Adhyaya 183

Verse 1

सूत उवाच । द्वितीये दिवसे प्राप्ते यज्ञकर्मसमुद्भवे । द्वादश्यामभवत्तत्र शृणुध्वं तद्द्विजोत्तमाः । वृत्तान्तं सर्वदेवानां महाविस्मयकारकम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—യജ്ഞകർമ്മത്തിന്റെ പ്രവാഹത്തിൽ രണ്ടാം ദിവസം വന്നപ്പോൾ അവിടെ ദ്വാദശീ തിഥി ആയി. ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, കേൾക്കുവിൻ—സകല ദേവന്മാരെയും സംബന്ധിച്ച മഹാവിസ്മയകരമായ വൃത്താന്തം।

Verse 2

मखकर्मणि प्रारब्ध ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः । जलसर्पं समादाय बटुः कश्चित्सुनर्मकृत्

വേദപാരംഗതരായ ഋത്വിക്കുകൾ യജ്ഞകർമ്മം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, ഒരു കുസൃതിക്കാരനായ ബടു ബ്രഹ്മചാരി ജലസർപ്പത്തെ എടുത്തു.

Verse 3

प्रविश्याथ सदस्तत्र तं सर्पं ब्राह्मणान्तिके । चिक्षेप प्रहसंश्चैव सर्वदुःखभयंकरम्

അവൻ യജ്ഞസഭയിൽ കടന്ന്, ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ആ സർപ്പത്തെ ബ്രാഹ്മണന്റെ സമീപത്ത് എറിഞ്ഞു; അത് എല്ലാ ദുഃഖങ്ങൾക്കും ഭയത്തിനും കാരണമായി.

Verse 4

ततस्तु डुण्डुभस्तूर्णं भ्रममाण इतस्ततः । विप्राणां सदसिस्थानां सक्तानां यज्ञकर्मणि

അപ്പോൾ ഡുണ്ഡുഭ വേഗത്തിൽ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ഓടിത്തുടങ്ങി; സഭയിൽ ഇരുന്ന് യജ്ഞകർമ്മത്തിൽ ലീനരായ വിപ്രന്മാരുടെ ഇടയിൽ.

Verse 5

अहो होतुः स्थिते प्रैषे दीर्घसत्रसमुद्भवे । स सर्पो वेष्टयामास तस्य गात्रं समंततः

അയ്യോ! ദീർഘസത്രത്തിന്റെ നടുവിൽ, നിയത പ്രൈഷസ്ഥാനത്ത് നിന്ന ഹോതൃവിന്റെ ശരീരത്തെ ആ സർപ്പം എല്ലാടവും ചുറ്റിപ്പിടിച്ചു.

Verse 6

न चचाल निजस्थानात्प्रायश्चित्तविभीषया । नोवाच वचनं सोऽत्र चयनन्यस्तलोचनः

പ്രായശ്ചിത്തഭയത്താൽ അവൻ തന്റെ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് ഒട്ടും നീങ്ങിയില്ല; അവിടെ ഒരു വാക്കും പറഞ്ഞില്ല, ദൃഷ്ടിയെ കർമചയനത്തിൽ തന്നെ നിശ്ചലമാക്കി.

Verse 7

हाहाकारो महाञ्जज्ञे एतस्मिन्नंतरे द्विजाः । तस्मिन्सदसि विप्राणां विषा ढ्याहिप्रशंकया

അതിനിടയിൽ ദ്വിജന്മാരിൽ മഹാഹാഹാകാരം ഉയർന്നു. ആ വിപ്രസഭയിൽ ആ സർപ്പം വിഷം നിറഞ്ഞതെന്ന സംശയത്തിൽ ബ്രാഹ്മണർ ഭീതരായി.

Verse 9

हाहाकारो महानासीत्तं दृष्ट्वा सर्पवेष्टितम् । तस्य पुत्रो विनीतात्मा मैत्रावरुणकर्मणि

അവനെ സർപ്പം ചുറ്റിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ മഹാഹാഹാകാരം ഉയർന്നു. അവന്റെ പുത്രൻ—വിനീതാത്മാവ്—മൈത്രാവരുണ പുരോഹിതകർമ്മത്തിൽ നിരതനായിരുന്നു.

Verse 10

यस्मात्पाप त्वया सर्पः क्षिप्तः सदसि दुर्मते । तस्माद्भव द्रुतं सर्पो मम वाक्यादसंशयम्

ഹേ പാപി, ദുർമതേ! നീ പവിത്രസഭയിൽ സർപ്പത്തെ എറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ എന്റെ വാക്കിനാൽ, സംശയമില്ലാതെ, ഉടൻ സർപ്പമാകുക.

