Adhyaya 1

Verse 1

। ओंनमः पुरुषोत्तमाय । अथ स्कान्दे महापुराणे षष्ठनागरखण्डप्रारम्भः । व्यास उवाच । स धूर्जटि जटाजूटो जायतां विजयाय वः । यत्रैकपलितभ्रांतिं करोत्यद्यापि जाह्नवी

ഓം പുരുഷോത്തമനു നമസ്കാരം. ഇപ്പോൾ സ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിന്റെ ആരംഭം. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ജടാജൂടധാരിയായ ധൂർജടി (ശിവൻ) നിങ്ങള്ക്ക് വിജയം നൽകട്ടെ; അവന്റെ സന്നിധിയിൽ ജാഹ്നവി (ഗംഗ) ഇന്നും ഒരൊറ്റ വെളുത്ത മുടിയുടെ ഭ്രമം സൃഷ്ടിക്കുന്നു।

Verse 2

ऋषय ऊचुः । हरस्य पूज्यते लिंगं कस्मादतन्महामते । विशेषात्संपरित्यज्य शेषांगानि सुरासुरैः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാമതേ, ഹരന്റെ (ശിവന്റെ) മറ്റു അവയവങ്ങളെ വിട്ട് പ്രത്യേകിച്ച് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും എന്തുകൊണ്ട് ലിംഗത്തെയേ പൂജിക്കുന്നു?

Verse 3

तस्मादेतन्महाबाहो यथावद्वक्तुमर्हसि । सांप्रतं सूत कार्त्स्न्येन परं कौतूहलं हि नः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ മഹാബാഹോ, ഇത് യഥാവിധി പറയാൻ നിങ്ങൾ അർഹനാണ്. ഹേ സൂതാ, ഇപ്പോൾ മുഴുവനായി കേൾക്കാൻ ഞങ്ങൾക്ക് പരമ കൗതുകമുണ്ട്।

Verse 4

सूत उवाच । प्रश्नभारो महानेष यो भवद्भिरुदाहृतः । कीर्तयिष्ये तथाप्येनं नमस्कृत्य स्वयंभुवे

സൂതൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ ഉന്നയിച്ച ഈ ചോദ്യം മഹത്തായ ഭാരമുള്ളതാണ്. എങ്കിലും സ്വയംഭൂ പ്രഭുവിനെ നമസ്കരിച്ച് ഞാൻ ഇതിനെ വിവരിക്കും।

Verse 5

आनर्तविषये चास्ति वनं मुनिजनाश्रयम् । मनोज्ञं सर्वसत्त्वानां सर्वर्तुफलितद्रुमम्

ആനർത്ത ദേശത്തിൽ മുനിജനങ്ങളുടെ ആശ്രയമായ ഒരു വനമുണ്ട്; അത് എല്ലാ ജീവികൾക്കും മനോഹരം, അവിടെയുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ എല്ലാ ഋതുക്കളിലും ഫലഭരിതങ്ങളാണ്।

Verse 6

तत्राश्रमपदं रम्यं सौम्यसत्त्वनिषेवितम् । अस्ति तापससंकीर्णं वेदध्वनिविराजितम्

അവിടെ ഒരു മനോഹരമായ ആശ്രമസ്ഥലം ഉണ്ട്; സൗമ്യസ്വഭാവമുള്ള സജ്ജനങ്ങൾ അതിനെ സേവിക്കുന്നു. അത് തപസ്വികളാൽ നിറഞ്ഞതും വേദപാരായണധ്വനിയാൽ വിരാജിതവുമാണ്.

Verse 7

अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशिभिस्तथा । दन्तोलूखलिभिर्विप्रैः सेवितं चाश्मकुट्टकैः

ആ പുണ്യവനം കഠിനവ്രതധാരികളായ വിപ്രന്മാർ സേവിച്ചിരുന്നു—ചിലർ ജലാഹാരികൾ, ചിലർ വായുഭക്ഷകർ, ചിലർ വീണ ഇലകളെ മാത്രം ആഹരിക്കുന്നവർ; ചിലർ പല്ലുകളെയേ ഉഖലിയായി കരുതി തപസ്സു ചെയ്യുന്നവർ, മറ്റുചിലർ കല്ലിൽ കുത്തിയ ധാന്യത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവർ.

