Adhyaya 124

Verse 2

सूत उवाच । अथान्यदपि तत्रास्ति मुखारं तीर्थमुत्तमम् । यत्र ते मुनयः श्रेष्ठा विप्राश्चौरेण संगताः । यत्र सिद्धिं समापन्नः स चौरस्तत्प्रभावतः । वाल्मीकिरिति विख्यातो रामायणनिबंधकृत्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ ‘മുഖാര തീർത്ഥം’ എന്ന പേരിലുള്ള മറ്റൊരു പരമോത്തമ തീർത്ഥവും ഉണ്ട്; അവിടെ ശ്രേഷ്ഠ മുനിമാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും ഒരു കള്ളനെ കണ്ടുമുട്ടി. ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ആ കള്ളൻ സിദ്ധി പ്രാപിച്ച് ‘വാൽമീകി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി രാമായണത്തിന്റെ കർത്താവായി.

Verse 3

चमत्कारपुरे पूर्वं मांडव्यान्वय संभवः । लोहजंघो द्विजो ह्यासीत्पितृमातृपरायणः

മുമ്പ് ചമത്കാരപുരത്തിൽ മാണ്ഡവ്യ വംശത്തിൽ ജനിച്ച ലോഹജംഘൻ എന്നൊരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ പിതാമാതൃസേവയിൽ പരായണനായിരുന്നു.

Verse 4

तस्यैका चाभवत्पत्नी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । पतिव्रता पतिप्राणा पतिप्रियहिते रता

അവന് ഒരേയൊരു ഭാര്യയുണ്ടായിരുന്നു; അവൾ പ്രാണത്തേക്കാളും പ്രിയപ്പെട്ടവൾ. അവൾ പതിവ്രത, ഭർത്താവേ അവളുടെ പ്രാണം, ഭർത്താവിന് പ്രിയവും ഹിതവും ആയ കാര്യങ്ങളിൽ സദാ രതയായിരുന്നുവ്.

Verse 5

अथ तस्य स्थितस्यात्र ब्रह्मवृत्त्याभिवर्ततः । जगाम सुमहान्कालः पितृमातृरतस्य च

പിന്നീട് അവൻ അവിടെ ബ്രാഹ്മണോചിതമായ വൃത്തി-ആചാരങ്ങളോടെ ജീവിച്ചു; പിതാമാതൃസേവയിൽ രതനായ അവന്റെ ജീവിതത്തിൽ അത്യന്തം ദീർഘകാലം കടന്നുപോയി.

Verse 6

एकदा भगवाञ्छक्रो न ववर्ष धरातले । आनर्तविषये कृत्स्ने यावद्वादशवत्सराः

ഒരിക്കൽ ഭഗവാൻ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ഭൂമിയിൽ മഴ പെയ്യിച്ചില്ല; സമസ്ത ആനർത്ത ദേശമൊട്ടാകെ പന്ത്രണ്ടു വർഷം വരെ.

Verse 7

ततः स कष्टमापन्नो लोहजंघो द्विजोत्तमाः । न प्राप्नोति क्वचिद्भिक्षां न च किंचित्प्रतिग्रहम्

അപ്പോൾ ലോഹജംഘൻ എന്ന ദ്വിജോത്തമൻ മഹാകഷ്ടത്തിലായി; എവിടെയും ഭിക്ഷ ലഭിച്ചില്ല, യാതൊരു ദാനപ്രതിഗ്രഹവും കിട്ടിയില്ല।

Verse 8

ततस्तौ पितरौ द्वौ तु दृष्ट्वा क्षुत्परिपीडितौ । भार्यां च चिंतयामास दुःखेन महतान्वितः

പിന്നീട് വിശപ്പാൽ പീഡിതരായ തന്റെ ഇരുപിതാമാതാക്കളെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ മഹാദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി; ഭാര്യയെക്കുറിച്ചും ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി।

Verse 9

किं करोमि क्व गच्छामि कथं स्याद्दर्शनं मम । एताभ्यामपि वृद्धाभ्यां पत्न्याश्चैव विशेषतः

അവൻ ചിന്തിച്ചു—“ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? എവിടെ പോകും? എങ്ങനെ ജീവിക്കാം—പ്രത്യേകിച്ച് ഈ രണ്ടു വൃദ്ധർക്കായി, അതിലുപരി എന്റെ ഭാര്യയ്ക്കായി?”

Verse 10

ततः स दुःखसंयुक्तः फलार्थं प्रययौ वने । न च किंचिदवाप्नोति सर्वे शुष्का महीरुहाः

പിന്നീട് ദുഃഖഭാരത്തോടെ ഫലങ്ങൾ തേടി അവൻ വനത്തിലേക്ക് പോയി; എന്നാൽ എല്ലാ വൃക്ഷങ്ങളും ഉണങ്ങിയതിനാൽ ഒന്നും ലഭിച്ചില്ല।

Verse 12

अथापश्यत्स वृद्धां स्त्रीं स्तोकसस्यसमन्विताम् । गच्छमानां तथा तेन श्रमेण महतान्विताम् । ततस्तत्सस्यमादाय वस्त्राणि च स निर्दयः । जगाम स्वगृहं हृष्टः पितृभ्यां च न्यवेदयत्

അപ്പോൾ അല്പം ധാന്യം ചുമന്ന്, മഹാശ്രമത്താൽ ക്ഷീണിച്ച് നടന്നു പോകുന്ന ഒരു വൃദ്ധസ്ത്രീയെ അവൻ കണ്ടു. പിന്നെ അവൻ നിർദയമായി അവളുടെ ധാന്യവും വസ്ത്രങ്ങളും എടുത്ത് സന്തോഷത്തോടെ സ്വന്തം വീട്ടിൽ ചെന്നു പിതാമാതാക്കൾക്ക് അറിയിച്ചു।

Verse 13

स एवं लब्धलक्षोऽपि दस्युकर्मणि नित्यशः । कृत्वा चौर्यं पुपोषाथ निजमेव कुटुम्बकम्

ലാഭമാർഗം ലഭിച്ചിട്ടും അവൻ നിത്യവും ദസ്യുകർമത്തിൽ തന്നെ ഏർപ്പെട്ടു. മോഷണം ചെയ്ത് സ്വന്തം കുടുംബത്തെയേ മാത്രം പോഷിച്ചു.