Verse 11

बटुरुवाच । हास्येन जलसर्पोऽयं मया मुक्तोऽत्र लीलया । न ते तातं समुद्दिश्य तत्किं मां शपसि द्विज

ബാലൻ പറഞ്ഞു—ഹാസ്യമായി കളിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ ഈ ജലസർപ്പത്തെ ഇവിടെ വിട്ടതാണ്. നിങ്ങളുടെ പിതാവിനെ ലക്ഷ്യമാക്കിയില്ല; പിന്നെ ഹേ ദ്വിജാ, എനിക്ക് എന്തിന് ശാപം നൽകുന്നു?

Verse 12

एतस्मिन्नंतरे मुक्त्वा तस्य गात्रं स पन्नगः । जगामान्यत्र तस्यापि सर्पत्वं समपद्यत

അപ്പോൾ തന്നെ ആ പന്നഗം അവന്റെ ശരീരം വിട്ട് മറ്റിടത്തേക്ക് പോയി; ആ കുറ്റക്കാരനും സർപ്പത്വം പ്രാപിച്ചു.

Verse 13

सोऽपि सर्पत्वमापन्नः सनातनसुतो बटुः । दुःखशोकसमापन्नो ब्राह्मणैः परिवेष्टितः

സനാതനന്റെ പുത്രനായ ആ ബടുവും സർപ്പത്വം പ്രാപിച്ചു; ദുഃഖശോകങ്ങളാൽ വ്യാകുലനായി ബ്രാഹ്മണന്മാർ ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ അവൻ നിലകൊണ്ടു।

Verse 14

अथ गत्वा भृगुं सोऽपि बाष्पव्याकुललोचनः । प्रोवाच गद्गदं वाक्यं प्रणिपत्य पुरःसरः

അനന്തരം കണ്ണുനീരാൽ കലങ്ങിയ കണ്ണുകളോടെ അവൻ ഭൃഗുവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു; മുന്നിൽ വീണു നമസ്കരിച്ചു ഗദ്ഗദസ്വരത്തിൽ സംസാരിച്ചു।

Verse 15

सनातनसुतश्चास्मि पौत्रस्तु परमेष्ठिनः । शप्तस्तव सुतेनास्मि च्यवनेन महात्मना

ഞാൻ സനാതനന്റെ പുത്രനും പരമേഷ്ഠിന്റെ പൗത്രനും ആകുന്നു; എങ്കിലും നിങ്ങളുടെ മഹാത്മാവായ പുത്രൻ ച്യവനൻ എന്നെ ശപിച്ചു।

Verse 16

निर्दोषो ब्राह्मणश्रेष्ठ तस्माच्छापात्प्ररक्ष माम् । तच्छ्रुत्वा च्यवनं प्राह कृपाविष्टो भृगुः स्वयम्

ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ നിർദോഷൻ; അതിനാൽ ഈ ശാപത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ രക്ഷിക്കണം. ഇത് കേട്ട് കരുണാവിഷ്ടനായ ഭൃഗു സ്വയം ച്യവനനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 17

अयुक्तं विहितं तात यच्छप्तोऽयं बटुस्त्वया । न मां धर्षयितुं शक्तो विषाढ्योऽपि भुजंगमः

ഭൃഗു പറഞ്ഞു—മകനേ, ഈ ബടുവിനെ നീ ശപിച്ചത് അയോഗ്യം. വിഷം നിറഞ്ഞ സർപ്പവും എന്നെ ആക്രമിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളതല്ല।

Verse 19

किं पुनर्जलसर्पोऽयं निर्विषो रज्जुसंनिभः । न मामुद्दिश्य निर्मुक्तः सर्पोऽनेन द्विजन्मना । शापमोक्षं कुरुष्वास्य तस्माच्छीघ्रं द्विजन्मनः

അപ്പോൾ ഈ ജലസർപ്പം—വിഷമില്ലാത്തതും വെറും കയറുപോലെയുള്ളതും—എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും? ഈ ദ്വിജൻ എന്നെ ഉദ്ദേശിച്ച് ഇതിനെ സർപ്പരൂപത്തിൽ വിട്ടതല്ല; അതിനാൽ, ഹേ ദ്വിജാ, ഇതിന് ശാപമോചനം വേഗം നൽകുക।

Verse 20

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य स्वयमेव पितामहः । तत्रायातः स्थितो यत्र स पौत्रः सर्परूपधृक्

