Adhyaya 171

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु विश्वामित्रो महामुनिः । तां शक्तिं व्यर्थतां प्राप्तां ज्ञात्वा कोपसमन्वितः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അന്നേ സമയത്ത് മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ തന്റെ ശക്തി വ്യർത്ഥമായതായി അറിഞ്ഞ് ക്രോധം നിറഞ്ഞവനായി.

Verse 2

मुमोच तद्वधार्थाय ब्रह्मास्त्रं सोऽभिमंत्रितम् । तस्य संहितमात्रस्य प्रस्वनः समजायत

ആ വധാർത്ഥം അവൻ മന്ത്രബലത്തോടെ അഭിമന്ത്രിതമായ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു; അതിന്റെ സംധാനമാത്രത്തിൽ തന്നെ ഭയങ്കരമായ പ്രസ്വനം ഉദിച്ചു.

Verse 3

ततश्चोल्काः प्रभूताश्च प्रयांति च नभस्तलात् । ततः कुन्ताः शक्तयश्च तोमराः परिघास्तथा

അപ്പോൾ ആകാശതലത്തിൽ അനവധി ജ്വലിക്കുന്ന ഉൽക്കകൾ പാഞ്ഞു; തുടർന്ന് ക്രമമായി കുന്തങ്ങൾ, ശക്തികൾ, തോമരങ്ങൾ, പരിഘങ്ങൾ (ഇരുമ്പുദണ്ഡങ്ങൾ) പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 4

भिंडिपाला गदाश्चैव खड्गाश्चैव परश्वधाः । बाणाः प्रासाः शतघ्न्यश्च शतशोऽथ सहस्रशः

ഭിണ്ഡിപാലങ്ങളും ഗദകളും, ഖഡ്ഗങ്ങളും പരശ്വധങ്ങളും; ബാണങ്ങൾ, പ്രാസങ്ങൾ, ശതഘ്നികളും—ആദ്യം നൂറുകളായി, പിന്നെ ആയിരങ്ങളായി എറിയപ്പെട്ടു।

Verse 5

वसिष्ठोऽपि परिज्ञाय प्रेषितं गाधिसूनुना । ब्रह्मास्त्रं मृत्यवे तेन शुचिर्भूत्वा ततः परम्

ഗാധിപുത്രൻ (വിശ്വാമിത്രൻ) മരണാർത്ഥം ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചതെന്ന് വസിഷ്ഠനും തിരിച്ചറിഞ്ഞു; ആദ്യം അദ്ദേഹം ശുദ്ധനായി, പിന്നെ അതിനെ ശമിപ്പാൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി।

Verse 6

इषीकां च समादाय ब्रह्मास्त्रं तत्र योजयन् । अब्रवीद्गाधिपुत्राय स्वस्त्यस्तु तव पार्श्वतः

ഒരു ഇഷീക (നാരുകമ്പ്) എടുത്ത് അതിൽ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം അവിടെ ഘടിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ഗാധിപുത്രനോട് പറഞ്ഞു—“നിന്റെ പാർശ്വത്ത് മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ।”

Verse 7

हन्यतामस्त्रमेतद्धिमम वाक्यादसंशयम् । ततस्तेन हतं तच्च ब्रह्मास्त्रं तत्समुद्भवम्

അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു—“ഈ ആയുധം നിശ്ചയമായി നശിക്കട്ടെ; എന്റെ വാക്കാൽ സംശയമില്ല।” അപ്പോൾ ആ വാക്ശക്തിയാൽ ആ ബ്രഹ്മാസ്ത്രവും അതിൽ നിന്നുയർന്നതെല്ലാം നശിച്ചു।

Verse 8

वज्रास्त्रं च ततो मुक्तं वज्रास्त्रेण विनाशितम् । यद्यदस्त्रं क्षिपत्येष विश्वामित्रः प्रकोपितः

അപ്പോൾ വജ്രാസ്ത്രം പ്രയോഗിക്കപ്പെട്ടു; വജ്രാസ്ത്രം കൊണ്ടുതന്നെ അത് നശിച്ചു. കോപിതനായ വിശ്വാമിത്രൻ ഏത് ഏത് അസ്ത്രം എറിഞ്ഞാലും,

Verse 9

तत्तद्धंति वसिष्ठस्तु मंत्रस्य च प्रभावतः । एतस्मिन्नेव काले तु क्षुभितो मकरालयः

ആ ആ അസ്ത്രങ്ങളെ വസിഷ്ഠൻ മന്ത്രത്തിന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ ഓരോന്നായി സംഹരിച്ചു. അതേ സമയത്ത് മകരാലയമായ സമുദ്രവും ക്ഷുഭിതമായി.