Verse 14

सुभिक्षे चापि संप्राप्ते नान्यत्कर्म करोति सः । ब्राह्मीं वृत्तिं परित्यक्त्वा चौर्यकर्म समाचरत्

സുഭിക്ഷവും സമൃദ്ധിയും വന്നിട്ടും അവൻ മറ്റൊരു ജോലി ചെയ്തില്ല. ബ്രാഹ്മണോചിത വൃത്തി ഉപേക്ഷിച്ച് മോഷണകർമം തന്നെ തുടർന്നു.

Verse 15

कस्यचित्त्वथ कालस्य तीर्थयात्राप्रसंगतः । तत्र सप्तर्षयः प्राप्ता मरीचिप्रमुखा द्विजाः

പിന്നീട് ഒരിക്കൽ തീർത്ഥയാത്രയുടെ പ്രസംഗത്തിൽ അവിടെ മരീചി മുതലായ ദ്വിജന്മാരായ സപ്തർഷികൾ എത്തി.

Verse 16

ततस्तान्विजने दृष्ट्वा द्रोहकोपसमन्वितः । यष्टिमुद्यम्य वेगेन तिष्ठध्वमिति चाब्रवीत्

അപ്പോൾ അവരെ നിർജനസ്ഥലത്ത് കണ്ടതോടെ അവൻ ദ്രോഹവും കോപവും നിറഞ്ഞു. വടി ഉയർത്തി വേഗത്തിൽ “നിൽക്കൂ!” എന്ന് വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.

Verse 17

त्रिशिखां भृकुटीं कृत्वा सत्वरं समुपाद्रवत् । भर्त्समानः स परुषैर्वाक्यैस्तांस्ताडयन्निव

ഭ്രൂകുടി കുരുക്കി കഠിനമായി ചുളിച്ച് അവൻ വേഗത്തിൽ അവരുടെ മേൽ പാഞ്ഞു. കടുത്ത വാക്കുകളാൽ ശാസിച്ച്, അടിക്കുന്നവനെപ്പോലെ പെരുമാറി.

Verse 18

ततस्ते मुनयो दृष्ट्वा यमदूतोपमं च तम् । यज्ञोपवीतसंयुक्तं प्रोचुस्ते कृपयान्विताः

അപ്പോൾ മുനിമാർ അവനെ യമദൂതനുപമനായി കണ്ടിട്ടും, യജ്ഞോപവീതധാരിയെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞു, കരുണയോടെ അവനോടു പറഞ്ഞു।

Verse 19

ऋषय ऊचुः । अहो त्वं ब्राह्मणोऽसीति तत्कस्मादतिगर्हितम् । करोषि कर्म चैतद्धि म्लेच्छकृत्यं तु बालिश

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—അയ്യോ! നീ ബ്രാഹ്മണനല്ലോ; പിന്നെ എന്തിന് അത്യന്തം നിന്ദ്യമായ കർമ്മം ചെയ്യുന്നു? ഹേ മൂഢാ, മ്ലേച്ഛരുടെ കൃത്യം തന്നെയാണ് നീ ചെയ്യുന്നത്।

Verse 20

वयं च मुनयः शांतास्त्यक्ताऽशेषपरिग्रहाः । नास्माकमपि पार्श्वस्थं किंचिद्गृह्णाति यद्भवनान्

ഞങ്ങളും ശാന്തസ്വഭാവമുള്ള മുനിമാരാണ്; എല്ലാ പരിഗ്രഹങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചവർ. ഞങ്ങളുടെ സമീപത്ത് നിൽക്കുന്നവനും ജനങ്ങളുടെ വീടുകളിൽ നിന്ന് ഒന്നും എടുക്കുന്നില്ല।

Verse 21

लोहजंघ उवाच । एतानि शुभ्रचीराणि वल्कलान्यजिनानि च । उपानहसमेतानि शीघ्रं यच्छंतु मे द्विजाः

ലോഹജംഘൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ഈ ശുദ്ധമായ വെള്ള വസ്ത്രങ്ങളും, വൽക്കലവും അജിനവും, പാദുകകളോടുകൂടി, വേഗം എനിക്കു തരുക।

Verse 22

नो चेद्धत्वाप्रहारेण यष्ट्या वज्रोपमेन च । प्रापयिष्यस्यसंदिग्धं धर्मराजनिवेशनम्

ഇല്ലെങ്കിൽ, വജ്രസമാന പ്രഹാരമുള്ള ദണ്ഡംകൊണ്ട് നിങ്ങളെ അടിച്ച്, സംശയമില്ലാതെ ധർമ്മരാജന്റെ നിവാസത്തിലേക്ക് അയക്കും।

Verse 23

ऋषय ऊचुः । सर्वं दास्यामहे तुभ्यं वयं तावन्मलिम्लुच । किंवदन्तीं वदास्माकं यां पृच्छामः कुतूहलात्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ മലിമ്ലുചാ! ഞങ്ങൾ നിനക്കു എല്ലാം നൽകാം; കൗതുകത്താൽ ഞങ്ങൾ ചോദിക്കുന്ന ഈ കിംവദന്തി ഞങ്ങളോട് പറയുക।

Verse 24

किमर्थं कुरुषे चौर्यं त्वं विप्रोऽसि सुनिर्घृणः । किं जितो व्यसनै रौद्रैः किं वा व्याधद्विजो भवान्

നീ എന്തിന് മോഷണം ചെയ്യുന്നു? നീ ബ്രാഹ്മണനല്ലേ, എങ്കിലും അത്യന്തം നിർദയൻ. ക്രൂരമായ വ്യസനങ്ങൾ നിന്നെ കീഴടക്കിയോ? അല്ലെങ്കിൽ നീ ‘വ്യാധ-ബ്രാഹ്മണൻ’ ആയോ?