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് സ്വയം പിതാമഹൻ അവിടെ എത്തി; സർപ്പരൂപം ധരിച്ച ആ പൗത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്ത് തന്നെയായി നിന്നു।

Verse 21

प्रोवाच न विषादस्ते पुत्र कार्यः कथंचन । यत्सर्पत्वमनुप्राप्तः शृणुष्वात्र वचो मम

അവൻ പറഞ്ഞു—“മകനേ, ഒരുവിധത്തിലും വിഷാദിക്കരുത്. നീ സർപ്പത്വം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇവിടെ എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുക।”

Verse 22

पुरा संस्रष्टुकामोऽहं नागानां नवमं कुलम् । तद्भविष्यति त्वत्पार्श्वात्समर्यादं धरातले

“പണ്ടെ ഞാൻ നാഗങ്ങളുടെ ഒൻപതാം കുലം സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; അത് നിന്റെ പാർശ്വത്തിൽ നിന്നു ഭൂമിയിൽ യഥോചിതമായ പരിധിയും ക്രമവും സഹിതം ഉദ്ഭവിക്കും।”

Verse 23

मन्त्रौषधियुजां पुंसां न पीडामाचरिष्यति । संप्राप्स्यति परां पूजां समस्ते जगतीतले

“മന്ത്രവും ഔഷധവും ഉള്ള പുരുഷന്മാർക്ക് അവൻ പീഡ വരുത്തുകയില്ല; സമസ്ത ഭൂമിയിലും അവൻ പരമപൂജ പ്രാപിക്കും।”

Verse 24

अत्राऽस्ति सुशुभं तोयं हाटकेश्वरसंज्ञिते । क्षेत्रे तत्र समावासः पुत्र कार्यस्त्वया सदा

ഇവിടെ ഹാടകേശ്വരമെന്ന ക్షേത്രത്തിൽ അത്യന്തം ശോഭനമായ പവിത്രജലം ഉണ്ട്. മകനേ, നീ അവിടെ എന്നും വസിക്കണം.

Verse 25

तत्रस्थस्य तपस्थस्य नागः कर्कोटको निजम् । तव दास्यति सत्कन्यां ततः सृष्टिर्भविष्यति

അവിടെ താമസിച്ച് തപസ്സിൽ നിരതനായ നിനക്ക് നാഗൻ കർക്കോടകൻ തന്റെ സത്കന്യയെ നൽകും; ആ സംയോഗത്തിൽ നിന്ന് വംശസൃഷ്ടി ഉണ്ടാകും.

Verse 26

नवमस्य कुलस्यात्र समर्यादस्य भूतले । श्रावणे कृष्णपक्षे तु संप्राप्ते पंचमीदिने

ഇവിടെ ഭൂതലത്തിൽ ധർമ്മമര്യാദയിൽ സ്ഥാപിതമായ ഒൻപതാം കുലത്തിന്, ശ്രാവണ മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ പഞ്ചമി ദിനത്തിൽ, നിശ്ചിത അവസരം എത്തിച്ചേരും.

Verse 27

संप्राप्स्यति परां पूजां पृथिव्यां नवमं कुलम् । अद्यप्रभृति तत्तोयं नागतीर्थमिति स्मृतम्

ഭൂമിയിൽ ഒൻപതാം കുലം പരമ പൂജ്യഗൗരവം പ്രാപിക്കും. ഇന്നുമുതൽ ആ ജലം ‘നാഗതീർത്ഥം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 28

ख्यातिं यास्यति भूपृष्ठे सर्वपातकनाशनम् । येऽत्र स्नानं करिष्यंति संप्राप्ते पंचमीदिने

ഇത് ഭൂമുഖത്ത് സർവ്വപാപനാശകമായി ഖ്യാതി പ്രാപിക്കും. പഞ്ചമി ദിനം വന്നപ്പോൾ ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ പവിത്രഫലം ലഭിക്കും.

Verse 29

न तेषां वत्सरंयावद्भविष्यत्यहिजं भयम् । विषार्द्दितस्तु यो मर्त्यस्तत्र स्नानं करिष्यति

അവർക്ക് ഒരു വർഷം വരെ സർപ്പജന്യമായ ഭയം ഉണ്ടാകുകയില്ല. വിഷബാധിതനായ ഏതൊരു മനുഷ്യനും അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ…

Verse 31

करिष्यति तथा स्नानं फलहस्ता प्रभक्तितः । भविष्यति च सा शीघ्रं वंध्याऽपि च सुपुत्रिणी

അവളും കൈകളിൽ ഫലങ്ങൾ ധരിച്ചു നിർമല ഭക്തിയോടെ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ, വന്ധ്യയായ സ്ത്രീയും വേഗത്തിൽ സുസന്താനവതിയാകും.