Verse 8

स्नानहोमपरैश्चैव जपस्वाध्यायतत्परैः । वानप्रस्थैस्त्रिदण्डैश्च हंसैश्चापि कुटीचरैः

ആ സ്ഥലം സ്നാനവും ഹോമവും അനുഷ്ഠിക്കുന്നവരാലും, ജപവും സ്വാധ്യായവും നിഷ്ഠയോടെ ചെയ്യുന്നവരാലും നിറഞ്ഞിരുന്നു—വാനപ്രസ്ഥന്മാർ, ത്രിദണ്ഡി സന്ന്യാസികൾ, ഹംസസ്വരൂപ മുനികൾ, കൂടീരവാസി വൈരാഗികൾ എന്നിവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 9

स्नातकैर्यतिभिर्दान्तैस्तथा पंचाग्निसाधकैः । कस्यचित्त्वथ कालस्य भगवांस्त्रिपुरांतकः

ആ ആശ്രമവനം സ്നാതകർ, ദാന്ത യതികൾ, പഞ്ചാഗ്നിസാധകർ എന്നിവരാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു. പിന്നെ കുറെ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഭഗവാൻ ത്രിപുരാന്തകൻ—ത്രിപുരസംഹാരകൻ—(അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു).

Verse 10

सतीवियोगसंतप्तो भ्रममाण इतस्ततः । तस्मिन्वने समायातः सौम्यसत्त्वनिषेविते

സതീവിയോഗവേദനയിൽ ദഗ്ധനായി, ഇങ്ങും അങ്ങും അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞ്, സൗമ്യശാന്ത സത്ത്വങ്ങൾ സേവിക്കുന്ന ആ വനത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹം എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 11

क्रीडंति नकुला यत्र सार्धं सर्पैःप्रहर्षिताः । पञ्चाननाश्च मातंगैर्वृषदंशास्तथाखुभिः । काकाः कौशिकसंघैश्च वैरभावविवर्जिताः

അവിടെ നരിക്കുരങ്ങുകൾ പാമ്പുകളോടൊപ്പം ആനന്ദത്തോടെ കളിച്ചു; സിംഹങ്ങൾ ആനകളോടൊപ്പം; കടിക്കുന്ന ജീവികൾ എലികളോടൊപ്പം; കാക്കകൾ മൂങ്ങകളുടെ കൂട്ടങ്ങളോടൊപ്പം—എല്ലാം വൈരമില്ലാതെ ആയിരുന്നു।

Verse 12

ततश्च भगवान्रुद्रो दृष्ट्वाश्रमपदं तदा । नग्नः कपालमादाय भिक्षार्थं प्रविवेश सः

അതിനുശേഷം ഭഗവാൻ രുദ്രൻ ആ ആശ്രമസ്ഥലം കണ്ടു, നഗ്നനായി കൈയിൽ കപാലപാത്രം എടുത്ത് ഭിക്ഷാർത്ഥം അവിടെ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 13

अथ तस्य समालोक्य रूपं गात्रसमुद्भवम् । अदृष्टपूर्वं तापस्यः सर्वाः कामवशं गताः

പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദേഹസൗന്ദര്യം—മുമ്പൊരിക്കലും കാണാത്ത ആ രൂപം കണ്ടപ്പോൾ—എല്ലാ താപസിനികളും കാമവശരായി।

Verse 14

गृहकर्म परित्यज्य गुरुशुश्रूषणानि च । मिथः संभाषणं चक्रुः स्थानेस्थाने च ताः स्थिताः

ഗൃഹകാര്യങ്ങളും ഗുരുശുശ്രൂഷയും ഉപേക്ഷിച്ച്, അവർ സ്ഥലസ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നുകൊണ്ട് പരസ്പരം സംഭാഷണം തുടങ്ങി।

Verse 15

एका सा कापि धन्या या चक्रे तस्यावगूहनम् । विश्रब्धा सर्वगात्रेषु तापसस्य महात्मनः

അവരിൽ ഒരുത്തി താനെത്ര ധന്യയെന്നു കരുതി, നിർഭയമായി ആ മഹാത്മ താപസന്റെ സർവ്വാംഗങ്ങളിലും ചേർന്നു പിടിച്ച് ആലിംഗനം ചെയ്തു।

Verse 16

तथान्याः कौतुकाविष्टा धावंत्यः सर्वतोदिशम् । दृश्यंते तं समुद्दिश्य विस्तारितविलोचनाः

