മാർഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നതായും പറയുന്നു. പിന്നീട് വൃക്ഷതത്ത്വം പ്രതിപാദിക്കുന്നു: ബിൽവത്തിൽ പാർവതിയും തുളസിയിൽ ലക്ഷ്മിയും വസിക്കുന്നതായി ദേവന്മാർ അറിയുന്നു; ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഈശ്വരൻ കരുണാവശാൽ വൃക്ഷരൂപത്തിൽ വസിക്കുന്നു എന്ന് ആകാശവാണി ഉപദേശിക്കുന്നു. അശ്വത്ഥം (അരയാൽ/പിപ്പലം) പ്രത്യേക മഹിമയുള്ളത്, പ്രത്യേകിച്ച് വ്യാഴാഴ്ച; സ്പർശം, ദർശനം, പൂജ, ജലസേവ, പാൽ-എള്ള് മിശ്രിത നിവേദ്യം എന്നിവയാൽ ശുദ്ധിഫലം ലഭിക്കും എന്ന് പറയുന്നു. അശ്വത്ഥസ്മരണയും സേവയും പാപവും യമലോകഭയവും ശമിപ്പിക്കുന്നു; വൃക്ഷഹാനിക്ക് കഠിന നിരോധനമുണ്ട്. അവസാനം വിഷ്ണുവിന്റെ വ്യാപ്തി—മൂലത്തിൽ വിഷ്ണു, തണ്ടിൽ കേശവൻ, ശാഖകളിൽ നാരായണൻ, ഇലകളിൽ ഹരി, ഫലങ്ങളിൽ അച്യുതൻ—എന്ന് നിരൂപിച്ച്, ഭക്തിയോടെ വൃക്ഷസേവ ചെയ്താൽ മോക്ഷോന്മുഖ പുണ്യം ലഭിക്കും എന്ന ഫലശ്രുതി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 248
पालाशमहिमवर्णनम् (The Glorification of the Palāśa/Brahma-Tree) — Cāturmāsya Context
ഈ അധ്യായത്തിൽ വാണി പാലാശവൃക്ഷത്തെ (ബ്രഹ്മവൃക്ഷം) ദൈവസാന്നിധ്യം നിറഞ്ഞ പരിശുദ്ധ പ്രകൃതിരൂപമായി മഹിമപ്പെടുത്തി പറയുന്നു. പല ഉപചാരങ്ങളോടെ സേവിക്കേണ്ടതും, ഇഷ്ടസിദ്ധി നൽകുന്നതും, മഹാപാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ് പാലാശമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ഇലകളുടെ ഇടത്-വലത്-മധ്യ സ്ഥാനങ്ങളിൽ ദേവത്രയത്തിന്റെ പ്രതീകാത്മക വിന്യാസം കാണിക്കുകയും, വേർ, തണ്ട്, ശാഖ, പുഷ്പം, ഇല, ഫലം, തൊലി, മജ്ജ—വൃക്ഷത്തിന്റെ ഓരോ ഭാഗത്തും ദേവതകളുടെ അധിഷ്ഠാനം ഉണ്ടെന്ന് പറഞ്ഞ് ‘വൃക്ഷദേഹ-തത്ത്വം’ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പാലാശഇലപാത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ മഹായജ്ഞഫലം, അനേകം അശ്വമേധസമാന പുണ്യം—പ്രത്യേകിച്ച് ചാതുർമാസ്യകാലത്ത്—ലഭിക്കും എന്ന് പറയുന്നു. ഞായറാഴ്ച പാലാൽ പൂജയും വ്യാഴാഴ്ച ഭക്ത്യാചരണവും പ്രത്യേകമായി പ്രശംസിക്കുന്നു; പുലർച്ചെ പാലാശദർശനവും ശുദ്ധികരമെന്ന് പറയുന്നു. അവസാനം പാലാശം ‘ദേവബീജം’ എന്നും ബ്രഹ്മന്റെ പ്രത്യക്ഷരൂപം എന്നും ഉറപ്പാക്കി, ചാതുർമാസ്യത്തിൽ വിശ്വാസത്തോടെ സേവിക്കുന്നത് ശുദ്ധിക്കും ദുഃഖനിവാരണത്തിനും ആചാരമാർഗമാണെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു.
Adhyaya 249
तुलसीमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of Tulasī: Virtue, Protection, and Cāturmāsya Practice)
ഈ അധ്യായത്തിൽ തുളസിയുടെ മഹാത്മ്യം ഗൃഹധർമ്മത്തിലും വ്രതധർമ്മത്തിലും ശുദ്ധീകരണസന്നിധിയായും ഭക്തിസാധനമായും വിശദീകരിക്കുന്നു. വീട്ടിൽ തുളസി നട്ടാൽ മഹാഫലം ലഭിക്കുകയും ദാരിദ്ര്യം അകറ്റപ്പെടുകയും ചെയ്യുമെന്ന് പറയുന്നു. തുടർന്ന് തുളസിയുടെ ദർശനം, രൂപം, ഇല, പുഷ്പം, ഫലം, മരം, മജ്ജ, തൊലി എന്നിവയിൽ ശ്രീ/ലക്ഷ്മിയും മംഗളത്വവും അധിവസിക്കുന്നു എന്ന് വർണ്ണിച്ച്, തുളസിയെ സർവ്വാംഗ പാവനതയും അനുഗ്രഹവും വഹിക്കുന്നതായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു. തലയിൽ, വായിൽ, കൈകളിൽ, ഹൃദയത്തിൽ, തോളുകളിൽ, കണ്ഠത്തിൽ തുളസി ധരിക്കുന്ന ക്രമം വഴി സംരക്ഷണം, രോഗ-ശോകനിവൃത്തി, ക്ലേശഹരണം, മോക്ഷാഭിമുഖ സ്ഥിതി എന്നിവ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ദിനംപ്രതി തുളസിയില കൈവശം വയ്ക്കുകയും নিয়മമായി ജലം അർപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ഭക്ത്യാചരണമായി പ്രശംസിക്കുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് ചാതുർമാസ്യത്തിൽ തുളസിസേവ ദുർലഭവും മഹാപുണ്യദായകവുമാണ്—പാൽകൊണ്ട് സേചനം, തുളസിയുടെ ആലവാളം/കുഴി പോഷിപ്പിക്കൽ-ദാനം എന്നിവയും പറയുന്നു. അവസാനം ഹരി എല്ലാ വൃക്ഷങ്ങളിലും പ്രകാശിക്കുന്നു, കമലാ (ലക്ഷ്മി) വൃക്ഷത്തിൽ വസിച്ച് നിത്യ ദുഃഖഹരണം ചെയ്യുന്നു എന്ന ഏകീകൃത ദർശനം വഴി വൈഷ്ണവഭക്തിയും പവിത്ര വൃക്ഷ-പരിസ്ഥിതിബോധവും ঋതുനിയമവും ഒന്നിക്കുന്നു.
Adhyaya 250
बिल्वोत्पत्तिवर्णनम् | Origin and Sacred Significance of the Bilva Tree
ഈ അധ്യായത്തിൽ വാണിയുടെ സംവാദരൂപത്തിൽ ബില്വവൃക്ഷത്തിന്റെ (ബില്വതരു) ഉദ്ഭവവും പുണ്യമഹിമയും വിവരിക്കുന്നു. മന്ദരപർവതത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച് ക്ഷീണിച്ച പാർവതീദേവിയുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു വീണ ഒരു വിയർപ്പുതുള്ളി ഭൂമിയിൽ പതിച്ച് മഹാദിവ്യവൃക്ഷമായി മാറുന്നു. അത് കണ്ട ദേവി ജയാ–വിജയകളോട് ചോദിക്കുമ്പോൾ, അവർ ഇത് ദേവീദേഹസംബവം, പാപനാശകം, പൂജ്യമായതിനാൽ നാമകരണം വേണമെന്ന് പറയുന്നു. പാർവതി അതിന് ‘ബില്വ’ എന്നു പേര് നല്കി, ഭാവിയിൽ രാജാക്കന്മാരടക്കം ഭക്തർ ശ്രദ്ധയോടെ ബില്വപത്രങ്ങൾ ശേഖരിച്ചു തന്റെ പൂജയിൽ അർപ്പിക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഫലശ്രുതി—ഇഷ്ടസിദ്ധി ലഭിക്കും; ബില്വപത്രങ്ങളുടെ ദർശനവും വിശ്വാസത്തോടെ പൂജയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നതും പൂജയ്ക്ക് സഹായകരം; പത്രാഗ്രം രുചിക്കുക, പത്രാഗ്രം ശിരസ്സിൽ വയ്ക്കുക എന്നിവ അനേകം പാപങ്ങൾ ക്ഷയിപ്പിച്ച് ദണ്ഡദുഃഖം ഒഴിവാക്കുമെന്ന് പറയുന്നു. അവസാനം വൃക്ഷത്തെ ദേവിയുടെ ജീവന്ത തീർത്ഥ-മന്ദിരമായി കാണിക്കുന്നു—മൂലത്തിൽ ഗിരിജ, തണ്ടിൽ ദക്ഷായണി, ശാഖകളിൽ മഹേശ്വരി, ഇലകളിൽ പാർവതി, ഫലങ്ങളിൽ കാത്യായനി, തൊലിയിൽ ഗൗരി, അകത്തന്തുക്കളിൽ അപർണ, പുഷ്പങ്ങളിൽ ദുര്ഗ, ശാഖാംഗങ്ങളിൽ ഉമ, മുള്ളുകളിൽ രക്ഷാശക്തികൾ വസിക്കുന്നു.
Adhyaya 251
Viṣṇu-śāpaḥ and the Etiology of Śālagrāma (Cāturmāsya Context)
അധ്യായം 251 ഗാലവസംവാദത്തിന്റെ ചട്ടക്കൂടിൽ ശാലഗ്രാമത്തിന്റെ ഉത്ഭവകാരണം ക്രമബദ്ധമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ചാതുർമാസ്യകാലത്ത് മംഗളമായ ആകാശവാണി കേൾക്കപ്പെടുകയും ദേവന്മാർ നാലു വൃക്ഷങ്ങളെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് ഹരി-ഹരർ ഏകീഭൂതമായ ‘ഹരിഹരാത്മക’ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു ദേവന്മാരുടെ തത്തതധികാരങ്ങളും ലോകക്രമവും പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നു. അടുത്തതായി പാർവതിയുടെ ശാപം മൂലം പീഡിതരായ ദേവന്മാർ ബിൽവപത്രങ്ങളും ആവർത്തിച്ച സ്തുതികളും അർപ്പിച്ച് ദേവിയെ പ്രസന്നമാക്കുന്നു. ദേവി ശാപം പിൻവലിക്കില്ല; എന്നാൽ കരുണയോടെ അതിനെ ലോകഹിതത്തിനായി പുനർവ്യവസ്ഥപ്പെടുത്തുന്നു—ദേവന്മാർ മനുഷ്യലോകത്തിൽ മാസംതോറും പ്രതിമ/ചിഹ്നരൂപത്തിൽ സുലഭരാകും; വിവാഹകർമ്മങ്ങൾ, സന്താനപ്രാപ്തി മുതലായ കാര്യങ്ങളിൽ സമൂഹങ്ങൾക്ക് വരദാതാക്കളാകും. പിന്നീട് ദേവി വിഷ്ണുവിനെയും മഹേശ്വരനെയും അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ഫലിതം പറയുന്നു—വിഷ്ണു പാഷാണരൂപം പ്രാപിക്കും; ശിവൻ ബ്രാഹ്മണശാപപ്രസംഗം മൂലം ലിംഗബന്ധിത പാഷാണരൂപം ധരിക്കും; അതിനാൽ സാമൂഹിക തർക്കവും ദുഃഖവും ഉണ്ടാകും. വിഷ്ണു ദേവിയെ ഔപചാരികമായി സ്തുതിച്ച്, അവളെ ഗുണത്രയമയിയായ മായയും ത്രിരൂപാ ദേവീശക്തിയുമായി വർണ്ണിക്കുന്നു. പാർവതി മോക്ഷദായകമായ ഭൂപ്രദേശത്തെ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—വിഷ്ണു ഗണ്ഡകീ നദിയുടെ നിർമ്മലജലങ്ങളിൽ ശാലഗ്രാമശിലാരൂപത്തിൽ വസിക്കും; പുരാണജ്ഞർ സ്വർണ്ണവർണ്ണവും ചക്രചിഹ്നാദി ലക്ഷണങ്ങളും കൊണ്ട് തിരിച്ചറിയും. തുളസീഭക്തിയോടെ ശിലാരൂപ വിഷ്ണുപൂജ ഭക്തരുടെ മനോരഥങ്ങൾ നിറവേറ്റി മോക്ഷസാമീപ്യം നൽകുന്നു; വെറും ദർശനവും യമഭയത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷയെന്നു പറയുന്നു. അവസാനം ശാലഗ്രാമോത്ഭവവും ശാപാനന്തര ദേവനിവാസക്രമവും വീണ്ടും ഉറപ്പിക്കുന്നു.