Verse 32

सूत उवाच । एवं प्रवदतस्तस्य ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । अन्ये नागाः समायातास्तत्र यज्ञे निमंत्रिताः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവ്യക്തജന്മനായ ആ ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിക്കുമ്പോൾ, അവിടത്തെ യജ്ഞത്തിലേക്ക് ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട മറ്റു നാഗന്മാരും എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 33

वासुकिस्तक्षकश्चैव पुण्डरीकः कृशोदरः । कम्बलाश्वतरौ नागौ शेषः कालिय एव च

വാസുകിയും തക്ഷകനും, പുണ്ഡരീകനും കൃശോദരനും; കംബലനും അശ്വതരനും എന്ന നാഗന്മാർ; കൂടാതെ ശേഷനും കാലിയനും.

Verse 34

ते प्रणम्य वचः प्रोचुः प्रोच्चैर्देवं पितामहम् । तवादेशाद्वयं प्राप्ता यज्ञेऽत्र प्रपितामह

അവർ നമസ്കരിച്ചു ദിവ്യ പിതാമഹനോട് ഉച്ചത്തിൽ പറഞ്ഞു—‘അങ്ങയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞങ്ങൾ ഇവിടെ ഈ യജ്ഞത്തിലേക്ക് എത്തിയിരിക്കുന്നു, ഹേ പ്രപിതാമഹാ.’

Verse 35

साहाय्यार्थं तदादेशो दीयतां प्रपितामह । येन कुर्मो वयं शीघ्रं नागराज्ये ह्यधिष्ठिताः

സഹായാർത്ഥം ആ ആജ്ഞ നൽകണമേ, ഹേ പ്രപിതാമഹാ; അതിനാൽ നാം നാഗരാജ്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിതരായി വേഗത്തിൽ നമ്മുടെ കര്‍ത്തവ്യം നിർവഹിക്കാം.

Verse 36

ब्रह्मोवाच साहाय्यमेतदस्माकं भवदीयं महोरगाः । गत्वानेन समं शीघ्रं नागराजेन तिष्ठत

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹോരഗങ്ങളേ, നിങ്ങളുടെ ഈ സഹായം ഞങ്ങള്ക്കായിരിക്കുന്നു. ഇവനോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ ചെന്നു നാഗരാജനോടൊപ്പം (രക്ഷാർത്ഥം) നിലകൊള്ളുവിൻ.

Verse 37

नागतीर्थे ततः स्थेयं सर्वैस्तत्र समास्थितैः

അതിനുശേഷം അവിടെ സമവേതരായ നിങ്ങളെല്ലാവരും നാഗതീർത്ഥത്തിൽ തന്നെ യഥാസ്ഥാനമായി നിലകൊള്ളണം.

Verse 38

यः कश्चिन्मम यज्ञेऽत्र दुष्टभावं समाश्रितः । समागच्छति विघ्नाय रक्षणीयः स सत्वरम्

ദുഷ്ടഭാവം ആശ്രയിച്ച് ഇവിടെ എന്റെ യജ്ഞത്തിന് വിഘ്നം വരുത്താൻ ആരെങ്കിലും വന്നാൽ, അവനെ ഉടൻ തന്നെ തടഞ്ഞു കാവലോടെ നിയന്ത്രിക്കണം.

Verse 39

राक्षसो वा पिशाचो वा भूतो वा मानुषोऽपि वा । एतत्कृत्यतमं नागा मम यज्ञस्य रक्षणम्

രാക്ഷസനായാലും, പിശാചായാലും, ഭൂതമായാലും, മനുഷ്യനായാലും—ഹേ നാഗങ്ങളേ, എന്റെ യജ്ഞത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നതുതന്നെ നിങ്ങളുടെ പരമ കര്‍ത്തവ്യമാണ്.

Verse 40

तथा यूयमपि प्राप्ते मासि भाद्रपदे तथा । पंचम्यां कृष्णपक्षस्य तत्र पूजामवाप्स्यथ

അതുപോലെ ഭാദ്രപദമാസം വന്നാൽ, കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ പഞ്ചമി തിഥിയിൽ, നിങ്ങളും അവിടെ പൂജാ-മര്യാദ ലഭിക്കും.