അതുപോലെ മറ്റു സ്ത്രീകളും കൗതുകാവേശത്തിൽ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയി; അവനെയേ ലക്ഷ്യമാക്കി വിശാലമായ കണ്ണുകളോടെ പാഞ്ഞെത്തുന്നതായി കാണപ്പെട്ടു।

Verse 17

काश्चिदर्द्धानुलिप्तांग्यः काश्चिदेकांजितेक्षणाः । अर्धसंयमितैः कैशैस्तथान्यास्त्यक्तबालकाः

ചില സ്ത്രീകളുടെ ശരീരത്തിൽ പകുതിമാത്രം അനുലേപനം പുരട്ടിയിരുന്നു, ചിലർക്കൊരുകണ്ണിൽ മാത്രം അഞ്ജനം; ചിലരുടെ മുടി പകുതിയായി കെട്ടിയിരുന്നു, മറ്റുചിലർ ഭീതിയിൽ കുഞ്ഞുങ്ങളെ വിട്ടിട്ടും ഓടിപ്പോയി।

Verse 18

एवमालोक्यमानः स कामिनीभिर्महेश्वरः । बभ्राम राजमार्गेण भिक्षां देहीति कीर्तयन्

സ്ത്രീകളാൽ ഇങ്ങനെ നോക്കപ്പെടുന്ന മഹേശ്വരൻ രാജമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചു ‘ഭിക്ഷം ദേഹി’ എന്നു വിളിച്ചുപറഞ്ഞു।

Verse 19

अथ ते मुनयो दृष्ट्वा तं तथा विगतांबरम् । कामोद्भवकरंस्त्रीणां प्रोचुः कोपारुणेक्षणाः

അപ്പോൾ മുനിമാർ അവനെ ഇങ്ങനെ വസ്ത്രരഹിതനായി കണ്ടു—സ്ത്രീകളിൽ കാമോദ്രേകം ഉണർത്തുന്നവൻ—കോപത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ സംസാരിച്ചു।

Verse 20

यस्मात्पाप त्वयास्माकमाश्रमोऽयं विडंबितः । तस्माल्लिंगं पतत्वाशु तवैव वसुधातले

‘ഹേ പാപി! നീ ഞങ്ങളുടെ ഈ ആശ്രമത്തെ പരിഹസിച്ച് അപമാനിച്ചു; അതിനാൽ നിന്റെ ലിംഗം ഉടൻ തന്നെ ഈ ഭൂതലത്തിൽ പതിക്കട്ടെ!’

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे भूमौ लिंगं तस्य पपात तत् । भित्त्वाथ धरणीपृष्ठं पातालं प्रविवेश ह

അന്നേ നിമിഷം അവന്റെ ലിംഗം ഭൂമിയിൽ വീണു; ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലം പിളർത്തി പാതാളത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 22

सोऽपि लिंगपरित्यक्तो लज्जायुक्तो महेश्वरः । गर्तां गुर्वीं समाश्रित्य भ्रूणरूपः समाविशत्

ലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടും ലജ്ജയാൽ നിറഞ്ഞും ആയ മഹേശ്വരൻ ഒരു ആഴമുള്ള കുഴിയെ ആശ്രയിച്ച് ഭ്രൂണരൂപം ധരിച്ചു അതിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 23

अथ लिंगस्य पातेन त्रैलोक्यभयशंसिनः । उत्पाता दारुणास्तस्थुः सर्वत्र द्विजसत्तमाः

പിന്നീട് ലിംഗപതനത്താൽ ത്രൈലോക്യഭയം സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഭീകര അപശകുനങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും ഉദിച്ചു, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ.

Verse 24

शीर्यते गिरिशृङ्गाणि पतंत्युल्का दिवापि च । त्यजंति सागराः सर्वे मर्यादां च शनैः शनैः

പർവ്വതശിഖരങ്ങൾ ചിതറിത്തുടങ്ങി, പകലിലും ഉൽക്കകൾ വീഴാൻ തുടങ്ങി; എല്ലാ സമുദ്രങ്ങളും പതുക്കെ തങ്ങളുടെ അതിരുകൾ വിട്ടുതുടങ്ങി.

Verse 25

अथ देवगणाः सर्वे भयसंत्रस्तमानसाः । शक्रविष्णुमुखा जग्मुर्यत्र देवः पितामहः

അപ്പോൾ ഭയത്താൽ വിറച്ച മനസ്സുള്ള എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും—ശക്രനും വിഷ്ണുവും മുൻപന്തിയിൽ—ദേവപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവുള്ളിടത്തേക്ക് ചെന്നു.