Adhyaya 252
Cāturmāsya-vṛkṣa-devatā-nivāsaḥ (Divine Abiding in Trees during Cāturmāsya)
ഈ അധ്യായം ശൂദ്ര ചോദകനും ഋഷി ഗാലവനും തമ്മിലുള്ള ചോദ്യം–ഉത്തര രൂപത്തിലാണ്. ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ദേവന്മാർ വൃക്ഷരൂപം ധരിച്ചു വൃക്ഷങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നതെന്ന ‘അത്ഭുത’ സിദ്ധാന്തത്തെക്കുറിച്ച് ശൂദ്രൻ ചോദിക്കുന്നു. ഗാലവൻ പറയുന്നു—ദൈവസങ്കൽപ്പത്താൽ ആ കാലത്ത് ജലം അമൃതസമമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; വൃക്ഷദേവതകൾ അത് ‘പാനം’ ചെയ്ത് ബലം, തേജസ്, സൗന്ദര്യം, വീര്യം മുതലായ ഗുണങ്ങൾ ഉളവാക്കുന്നു. തുടർന്ന് ആചാര-ധർമ്മ നിർദ്ദേശങ്ങൾ വരുന്നു: വൃക്ഷസേവ എല്ലാ മാസങ്ങളിലും പ്രശംസനീയം, എന്നാൽ ചാതുർമാസ്യത്തിൽ പ്രത്യേക ഫലദായകം. തിലം ചേർത്ത ജലം (തിലോദകം) കൊണ്ട് വൃക്ഷങ്ങൾക്ക് ജലസേചനം ചെയ്യുന്നത് ഇഷ്ടസിദ്ധികരമെന്ന് പറയുന്നു; തിലം ശുദ്ധികരം, ധർമ്മ-അർത്ഥങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കുന്നത്, ദാനത്തിൽ പ്രധാന വസ്തു എന്നിങ്ങനെ മഹത്വപ്പെടുത്തുന്നു. പിന്നീട് പ്രത്യേക വൃക്ഷങ്ങളുമായി ദേവന്മാരുടെയും ഗന്ധർവ, യക്ഷ, നാഗ, സിദ്ധ തുടങ്ങിയ ഗണങ്ങളുടെയും ബന്ധം പട്ടികപോലെ വിവരിക്കുന്നു—ഉദാ. വടവൃക്ഷത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ്, യവത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ. അവസാനം അശ്വത്ഥ/പിപ്പലവും തുളസിയും സേവിക്കുന്നത് സമസ്ത സസ്യലോകസേവയെന്നപോലെ കണക്കാക്കുന്നു; യജ്ഞാവശ്യകതയില്ലാതെ ചാതുർമാസ്യത്തിൽ വൃക്ഷഛേദം നിരോധിതം. ജംബൂവൃക്ഷത്തിന്റെ കീഴിൽ ബ്രാഹ്മണഭോജനവും വൃക്ഷപൂജയും സമൃദ്ധിയും നാലു പുരുഷാർത്ഥസിദ്ധിയും നൽകുമെന്ന ഫലശ്രുതി പറയുന്നു.
Adhyaya 253
शंकरकृतपार्वत्यनुनयः (Śaṅkara’s Appeasement of Pārvatī) — Cāturmāsya-Māhātmya Context
അധ്യായം 253 സംവാദരൂപത്തിൽ ദാർശനിക-നൈതിക ഉപദേശം അവതരിപ്പിക്കുന്നു. പാർവതിയുടെ കോപം, അവളുടെ ശാപം, രുദ്രൻ വികൃതാവസ്ഥയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു പിന്നെ ദിവ്യരൂപത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നതിന്റെ കാരണം എന്ത് എന്ന ചോദ്യം ഉയരുന്നു. ഗാലവൻ പറയുന്നു—ദേവിയുടെ ഭയത്താൽ ദേവന്മാർ അദൃശ്യമാകുകയും മനുഷ്യലോകത്തിൽ പ്രതിമാരൂപത്തിൽ സ്ഥാപിതരാകുകയും ചെയ്യുന്നു; തുടർന്ന് ദേവി പ്രസന്നയായി അനുഗ്രഹം നൽകുന്നു. വിഷ്ണുവിനെ ജഗന്മാതാവായും പാപനാശകനായും സ്തുതിക്കുന്നു. പിന്നീട് ആചാരധർമ്മം—അപരാധം സംഭവിച്ചാൽ നിഗ്രഹിച്ച് തിരുത്തൽ കർത്തവ്യം; അത് പിതാവ്-മകൻ, ഗുരു-ശിഷ്യൻ, ഭർത്താവ്-ഭാര്യ തുടങ്ങിയ ബന്ധങ്ങളിലും യഥോചിതമായി പാലിക്കണം. കുല-ജാതി-ദേശധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് മഹാദോഷമെന്ന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. പാർവതി ശോക-ക്രോധത്തോടെ ശിവനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുകയും ബ്രാഹ്മണന്മാർ ശിവനെ ഹാനിപ്പെടുത്തുമെന്ന ഭീഷണിസദൃശ വാക്കുകളും പറയുന്നു. ശിവൻ കരുണയും അഹിംസയും മുൻനിർത്തി ക്രമേണ അവളെ ശമിപ്പിക്കുന്നു. പരിഹാരം വ്രതശാസനത്തിൽ അധിഷ്ഠിതം—ചാതുർമാസ്യാചരണം, ബ്രഹ്മചര്യം, ദേവന്മാരുടെ സന്നിധിയിൽ പൊതുവായ താണ്ഡവം എന്നിവ പാർവതി നിബന്ധനയായി വെക്കുന്നു. ശിവൻ സമ്മതിക്കുമ്പോൾ ശാപം അനുഗ്രഹമായി മാറുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതി—ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രവിക്കുന്നവർക്ക് ധൈര്യം, വിജയം, മംഗളാശ്രയം ലഭിക്കും എന്ന് പറയുന്നു.
Adhyaya 254
चातुर्मास्य-माहात्म्ये हरताण्डवनृत्य-वर्णनम् | Description of Śiva’s Haratāṇḍava Dance within the Glory of Cāturmāsya
അധ്യായം ഒരു ചോദ്യം ചെയ്യുന്നവൻ (ശൂദ്രൻ) അത്ഭുതവും ഭക്തിയുത്കണ്ഠയും കൊണ്ട് ചോദിക്കുന്നതോടെ ആരംഭിക്കുന്നു—ദേവന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട മഹാദേവൻ എങ്ങനെ നൃത്തം ചെയ്തു, ചാതുർമാസ്യവ്രതം എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു ഏത് വ്രതസങ്കൽപം സ്വീകരിക്കണം, കൂടാതെ ഏതു ദിവ്യ അനുഗ്രഹം സംഭവിച്ചു? ഋഷി ഗാലവൻ പുണ്യപ്രദമായ കഥ പറയുന്നു. ചാതുർമാസ്യം വന്നപ്പോൾ ഹരൻ ബ്രഹ്മചര്യവ്രതം ധരിച്ചു മന്ദരപർവതത്തിലേക്ക് ദേവ-ഋഷികളെ ക്ഷണിച്ച് ഭവാനിയെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ഹരതാണ്ഡവ നൃത്തം ആരംഭിക്കുന്നു. ദേവർ, ഋഷികൾ, സിദ്ധർ, യക്ഷർ, ഗന്ധർവർ, അപ്സരസുകൾ, ഗണങ്ങൾ എന്നിവരടങ്ങിയ മഹാസഭ രൂപപ്പെടുന്നു; വിവിധ വാദ്യവർഗങ്ങൾ, താളങ്ങൾ, ഗായനപരമ്പരകൾ വിശദമായി വര്ണിക്കപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് ശിവനിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ച രാഗങ്ങൾ ഭാര്യമാരോടുകൂടി വ്യക്തിരൂപത്തിൽ പ്രതിപാദിക്കപ്പെടുന്നു; ചക്രാദി സൂക്ഷ്മദേഹ സൂചനകളോടെ സൗന്ദര്യ-തത്ത്വ സമന്വയം കാണിക്കുന്നു. ഋതുചക്രം പൂർത്തിയായപ്പോൾ പാർവതി പ്രസന്നയായി ഭാവിയിലെ സംഭവമറിയിക്കുന്നു—ബ്രാഹ്മണശാപം മൂലം വീണ ഒരു ലിംഗം നർമദാജലബന്ധത്തോടെ ലോകവന്ദ്യമായിത്തീരും. പിന്നെ ശിവസ്തോത്രവും ഫലശ്രുതിയും: ഭക്തിയോടെ പാരായണം ചെയ്യുന്നവർക്ക് ഇഷ്ടവിയോഗമില്ല, ജന്മജന്മങ്ങളിൽ ആരോഗ്യം-സമൃദ്ധി ലഭിക്കും, ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് അവസാനം ശിവലോകം പ്രാപിക്കും. അവസാനം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ ശിവന്റെ സർവ്വവ്യാപകതയും ശിവ-വിഷ്ണു അഭേദവും സ്തുതിക്കുന്നു; ദിവ്യരൂപധ്യാനം മോക്ഷപ്രദമാണെന്ന് ഗാലവൻ ഉപസംഹരിക്കുന്നു.
Adhyaya 255
लक्ष्मीनारायणमहिमवर्णनम् (Glorification of Lakṣmī–Nārāyaṇa and Śāligrāma Worship during Cāturmāsya)
അധ്യായം 255 തീർത്ഥതത്ത്വവും ഗൃഹസ്ഥാചാരവിധാനവും ഏകോപിപ്പിച്ച് അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ഗണ്ഡകീയിലെ ശാലിഗ്രാമം സ്വയംഭൂ (മനുഷ്യനിർമ്മിതമല്ല) എന്നു വ്യക്തമാക്കുകയും, നർമദയെ മഹേശ്വരബന്ധിതയായി പ്രതിപാദിക്കുകയും ചെയ്ത് പ്രകൃതിയിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്ന ദിവ്യചിഹ്നങ്ങളുടെ പാവനതയുടെ ഒരു തരംക്രമം സ്ഥാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ശ്രവണം, ഭാഗപാഠം, സമ്പൂർണ്ണപാഠം, കപടരഹിത വായനം—ഇവ ശോകമുക്തമായ ‘പരമപദം’ ലഭ്യമാക്കുന്ന ഭക്തിമാർഗങ്ങളാണെന്ന് പറയുന്നു. ചാതുർമാസ്യത്തെ ആധാരമാക്കി പ്രത്യേക അനുഷ്ഠാനക്രമം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—ലാഭത്തിനായി ഗണേശപൂജ, ആരോഗ്യത്തിനായി സൂര്യപൂജ, ഗൃഹസ്ഥർക്കായി പഞ്ചായതന ഉപാസന; നാലുമാസവ്രതത്തിൽ ഫലം പ്രത്യേകമായി വർധിക്കുന്നു. ശാലിഗ്രാമത്തിലൂടെ ലക്ഷ്മീ–നാരായണപൂജയും, കൂടെ ദ്വാരവതീ-ശില, തുളസി, ദക്ഷിണാവർത്ത ശംഖം മുതലായവയുടെ മഹിമയും പറഞ്ഞ് ശുദ്ധി, സമൃദ്ധി, വീട്ടിൽ ‘ശ്രീ’യുടെ സ്ഥിരത, മോക്ഷാഭിമുഖ ഫലങ്ങൾ എന്നിവ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. അവസാനം സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭുവിനെ പൂജിക്കുന്നത് സമസ്ത ലോകത്തെ പൂജിക്കുന്നതുതന്നെ; അതിനാൽ ഭക്തി എല്ലാവർക്കും മതിയാകുന്ന മാർഗമാണെന്ന് ഉപസംഹരിക്കുന്നു.