Verse 41

सूत उवाच । बाढमित्येव ते प्रोच्य प्रणिपत्य पितामहम् । सनातनसुतोपेता नागतीर्थं समाश्रिताः

സൂതൻ പറഞ്ഞു— ‘ബാഢം’ എന്നു പറഞ്ഞു അവർ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്)നെ പ്രണാമിച്ചു; സനാതനന്റെ പുത്രന്മാരോടുകൂടെ അവർ നാഗതീർത്ഥം ആശ്രയിച്ചു.

Verse 42

ततःप्रभृति तत्तीर्थं नागतीर्थ मिति स्मृतम् । कामप्रदं च भक्तानां नराणां स्नानकारिणाम्

അന്നുമുതൽ ആ തീർത്ഥം ‘നാഗതീർത്ഥം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന ഭക്തർക്കു ഇഷ്ടഫലങ്ങൾ നൽകുന്നതായി മാറി.

Verse 43

यस्तत्र कुरुते स्नानं सकृद्भक्त्या समन्वितः । नान्वयेऽपि भयं तस्य जाय ते सर्पसंभवम्

അവിടെ ഭക്തിയോടെ ഒരിക്കൽ പോലും സ്നാനം ചെയ്യുന്നവന്, സർപ്പങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഭയം—വംശത്തിലും പോലും—ഒരിക്കലും ജനിക്കുകയില്ല.

Verse 44

तत्र यच्छति मिष्टान्नं द्विजानां सज्जनैः सह । पूजयित्वा तु नागेंद्रान्सनातनपुरःसरान्

അവിടെ സജ്ജനന്മാരോടുകൂടെ ദ്വിജന്മാർക്ക് (ബ്രാഹ്മണർക്കു) മിഷ്ടാന്നം ദാനം ചെയ്യണം; തുടർന്ന് സനാതനനെ മുൻനിർത്തി നാഗേന്ദ്രന്മാരെ പൂജിക്കണം.

Verse 45

सप्तजन्मांतरं यावन्न स दौःस्थ्यमवाप्नुयात् । भूतप्रेतपिशाचानां शाकिनीनां विशेषतः । न च्छिद्रं न च रोगाश्च नाधयो न रिपोर्भयम्

ഏഴ് ജന്മാന്തരങ്ങൾ വരെ അവൻ ദുഃസ്ഥിതിയിൽ പതിക്കുകയില്ല. പ്രത്യേകിച്ച് ഭൂതം, പ്രേതം, പിശാച്, ശാകിനി മുതലായവരുടെ പീഡയില്ല; അനിഷ്ടമില്ല, രോഗമില്ല, മാനസിക ക്ലേശമില്ല, ശത്രുഭയവും ഇല്ല.

Verse 46

यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या वाच्यमानं द्विजोत्तमाः । सोऽपि संवत्सरं यावत्पन्नगैर्न च पीड्यते

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! ഭക്തിയോടെ ഇത് പാരായണം ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ ആരെങ്കിലും കേൾക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവനും ഒരു വർഷം വരെ പന്നഗങ്ങൾ (സർപ്പങ്ങൾ) മൂലം പീഡിക്കപ്പെടുകയില്ല.

Verse 47

सर्पदष्टस्य यस्यैतत्पुरतः पठ्यते भृशम् । नागतीर्थस्य माहात्म्यं काल दष्टोऽपि जीवति

സർപ്പദഷ്ടനായവന്റെ മുന്നിൽ നാഗതീർത്ഥത്തിന്റെ ഈ മഹാമാഹാത്മ്യം ശക്തമായി പാരായണം ചെയ്താൽ, അവൻ—മരണാഘാതം ഏറ്റിട്ടും—ജീവിച്ചിരിക്കും.

Verse 48

पुस्तके लिखितं चैतन्नागतीर्थसमुद्भवम् । माहात्म्यं तिष्ठते यत्र न सर्पस्तत्र तिष्ठति

പുസ്തകത്തിൽ എഴുതപ്പെട്ട ഈ നാഗതീർത്ഥ-സമുദ്ഭവ മഹാത്മ്യം എവിടെ നിലനിൽക്കുമോ, അവിടെ സർപ്പം നിലകൊള്ളുകയില്ല.

Verse 183

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नागतीर्थोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्यशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കാന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിനകത്ത് ‘നാഗതീർത്ഥോത്പത്തി-മാഹാത്മ്യ-വർണനം’ എന്ന നാമമുള്ള നൂറ്റി എൺപത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.