Verse 26

प्रोचुश्च प्रणताः स्तुत्वा स्तोत्रैः सुश्रुतिसंभवैः । त्रैलोक्ये सृष्टिरूपं यत्कमलासनसंस्थितम्

അവർ നമസ്കരിച്ചു, വേദജന്യമായ സ്തോത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ച് പറഞ്ഞു—ത്രിലോകത്തിലെ സൃഷ്ടിരൂപനായ, കമലാസനത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായവനോട്।

Verse 27

किमिदं किमिदं देव वर्तते ह्यधरोत्तरम् । त्रैलोक्यं सकलं येन व्याकुलत्वमुपागतम्

ഇത് എന്ത്, ഇത് എന്ത്, ഹേ ദേവാ! ഇങ്ങനെ അധരോത്തരമായി (തലകീഴായി) എന്തുകൊണ്ട് സംഭവിക്കുന്നു? ഇതാൽ സമസ്ത ത്രിലോകവും വ്യാകുലമായി.

Verse 28

प्रलयस्येव चिह्नानि दृश्यंते पद्मसंभव । किं सांप्रतमकालेऽपि भविष्यति परिक्षयः

ഹേ പദ്മസംഭവാ! പ്രളയത്തിന്റെ പോലെയുള്ള ലക്ഷണങ്ങൾ കാണുന്നു. ഇപ്പോൾ അകാലത്തിലും പരിക്ഷയം—നാശം—സംഭവിക്കുമോ?

Verse 29

सर्वेषां सुरमर्त्यानां दैत्यानां मन्त्रकोविदः । गतिर्भयार्तदेहानां सर्वलोकपितामहः

ദേവന്മാർ, മനുഷ്യർ, ദൈത്യർ—എല്ലാവർക്കും അദ്ദേഹം മന്ത്രോപദേശത്തിൽ നിപുണൻ; ഭയാർത്തരായ ദേഹധാരികൾക്ക് ഗതിയും ശരണവും ആ സർവലോകപിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മ) തന്നെയാണ്.

Verse 30

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा देवानां चतुराननः । उवाच सुचिरं ध्यात्वा ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा

ദേവന്മാരുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ചതുരാനനൻ ദീർഘനേരം ധ്യാനിച്ചു; ദിവ്യചക്ഷുസ്സാൽ കാര്യം അറിഞ്ഞ ശേഷം പറഞ്ഞു.

Verse 31

प्रलयस्य न कालोऽयं सांप्रतं सुरसत्तमाः । शृणुध्वं यन्निमित्तोत्था महोत्पाता भवन्त्यमी

ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഇത് പ്രളയകാലമല്ല. ശ്രവിക്കുവിൻ—ഒരു പ്രത്യേക കാരണത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ മഹോത്പാതങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചത്.

Verse 32

ऋषिभिः पातितं लिंगं देवदेवस्य शूलिनः । शापेनानर्तके देशे कलत्रार्थे महात्मभिः

ദേവദേവനായ ശൂലിനന്റെ ലിംഗം ഋഷിമാർ പതിപ്പിച്ചു; മഹാത്മ മുനികളുടെ ശാപത്താൽ, അനർത്തകദേശത്ത്, ഭാര്യാസംബന്ധ കാരണത്താൽ.

Verse 33

तेनैतद्व्याकुलीभूतं त्रैलोक्यं सचराचरम् । तस्माद्गच्छामहे तत्र यत्र देवो महेश्वरः

അതുകൊണ്ട് ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ സമസ്ത ത്രിലോകവും വ്യാകുലമായി. അതിനാൽ ദേവനായ മഹേശ്വരൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക് നാം പോകാം.

Verse 34

येनास्मद्वचनाच्छीघ्रं तल्लिंगं निदधाति सः । नो चेद्भविष्यति व्यक्तमकाले चापि संक्षयः । त्रैलोक्यस्यापि कृत्स्नस्य सत्यमेतन्मयोदितम्

ഞങ്ങളുടെ വചനം അനുസരിച്ച് ആരെങ്കിലും വേഗത്തിൽ ആ ലിംഗം പുനഃസ്ഥാപിച്ചാൽ, അവൻ തന്നെ ആ ഭയം നീക്കും. അല്ലെങ്കിൽ നിശ്ചിതകാലത്തിന് മുമ്പുതന്നെ സമസ്ത ത്രിലോകത്തിനും വ്യക്തമായ സംഹാരം സംഭവിക്കും—ഇത് ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്ന സത്യം.