Adhyaya 256
रामनाममहिमवर्णनम् (Glorification of the Name “Rāma” and Mantra-Discipline in Cāturmāsya)
അധ്യായം കൈലാസത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്നു. അവിടെ രുദ്രൻ ഉമയോടൊപ്പം ആസീനനായി, അനവധി ഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഗണങ്ങളുടെ നാമങ്ങൾ ക്രമമായി പറയപ്പെടുന്നതിലൂടെ ഒരു ദിവ്യസഭയുടെ പവിത്രവും വിശ്വാത്മകവുമായ പശ്ചാത്തലം സ്ഥാപിക്കുന്നു. വസന്താഗമത്തോടെ ഇന്ദ്രിയമോഹകമായ സൗന്ദര്യവും കളിചഞ്ചലതയും വർധിക്കുന്നു; അപ്പോൾ ശിവൻ ഗണങ്ങളോട് ലഘുത്വം നിയന്ത്രിച്ച് തപസ്സിൽ പ്രവേശിക്കുവാൻ ഉപദേശിക്കുന്നു. പാർവതി ശിവന്റെ ജപമാല കണ്ടു—ആദിപ്രഭുവായിട്ടും നിങ്ങൾ എന്താണ് ജപിക്കുന്നത്, ഏത് പരതത്ത്വത്തെ ധ്യാനിക്കുന്നു? എന്ന് ചോദിക്കുന്നു. ശിവൻ—ഹരിയുടെ സഹസ്രനാമസാരത്തെ നിരന്തരം ധ്യാനിക്കുന്നുവെന്ന് പറഞ്ഞ് മന്ത്രതത്ത്വം വിശദീകരിക്കുന്നു. പ്രണവവും ദ്വാദശാക്ഷരമന്ത്രവും വേദസാരം, ശുദ്ധം, മോക്ഷപ്രദം; പ്രത്യേകിച്ച് ചാതുർമാസ്യത്തിൽ മഹാഫലദായകം, മഹാപാപസഞ്ചയം നശിപ്പിക്കുന്നതുമെന്ന ഫലശ്രുതികൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. തുടർന്ന് അധികാര-നിയമങ്ങൾ വ്യാപിക്കുന്നു: പ്രണവബന്ധിത രൂപങ്ങൾ പറഞ്ഞിട്ടും, പ്രണവം ഉപയോഗിക്കാത്ത വിഭാഗങ്ങൾക്ക് രണ്ട് അക്ഷരങ്ങളായ “രാമ” നാമം പരമപ്രഭാവമുള്ള മന്ത്രമായി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. അവസാനം “രാമ” നാമമഹിമ—ഭയ-രോഗനാശകം, ജയപ്രദം, സർവ്വപാവനം; ചാതുർമാസ്യത്തിൽ നാമാശ്രയത്തോടെ വിഘ്നങ്ങൾ ശമിക്കുകയും ദണ്ഡരൂപ പരലോകഫലങ്ങൾ പോലും നീങ്ങുകയും ചെയ്യുമെന്ന് ഉറപ്പിക്കുന്നു.
Adhyaya 257
द्वादशाक्षरनाममहिमपूर्वकपार्वतीतपोवर्णनम् (The Glory of the Twelve-Syllable Mantra and the Account of Pārvatī’s Austerity)
ഈ അധ്യായത്തിൽ മന്ത്രാധികാരവും ശാസ്ത്രീയമായ ഭക്തി–തപസ്സിന്റെ സമന്വയവും സംവാദരൂപത്തിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നു. പാർവതി ദ്വാദശാക്ഷരമന്ത്രത്തിന്റെ മഹിമ, ശുദ്ധസ്വരൂപം, ഫലങ്ങൾ, ജപവിധി എന്നിവ വിശദമായി ചോദിക്കുന്നു. മഹാദേവൻ വർണ–ആശ്രമഭേദപ്രകാരം നിയമം പറയുന്നു—ദ്വിജർക്കു പ്രണവം (ഓം) മുൻനിർത്തി ജപം; സ്ത്രീകൾക്കും ശൂദ്രർക്കും പുരാണ–സ്മൃതി നിർണ്ണയപ്രകാരം പ്രണവമൊഴിച്ച്, നമസ്കാരപൂർവമായി “നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ” എന്ന മന്ത്രോപദേശം. നിശ്ചിത ക്രമം ലംഘിക്കുന്നത് ദോഷകരവും പ്രതികൂലഫലദായകവുമാണെന്ന് അദ്ദേഹം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. പാർവതി “ഞാൻ മൂന്ന് മാത്രകളിലൂടെ ഉപാസിക്കുന്നു; എങ്കിലും പ്രണവാധികാരം ഇല്ലെന്നത് എങ്ങനെ?” എന്ന് സംശയം ഉന്നയിക്കുന്നു. ശിവൻ പ്രണവത്തെ ആദിതത്ത്വമായി ഉയർത്തി, ബ്രഹ്മ–വിഷ്ണു–ശിവന്മാർ അതിൽ തന്നെ ആശയപരമായി അധിഷ്ഠിതരാണെന്ന് പറയുന്നു; എന്നാൽ അധികാരം തപസ്സിലൂടെ, പ്രത്യേകിച്ച് ഹരിപ്രീതിക്കായി ചാതുർമാസ്യവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നതിലൂടെ ലഭ്യമാകുന്നു എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. തപസ് ലക്ഷ്യസിദ്ധിയും ഗുണവൃദ്ധിയും നൽകുമെങ്കിലും ദുഷ്കരം; ഹരിഭക്തിയാൽ മാത്രമാണ് തപസ്സിന്റെ യഥാർത്ഥ വർദ്ധന, ഭക്തിയില്ലാത്ത തപസ് ക്ഷീണമെന്നു ചിത്രീകരിക്കുന്നു. വിഷ്ണുസ്മരണം വാക്കിനെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു; ഹരികഥ ദീപംപോലെ പാപാന്ധകാരം നീക്കുന്നു. അവസാനത്തിൽ പാർവതി ഹിമാചലത്തിൽ ബ്രഹ്മചര്യവും ലാളിത്യവും പാലിച്ച് ചാതുർമാസ്യ തപസ് സ്വീകരിച്ച്, നിശ്ചിത സമയങ്ങളിൽ ഹരി–ശങ്കര ധ്യാനം ചെയ്യുന്നു. ഉപസംഹാരത്തിൽ (ഗാലവവചനമായി) അവളെ ജഗന്മാതാവും ഗുണാതീത പ്രകൃതിയുമെന്നു സ്തുതിച്ച്, അവളുടെ തപസ് വ്രത–ക്ഷേത്രപരമ്പരയിൽ മാതൃകയായി സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 258
हरशापः (Haraśāpaḥ) — “The Curse upon Hara / Śiva”
ഈ അധ്യായം മുനി-സംവാദരൂപത്തിൽ ഗാലവന്റെ ചോദ്യം കൊണ്ടാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. ശൈലപുത്രിയായ പാർവതി ഘോരതപസ്സിൽ ലീനയായിരിക്കെ, കാമപീഡിതനായ ശിവൻ ശമനം തേടി സഞ്ചരിച്ച് യമുനാതീരത്തെത്തുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ തപോമയ തേജസ്സാൽ യമുനാജലം രൂപാന്തരപ്പെട്ടു കറുത്ത വർണ്ണം കൈക്കൊള്ളുന്നു; തുടർന്ന് ഫലശ്രുതിയായി അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മഹാപാപസമൂഹം നശിക്കും എന്ന് പ്രസ്താവിച്ച് ആ സ്ഥലം “ഹരതീർത്ഥം” എന്ന പേരിൽ പവിത്രമായി പ്രസിദ്ധമാകുന്നു. പിന്നീട് ശിവൻ മനോഹരവും ക്രീഡാമയവുമായ തപസ്വി-വേഷം ധരിച്ചു ഋഷികളുടെ ആശ്രമങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഋഷിപത്നിമാരുടെ മനസ്സുകൾ ആകർഷിതമാകുന്നതോടെ സാമൂഹിക കലഹം ഉയരുന്നു. ദൈവസ്വരൂപം തിരിച്ചറിയാതെ ഋഷികൾ കോപത്തോടെ അപമാനകരമായ ശാപം ചൊല്ലുന്നു; ശാപഫലമായി ശിവന്റെ ദേഹത്തിൽ ഭയങ്കര വികാരം പ്രകടമായി, ലോകത്തിൽ അസ്ഥിരതയും ദേവന്മാരിൽ ഭീതിയും പടരുന്നു. തുടർന്ന് ഋഷികൾ തങ്ങളുടെ അജ്ഞാനജന്യ പിഴവ് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് വിലപിച്ച് ശിവന്റെ പരാത്പരത്വം അംഗീകരിക്കുന്നു. ദേവിയെ സർവ്വവ്യാപിനിയായി, ജഗത്കാര്യങ്ങളുടെ മാതൃകാരണമായി സ്തുതിക്കുന്ന ഭാഗം വരുന്നു; ശിവൻ ശാപപ്രഭാവനിവൃത്തിക്കായി പ്രസാദം അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ തീർത്ഥസ്ഥാപനവും, അതിവേഗ വിധിയുടെ ദോഷത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഉപദേശവും, ദൈവതത്ത്വചിന്തയും ഒരുമിച്ച് പ്രതിപാദിക്കപ്പെടുന്നു.