Verse 25

लोहजंघ उवाच । व्यसनार्थं न मे कृत्यमेतच्चौर्यसमुद्भवम् । कुटुम्बार्थं विजानीथ धर्ममेतन्न संशयः

ലോഹജംഘൻ പറഞ്ഞു—മോഷണത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ഈ പ്രവൃത്തി ഞാൻ ഭോഗത്തിനായി ചെയ്യുന്നില്ല. കുടുംബത്തിന്റെ പോഷണത്തിനായെന്നു അറിയുക; സംശയമില്ല—ഇതിനെ തന്നെയാണ് ഞാൻ ധർമ്മമെന്നു കരുതുന്നത്।

Verse 26

पितरौ मम वार्द्धक्ये वर्तमानौ व्यवस्थितौ । तथा पतिव्रता पत्नी गृहधर्मविचक्षणा

എന്റെ മാതാപിതാക്കൾ വാർദ്ധക്യത്തിൽ സ്ഥിരമായി കഴിയുന്നു; എന്റെ ഭാര്യയും പതിവ്രത, ഗൃഹധർമ്മത്തിൽ നിപുണയും വിവേകിനിയുമാണ്।

Verse 27

उपार्ज्जयामि यत्किञ्चिदहमेतेन कर्मणा । तत्सर्वं तत्कृते नूनं सत्येनात्मानमालभे

ഈ പ്രവൃത്തിയാൽ ഞാൻ എന്തെങ്കിലും സമ്പാദിച്ചാൽ, അതെല്ലാം നിശ്ചയമായി ആ പുണ്യോദ്ദേശത്തിനായി അർപ്പിക്കുന്നു; സത്യവ്രതത്തോടെ ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ സമർപ്പിക്കുന്നു।

Verse 28

तस्मान्मुंचथ प्राक्सर्वं विभवं किं वृथोक्तिभिः । कृताभिः स्फुरते हस्तो ममायं हन्तुमेव हि

അതുകൊണ്ട് ഉടൻ തന്നെ നിന്റെ സകല വൈഭവവും ലൗകികബലവും ഉപേക്ഷിക്ക; വ്യർത്ഥവാക്കുകൾ കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? ചെയ്ത കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലത്തിൽ എന്റെ കൈ വിറയ്ക്കുന്നു—നിന്നെ പ്രഹരിക്കാനേ അത് ഉയർന്നിരിക്കുന്നതു।

Verse 29

ऋषय ऊचुः । यद्येवं चौर तद्गत्वा त्वं पृच्छस्व कुटुम्बकम् । ममपापांशभागी त्वं किं भविष्यसि किं न वा

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—അങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ, ഹേ കള്ളാ, പോയി നിന്റെ കുടുംബത്തോട് ചോദിക്ക. നീ എന്റെ പാപത്തിന്റെ ഒരു അംശഭാഗി ആകുമെങ്കിൽ നിനക്ക് എന്താകും—അത് സ്വീകരിക്കുമോ അല്ലയോ?

Verse 30

यदि ते संविभागेन पापस्यांशोऽपि गच्छति । तत्कुरुष्वाथवा पाप दुर्वहं ते भविष्यति

വിഭാഗം ചെയ്താൽ പാപത്തിന്റെ ഒരു അംശമെങ്കിലും നിനക്കെത്തുന്നുവെങ്കിൽ, അപ്പോൾ മാത്രമേ ഇത് ചെയ്യൂ; അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ പാപീ, അത് നിനക്കു സഹിക്കാനാവാത്തതാകും।

Verse 31

सकलं रौरवे रौद्रे पतितस्य सुदुर्मते । वयं त्वा ब्राह्मणं मत्वा ब्रूम एतदसंशयम्

ഭീകരമായ റൗരവ നരകത്തിൽ വീണവന്‍, ഹേ ദുർമതേ, ദുഃഖം പൂർണ്ണമായിരിക്കും. എങ്കിലും നിന്നെ ബ്രാഹ്മണനെന്ന് കരുതി ഞങ്ങൾ ഇത് സംശയമില്ലാതെ പറയുന്നു।

Verse 32

कृपाविष्टाः सहास्माभिः सञ्जातेऽपि सुदर्शने । मुनीनां यतचित्तानां दर्शनाद्धि शुभं भवेत्

കരുണയാൽ പ്രേരിതരായി, നീ ഞങ്ങളുടെ ശുഭദർശനത്തിൽ വന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും; യതചിത്തരായ മുനിമാരുടെ ദർശനം കൊണ്ടു നിശ്ചയമായും മംഗളം സംഭവിക്കുന്നു।

Verse 33

एकः पापानि कुरुते फलं भुंक्ते महाजनः । भोक्तारो विप्रमुच्यंते कर्ता दोषेण लिप्यते

ഒരാൾ പാപം ചെയ്യുന്നു; ഫലം മഹാകുടുംബം അനുഭവിക്കുന്നു. അനുഭവിക്കുന്നവർ വിമുക്തരാകുന്നു; എന്നാൽ കർത്താവ് ദോഷത്തിൽ ലിപ്തനാകുന്നു.