Verse 10

शीर्यंते गिरिशृंगाणि रक्तवृष्टिः परा स्थिता । प्रलयस्येव चिह्नानि संजातानि धरातले । किमकाले महानेष प्रलयः संभविष्यति

പർവ്വതശിഖരങ്ങൾ പൊടിഞ്ഞു വീഴുന്നു; ഭയങ്കരമായ രക്തവൃഷ്ടി പെയ്യുന്നു. ഭൂമിയിൽ പ്രളയലക്ഷണങ്ങൾ തന്നെയെന്നപോലെ ഉദിച്ചു. ‘ഏത് അകാലത്തിൽ ഈ മഹാപ്രളയം സംഭവിക്കും?’

Verse 11

ततः पितामहं जग्मुः सर्वे देवाः सवासवाः । प्रोचुः प्रलयचिह्नानि यानि संति धरातले

അപ്പോൾ ഇന്ദ്രനോടുകൂടി എല്ലാ ദേവന്മാരും പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, ഭൂമിയിൽ പ്രത്യക്ഷമായ പ്രളയലക്ഷണങ്ങളെ അറിയിച്ചു.

Verse 12

ततो ब्रह्मा चिरं ध्यात्वा तानुवाच दिवौकसः । विश्वामित्र वसिष्ठाभ्यां युद्धमेतद्व्यवस्थितम्

പിന്നീട് ബ്രഹ്മാവ് ദീർഘനേരം ധ്യാനിച്ച് സ്വർഗ്ഗവാസികളോടു പറഞ്ഞു— ‘ഈ യുദ്ധം വിശ്വാമിത്രനും വസിഷ്ഠനും തമ്മിൽ നിശ്ചിതമായി നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.’

Verse 13

दिव्यास्त्रसंभवं देवास्तेनैतद्व्याकुलं जगत्

ഹേ ദേവന്മാരേ, ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവം മൂലം ഈ സമസ്ത ലോകവും വ്യാകുലമായിരിക്കുന്നു।

Verse 14

तस्माद्गच्छामहे तत्र यावन्नो जायते क्षयः । सर्वेषामेव भूतानां दिव्यास्त्राणां प्रभावतः

അതുകൊണ്ട് നമ്മുടെ ക്ഷയം സംഭവിക്കുന്നതിന് മുമ്പേ ഉടൻ അവിടേക്ക് പോകാം; ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളുടെ പ്രഭാവം മൂലം എല്ലാ ജീവികളുടെയും നാശം സംഭവിക്കാം।

Verse 15

ततोऽभिगम्य ते देशं यत्र तौ मुनिसत्तमौ । विचामित्रवसिष्ठौ तौ युध्यमानौ परस्परम्

അതിനുശേഷം അവർ ആ പ്രദേശത്തെത്തി; അവിടെ ആ രണ്ടു മുനിശ്രേഷ്ഠർ—വിശ്വാമിത്രനും വസിഷ്ഠനും—പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്യുകയായിരുന്നു।

Verse 16

ततः प्रोवाच तौ ब्रह्मा साम्ना परमवल्गुना । निवर्त्यतामिदं युद्धमेतद्दिव्यास्त्रसंभवम् । यावन्न प्रलयो भावि समस्ते धरणीतले

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് അത്യന്തം മൃദുവായ മധുരവചനങ്ങളാൽ അവരിരുവരോടും പറഞ്ഞു—‘ദിവ്യാസ്ത്രജന്യമായ ഈ യുദ്ധം നിർത്തുക; സമസ്ത ധരണീതലത്തിലും പ്രളയം വരുന്നതിന് മുമ്പേ।’

Verse 17

वसिष्ठ उवाच । नाहमस्त्रं प्रयुंजामि विश्वामित्रवधेच्छया । आत्मरक्षाकृते देव अस्त्रमस्त्रेण शामयन्

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—‘ഹേ ദേവാ, വിശ്വാമിത്രനെ വധിക്കണമെന്ന ഇച്ഛയോടെ ഞാൻ അസ്ത്രം പ്രയോഗിക്കുന്നില്ല; ആത്മരക്ഷയ്ക്കായി അസ്ത്രത്തെ അസ്ത്രംകൊണ്ടുതന്നെ ശമിപ്പിക്കുന്നു।’

Verse 18

अयं मम विनाशाय केवलं चास्त्रमोक्षणम् । कुरुते निर्दयो ब्रह्मंस्तं निवारय सांप्रतम्

ഈ നിർദയൻ എന്റെ വിനാശത്തിനായി മാത്രമേ ആയുധങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കുകയുള്ളൂ. ഹേ ബ്രഹ്മൻ, അവനെ ഇപ്പോൾ തന്നെ—ഉടൻ—തടയുക.

Verse 19

ब्रह्मोवाच । विश्वामित्र मुनिश्रेष्ठ वसिष्ठं ब्राह्मणोत्तमम् । त्वं रक्ष मम वाक्येन तथा सर्वमिदं जगत्

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠ വിശ്വാമിത്രാ, ബ്രാഹ്മണോത്തമനായ വസിഷ്ഠനെ രക്ഷിക്ക; എന്റെ വചനപ്രകാരം ഈ സമസ്ത ലോകത്തെയും രക്ഷിക്ക.