Adhyaya 259
अमरकण्टक-नर्मदा-लिङ्गप्रतिष्ठा तथा नीलवृषभ-स्तुति (Amarakantaka–Narmadā Liṅga स्थापना and the Praise of Nīla the Bull)
അധ്യായം 259-ൽ ബഹുഭാഗങ്ങളായ തീർത്ഥമാഹാത്മ്യ വിവരണം കാണുന്നു. ഋഷിമാർ ഒരു മഹത്തായ പതിത ലിംഗം കണ്ടു, ദീർഘകാലം സമാഹരിച്ച സർവ്വവ്യാപക ശക്തി അനുഭവിക്കുന്നു; ആ സംഭവത്തിൽ ഭൂമി ദുഃഖിതയായതായി വര്ണനയുണ്ട്. അവർ വിധിപൂർവ്വം ലിംഗപ്രതിഷ്ഠ നടത്തുന്നു; അതോടൊപ്പം ജലത്തിന്റെ പവിത്ര തിരിച്ചറിവ് സ്ഥിരമായി അത് റേവാ-നർമദയായി പ്രസിദ്ധമാകുന്നു, ലിംഗവും അമരകണ്ഠകബന്ധിത നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് നർമദാസ്നാനം, ആചമനം, പിതൃതർപ്പണം, നർമദാസംബന്ധ ലിംഗാരാധന എന്നിവയുടെ ഫലങ്ങൾ പറയുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ചാതുർമാസ്യ അനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ ലിംഗപൂജ, രുദ്രജപം, ഹരാപൂജ, പഞ്ചാമൃതാഭിഷേകം, മധുധാര, ദീപദാനം എന്നിവയുടെ മഹിമ ഉയർത്തിപ്പറയുന്നു. പിന്നീട് ബ്രഹ്മവാണി ലോകക്ഷോഭത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഋഷികളുടെ ആശങ്കയെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു; ദേവന്മാർ വന്ന് ബ്രാഹ്മണരുടെ ദീർഘസ്തുതി നടത്തുകയും വാഗ്ശക്തിയുടെ മഹത്വം വ്യക്തമാക്കുകയും ബ്രാഹ്മണകോപം ഉണർത്തരുതെന്ന ധർമ്മനീതിയെ ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് കഥ ഗോലോകത്തിലേക്ക് മാറി, സുരഭിയുടെ പുത്രനായ ‘നീല’ വൃഷഭനെ, അവന്റെ നാമകാരണം, ധർമ്മവും ശിവനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം എന്നിവ വിശദീകരിക്കുന്നു. ഋഷികൾ നീലയെ ജഗദാധാരവും ധർമ്മസ്വരൂപവും ആയി സ്തുതിക്കുന്നു; ദിവ്യവൃഷഭം/ധർമ്മം വിരുദ്ധമായ അതിക്രമങ്ങൾക്ക് മുന്നറിയിപ്പും, ശ്രാദ്ധത്തിൽ മരിച്ചവർക്കായി വൃഷഭോത്സർഗം ചെയ്യാതിരുന്നാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ദോഷഫലങ്ങളും പറയുന്നു. അവസാനം നീലയെ ചക്ര-ശൂല ചിഹ്നങ്ങളോടെ ആയുധോപചാരത്തോടെ അലങ്കരിച്ച് ഗോസംഘത്തിൽ അവന്റെ സഞ്ചാരം കാണിച്ച്, റേവാജലത്തിൽ ശാപം-ഭക്തി-ശിലാരൂപാന്തരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ശ്ലോകത്തോടെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 260
Cāturmāsya Māhātmya and the Worship of Śālagrāma-Hari and Liṅga-Maheśvara (Paijavana-upākhyāna context)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ശാലഗ്രാമ-കഥാനകമായി ആരംഭിച്ച ദൈവതത്ത്വചർച്ച തുടരുന്നു. മഹേശ്വരന്റെ പ്രത്യക്ഷത ഓർമ്മിപ്പിച്ച് ലിംഗ-സ്വരൂപത്തിന്റെ തത്ത്വം വിശദീകരിക്കുന്നു. ശാലഗ്രാമ-രൂപത്തിൽ ഹരിയെ ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിക്കാനും, ഹരി-ഹര (വിഷ്ണു-ശിവ) യുഗളദേവതകളെ പ്രത്യേകിച്ച് ചാതുർമാസ്യകാലത്ത് ആരാധിക്കാനും ശാസ്ത്രം മഹിമപ്പെടുത്തുന്നു; ഈ ആരാധന സ്വർഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നതായി പറയുന്നു. വേദോക്ത കർമ്മങ്ങൾ, ഇഷ്ട-പൂർത പ്രവർത്തികൾ, പഞ്ചായതന പൂജ, സത്യവ്രതം, ലോഭരഹിത ജീവിതം എന്നിവ ധർമ്മത്തിന്റെ പിന്തുണകളായി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. യോഗ്യതയും നൈതിക രൂപീകരണവും സംബന്ധിച്ച് വിവേകം, ബ്രഹ്മചര്യം, ദ്വാദശാക്ഷര മന്ത്രധ്യാനം എന്നിവ കേന്ദ്രമാണെന്ന് പറയുന്നു. മന്ത്രങ്ങൾ ഇല്ലെങ്കിലും ഷോഡശോപചാരങ്ങളോടെ പൂജ ചെയ്യണമെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ച്, അവസാനം രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ എല്ലാവരും പുറപ്പെടുന്നു; ശ്രവണം-പഠനം-ഉപദേശം ചെയ്താൽ പുണ്യക്ഷയം ഉണ്ടാകില്ലെന്ന ഫലശ്രുതി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 261
ध्यानयोगः (Dhyāna-yoga) — Cāturmāsya Māhātmya within Brahmā–Nārada Dialogue
ഈ അധ്യായത്തിൽ നാഗരഖണ്ഡത്തിലെ തീർത്ഥപ്രസംഗത്തിനകത്ത് ബ്രഹ്മാ–നാരദ സംവാദം വിരിയുന്നു. നാരദൻ ചോദിക്കുന്നു—ഹരി യോഗനിദ്രയിൽ ആയിരിക്കുന്ന ചാതുർമാസ്യത്തിലെ നാലുമാസങ്ങളിൽ ദ്വാദശാക്ഷര മന്ത്രരാജം ജപിച്ച് സദാമംഗളമയിയായ പാർവതി എങ്ങനെ ഗാഢമായ യോഗസിദ്ധി നേടി? ബ്രഹ്മാ പറയുന്നു—മനസ്സും വാക്കും പ്രവൃത്തിയും ഭക്തിയാക്കി, ദേവന്മാർ, ദ്വിജർ, അഗ്നി, അശ്വത്ഥവൃക്ഷം, അതിഥികൾ എന്നിവരെ പൂജിച്ച്, പിനാകധാരി ശിവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നിയമവ്രതവും മന്ത്രജപവും അവൾ അനുഷ്ഠിച്ചു. അപ്പോൾ വിഷ്ണു ചതുര്ഭുജനായി ശംഖചക്രധാരിയായി ഗരുഡാരൂഢനായി ദിവ്യതേജസ്സോടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു ദർശനം നൽകുന്നു. പുനർജന്മനിവൃത്തിക്ക് കാരണമാകുന്ന നിർമലവിദ്യ പാർവതി അപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ, പരമോപദേശം ശിവനോട് ഏൽപ്പിച്ച് പരമതത്ത്വം അന്തർബാഹ്യസാക്ഷിയും ധർമ്മാധാരവും ആണെന്ന് വിഷ്ണു ഉറപ്പിക്കുന്നു. ശിവൻ വന്നപ്പോൾ വിഷ്ണു ലീനമാകുന്നു. ശിവൻ പാർവതിയെ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ ദിവ്യനദിയിലേക്കും ശരവണസദൃശ വനത്തിലേക്കും നയിക്കുന്നു; അവിടെ കൃത്തികകൾ തേജോമയമായ ഷൺമുഖ ബാലൻ കാർത്തികേയനെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു, പാർവതി അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് ദ്വീപങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളും കടന്ന് ശ്വേതപ്രദേശത്തിലെ ശ്വേതശിഖരത്തിൽ ശിവൻ ഗൂഢമായ, ശ്രുതിതീത ഉപദേശം നൽകുന്നു—പ്രണവയുക്ത മന്ത്രവും ധ്യാനക്രമവും: ആസനം, അന്തഃപൂജ, കണ്ണടയ്ക്കൽ, ഹസ്തമുദ്ര, വിശ്വപുരുഷധ്യാനം. ചാതുർമാസ്യത്തിൽ അല്പധ്യാനത്താലും മലക്ഷയവും ശുദ്ധിയും ഉണ്ടാകുമെന്ന് ഫലശ്രുതി പറയുന്നു.
Adhyaya 262
ज्ञानयोगकथनम् (Jñānayoga-kathana) — Discourse on the Yoga of Knowledge
ഈ അധ്യായത്തിൽ പാർവതി ധ്യാനയോഗം നേടാനുള്ള മാർഗം ചോദിക്കുന്നു; അതിലൂടെ ജ്ഞാനയോഗം പ്രാപിച്ച് ‘അമര’ അവസ്ഥ കൈവരിക്കാമെന്നതാണ് ലക്ഷ്യം. ഈശ്വരൻ ദ്വാദശാക്ഷര ‘മന്ത്രരാജ’ത്തെ സാങ്കേതികമായി വിശദീകരിക്കുന്നു—ഋഷി, ഛന്ദസ്, ദേവത, വിനിയോഗം എന്നിവയോടൊപ്പം, അക്ഷരത്തിനക്ഷരം വർണം, തത്ത്വ-ബീജം, ബന്ധപ്പെട്ട ഋഷി, പ്രയോഗഫലം എന്നിവ സൂക്ഷ്മമായി നിരൂപിക്കുന്നു. തുടർന്ന് പാദം മുതൽ നാഭി, ഹൃദയം, കണ്ഠം, കൈകൾ, ജിഹ്വ/മുഖം, ചെവി, കണ്ണ്, ശിരസ് വരെ ദേഹ-ന്യാസസ്ഥാപനവും, ലിംഗ, യോനി, ധേനു എന്ന മুদ্রാത്രയത്തിന്റെ പ്രയോഗവും പറയുന്നു. പിന്നീട് ധ്യാനതത്ത്വം പ്രതിപാദിക്കുന്നു: പാപക്ഷയത്തിനും ശുദ്ധിക്കും ധ്യാനം നിർണായക ഉപായമാണെന്ന് പറയുന്നു. യോഗം രണ്ട് രീതിയായി വേർതിരിക്കുന്നു—സാലംബന ധ്യാനത്തിലൂടെ നാരായണദർശനം; അതിലും ഉയർന്ന നിരാലംബന ജ്ഞാനയോഗം വഴി നിരാകാര, അമേയ ബ്രഹ്മത്തിലേക്കുള്ള പ്രവൃത്തി. നിർവികൽപ, നിരഞ്ജന, സാക്ഷിമാത്ര എന്നീ അദ്വൈതലക്ഷണങ്ങൾ വിവരിച്ചിട്ടും, ശിഷ്യർക്കായി ദേഹാധിഷ്ഠിത ധ്യാനത്തെ ബോധനാത്മക പാലമായി നിലനിർത്തുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് ശിരസിനെ യോഗധാരണയുടെ പ്രധാന കേന്ദ്രമെന്ന് പറയുന്നു, ചാതുർമാസ്യകാലത്ത് ധ്യാനഫലം വർധിക്കുന്നതായും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ശാസനമായി—അശാസ്ത്രീയരും ദുഷ്ടരും ആയവർക്ക് ഈ ഉപദേശം വെളിപ്പെടുത്തരുത്; എന്നാൽ ഭക്തിയും നിയന്ത്രണവും ശുദ്ധിയും ഉള്ള साधകർക്ക് സാമൂഹികഭേദമില്ലാതെ നൽകാം. അവസാനം ദേഹം ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മ പ്രതിരൂപമാണെന്ന്, ദേവതകൾ, നദികൾ, ഗ്രഹങ്ങൾ ദേഹസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നതായി ഓർമ്മിപ്പിച്ച്, നാദാനുസന്ധാനവും വിഷ്ണുകേന്ദ്രിത ധ്യാനാഭ്യാസവും തുടരുകയാൽ മോക്ഷഫലം ലഭിക്കുമെന്ന് വീണ്ടും ഉറപ്പിക്കുന്നു।
Adhyaya 263
मत्स्येन्द्रनाथोत्पत्तिकथनम् (Origin Account of Matsyendranātha)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഈശ്വരൻ കർമ്മം, ജ്ഞാനം, യോഗം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് തത്ത്വോപദേശം നൽകുന്നു. ശുദ്ധചിത്തത്തോടെയും അനാസക്തിയോടെയും ഭക്തിയോടെയും ഹരി/വിഷ്ണുവിന് സമർപ്പിക്കുന്ന കർമ്മങ്ങൾ ബന്ധനമാകില്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ശമം, വിചാരം, സന്തോഷം, സാധുസംഗം—ഇവയെ മോക്ഷമാർഗരൂപ ‘നഗരം’ പ്രവേശിപ്പിക്കുന്ന നാല് ‘ദ്വാരപാലകർ’ ആയി പറയുന്നു; ഗുരൂപദേശം ദേഹത്തിൽ ജീവിച്ചിരിക്കെ ബ്രഹ്മഭാവസാക്ഷാത്കാരത്തിനും ജീവന്മുക്തിക്കും നിർണായകമാണെന്നും ഉപദേശിക്കുന്നു. തുടർന്ന് മന്ത്രകേന്ദ്രിത ഭാഗം വരുന്നു. ദ്വാദശാക്ഷര മന്ത്രം പാവനബീജവും ധ്യാനത്തിന്റെ കേന്ദ്രവുമെന്നായി സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു. ചാതുർമാസ്യം ശുഭപുണ്യകാലമെന്ന് പറഞ്ഞ്, ആ സമയത്തെ വ്രതാചരണംയും കഥാശ്രവണവും സഞ്ചിതദോഷങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു. പിന്നീട് ബ്രഹ്മാവ് കഥ പറയുന്നു—ഹരൻ അത്ഭുതമായ മത്സ്യരൂപ ജീവിയെ കണ്ടു ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. ആ മത്സ്യം വംശഭീതിയാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതും ദീർഘകാലം കുടുങ്ങിക്കിടന്നതും, ശിവവചനങ്ങളാൽ ജ്ഞാനയോഗം ഉണർന്നതും വിവരിക്കുന്നു. മോചിതനായ ശേഷം അവന് ‘മത്സ്യേന്ദ്രനാഥ’ എന്ന നാമം ലഭിക്കുന്നു; അസൂയരഹിതൻ, അദ്വൈതനിഷ്ഠൻ, വൈരാഗ്യവാൻ, ബ്രഹ്മസേവാപരൻ എന്നിങ്ങനെ ശ്രേഷ്ഠയോഗിയായി വർണ്ണിക്കുന്നു. അവസാനം ശ്രവണഫലശ്രുതി—പ്രത്യേകിച്ച് ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഈ കഥ കേൾക്കുന്നത് മഹാപുണ്യം നൽകുകയും അശ്വമേധയാഗസമമായ ഫലം പ്രാപ്യമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 264
तारकासुरवधः (Tārakāsura-vadha) — The Slaying of Tārakāsura
ഈ അധ്യായത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് ഗംഗാതീരത്ത് പാർവതിയുടെയും ശിവന്റെയും സമീപത്ത് യുവ സ്കന്ദൻ/കാർത്തികേയന്റെ ദിവ്യലീലകൾ വിവരിച്ച്, ദേവന്റെ പുണ്യഭൂദൃശ്യങ്ങളോടുള്ള ആത്മീയ സാന്നിധ്യം തെളിയിക്കുന്നു. താരകാസുരന്റെ പീഡനത്തിൽ വിഷമിച്ച ദേവന്മാർ ശങ്കരനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു; സ്കന്ദനെ സേനാപതിയായി നിയോഗിക്കുന്നു, ദേവവാദ്യങ്ങളുടെ നാദവും ജയഘോഷവും അഗ്നിശക്തി മുതലായ വിശ്വസഹായവും കൂടെ. തുടർന്ന് താമ്രവതി എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്കന്ദന്റെ ശംഖനാദം യുദ്ധം ഉണർത്തുന്നു; ദേവ–അസുര മഹാസമരം, പരാജയം, നാശം എന്നിവ ചിത്രീകരിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ താരകൻ വധിക്കപ്പെടുന്നു; വിജയകർമ്മങ്ങളും ഉത്സവങ്ങളും നടക്കുന്നു; പാർവതി സ്കന്ദനെ ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട് ഉപദേശം ജ്ഞാന–വൈരാഗ്യത്തിലേക്ക് തിരിയുന്നു. ശിവൻ പാണിഗ്രഹണം (വിവാഹം) വിഷയമുയർത്തുമ്പോൾ, സ്കന്ദൻ അസംഗത്വം, സമദർശനം, ജ്ഞാനത്തിന്റെ ദുർലഭതയും സംരക്ഷണീയതയും വ്യക്തമാക്കുന്നു. സർവ്വവ്യാപി ബ്രഹ്മസാക്ഷാത്കാരത്തോടെ യോഗിയുടെ കർമ്മങ്ങൾ ശമിക്കുന്നു; ആസക്ത മനസ് അസ്ഥിരം, സമചിത്തം ശാന്തം—നിർണായക മാർഗം ജ്ഞാനമാണെന്ന് അവൻ പറയുന്നു. തുടർന്ന് സ്കന്ദൻ ക്രൗഞ്ചപർവതത്തിലേക്ക് തപസ്സിനായി പുറപ്പെടുന്നു; ദ്വാദശാക്ഷര ബീജമന്ത്രജപം, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, സിദ്ധികളുടെ മോഹം ജയിക്കൽ എന്നിവ ആചരിക്കുന്നു. അവസാനം ശിവൻ പാർവതിയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് ചാതുർമാസ്യ മഹാത്മ്യം പാപനാശകമെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു; സൂതൻ ശ്രോതാക്കളെ കൂടുതൽ ശ്രവണത്തിന് ക്ഷണിച്ച് പുരാണസംവാദപരമ്പര നിലനിർത്തുന്നു.