Verse 34

सूत उवाच । स तेषां तद्वचः श्रुत्वा चौरः किंचिद्भयान्वितः । सत्यमेतन्न संदेहो यदेतैर्व्याहृतं वचः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കള്ളൻ അല്പം ഭയപ്പെട്ടു. ‘ഇത് സത്യം; സംശയമില്ല—ഇവർ ഉച്ചരിച്ച വചനം യഥാർത്ഥം.’

Verse 36

एतत्कर्म न गृह्णंति यदि वा संत्यजाम्यहम् । महद्भयं समुत्पन्नं मम चेतसि सांप्रतम्

അവർ ഈ കർമ്മം (അതിന്റെ ഫലവും) സ്വീകരിക്കാതിരുന്നാൽ, ഞാൻ അത് ഉപേക്ഷിക്കും. ഇപ്പോൾ തന്നെ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ മഹാഭയം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 37

यदि यूयं न चान्यत्र प्रयास्यथ मुनीश्वराः । पलायनपरा भूत्वा तद्गत्वा निजमंदिरम्

ഹേ മുനീശ്വരന്മാരേ, നിങ്ങൾ മറ്റെവിടെയും പോകുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ ഓടി രക്ഷപ്പെടാനുള്ള മനസ്സോടെ ഇവിടെ നിന്ന് എന്റെ വീട്ടിലേക്കു പോകും.

Verse 38

पृच्छामि पोष्यवर्गं च युष्मद्वाक्यं विशेषतः । यदि तत्पातकांशं मे ग्रहीष्यति कुटुम्बकम् । तद्युष्माकं ग्रहीष्यामि यत्किंचित्पार्श्वसंस्थितम्

ഞാൻ എന്റെ ആശ്രിതരോടു ചോദിച്ച്, പ്രത്യേകിച്ച് നിങ്ങളുടെ വാക്ക് ഉറപ്പാക്കും. എന്റെ കുടുംബം എന്റെ പാപത്തിന്റെ ഒരു അംശം ഏറ്റെടുക്കുമെങ്കിൽ, നിങ്ങളുടെ സമീപത്ത് കിടക്കുന്നതെന്തായാലും ഞാൻ എടുത്തുകൊള്ളും.

Verse 39

तस्मात्पृच्छामि तद्गत्वा निजमेव कुटुम्बकम् । यदि स्यात्संविभागो मे पापांशस्य करोमि वै

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ചെന്നു എന്റെ സ്വന്തം കുടുംബത്തോടു ചോദിക്കും. എന്റെ പാപഭാഗത്തിൽ സത്യമായും പങ്കുവെപ്പ് ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഞാൻ നിശ്ചയമായി ആ കർമ്മം ചെയ്യും.

Verse 40

ततस्ते शपथान्कृत्वा तस्य प्रत्ययकारणात् । तस्योपरि दयां कृत्वा मुमुचुस्तं गृहं प्रति

പിന്നീട് വിശ്വാസം ഉറപ്പാക്കാൻ അവർ അവനോട് ശപഥങ്ങൾ ചെയ്യിച്ചു. തുടർന്ന് അവനോടു കരുണ കാണിച്ച് അവനെ വീട്ടിലേക്കു പോകാൻ വിട്ടയച്ചു.

Verse 41

सोऽपि गत्वाऽथ पप्रच्छ प्रगत्वा पितरं निजम् । शृणु तात वचोऽस्माकं ततः प्रत्युत्तरं कुरु

അവനും ചെന്നു തന്റെ പിതാവിനെ സമീപിച്ച് ചോദിച്ചു—“പിതാവേ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുക; പിന്നെ മറുപടി പറയുക.”

Verse 42

यत्कृत्वाहमकृत्यानि चौर्यादीनि सहस्रशः । पुष्टिं करोमि ते नित्यस् तद्भागस्तेऽस्ति वा न वा

മോഷണം മുതലായ നിഷിദ്ധകർമ്മങ്ങൾ ഞാൻ ആയിരം പ്രാവശ്യം ചെയ്ത് നിങ്ങളെ ദിനംപ്രതി പോഷിപ്പിക്കുന്നു. അതിൽ നിങ്ങള്ക്ക് പങ്കുണ്ടോ ഇല്ലയോ?

Verse 43

पापस्य मम प्रब्रूहि पृच्छतोऽत्र यथातथम् । अत्र मे संशयो जातस्तस्माच्छीघ्रं प्रकीर्तय

എന്റെ പാപത്തെക്കുറിച്ച് യഥാർത്ഥം പോലെ തന്നെ പറയുക. എനിക്ക് ഇവിടെ സംശയം ജനിച്ചു; അതുകൊണ്ട് വേഗം പ്രസ്താവിക്കുക.

Verse 44

पितोवाच । बाल्ये पुत्र मया नीतस्त्वं पुष्टिं व्याकुलात्मना । शुभाऽशुभानि कृत्यानि कृत्वा स्निग्धेन चेतसा

പിതാവ് പറഞ്ഞു—പുത്രാ, നിന്റെ ബാല്യത്തിൽ ഞാൻ വ്യാകുലഹൃദയത്തോടെ, സ്നേഹപൂർണ്ണചിത്തത്തോടെ, ശുഭാശുഭകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തുകൊണ്ടും നിന്നെ പോഷിപ്പിച്ചു।

Verse 45

एतदर्थं पुनर्येन वार्धक्ये समुपस्थिते । गां पालयसि भूयोऽपि कृत्वा कर्म शुभाऽशुभम्

അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഇപ്പോൾ എനിക്ക് വാർദ്ധക്യം വന്നെത്തിയപ്പോൾ, നീ വീണ്ടും ഗൃഹം പോഷിക്കുന്നു; ശുഭാശുഭകർമ്മങ്ങളും വീണ്ടും ചെയ്യുന്നു।