Verse 35

अथ देवगणाः सर्वे ब्रह्मविष्णुपुरःसराः । आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवास्तथाश्विनौ

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മുൻപന്തിയിലായി എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും—ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, രുദ്രർ, വിശ്വേദേവർ, കൂടാതെ ഇരുവർ അശ്വിനികൾ—(ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു).

Verse 36

प्रजग्मुस्त्वरितास्तत्र यत्र देवो महेश्वरः । गर्तामध्यगतः सुप्तो लज्जया परया वृतः

അവർ അതിവേഗം ആ സ്ഥലത്തേക്ക് ചെന്നു; അവിടെ ദേവൻ മഹേശ്വരൻ കുഴിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ ശയനിച്ച് നിദ്രിച്ചു, പരമലജ്ജയാൽ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 37

देवा ऊचुः । नमस्ते देवदेवेश भक्तानामभयप्रद । नमस्ते जगदाधार शशिराजितशेखर

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവേശാ! ഭക്തർക്കു അഭയം നൽകുന്നവനേ! നമസ്കാരം. ഹേ ജഗദാധാരാ! ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രരാജൻ അലങ്കരിക്കുന്നവനേ! നമസ്കാരം।

Verse 38

त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमापस्त्वं मही विभो । त्वया सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

നീ തന്നെയാണ് യജ്ഞം, നീ തന്നെയാണ് വഷട്കാരം; നീ തന്നെയാണ് ജലം, നീ തന്നെയാണ് ഭൂമി, ഹേ വിഭോ. നിനക്കാലാണ് ഈ സമസ്ത ത്രൈലോക്യം—ചരാചരസഹിതം—സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്।

Verse 39

त्वं पासि च सुरश्रेष्ठ तथा नाशं नयिष्यसि । त्वं विष्णुस्त्वं चतुर्वक्त्रस्त्वं चंद्रस्त्वं दिवाकरः

ഹേ സുരശ്രേഷ്ഠാ! നീ തന്നെയാണ് പരിപാലിക്കുന്നത്, നീ തന്നെയാണ് ലയത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നത്. നീ തന്നെയാണ് വിഷ്ണു, നീ തന്നെയാണ് ചതുര്വക്ത്രൻ (ബ്രഹ്മാ); നീ തന്നെയാണ് ചന്ദ്രൻ, നീ തന്നെയാണ് ദിവാകരൻ (സൂര്യൻ)।

Verse 40

त्वया विना महादेव न किंचिदिह विद्यते । अपि कृत्वा महत्पापं नरो देव धरातले

ഹേ മഹാദേവാ! നിന്നില്ലാതെ ഇവിടെ ഒന്നും തന്നെ ഇല്ല. ഹേ ദേവാ! ഭൂമിയിൽ ഒരു മനുഷ്യൻ മഹാപാപം ചെയ്താലും—

Verse 41

तव नामापि संकीर्त्य प्रयाति त्रिदिवालयम् । महादेव महादेव महादेवेति कीर्तनात्

ഹേ മഹാദേവാ! നിന്റെ നാമം മാത്രം സംകീർത്തിച്ചാലും മനുഷ്യൻ ത്രിദിവധാമം പ്രാപിക്കുന്നു. ‘മഹാദേവ, മഹാദേവ, മഹാദേവ’ എന്ന കീർത്തനത്താൽ।

Verse 42

कोटयो ब्रह्महत्यानामगम्यागमकोटयः । सद्यः प्रलयमायांति महादेवेति कीर्तनात्

ബ്രഹ്മഹത്യ പോലെയുള്ള പാപങ്ങളുടെ കോടികളും, അത്യന്തം ഭീകരമായ മറ്റു പാപങ്ങളുടെ കോടികളും—‘മഹാദേവ’ എന്നു കീർത്തിച്ചാൽ ഉടൻ തന്നെ ലയിച്ചുപോകുന്നു।

Verse 43

विप्रो यथा मनुष्याणां नदीनां वा महार्णवः । तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः

മനുഷ്യരിൽ ബ്രാഹ്മണൻ ശ്രേഷ്ഠനായതുപോലെ, നദികളിൽ മഹാസമുദ്രം ശ്രേഷ്ഠമായതുപോലെ, അങ്ങനെ നീ സർവ്വദേവന്മാരുടെ മേൽ അധിപത്യത്തിൽ സ്ഥാപിതനാകുന്നു।