Adhyaya 265
अशून्यशयनव्रतमाहात्म्यवर्णन (The Māhātmya of the Aśūnya-Śayana Vrata)
അധ്യായം 265 രണ്ട് ഘട്ടങ്ങളായി ഉപദേശം നൽകുന്നു. ആദ്യം ഋഷികൾ ചോദിക്കുന്നു—ശാരീരികമായി ദുർബലരും സുകുമാരരുമായവർ അനേകം നിയമങ്ങളും വ്രതങ്ങളും എങ്ങനെ അനുഷ്ഠിക്കും? സൂതൻ കാർത്തിക ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ഏകാദശിയിൽ ആരംഭിക്കുന്ന അഞ്ചുദിന “ഭീഷ്മ-പഞ്ചക” വ്രതം എളുപ്പവഴിയായി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. പ്രഭാത ശൗച-സ്നാനം, വാസുദേവകേന്ദ്രിത നിയമങ്ങൾ, ഉപവാസം അല്ലെങ്കിൽ സാധ്യമല്ലെങ്കിൽ ദാനപ്രതിസ്ഥാനം, ബ്രാഹ്മണന് ഹവിഷ്യാന്നം സമർപ്പിക്കൽ, ജലശായി ഹൃഷീകേശനെ ധൂപ-ഗന്ധ-നൈവേദ്യങ്ങളോടെ പൂജിക്കൽ, രാത്രി ജാഗരണം, ആറാം ദിവസം ബ്രാഹ്മണസത്കാരം നടത്തി പഞ്ചഗവ്യപൂർവം സ്വയം ഭോജനം ചെയ്ത് സമാപനം—ഇവയെല്ലാം വിവരിക്കുന്നു. ഏകാദശിക്ക് ജാതി പുഷ്പം, ദ്വാദശിക്ക് ബിൽവപത്രം തുടങ്ങിയ ദിനവിശേഷ പുഷ്പ/പത്രാർപ്പണവും അർഘ്യമന്ത്രവും പറയുന്നു. പിന്നീട് ഋഷികൾ “അശൂന്യ-ശയന വ്രതം” വിപുലമായി ചോദിക്കുന്നു; ഇത് മുൻപ് ഇന്ദ്രൻ ചക്രപാണിയെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ചെയ്തതെന്ന് പറയുന്നു. ശ്രാവണി കഴിഞ്ഞ ശേഷം ദ്വിതീയ തിഥിയിൽ, വിഷ്ണുസംബന്ധ നക്ഷത്രത്തിൽ ആരംഭം; പാപി/പതിത/മ്ലേച്ഛരുമായി സംഭാഷണം ഒഴിവാക്കൽ പോലുള്ള ജാഗ്രതകളും ഉണ്ട്. മധ്യാഹ്നസ്നാനം ചെയ്ത് ശുദ്ധവസ്ത്രം ധരിച്ചു ജലശായി വിഷ്ണുവിനെ പൂജിച്ച്, ഗൃഹസമൃദ്ധി, പിതൃകൾ, അഗ്നികൾ, ദേവതകൾ, ദാമ്പത്യധർമ്മം എന്നിവ നശിക്കാതിരിക്കണമെന്ന പ്രാർത്ഥന നടത്തുന്നു—ലക്ഷ്മീ-വിഷ്ണു ഐക്യവും ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിൽ ‘ശയ്യ അശൂന്യ’മായിരിക്കണമെന്ന ആശയവും ഇതിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു. ഭാദ്രപദം-ആശ്വിനം-കാർത്തികം വരെ എണ്ണ ഒഴിവാക്കൽ തുടങ്ങിയ ആഹാരനിയമങ്ങളോടെ വ്രതം തുടരുന്നു. അവസാനം ഫലം-അരി-വസ്ത്രം സഹിതം ശയ്യാദാനം, സ്വർണ്ണദക്ഷിണയും നൽകണം. ഫലശ്രുതിയിൽ ഉപവാസം മൂലം മഹാപുണ്യം, ദേവതാപ്രീതി, പാപക്ഷയം; സ്ത്രീകൾക്ക് ശുദ്ധിയും മനഃസ്ഥൈര്യവും, കന്യയ്ക്ക് വിവാഹസിദ്ധിയും; നിഷ്കാമസാധകനു ചാതുർമാസ്യനിയമഫലപ്രാപ്തിയും പറയുന്നു.
Adhyaya 266
शिवारात्रिमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Śivarātri)
അധ്യായം 266-ൽ ഋഷിമാർ പ്രധാന തീർത്ഥങ്ങളും ദർശനമാത്രത്തിൽ സമഗ്ര പുണ്യം നൽകുന്ന പ്രശസ്ത ലിംഗങ്ങളുടെയും പട്ടിക ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ മങ്കണേശ്വരൻ, സിദ്ധേശ്വരൻ മുതലായ ലിംഗങ്ങളെ സൂചിപ്പിച്ച്, പ്രത്യേകിച്ച് മങ്കണേശ്വരത്തിന്റെ ഫലം—വിശേഷമായി ശിവരാത്രി വ്രതത്തോടൊപ്പം—വിവരിക്കുന്നു. ശിവരാത്രി മാഘമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയുടെ രാത്രി ആണെന്നും, ആ രാത്രിയിൽ ശിവൻ എല്ലാ ലിംഗങ്ങളിലും ‘പ്രവേശിച്ച്’ വ്യാപിക്കുന്നുവെന്നും, മങ്കണേശ്വരത്തിൽ അതിന് പ്രത്യേക മഹിമയുണ്ടെന്നും പറയുന്നു. കഥയിൽ രാജാവ് അശ്വസേനൻ കലിയുഗത്തിൽ അല്പശ്രമത്തിൽ മഹാഫലം തരുന്ന വ്രതം അറിയാൻ ഭർത്തൃയജ്ഞ മുനിയെ സമീപിക്കുന്നു. മുനി ഒരുരാത്രി ജാഗരണമായ ശിവരാത്രിയെ ശുപാർശ ചെയ്ത്, ആ രാത്രിയിലെ ദാനം, പൂജ, ഹോമം, ജപം എന്നിവ ‘അക്ഷയ’ ഫലം നൽകുമെന്ന് പറയുന്നു. ദേവന്മാരും മനുഷ്യശുദ്ധിക്കായി ഒരു ദിവസം-രാത്രി മാർഗം അപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ, ശിവൻ ആ തിഥിരാത്രിയിൽ അവതരിക്കാമെന്ന് സമ്മതിച്ച്, സംക്ഷിപ്ത പഞ്ചവക്ത്ര-ക്രമ മന്ത്രങ്ങൾ, അർഘ്യാദി ഉപചാരങ്ങൾ, ബ്രാഹ്മണ സത്കാരം, ഭക്തികഥ, സംഗീത-നൃത്തം എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ട പൂജാവിധി നിർദേശിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ദൃഷ്ടാന്തം—ഒരു കള്ളൻ അറിയാതെ ലിംഗത്തിനടുത്ത് മരത്തിൽ ഇരുന്ന് രാത്രി മുഴുവൻ ജാഗരിച്ച് ഇലകൾ വീഴ്ത്തുന്നു; അശുദ്ധ ഉദ്ദേശമുണ്ടായാലും വ്രതപുണ്യം ലഭിച്ച് ഉത്തമജന്മം പ്രാപിച്ച് പിന്നീട് ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം ചെയ്യുന്നു. അവസാനം ശിവരാത്രിയെ പരമതപസ്സും മഹാപാവനകാരിണിയും ആയി പുകഴ്ത്തി, പാരായണ-ശ്രവണഫലവും പ്രസ്താവിക്കുന്നു.