Verse 46

न तस्य विद्यते भागस्तव स्वल्पोऽपि पुत्रक । शुभस्य वाऽथ पापस्य सांप्रतं च तथा मम

പുത്രാ, ആ കർമ്മത്തിൽ നിനക്ക് ഒരു പങ്കുമില്ല—ശുഭമായാലും പാപമായാലും, അല്പംപോലും ഇല്ല; അതുപോലെ ഇപ്പോൾ നിന്റെ കർമ്മത്തിൽ എനിക്കും പങ്കില്ല।

Verse 47

आत्मनैव कृतं कर्म स्वयमेवोपभुज्यते । शुभं वा यदि वा पापं भोक्तारोन्यजनाः स्मृताः

സ്വയം ചെയ്ത കർമ്മത്തിന്റെ ഫലം സ്വയം തന്നെയാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്—ശുഭമായാലും പാപമായാലും; മറ്റുള്ളവർ ഭോക്താക്കളായി കരുതപ്പെടുന്നില്ല।

Verse 48

साधुत्वेनाथ चौर्येण कृष्या वा वाणिजेन वा । त्वमुपानयसे भोज्यं न मे चिन्ता प्रजायते

സദാചാരത്തിലൂടെയായാലും മോഷണത്തിലൂടെയായാലും, കൃഷിയിലൂടെയായാലും വ്യാപാരത്തിലൂടെയായാലും—നീ എനിക്ക് ആഹാരം കൊണ്ടുവരുന്നു; അതുകൊണ്ട് എനിക്ക് ചിന്തയില്ല।

Verse 49

तस्मान्नैतद्धृदि स्थाप्यं कर्मनिंद्यं करिष्यसि । यत्तस्यांशं प्रभोक्ता त्वं वयं सर्वे प्रभुंजकाः

അതുകൊണ്ട് ഈ ചിന്ത ഹൃദയത്തിൽ വെക്കരുത്; നിന്ദ്യമായ കർമ്മം ചെയ്യരുത്—‘അതിന്റെ അംശം നീ ഭോഗിക്കും, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ഭോഗിക്കും’ എന്ന് കരുതി.

Verse 50

सूत उवाच । स एतद्वचनं श्रुत्वा व्याकुलेनान्त्तरात्मना । पप्रच्छ मातरं गत्वा तमेवार्थं प्रयत्नतः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ അവന്റെ അന്തരാത്മാവ് വ്യാകുലമായി. അമ്മയോടു ചെന്നു അതേ കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് അത്യന്തം ശ്രമത്തോടെ ചോദിച്ചു.

Verse 51

ततस्तयापि तच्चोक्तं यत्पित्रा तस्य जल्पितम् । असामान्यं शुभे पापे कृत्ये तस्य द्विजोत्तमाः

പിന്നീട് അവളും അവന്റെ പിതാവ് പറഞ്ഞതുതന്നെ അറിയിച്ചു—“ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, അവന്റെ കൃത്യം പുണ്യമാകട്ടെ പാപമാകട്ടെ, സാധാരണമായിരുന്നില്ല.”

Verse 52

ततः पप्रच्छ तां भार्यां गत्वा दुःखसमन्वितः । साऽप्युवाच ततस्तादृक्पापं गुरुजनोद्भवम्

പിന്നീട് ദുഃഖം നിറഞ്ഞവനായി അവൻ ഭാര്യയോടു ചെന്നു ചോദിച്ചു. അവളും പറഞ്ഞു—“ഇത്തരത്തിലുള്ള പാപം ഗുരുജനങ്ങളോടുള്ള അപചാരത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.”

Verse 53

ततः स शोकसंतप्तः पश्चात्तापेन संयुतः । गर्हयन्नेव चात्मानं ययौ ते यत्र तापसाः

അതിനുശേഷം ശോകത്തിൽ ദഗ്ധനായി, പശ്ചാത്താപം നിറഞ്ഞവനായി, സ്വയം തന്നെ ഗർഹിച്ചുകൊണ്ട് ആ തപസ്വികൾ പാർത്തിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.

Verse 54

ततः प्रणम्य तान्सर्वान्कृतांजलिपुटः स्थितः । गम्यतां गम्यतां विप्राः क्षम्यतां क्षम्यतां मम

അപ്പോൾ അവൻ എല്ലാവർക്കും പ്രണാമം ചെയ്ത്, കയ്യുകൂപ്പി നിന്നുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു— “പോകുവിൻ, പോകുവിൻ, ഹേ വിപ്രന്മാരേ; എന്നെ ക്ഷമിക്കുവിൻ, ക്ഷമിക്കുവിൻ.”

Verse 55

यन्मया मौर्ख्यमास्थाय युष्मन्निर्भर्त्सना कृता । सुपाप्मना विमूढेन तस्मात्कार्या क्षमाद्य मे

“ഞാൻ മൂഢതയെ ആശ്രയിച്ച് നിങ്ങളെ ശാസിച്ചു/തിരസ്കരിച്ചു—ഭ്രമിച്ച മഹാപാപി ഞാൻ; അതിനാൽ ഇന്ന് എന്നെ ക്ഷമിക്കണം.”

Verse 56

युष्मदीयं वचः कृत्स्नं मद्गुरुभ्यां प्रजल्पितम् । भार्यया च द्विजश्रेष्ठास्तेन मे दुःखमागतम्

“ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ മുഴുവൻ വാക്കുകളും എന്റെ ഗുരുജനങ്ങളും എന്റെ ഭാര്യയും പുനരുപദേശിച്ചു; അതുകൊണ്ടാണ് എനിക്ക് ദുഃഖം വന്നത്.”