Verse 20

अस्त्रमोक्षविरामं त्वं ब्रह्मर्षे कुरु सत्वरम्

ഹേ ബ്രഹ്മർഷേ, ആയുധപ്രയോഗം വേഗത്തിൽ നിർത്തുക.

Verse 21

विश्वामित्र उवाच । न मामेष द्विजं ब्रूते कथंचित्प्रपितामह । तस्मादेष प्रकोपो मे संजातोऽस्य वधोपरि

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രപിതാമഹാ, അവൻ എങ്ങനെയും എന്നെ ‘ദ്വിജൻ’ എന്നു വിളിക്കുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് അവന്റെ വധത്തോടു ബന്ധപ്പെട്ടു എന്റെ കോപം ഉണർന്നു.

Verse 22

तस्माद्वदतु देवेश मामेष ब्राह्मणं द्रुतम् । निवारयामि येनास्त्रं यदस्योपरि संधितम्

അതുകൊണ്ട് ഹേ ദേവേശാ, അവൻ വേഗത്തിൽ എന്നെ ‘ബ്രാഹ്മണൻ’ എന്നു വിളിക്കട്ടെ; അപ്പോൾ അവന്റെ മേൽ ലക്ഷ്യമിട്ട ആയുധം ഞാൻ പിൻവലിക്കും.

Verse 23

ब्रह्मोवाच । त्वं वसिष्ठाधुना ब्रूहि विश्वामित्रं ममाज्ञया । ब्राह्मणो जायते तेन तव जीवस्य रक्षणम्

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—വസിഷ്ഠാ! എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഇപ്പോൾ വിശ്വാമിത്രനെ ബ്രാഹ്മണനെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കൂ. അതിനാൽ അവൻ ബ്രാഹ്മണനായി അംഗീകരിക്കപ്പെടും; നിന്റെ ജീവനും സംരക്ഷിക്കപ്പെടും.

Verse 24

वसिष्ठ उवाच । नाहं क्षत्रियसंजातं ब्राह्मणं वच्मि पद्मज । न वधे मम शक्तोऽयं कथंचित्क्षत्रियोद्भवः

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പദ്മജ (ബ്രഹ്മാ)! ക്ഷത്രിയകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനെ ഞാൻ ബ്രാഹ്മണനെന്ന് വിളിക്കുകയില്ല. ഈ ക്ഷത്രിയജന്യൻ എങ്ങനെയും എന്നെ വധിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ അല്ല.

Verse 25

ब्राह्म्यं तेजो न क्षा त्त्रेण तेजसा संप्रणश्यति । एवं ज्ञात्वा चतुर्वक्त्र यद्युक्तं तत्समाचर

ബ്രാഹ്മണ്യ തേജസ് ക്ഷാത്ര തേജസ്സാൽ നശിക്കുകയില്ല. ഹേ ചതുര്വക്ത്രാ! ഇത് അറിഞ്ഞ് യുക്തമായതേ ആചരിക്കൂ.

Verse 26

ब्रह्मोवाच । विश्वामित्र द्विजश्रेष्ठ त्यक्त्वा दिव्यास्त्रसंभवम् । कुरु युद्धं वसिष्ठेन नो चेच्छप्स्यामहं च ते

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വിശ്വാമിത്രാ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളുടെ ആശ്രയം ഉപേക്ഷിച്ച് വസിഷ്ഠനോടു യുദ്ധം ചെയ്യുക; അല്ലെങ്കിൽ ഞാനും നിന്നെ ശപിക്കും.

Verse 27

विश्वामित्र उवाच । दिव्यास्त्राणि च संत्यज्य मया वध्यः सुदुर्मतिः । किंचिच्छिद्रं समासाद्य त्वं गच्छ निजसंश्रयम्

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചാലും ഈ ദുർമതി എന്റെ കൈയ്യാൽ തന്നെ വധിക്കപ്പെടേണ്ടവൻ. അല്പമെങ്കിലും വിടവ് കിട്ടിയാൽ നീ നിന്റെ സ്വന്തം ആശ്രയത്തിലേക്ക് പോകുക.

Verse 28

सूत उवाच । बाढमित्येवमुक्ता च ब्रह्मलोकं गतो विधिः । विश्वामित्रवसिष्ठौ च सरस्वत्यास्तटे स्थितौ

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തപ്പോൾ വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവ് ‘ബാഢം’ എന്നു സമ്മതിച്ച് ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി. വിശ്വാമിത്രനും വസിഷ്ഠനും സരസ്വതീതീരത്ത് നിലകൊണ്ടു.

Verse 171

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये वसिष्ठविश्वामित्र युद्धे दिव्यास्त्रनिवर्तनवर्णनंनामैकसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠമായ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ, വസിഷ്ഠ-വിശ്വാമിത്ര യുദ്ധത്തിലെ ‘ദിവ്യാസ്ത്ര-നിവർത്തന-വർണനം’ എന്ന നാമമുള്ള നൂറ്റി എഴുപത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.