Adhyaya 267
तुलापुरुषदानमाहात्म्यवर्णनम् | Tula-Puruṣa Donation: Procedure and Merit (Siddheśvara Context)
അധ്യായം 267 സംവാദക്രമത്തിൽ വിധി–തത്ത്വോപദേശമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ശിവരാത്രി പോലുള്ള വ്രതങ്ങൾ ഇഹ–പര ലോകങ്ങളിൽ ഉപകാരകരമാണെന്ന് സൂതൻ ഉറപ്പിക്കുന്നു. മങ്കണേശ്വര–ശിവരാത്രി മഹിമ കേട്ട ആനർത്തൻ സിദ്ധേശ്വരന്റെ പ്രാദുർഭാവകഥ വിശദമായി ചോദിക്കുന്നു; ഭർത്തൃയജ്ഞൻ സിദ്ധേശ്വരദർശനഫലം—പ്രത്യേകിച്ച് രാജസൗഭാഗ്യം, ചക്രവർത്തിത്വസൂചക സമൃദ്ധി—വിവരിച്ചു, തുലാപുരുഷദാനം പ്രശസ്ത കർമമായി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. തുടർന്ന് തുലാപുരുഷദാനത്തിന്റെ വിധി പറയുന്നു—ഗ്രഹണം, അയനാന്തം, വിഷുവം തുടങ്ങിയ ശുഭകാലങ്ങളിൽ മണ്ഡപവും വേദികളും നിർമ്മിക്കൽ, യോഗ്യബ്രാഹ്മണരെ തിരഞ്ഞെടുക്കൽ, നിയമപ്രകാരം ദാനവിതരണം. നിർദ്ദിഷ്ട ശുഭവൃക്ഷങ്ങളുടെ കട്ടിലസ്തംഭങ്ങളാൽ തുല സ്ഥാപിച്ച്, ദാതാവ് തുലാദേവിയെ പവിത്രതത്ത്വമായി ആവാഹനം ചെയ്ത്, സ്വദേഹം സ്വർണം/വെള്ളി അല്ലെങ്കിൽ ഇഷ്ടദ്രവ്യങ്ങളോട് തൂക്കി, ജലം–എള്ള് സഹിതം വിധിപൂർവം അർപ്പിക്കുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ ദാനത്തിന്റെ അളവനുസരിച്ച് സഞ്ചിതപാപക്ഷയം, ഉപദ്രവങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം, സിദ്ധേശ്വരസന്നിധിയിൽ നൽകിയാൽ സഹസ്രഗുണഫലവൃദ്ധി എന്നിവ പറയുന്നു. അവസാനം ഒരിടത്ത് അനേകം തീർത്ഥങ്ങളും ദേവാലയങ്ങളും സംഗമിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സമന്വിത പവിത്രതയും, സിദ്ധേശ്വരന്റെ ദർശനം–സ്പർശം–പൂജയാൽ സമഗ്രമംഗളം ലഭിക്കുന്നതും പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു।
Adhyaya 268
पृथ्वीदानमाहात्म्यवर्णनम् (The Glory and Procedure of the Earth-Gift)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ആനർത്തൻ ഭർത്തൃയജ്ഞനോട് ചോദിക്കുന്നു—ചക്രവർത്തിത്വം ഏത് കർമ്മഫലത്താൽ ലഭിക്കുന്നു, അത് എങ്ങനെ നേടാം? ഭർത്തൃയജ്ഞൻ രാജത്വം ദുർലഭവും പുണ്യാധീനവുമാണെന്ന് പറഞ്ഞു, ഗൗതമേശ്വരന്റെ സന്നിധിയിൽ വിശ്വാസശ്രദ്ധയോടെ സ്വർണമയീ ഭൂമിപ്രതിമ (ഹിരണ്മയീ പൃഥ്വീ) ദാനം ചെയ്യുന്ന രാജാവ് ചക്രവർത്തിയാകുമെന്ന് വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നു. മന്ധാതാ, ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ, ഭരതൻ, കാർത്തവീര്യൻ മുതലായ രാജാക്കന്മാരുടെ ഉദാഹരണങ്ങളും പറയുന്നു. തുടർന്ന് ദാനവിധിയുടെ വിശദമായ ഘടന—നിശ്ചിത ഭാര-മാപത്തിൽ ഭൂമി-മോഡൽ നിർമ്മിക്കണം; ധനത്തിൽ കപടം പാടില്ല. അതിൽ ഏഴ് സമുദ്രങ്ങൾ (ലവണ, ഇക്ഷുരസം, സുരാ, ഘൃതം, ദധി, ക്ഷീരം, ജലം), ഏഴ് ദ്വീപുകൾ, മേരു മുതലായ പർവതങ്ങൾ, ഗംഗ പ്രധാന നദികൾ എന്നിവ പ്രതീകമായി സ്ഥാപിക്കണം. മണ്ഡപം, കുണ്ഡങ്ങൾ, തോരണങ്ങൾ, മദ്ധ്യവേദി, പഞ്ചഗവ്യവും ശുദ്ധജലവും കൊണ്ടുള്ള അഭിഷേകം; മന്ത്രസഹിത സ്നാനം, വസ്ത്രം, ധൂപം, ആരതി, ധാന്യാർപ്പണം എന്നിവ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ദാതാവ് ഭൂമിയെ ജഗദാധാരിണിയായി സ്തുതിച്ച് ദാനകർമ്മത്തിന് അവളുടെ സാന്നിധ്യം പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ദാനം ജലത്തിൽ പ്രതീകമായി സമർപ്പിക്കണം—ഭൂമിയിൽ വെക്കരുത്, ഗ്രാഹകന്റെ കൈയിൽ നേരിട്ട് കൊടുക്കരുത്. തുടർന്ന് ആദരത്തോടെ വിസർജിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കു വിതരണം ചെയ്യണം. ഫലശ്രുതിയിൽ രാജ്യം നഷ്ടമാകാതിരിക്കുക, കേൾക്കുന്നതുമാത്രം പാപനാശം, ഗൗതമേശ്വരത്തിൽ ചെയ്താൽ അനേകം ജന്മഫലവും വിഷ്ണുവിന്റെ അവ്യയധാമസാന്നിധ്യവും, കൂടാതെ മറ്റുള്ളവർ ദാനം ചെയ്ത ഭൂമി പിടിച്ചെടുക്കുന്നത് നിഷിദ്ധമെന്ന ധർമ്മനിർദ്ദേശവും ഉണ്ട്.
Adhyaya 269
कपालमोचन-ईश्वर-उत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनम् (Kapālamocaneśvara: Origin and Glory of the Skull-Release Lord)
അധ്യായാരംഭത്തിൽ സൂതൻ കപാലമോചന-ക്ഷേത്രത്തിലെ കപാലേശ്വരന്റെ മഹാത്മ്യം വിവരിച്ച്, ഇതിന്റെ ശ്രവണമാത്രം പോലും പാവനകരമാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ഋഷിമാർ ചോദിക്കുന്നു—കപാലേശ്വരനെ ആരാണ് സ്ഥാപിച്ചത്, ദർശന-പൂജകളുടെ ഫലം എന്ത്, ഇന്ദ്രന്റെ ബ്രഹ്മഹത്യ എങ്ങനെ ഉദിച്ചു എങ്ങനെ നീങ്ങി, കൂടാതെ “പാപ-പുരുഷൻ” (പാപത്തിന്റെ പ്രതീകം) അർപ്പിക്കുന്ന ശരിയായ വിധി, മന്ത്രങ്ങൾ, ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവ എന്തൊക്കെയെന്ന്. സൂതൻ പറയുന്നു—ബ്രഹ്മഹത്യയിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാൻ ഇന്ദ്രൻ തന്നെയാണ് ദേവനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. പിന്നീട് കാരണകഥ—ത്വഷ്ടാവിന്റെ പുത്രനായ വൃത്രൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരംകൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണ-സ്ഥിതി പ്രാപിച്ച് ബ്രാഹ്മണഭക്തനാകുന്നു; ദേവ-ദാനവ യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നു. ബൃഹസ്പതി ഇന്ദ്രനെ തന്ത്രോപായത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും, തുടർന്ന് ദധീചിയുടെ അസ്ഥികളാൽ വജ്രം നിർമ്മിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇന്ദ്രൻ “ബ്രഹ്മഭൂതൻ” എന്നു വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്ന വൃത്രനെ വധിച്ചതോടെ ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷം പ്രകടമായി, തേജസ്സിന്റെ ക്ഷയംയും ദുർഗന്ധാദി അശുദ്ധിയും ഉണ്ടാകുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് ഇന്ദ്രനോട് തീർത്ഥപരിക്രമണസ്നാനം ചെയ്യാനും, മന്ത്രപൂർവ്വം സ്വർണ്ണമയ ദേഹരൂപ “പാപ-പുരുഷനെ” ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്യാനും, ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിൽ കപാലം സ്ഥാപിച്ച് പൂജിക്കാനും ആജ്ഞാപിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രൻ വിശ്വാമിത്ര-ഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തപ്പോൾ കപാലം വീഴുന്നു; ഹരന്റെ പഞ്ചമുഖങ്ങളോട് ബന്ധപ്പെട്ട അഞ്ചു മന്ത്രങ്ങളാൽ പൂജ ചെയ്ത് അശുദ്ധി നീക്കുന്നു. വാടക എന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ആ സ്വർണ്ണ-പാപരൂപം സ്വീകരിച്ച് ലോകനിന്ദ സഹിക്കുന്നു; സംവാദത്തിൽ സ്വീകരണത്തിന്റെ ധർമ്മനീതി വ്യക്തമാകുകയും, സ്ഥലത്തിന് സ്ഥിരമായ ആചാരാധികാരവും “കപാലമോചനം” എന്ന കീർത്തിയും നിലനിൽക്കും എന്നു പ്രവചിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. അവസാനം ഈ കഥയുടെ ശ്രവണം-പാരായണം പാപനാശകമാണെന്നും തീർത്ഥം ബ്രഹ്മഹത്യനിവാരണത്തിൽ ശക്തമാണെന്നും വീണ്ടും ഉച്ചരിക്കുന്നു.
Adhyaya 270
पापपिण्डप्रदानविधानवर्णनम् | Procedure for the Donation of the Pāpa-Piṇḍa (Sin-Effigy)
ഈ അധ്യായത്തിൽ അജ്ഞാനം, അശ്രദ്ധ, ആഗ്രഹം അല്ലെങ്കിൽ അപക്വത മൂലം പാപം ചെയ്തിട്ടും സാധാരണ പ്രായശ്ചിത്തം അനുഷ്ഠിക്കാത്തവർക്കുള്ള ത്വരിതശുദ്ധിവിധി വിവരിക്കുന്നു. ആനർത്തൻ ഉടൻ പാപക്ഷയം വരുത്തുന്ന മാർഗം ചോദിക്കുമ്പോൾ ഭർത്തൃയജ്ഞൻ ‘പാപ-പിണ്ഡ’ ദാനകർമ്മം പറയുന്നു—ഇരുപത്തിയഞ്ച് പലം തൂക്കമുള്ള സ്വർണ്ണപിണ്ഡം. ഇത് അപരപക്ഷത്തിൽ, സ്നാനം ചെയ്ത് ശുദ്ധവസ്ത്രം ധരിച്ചു, മണ്ഡപം/വേദി ഒരുക്കി നടത്തണമെന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ദാതാവ് ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് തത്ത്വക്രമത്തിൽ ഭൂത-ഇന്ദ്രിയാദികളെ മന്ത്രോച്ചാരണത്തോടെ പൂജിക്കുന്നു. തുടർന്ന് വേദ-വേദാംഗങ്ങളിൽ നിപുണനായ ബ്രാഹ്മണനെ ക്ഷണിച്ച് പാദപ്രക്ഷാളനം, വസ്ത്ര-ആഭരണാദികളാൽ ആദരിച്ച്, അനുയോജ്യമായ മൂർത്തി/പിണ്ഡം സമർപ്പിക്കുന്നു; ഔപചാരിക മന്ത്രത്തിൽ “മുൻപുള്ള പാപം ഈ ദാനരൂപത്തിൽ നിക്ഷേപിക്കുന്നു” എന്ന് പാപസംക്രമണം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണൻ പ്രതിഗ്രഹമന്ത്രം ചൊല്ലി സ്വീകരിക്കുന്നു; പിന്നെ ദക്ഷിണ നൽകി ആദരപൂർവ്വം വിടവാങ്ങിക്കുന്നു. ഫലലക്ഷണങ്ങളായി ശരീരലഘുത, തേജസ്സിന്റെ വർധനം, ശുഭസ്വപ്നങ്ങൾ എന്നിവ പറയുന്നു; ഈ വിധി കേൾക്കുന്നതുമാത്രം പോലും ശുദ്ധികരമാണെന്നും പറയുന്നു. കാപാലേശ്വരസന്ദർഭത്തിൽ ഫലം വർധിക്കുമെന്നും, ഗായത്രിയോടുകൂടി ഹോമം ചെയ്യണമെന്നും ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു।
Adhyaya 271
Liṅgasaptaka-pratiṣṭhā and Indradyumna’s Fame: The Hāṭakeśvara-kṣetra Narrative (लिङ्गसप्तक-माहात्म्यं तथा इन्द्रद्युम्न-कीर्तिः)