Verse 57

तस्मात्कुर्वंतु मे सर्वे प्रसादं मुनिसत्तमाः । उपदेशप्रदानेन येन पापं क्षपाम्यहम्

“അതുകൊണ്ട്, ഹേ മുനിസത്തമന്മാരേ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എനിക്കു പ്രസാദം കാണിക്കണം—ഉപദേശം നൽകി—അതിലൂടെ ഞാൻ എന്റെ പാപം ക്ഷയിപ്പിക്കട്ടെ.”

Verse 58

मया कर्म कृतं निंद्यं सदैव द्विजसत्तमाः । स्त्रियोऽपि च द्विजेंद्राश्च तापसाश्च विशेषतः

“ഹേ ദ്വിജസത്തമന്മാരേ, ഞാൻ നിന്ദ്യമായ കർമ്മം ചെയ്തിരിക്കുന്നു—സ്ത്രീകളോടും, ദ്വിജേന്ദ്രന്മാരോടും, പ്രത്യേകിച്ച് താപസന്മാരോടും.”

Verse 59

ये ये दीनतरा लोका न समर्थाः प्रयोधितुम् । ते मया मुषिताः सर्वे न समर्थाः कदाचन

പ്രതിരോധിക്കാനോ പ്രതികാരം ചെയ്യാനോ അശക്തരായ അതിദീനരായ എല്ലാവരെയും ഞാൻ കൊള്ളയടിച്ചു; അവർ ഒരിക്കലും എന്നെ എതിർക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല।

Verse 60

कुटुम्बार्थं विमूढेन साधुसंगविवर्जिना । यथैव पठता शास्त्रं तन्मेऽद्य पतितं हृदि

കുടുംബാർത്ഥം മാത്രമെന്ന മോഹത്തിൽ, സാദുസംഗം വിട്ട് ഞാൻ ജീവിച്ചു; എന്നാൽ ഇന്ന് ശാസ്ത്രം വായിക്കുന്നതുപോലെ അതിന്റെ സത്യം എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു।

Verse 61

यदि न स्याद्भवद्भिर्मे दर्शनं चाद्य सत्तमाः । तदन्यान्यपि पापानि कर्ताहं स्यां न संशयः

ഹേ സജ്ജനശ്രേഷ്ഠരേ! ഇന്ന് നിങ്ങളുടെ പവിത്ര ദർശനം എനിക്കു ലഭിച്ചില്ലായിരുന്നെങ്കിൽ, സംശയമില്ലാതെ ഞാൻ മറ്റുമറ്റു പാപങ്ങളും ചെയ്തുകൊണ്ടേയിരിക്കും।

Verse 62

तेषां मध्यगतश्चासीत्पुलहो नाम सन्मुनिः । हास्यशीलः स तं प्राह विप्लवार्थं द्विजोत्तमम्

അവരുടെ ഇടയിൽ പുലഹൻ എന്ന സന്മുനി ഉണ്ടായിരുന്നു. ഹാസ്യശീലനായ അദ്ദേഹം കാര്യത്തിൽ ഒരു തിരിവുണ്ടാക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് ആ ദ്വിജോത്തമനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 63

अहं ते कीर्तयिष्यामि मन्त्रमेकं सुशोभनम् । यं ध्यायञ्जप्यमानस्त्वं सिद्धिं यास्यसि शाश्वतीम्

ഞാൻ നിനക്കൊരു അത്യന്തം ശോഭനമായ മന്ത്രം പ്രസ്താവിക്കും; അതിനെ ധ്യാനിച്ച് ജപിച്ചാൽ നീ ശാശ്വതമായ, അച്യുതമായ സിദ്ധി പ്രാപിക്കും।

Verse 64

जाटघोटेतिमन्त्रोऽयं सर्वसिद्धिप्रदायकः तमेनं जप विप्र त्वं दिवारात्रमतंद्रितः

‘ജാടഘോട്ടേ’ എന്ന ഈ മന്ത്രം സർവ്വസിദ്ധി നൽകുന്നതാണ്. അതിനാൽ ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, അലസത വിട്ട് പകലും രാത്രിയും ഇതു ജപിക്കൂ.

Verse 65

ततो यास्यसि संसिद्धिं दुर्लभां त्रिदशैरपि

അപ്പോൾ നീ സമ്പൂർണ്ണ സിദ്ധി പ്രാപിക്കും—ത്രിദശ ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭമായതു.

Verse 66

एवमुक्त्वाथ ते विप्रास्तीर्थयात्रां ततो ययुः । सोऽपि तत्रैव चौरस्तु स्थितो जपपरायणः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ ബ്രാഹ്മണർ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആ കള്ളൻ അവിടെയേ നിന്നു ജപത്തിൽ തന്നെ പരായണനായി.

Verse 67

अनन्यमनसा तेन प्रारब्धः स तदा जपः । यथाऽभवत्समाधिस्थो येनावस्थां परां गतः

അവൻ അനന്യമായ മനസ്സോടെ അപ്പോൾ ജപം ആരംഭിച്ചു. അങ്ങനെ സമാധിസ്ഥനായി, അതിലൂടെ തന്നെ പരമാവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 68

तस्यैवं स्मरमाणस्य तं मन्त्रं ब्राह्मणस्य च । निश्चलत्वं गतः कायः कार्ये च निश्चलः स्थितः

ബ്രാഹ്മണൻ ഉപദേശിച്ച ആ മന്ത്രം ഇങ്ങനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അവന്റെ ശരീരം നിശ്ചലമായി; সাধനയിലും അവൻ അചഞ്ചലനായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 69

ततः कालेन महता वल्मीकेन समावृतः । समंताद्ब्राह्मणश्रेष्ठा ध्यानस्थस्य महात्मनः

അനന്തരം ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ധ്യാനനിഷ്ഠനായ ആ മഹാത്മാവ്—ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ—ചുറ്റുമെല്ലാം വാൽമീകം (ചീമപ്പുറ്റ്) കൊണ്ടു മൂടപ്പെട്ടു.