അധ്യായം 271-ൽ സൂതൻ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഏഴ് ലിംഗങ്ങളുടെ (ലിംഗസപ്തകം) മഹാപുണ്യം വിവരിക്കുന്നു. അവയുടെ ദർശനവും പൂജയും ദീർഘായുസ്സും രോഗനാശവും പാപക്ഷയവും നൽകുമെന്നു പറയുന്നു. മാർകണ്ഡേശ്വരൻ, ഇന്ദ്രദ്യുമ്നേശ്വരൻ, പാലേശ്വരൻ, ഘണ്ടാശിവൻ, കലശേശ്വരൻ (വാനരേശ്വരബന്ധം), കൂടാതെ ഈശാന/ക്ഷേത്രേശ്വരൻ തുടങ്ങിയ ലിംഗനാമങ്ങൾ പ്രതിപാദിക്കുന്നു. ഓരോ ലിംഗവും ആരാണ് സ്ഥാപിച്ചത്, ഏത് വിധി, ഏത് ദാനങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ഋഷിമാർ കാരണകഥ ചോദിക്കുന്നു. തുടർന്ന് രാജാവ് ഇന്ദ്രദ്യുമ്നന്റെ ദൃഷ്ടാന്തകഥ ദീർഘമായി വരുന്നു. അനവധി യജ്ഞങ്ങളും ദാനങ്ങളും ചെയ്തിട്ടും ഭൂമിയിലെ കീർത്തി ക്ഷയിച്ചാൽ സ്വർഗ്ഗസ്ഥിതിയും കുലുങ്ങുമെന്നറിഞ്ഞ്, കീർത്തി പുതുക്കാൻ അദ്ദേഹം വീണ്ടും പുണ്യകർമ്മങ്ങൾക്കായി മടങ്ങിവരുന്നു. അതിദീർഘകാലത്തിൽ തന്റെ തിരിച്ചറിയൽ ഉറപ്പാക്കാൻ അദ്ദേഹം ക്രമമായി മാർകണ്ഡേയൻ, ബക/നാഡീജംഘ, ഉലൂകൻ, ഗൃധ്രൻ, കൂർമൻ (മന്തറകൻ), ഒടുവിൽ ലോമശ ഋഷി എന്നിവരെ സമീപിക്കുന്നു. ശിവഭക്തി (ബില്വപത്രാർച്ചന മുതലായവ) കൊണ്ടാണ് ദീർഘായുസ്സെന്നും, മൃഗജന്മം തപസ്വിയുടെ ശാപഫലമാണെന്നും അവർ പറയുന്നു. അവസാനം ഭർത്തൃയജ്ഞ-സംവർത്തബന്ധിത ഉപദേശപ്രകാരം ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിൽ ലിംഗസപ്തക പ്രതിഷ്ഠയും, ‘പർവ്വതദാനം’ എന്ന മാതൃകയിൽ മേരു, കൈലാസം, ഹിമാലയം, ഗന്ധമാദനം, സുവേലം, വിന്ധ്യം, ശൃംഗീ—ഈ ഏഴ് പർവ്വതങ്ങളുടെ പ്രതീകദാനങ്ങൾ നിർദ്ദിഷ്ട വസ്തുക്കളാൽ നടത്തണമെന്നും വിധിക്കുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ—പ്രഭാതത്തിൽ വെറും ദർശനമാത്രം കൊണ്ടും അറിയാതെ ചെയ്ത പാപങ്ങൾ വിടുതൽ പ്രാപിക്കും; വിധിപൂർവ്വക പൂജ-ദാനങ്ങൾ ചെയ്താൽ ശിവസാന്നിധ്യം (ഗണത്വം), ദീർഘ സ്വർഗ്ഗസുഖം, പുനർജന്മങ്ങളിൽ ഉന്നത രാജസൗഭാഗ്യം എന്നിവ ലഭിക്കും എന്ന് സമാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 272
युगस्वरूपवर्णनम् (Description of the Nature of the Yugas and Measures of Time)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷിമാർ, ഈശാനനും ഒരു രാജപുരുഷനും സംബന്ധിച്ച മുൻപരാമർശത്തിലെ ‘ദിന’ത്തിന്റെ അളവ് എന്തെന്നു ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ സൂക്ഷ്മമായ കാലമാനങ്ങളിൽ (നിമേഷാദി) നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ദിന-രാത്രി, മാസം, ഋതു, അയനം, വർഷം വരെ സമയത്തിന്റെ ക്രമബദ്ധമായ അളവുകൾ ശാസ്ത്രീയമായി വിശദീകരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് യുഗസ്വരൂപം പ്രതിപാദിക്കുന്നു—കൃത, ത്രേതാ, ദ്വാപര, കലി യുഗങ്ങളിൽ ധർമ്മ-പാപങ്ങളുടെ അനുപാതം, ലോകാചാരം, സാമൂഹ്യ-നൈതിക സ്ഥിതി, യജ്ഞകർമ്മങ്ങളുടെ പ്രവൃത്തി, സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തിയുമായുള്ള ബന്ധം എന്നിവ. കലിയുഗത്തിൽ ലോഭം, വൈരം, വിദ്യാ-ആചാരക്ഷയം, അഭാവലക്ഷണങ്ങൾ, ആശ്രമധർമ്മത്തിലെ വ്യതിയാനം എന്നിവ വിശദമായി വരച്ചുകാട്ടി, ചക്രാനുസൃതമായി വീണ്ടും കൃതയുഗം വരുമെന്ന സൂചന നൽകുന്നു. ഇവയെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ദിന-വർഷാദി മഹാകാലമാനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി, ശിവ-ശക്തി സംബന്ധമായ വിശ്വരൂപസങ്കൽപ്പവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് നാഗരഖണ്ഡത്തിലെ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ‘യുഗസ്വരൂപവർണനം’ അധ്യായമാണ്.
Adhyaya 273
युगप्रमाणवर्णनम् (Yuga-Pramāṇa Varṇana) — Description of Cosmic Time Measures
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ യುಗങ്ങൾ, മന്വന്തരങ്ങൾ, ശക്ര (ഇന്ദ്ര) പദവിയുടെ അനുക്രമം എന്നിവയോടൊപ്പം കാല-പ്രമാണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള താത്വിക വിവരണം അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മുൻ ശക്രന്മാരെ എണ്ണിപ്പറഞ്ഞ് നിലവിലെ ശക്രൻ “ജയന്ത” എന്നും നിലവിലെ മനു വൈവസ്വതനെന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഭാവിയിൽ “ബലി” വാസുദേവപ്രസാദത്താൽ ശക്രപദം പ്രാപിക്കും; പിന്നീടൊരു മന്വന്തരത്തിൽ രാജ്യം ലഭിക്കുമെന്ന മുൻവാഗ്ദാനത്തിന്റെ ഫലമാണിതെന്നും പറയുന്നു। തുടർന്ന് കാലഗണനയിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സമയ-ഹിസാബ് സൂചിപ്പിച്ച് നാല് പ്രായോഗിക പ്രമാണങ്ങൾ പറയുന്നു—സൗര, സാവന, ചാന്ദ്ര, നാക്ഷത്ര/ആർക്ക്ഷ. ഋതുചക്രം (തണുപ്പ്-ചൂട്-മഴ), കൃഷി, മഹായജ്ഞങ്ങൾ സൗരപ്രമാണത്തിൽ; സാമൂഹ്യ ഇടപാടുകളും ശുഭകർമ്മങ്ങളും സാവനത്തിൽ; ചാന്ദ്രഗണനയ്ക്ക് അധിമാസം ചേർക്കൽ ആവശ്യമാണ്; ഗ്രഹഗണിതം നക്ഷത്രാധിഷ്ഠിത കണക്കിൽ ആശ്രിതം. അവസാനം ഫലശ്രുതി—ഈ യುಗ-കാല-പ്രമാണങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ പാരായണം ചെയ്താൽ സംരക്ഷണം ലഭിക്കുകയും അകാലമരണഭയം പോലും അകലുകയും ചെയ്യുമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു।
Adhyaya 274
Durvāsas-स्थापित-त्रिनेत्र-लिङ्गमाहात्म्य (The Glory of the Trinetra Liṅga Established by Durvāsas)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂത–ഋഷി സംവാദരൂപത്തിൽ ദുർവാസമുനി സ്ഥാപിച്ച ത്രിനേത്ര ലിംഗത്തിന്റെ മഹിമ വിവരിക്കുന്നു. ഒരു മഠാധിപൻ ലിംഗപൂജ ചെയ്യുന്നുവെങ്കിലും ഇടപാടുകളിൽ നിന്നുള്ള ധനം ലോഭത്തോടെ ശേഖരിച്ച് പൂട്ടിയ പെട്ടിയിൽ സ്വർണം സൂക്ഷിക്കുന്നു. ദുഃശീലൻ എന്ന കള്ളൻ സന്ന്യാസവേഷം ധരിച്ചു മഠത്തിൽ കയറിവന്ന് ശൈവദീക്ഷ സ്വീകരിച്ച് അവസരം കാത്തിരിക്കുന്നു; യാത്രയിൽ മുരലാ നദീതീരത്ത് വിശ്രമിക്കുമ്പോൾ ഗുരുവിന്റെ വിശ്വാസം വർധിച്ച് പെട്ടി ക്ഷണികമായി ലഭ്യമാകുന്നു, അപ്പോൾ അവൻ സ്വർണം മോഷ്ടിച്ച് രക്ഷപ്പെടുന്നു. പിന്നീട് ഗൃഹസ്ഥനായി ഒരു തീർത്ഥകേന്ദ്രത്തിൽ ദുർവാസനെ കണ്ടുമുട്ടി, ലിംഗസന്നിധിയിൽ നൃത്ത-ഗാനങ്ങളോടെ നടക്കുന്ന ഭക്തിപ്രകടനം കാണുന്നു. മഹേശ്വരൻ ഇത്തരത്തിലുള്ള ഭക്തിയിൽ പ്രസന്നനാകുന്നതിനാലാണ് താൻ ഈ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചതെന്ന് ദുർവാസൻ വ്യക്തമാക്കുന്നു. തുടർന്ന് പ്രായശ്ചിത്ത-ധർമ്മപരമായ മാർഗം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—കൃഷ്ണാജിന ദാനം, സ്വർണം ചേർത്ത തിലപാത്രങ്ങളിൽ നിത്യ തിലദാനം, അപൂർണ്ണ പ്രാസാദ/ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം ഗുരുദക്ഷിണയായി പൂർത്തിയാക്കൽ, കൂടാതെ പുഷ്പ-നൈവേദ്യാർപ്പണവും ഭക്തികലകളും. ഫലശ്രുതിയായി—ചൈത്രമാസ ദർശനം വാർഷിക പാപനാശം, സ്നാന-അഭിഷേകം ദശകങ്ങളിലെ പാപക്ഷയം, ദേവസന്നിധിയിലെ നൃത്ത-ഗാനം ജീവിതപാപമോചനവും മോക്ഷോപയോഗി പുണ്യവും നൽകുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
Adhyaya 275
Nimbēśvara–Śākambharī Utpatti Māhātmya (Origin-Glory of Nimbēśvara and Śākambharī)
സൂതൻ പറയുന്നു—ദുഃശീലൻ എന്ന ഒരാൾ, പെരുമാറ്റത്തിൽ ദോഷങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നാലും, ഗുരുപാദസ്മരണയിൽ നിലകൊണ്ട് ഗുരുവിന്റെ നാമത്തിൽ ഒരു ശിവക്ഷേത്രം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ആ ക്ഷേത്രം തെക്കുദിശയിലാണെന്ന് വിവരിക്കപ്പെടുകയും “നിംബേശ്വരൻ” എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭക്തിയോടെ അടിസ്ഥാനകർമ്മം നിർവഹിച്ചു, ഗുരുഭക്തിയെ തന്നെ ആശ്രയമാക്കുന്നു. അവന്റെ ഭാര്യ ശാകംഭരി തന്റെ പേരിൽ തന്നെ ദുർഗാമൂർത്തി പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ ശിവ–ദേവി സംയുക്ത തീർത്ഥസങ്കേതം രൂപപ്പെടുന്നു. ശേഷിച്ച സമ്പത്ത് പൂജയ്ക്കായി വിനിയോഗിച്ച് ദേവന്മാർക്കും ബ്രാഹ്മണർക്കും ദാനം നൽകി, തുടർന്ന് ഇരുവരും ഭിക്ഷാവൃത്തിയാൽ ജീവിക്കുന്നു. കാലക്രമത്തിൽ ദുഃശീലൻ മരിക്കുമ്പോൾ, ശാകംഭരി അചഞ്ചല മനസ്സോടെ ഭർത്താവിന്റെ ദേഹം ചേർത്തുപിടിച്ച് ചിതാഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു—ഇത് ഇവിടെ ധാർമ്മിക മാതൃകയായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ്, നിയമവിധിയായി അല്ല. തുടർന്ന് ഇരുവരും ദിവ്യവിമാനത്തിൽ, ശ്രേഷ്ഠ അപ്സരസ്സുകളുടെ സേവനത്തോടെ, സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതി പറയുന്നു—ഈ “ഉത്തമ” കഥ വായിക്കുന്നവൻ അജ്ഞാനത്തിൽ ചെയ്ത പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും; ഭക്തി, ദാനം, തീർത്ഥബന്ധം എന്നിവയുടെ മഹിമ വ്യക്തമാകുന്നു.