Verse 70

तौ मातापितरौ तस्य सा च भार्या मनस्विनी । याता मृत्युवशं सर्वे तमन्वेष्य प्रयत्नतः

അവന്റെ മാതാപിതാക്കളും, മനസ്വിനിയായ ഭാര്യയും—അവനെ പരമശ്രമത്തോടെ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ—എല്ലാവരും മരണാധീനരായി.

Verse 71

न विज्ञातश्च तत्रस्थः संन्यस्तः स महाव्रतः । संसारभावनिर्मुक्तस्तस्मान्मुनिसमागमात्

അവൻ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നിട്ടും ആരും തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല. സന്ന്യാസം സ്വീകരിച്ച ആ മഹാവ്രതൻ മുനിസംഗമം മൂലം സാംസാരികഭാവങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി.

Verse 72

कस्यचित्त्वथ कालस्य तेन मार्गेण ते पुनः । तीर्थयात्राप्रसंगेन मुनयः समुपस्थिताः

കുറച്ച് കാലത്തിന് ശേഷം, തീർത്ഥയാത്രയുടെ അവസരത്തിൽ ആ മുനിമാർ അതേ വഴിയിലൂടെ വീണ്ടും എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 73

प्रोचुश्चैतद्द्विजाः स्थानं यत्र चौरेण संगमः । आसीद्वस्तेन रौद्रेण ब्राह्मणच्छद्मधारिणा

ആ ദ്വിജ മുനിമാർ, ബ്രാഹ്മണന്റെ വേഷം ധരിച്ച ഉഗ്രനും ക്രൂരനുമായ കള്ളനുമായി സംഗമം നടന്ന അതേ സ്ഥലം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

Verse 74

ततो वल्मीकमध्यस्थं शुश्रुवुर्निस्वनं च ते । जाटघोटेतिमंत्रस्य तस्यैव च महात्मनः

അപ്പോൾ അവർ വൽമീകത്തിന്റെ നടുവിൽ നിന്നുയർന്ന നാദം കേട്ടു; ആ മഹാത്മാവ് ‘ജാട-ഘോട്ട’ എന്നു തുടങ്ങുന്ന മന്ത്രം ജപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 75

अथ भूम्यां प्रहारास्ते सस्वनुः सर्वतोदिशम् । ते वल्मीकं ततो दृष्ट्वा तं चौरं तस्य मध्यगम्

പിന്നീട് ഭൂമിയിൽ അവർ അടിച്ച പ്രഹാരങ്ങളുടെ ശബ്ദം എല്ലാദിക്കിലും മുഴങ്ങി. തുടർന്ന് വൽമീകം കണ്ടപ്പോൾ, അതിന്റെ നടുവിൽ ഇരുന്നിരുന്ന ആ കള്ളനെ അവർ കണ്ടു।

Verse 76

जपमानं तु तं मन्त्रं पुलहेन निवेदितः । हास्यरूपेण यस्तस्य सिद्धिं च द्विजसत्तमाः

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരേ, പുലഹൻ ഉപദേശിച്ച—ഹാസ്യരൂപത്തിൽ നൽകിയ—അതേ മന്ത്രം അവൻ ജപിച്ചു; എങ്കിലും അവന് സിദ്ധി ലഭിച്ചു।

Verse 77

यद्वा सत्यमिदं प्रोक्तमाचार्यैः शास्त्रदृष्टिभिः । स्तोकं सिद्धिकृते तस्य यस्मात्सिद्धिरुपस्थिता

അല്ലെങ്കിൽ ശാസ്ത്രദൃഷ്ടിയുള്ള ആചാര്യന്മാർ പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്: അവന്റെ സിദ്ധിക്കായി അല്പം പോലും മതിയായി, കാരണം സിദ്ധി അവനോട് അടുത്തുവന്നു ലഭിച്ചു।

Verse 78

मन्त्रे तीर्थे द्विजे देवे दैवज्ञे भेषजे गुरौ । यादृशी भावना यस्य सिद्धिर्भवति तादृशी

മന്ത്രത്തിൽ, തീർത്ഥത്തിൽ, ദ്വിജനിൽ, ദേവനിൽ, ദൈവജ്ഞനിൽ, ഔഷധത്തിൽ, ഗുരുവിൽ—ആരുടെയെങ്ങനെ ഭാവനയോ, സിദ്ധിയും അതുപോലെ തന്നെ സംഭവിക്കുന്നു।

Verse 79

अथ तं वीक्ष्य संसिद्धं कुमन्त्रेणापि तस्करम् । ते विप्रा विस्मयाविष्टाः कृपाविष्टा विशेषतः

അനന്തരം ആ കള്ളനെ—ദോഷമുള്ള മന്ത്രത്താലും—പൂർണ്ണസിദ്ധനായതായി കണ്ടപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണർ വിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങി, പ്രത്യേകിച്ച് കരുണയാൽ ദ്രവിച്ചു।

Verse 80

समाध्यर्हैस्ततो द्रव्यैस्तैलैस्तद्भेषजैरपि

അപ്പോൾ അവർ സമാധിക്ക് യോജ്യമായ ദ്രവ്യങ്ങളാൽ—എണ്ണകളും ആ ഔഷധങ്ങളും കൂടി—അവനെ ശുശ്രൂഷിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 81

ममर्दुस्तस्य तद्गात्रं समाधिस्थं चिरं द्विजाः । ततः स चेतनां लब्धा आलोक्य च मुहुर्मुहुः । प्रोवाच विस्मयाविष्टस्तान्मुनीन्प्रकृतानिति

ദ്വിജന്മാർ ദീർഘകാലം സമാധിസ്ഥനായിരുന്ന അവന്റെ ശരീരം മർദ്ദനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് അവൻ ബോധം പ്രാപിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി, വിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങി, സാധാരണ നിലയിൽ ഉള്ളവരെന്നപോലെ തോന്നിയ ആ മുനിമാരോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 82

लोहजंघ उवाच । किमर्थं न गता यूयं मया मुक्ता द्विजोत्तमाः । नाहं किंचिद्ग्रहीष्यामि युष्मदीयं कथंचन । कुटुंबार्थं यतस्तस्माद्व्रजध्वं स्वेच्छयाऽधुना

ലോഹജംഘൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! ഞാൻ നിങ്ങളെ വിട്ടയച്ചിട്ടും നിങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് പോയില്ല? നിങ്ങളുടെതായ ഒന്നും ഞാൻ യാതൊരു വിധത്തിലും സ്വീകരിക്കുകയില്ല. അത് നിങ്ങളുടെ കുടുംബാർത്ഥമാണല്ലോ; അതിനാൽ ഇപ്പോൾ ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ പോകുവിൻ।

Verse 83

मुनय ऊचुः । चिरकालाद्वयं प्राप्ताः पुनर्भ्रांत्वाऽत्र कानने । समाधिस्थेन न ज्ञातः कालोऽतीतस्त्वया बहु

മുനിമാർ പറഞ്ഞു—ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം ഞങ്ങൾ വീണ്ടും ഈ കാട്ടിൽ അലഞ്ഞ് ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു. നീ സമാധിസ്ഥനായിരുന്നതിനാൽ ഏറെ സമയം കടന്നുപോയി—നിനക്ക് അറിയാനായില്ല।

Verse 84

तौ मातापितरौ वृद्धौ त्वया मुक्तौ क्षयं गतौ । त्वं च संसिद्धिमापन्नः परामस्मत्प्रसादतः

ആ രണ്ടു പേർ—നിന്റെ വൃദ്ധ മാതാപിതാക്കൾ—നിനാൽ മോചിതരായി തങ്ങളുടെ അന്ത്യഗതിയെ പ്രാപിച്ചു. നീയും ഞങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ പരമസിദ്ധി നേടി.

Verse 85

वल्मीकांतः स्थितो यस्मात्संसिद्धिं परमां गतः । वल्मीकिर्नाम विख्यातस्तस्माल्लोके भविष्यसि

നീ വൽമീകത്തിന്റെ (ചീമുട്ടിന്റെ) അരികിൽ നിലകൊണ്ട് പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചതിനാൽ, ലോകത്തിൽ ‘വാൽമീകി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനാകും.

Verse 86

अत्रस्थेन यतो मुष्टास्त्वया लोकाः पुरा द्विज । मुखाराख्यं ततस्तीर्थमेतत्ख्यातिं गमिष्यति

ഹേ ദ്വിജാ! നീ ഇവിടെ പാർത്തു മുൻപ് ജനങ്ങളെ കൊള്ളയടിച്ചതിനാൽ, ഈ തീർത്ഥം ‘മുഖാരാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധി പ്രാപിക്കും.

Verse 87

येऽत्र स्नानं करिष्यंति श्रावण्यां श्रद्धया द्विजाः । क्षालयिष्यंति ते पापं चौर्य कर्मसमुद्भवम्

ശ്രാവണമാസത്തിൽ ശ്രദ്ധയോടെ ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന ദ്വിജർ, മോഷണകർമ്മത്തിൽ നിന്നുയർന്ന പാപം കഴുകി നീക്കും.

Verse 88

सूत उवाच । एवमुक्त्वाथ ते विप्रास्तमामंत्र्य मुनिं ततः । प्रणतास्तेन संजग्मुर्वांछिताशां ततः परम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ ദ്വിജർ ആ മുനിയോട് വിടപറഞ്ഞു; അദ്ദേഹത്തെ പ്രണാമം ചെയ്ത് പിന്നെ മുന്നോട്ട് പോയി; അവരുടെ അഭീഷ്ടങ്ങൾ സഫലമായി.

Verse 89

तपःस्थः सोऽपि तत्रैव वाल्मीकिरिति यः स्मृतः

അവനും അവിടെയേ തപസ്സിൽ സ്ഥാപിതനായി നിന്നു—‘വാൽമീകി’ എന്ന നാമത്തിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നവൻ.

Verse 90

मुनीनां प्रवरः श्रेष्ठः संजातश्च ततः परम् । अद्यापि तिष्ठते मूर्तः स तत्रस्थो मुनीश्वरः

അതിനുശേഷം മുനികളിൽ അഗ്രഗണ്യനായ പരമശ്രേഷ്ഠ മുനി ഉദിച്ചു. ഇന്നും ആ മുനീശ്വരൻ ദേഹധാരിയായി അവിടെയേ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 91

यस्तं प्रपूजयेद्भक्त्या स कविर्जायते भुवम् । अष्टम्यां च विशेषेण सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

ഭക്തിയോടെ അവനെ പൂജിക്കുന്നവൻ ഭൂമിയിൽ കവിയായി മാറുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് അഷ്ടമിദിനത്തിൽ, യഥാർത്ഥ ശ്രദ്ധയോടെ ഉണ്ടെങ്കിൽ ഫലം ഉറപ്പ്.

Verse 124

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये मुखारतीर्थोत्पत्तिवर्णनंनाम चतुर्विंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്ര്യ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ‘മുഖാരതീർത്ഥോത്പത്തി-വർണനം’ എന്ന 124-ാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.