Adhyaya 276
एकादशरुद्रोत्पत्ति-वर्णनम् | Origin Account of the Eleven Rudras (at Hāṭakeśvara-kṣetra)
ഈ അധ്യായം സംവാദരൂപത്തിൽ ഒരു തത്ത്വശങ്ക നീക്കുന്നു. ഋഷികൾ ചോദിക്കുന്നു—രുദ്രൻ ഒരുവനേ, ഗൗരീപതി, സ്കന്ദപിതാവ് എന്നിങ്ങനെ പ്രസിദ്ധനായിരിക്കെ എങ്ങനെ ഏകാദശ രുദ്രന്മാർ? സൂതൻ രുദ്രന്റെ ഏകത്വം സ്ഥാപിച്ച്, പ്രത്യേക സാഹചര്യത്തിൽ ശിവൻ ഏകാദശ രൂപങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതാണെന്ന് വിശദീകരിക്കുന്നു. വാരണാസിയിൽ തപസ്വികൾ ഹാടകേശ്വരന്റെ ആദ്യ ദർശനം നേടാൻ വ്രതം ചെയ്യുന്നു. മത്സരഭാവം ഉയരുകയും ‘ആദ്യം ദർശിക്കാനാകാത്തവൻ എല്ലാവരുടെയും ക്ഷീണജന്യ ദോഷം വഹിക്കണം’ എന്ന നിയമം വരികയും ചെയ്യുന്നു. ശിവൻ അവരുടെ മത്സരോദ്ദേശം അറിഞ്ഞിട്ടും ഭക്തിയെ മാനിച്ച് നാഗദ്വാരത്തിലൂടെ ഭൂഗർഭലോകത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ച്, ത്രിശൂലധാരി, ത്രിനേത്രൻ, കപർദാഭൂഷിതൻ എന്നിങ്ങനെ ഏകാദശമൂർത്തിരൂപം ധരിക്കുന്നു. തപസ്വികൾ സാഷ്ടാംഗ നമസ്കാരം ചെയ്ത് ദിക്കുകളോട് ബന്ധപ്പെട്ട രുദ്രന്മാരെയും രക്ഷകസ്വരൂപങ്ങളെയും സ്തുതിക്കുന്നു. ശിവൻ ‘ഞാനേ ഏകാദശരൂപം’ എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് വരം നൽകുന്നു. അവർ സർവതീർത്ഥസ്വരൂപമായ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിൽ അദ്ദേഹം ഏകാദശ രൂപങ്ങളായി നിത്യവാസം ചെയ്യണമെന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു. ശിവൻ സമ്മതിച്ച്, ഒരു രൂപം കൈലാസത്തിൽ നിലനിൽക്കും എന്ന് പറഞ്ഞ്, വിശ്വാമിത്ര-ഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് നാമോച്ചാരണം സഹിതം മൂർത്തിപൂജ ചെയ്യാനുള്ള വിധി സ്ഥാപിക്കുന്നു; അതിലൂടെ പുണ്യം പലമടങ്ങ് വർധിക്കുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ ആത്മോന്നതി, ദരിദ്രർക്കു സമൃദ്ധി, സന്താനഹീനർക്കു സന്താനം, രോഗികൾക്ക് ആരോഗ്യം, ശത്രുജയം എന്നിവ പറയുന്നു; ഭസ്മസ്നാനനിയമമുള്ള ദീക്ഷിതർക്ക് ഷഡക്ഷരമന്ത്രത്തോടെ അല്പാർപ്പണത്തിലും ഫലം കൂടുതൽ. ചൈത്ര ശുക്ല ചതുര്ദശി പ്രത്യേക പൂജാകാലമെന്ന് സൂചിപ്പിച്ച്, ഏകാദശ രുദ്രന്മാർ മഹാദേവന്റെ മൂർത്തികളാണെന്ന് ഉപസംഹരിക്കുന്നു.
Adhyaya 277
एकादशरुद्रसमीपे दानमाहात्म्यवर्णनम् (The Glory of Donations in the Presence of the Eleven Rudras)
ഈ അധ്യായം ചോദ്യം–ഉത്തരം രീതിയിൽ ധർമ്മതത്ത്വം വിശദീകരിക്കുന്നു. വാരാണസിയിൽ രുദ്രബന്ധിതമായ ബ്രാഹ്മണ-നാമങ്ങളുടെ ഏകാദശസംഘം ഏതൊക്കെയെന്ന് ഋഷികൾ ചോദിക്കുന്നു. ഹരിയുടെ നിയോഗപ്രകാരം രുദ്രരൂപങ്ങളോട് ബന്ധപ്പെട്ട പേരുകൾ കഥാകൃത്ത് എണ്ണിപ്പറയുന്നു—മൃഗവ്യാധ, സർവജ്ഞ, നിന്ദിത, മഹായശസ്, അജൈകപാദ്, അഹിർബുധ്ന്യ, പിനാകീ, പരന്തപ, ദഹന, ഈശ്വര, കപാലി। തുടർന്ന് ദാനവിധിയും മുൻപ് പറഞ്ഞ ജപവും എങ്ങനെ ആചരിക്കണമെന്ന് ഋഷികൾ അപേക്ഷിക്കുന്നു. കഥാകൃത്ത് ക്രമബദ്ധമായ ദാനക്രമം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—പ്രത്യക്ഷ (യഥാർത്ഥ) ധേനുക്കൾ ഒന്നിന് പിന്നാലെ ദാനം ചെയ്യണം; ഓരോ ധേനുവും പ്രത്യേക പദാർത്ഥബന്ധമുള്ളതായിരിക്കണം, ഉദാ: ശർക്കര/ഗുഡ്-ബന്ധം, വെണ്ണ-ബന്ധം, നെയ്യ്-ബന്ധം, സ്വർണം-ബന്ധം, ഉപ്പ്-ബന്ധം, രസം-ബന്ധം, അന്നം-ബന്ധം, ജലം-ബന്ധം മുതലായവ. ഫലശ്രുതിയിൽ ഇങ്ങനെ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ചക്രവർത്തിയാകുമെന്ന്, വിശുദ്ധ സാന്നിധ്യത്തിനടുത്ത് നൽകിയ ദാനം അത്യധികം ഫലപ്രദമാകുമെന്ന് പറയുന്നു. എല്ലാം നൽകാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, സർവ രുദ്രർക്കുമുള്ള അർപ്പണമെന്നു കരുതി കുറഞ്ഞത് ഒരു പശുവെങ്കിലും പരിശ്രമത്തോടെ ദാനം ചെയ്യണമെന്ന് ഉപസംഹരിക്കുന്നു।
Adhyaya 278
द्वादशार्कोत्पत्तिरत्नादित्योत्पत्तिमाहात्म्ये याज्ञवल्क्यवृत्तान्तवर्णनम् (Origin of the Twelve Suns and the Ratnāditya: Account of Yājñavalkya)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ ഋഷിമാരോട് വിശദീകരിക്കുന്നു—ആകാശത്തിൽ സൂര്യൻ ഒരുവനായി തോന്നിയാലും ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രത്തിൽ എന്തുകൊണ്ട് പന്ത്രണ്ട് സൂര്യരൂപങ്ങൾ വിധിപൂർവ്വം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നുവെന്ന്. ഈ സൌരപ്രതിഷ്ഠകൾ യാജ്ഞവൽക്ക്യന്റെ ദീക്ഷാ-പ്രതിഷ്ഠയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; സാവിത്രിയുടെ ശാപം മൂലം ബ്രഹ്മാവിന്റെ അവതരണം, അതിൽ നിന്നുണ്ടായ ദാമ്പത്യക്രമവും യജ്ഞാചാരശുദ്ധിയും സംബന്ധിച്ച ധർമ്മസങ്കടങ്ങളും വിവരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് രാജാക്കന്മാർ ആവർത്തിച്ച് ശാന്തികർമങ്ങൾ അപേക്ഷിക്കുന്നതിനെ തുടർന്ന് ഗുരു ശാകല്യനും യാജ്ഞവൽക്ക്യനും തമ്മിൽ സംഘർഷം ഉണ്ടാകുന്നു—അവമാനം, നിരാകരണം, ഗുരു-ശിഷ്യവിവാദം വളർന്ന്, മുൻപഠനത്തിന്റെ പ്രതീകമായിത്തന്നെ നേടിയ വിദ്യ ‘വിസർജ്ജിക്കുന്ന’ സംഭവത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു. പുനഃസ്ഥാപനത്തിനായി യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ സൂര്യനോടു കഠിനഭക്തി അനുഷ്ഠിച്ച് പന്ത്രണ്ട് സൂര്യമൂർത്തികൾ നിർമ്മിച്ച് പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു; പ്രമാണപട്ടികപ്രകാരം നാമങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച് അർഘ്യാദി അർപ്പണങ്ങളാൽ പൂജിക്കുന്നു. സൂര്യദേവൻ പ്രത്യക്ഷനായി വരം നൽകുകയും, സൂര്യാശ്വത്തിന്റെ കാതിൽ ഉപദേശം എന്ന അത്ഭുതരീതിയിൽ വേദവിദ്യ വീണ്ടും പകർന്നു നൽകി യാജ്ഞവൽക്ക്യന്റെ വൈദികാധികാരം പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവസാനം ഈ ഉപദേശം പ്രചരിക്കുന്നു; തീർത്ഥഫലമായി പാപക്ഷയം, ഉന്നതഗതി, മോക്ഷം എന്നിവ പറയുന്നു; ഞായറാഴ്ച ദർശനം പ്രത്യേക ഫലദായകമെന്ന് ഊന്നി, ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ സൌരാരാധനയെ ആചാരവും വിദ്യാഭ്യാസവും ചേർന്ന പുണ്യപരമ്പരയായി സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Adhyaya 279
पुराणश्रवणमाहात्म्यवर्णन (Glorification of Listening to the Purāṇa)
അധ്യായം 279-ൽ സൂതൻ പരമ്പരയിലൂടെ സ്കന്ദപുരാണത്തിന്റെ പ്രാമാണ്യം സ്ഥാപിക്കുന്നു. സ്കന്ദൻ ഈ പുരാണം ഭൃഗുവിന് (ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു) ഉപദേശിച്ചു; അവിടെ നിന്ന് അങ്ഗിരസ്, ച്യവന, ഋചീക എന്നിവരിലൂടെ ക്രമമായി പകർന്നു—ഇതാണ് പരമ്പര (paramparā)യുടെ മാതൃകയായി അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ഫലശ്രുതി—സജ്ജനസഭയിൽ സ്കന്ദപുരാണ ശ്രവണം സഞ്ചിത പാപമലം നീക്കി, ആയുസ്സ് വർധിപ്പിച്ച്, എല്ലാ വർണാശ്രമങ്ങൾക്കും ക്ഷേമം നൽകുന്നു. ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യം അളവറ്റ പുണ്യദായകമെന്നും, ആ ധർമ്മമാഹാത്മ്യം ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്താൽ ദീർഘ സ്വർഗ്ഗഫലം ലഭിക്കുമെന്നുമാണ് പ്രസ്താവം. പുത്രലാഭം, ധനസമൃദ്ധി, വിവാഹസിദ്ധി, ബന്ധുസമാഗമം, രാജവിജയം തുടങ്ങിയ പ്രായോഗിക ഫലങ്ങളും പറയുന്നു. ഉപദേശകൻ/ഗുരുവിനെ ആദരിക്കുന്നത് ബ്രഹ്മ-വിഷ്ണു-രുദ്രന്മാരെ ആദരിക്കുന്നതിനു തുല്യം; അല്പോപദേശവും ധനത്തോടെ തിരിച്ചടയ്ക്കാനാവില്ല, അതിനാൽ പതിവുപോലെ ദക്ഷിണയും അതിഥിസത്കാരവും നൽകി ഗുരുവിനെ പിന്തുണയ്ക്കണം. ശ്രവണം തന്നെ എല്ലാ തീർത്ഥഫലവും നൽകുകയും, പലജന്മദോഷങ്ങൾ ശമിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു എന്ന് സമാപനം.
FAQs about Tirtha Mahatmya
The place is presented as an ascetic forest in Ānarta where a crisis triggered by the falling of Śiva’s liṅga becomes the basis for establishing liṅga worship as uniquely authoritative; the site’s “glory” lies in being a setting where cosmic disorder is resolved through proper devotion and reinstatement of the liṅga.
Merit is framed through devotional correctness: sustained, faith-filled liṅga-pūjā (including tri-kāla worship) is said to lead to elevated spiritual outcomes (“parā gati”), and the act of honoring the liṅga is treated as honoring the triad of Śiva, Viṣṇu, and Brahmā.
The core legend is Śiva’s wandering after Satī’s separation, the ascetics’ curse causing the liṅga to fall into the earth and enter Pātāla, the ensuing cosmic omens, and the devas’ intervention culminating in the installation and worship of a golden liṅga named Hāṭakeśvara.