Verse 44

नक्षत्राणां यथा चंद्रः प्रदीप्तानां दिवाकरः । तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः

നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ചന്ദ്രൻ ശ്രേഷ്ഠനായതുപോലെ, പ്രകാശമുള്ളവയിൽ ദിവാകരൻ (സൂര്യൻ) ശ്രേഷ്ഠനായതുപോലെ, അങ്ങനെ നീ സർവ്വദേവന്മാരുടെ മേൽ അധിപത്യത്തിൽ സ്ഥാപിതനാകുന്നു।

Verse 45

धातूनां कांचनं यद्वद्गंधर्वाणां च नारदः । तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः

ധാതുക്കളിൽ കാഞ്ചനം (സ്വർണം) ശ്രേഷ്ഠമായതുപോലെ, ഗന്ധർവന്മാരിൽ നാരദൻ ശ്രേഷ്ഠനായതുപോലെ, അങ്ങനെ നീ സർവ്വദേവന്മാരുടെ മേൽ അധിപത്യത്തിൽ സ്ഥാപിതനാകുന്നു।

Verse 46

ओषधीनां यथा सस्यं नगानां हेमपर्वतः । तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः

ഔഷധികളിൽ ധാന്യം ശ്രേഷ്ഠമായതുപോലെ, പർവ്വതങ്ങളിൽ ഹേമപർവ്വതം ശ്രേഷ്ഠം; അതുപോലെ നിങ്ങൾ സർവ്വദേവന്മാരുടെ അധിപത്യത്തിൽ സ്ഥാപിതനാണ്।

Verse 47

तस्मात्कुरु प्रसादं नः सर्वेषां च नृणां विभो । संधारय पुनर्लिंगं स्वकीयं सुरसत्तम

അതുകൊണ്ട്, ഹേ വിഭോ, ഞങ്ങളോടും സർവ്വ മനുഷ്യരോടും പ്രസാദിക്കണമേ. ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ, നിങ്ങളുടെ തന്നെ പവിത്ര ലിംഗം വീണ്ടും ധരിച്ചു അതിനെ വീണ്ടും സംധാരിക്കണമേ।

Verse 48

नोचेज्जगत्त्रयं देव नूनं नाशममुपेष्यति । यद्येतद्भूतले लिङ्गं पतति स्थास्यति प्रभो

അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ ദേവാ, ത്രിലോകവും നിശ്ചയമായി നാശത്തിലേക്ക് പോകും, ഹേ പ്രഭോ—ഈ ലിംഗം ഭൂതലത്തിൽ വീണു അവിടെ തന്നെ നിലനിൽക്കുകയാണെങ്കിൽ।

Verse 49

सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा भगवान्बृषभध्वजः । प्रोवाच प्रणतान्सर्वांस्तान्देवान्व्रीडयान्वितः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, വൃഷഭധ്വജനായ ഭഗവാൻ, തന്റെ മുമ്പിൽ പ്രണതരായിരുന്ന ആ ദേവന്മാരോട് ലജ്ജാമിശ്രിതമായ സംകോചത്തോടെ സംസാരിച്ചു।

Verse 50

मया सतीवियोगार्तियुक्तेन सुरसत्तम । लिंगमेतत्परित्यक्तं शापव्याजाद्द्विजन्मनाम्

ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ, സതീവിയോഗത്തിന്റെ വേദനയിൽ വ്യാകുലനായ ഞാൻ ഈ ലിംഗം ഉപേക്ഷിച്ചു—ദ്വിജന്മാരുടെ ശാപത്തെ ഒരു വ്യാജമായി എടുത്തുകൊണ്ട്।

Verse 51

कोऽलं पातयितुं लिंगं ममैतद्भुवनत्रये । देवो वा ब्राह्मणो वापि वेत्थ यूयमपि स्फुटम्

ത്രിലോകങ്ങളിൽ എന്റെ ഈ ലിംഗത്തെ വീഴ്ത്താൻ ആര് ശേഷിയുള്ളവൻ—ദേവനോ ബ്രാഹ്മണനോ? നിങ്ങളും ഇതു വ്യക്തമായി അറിയുന്നു.

Verse 52

तस्मान्नैव धरिष्यामि लिंगमेतद्धरातलात् । किमनेन करिष्यामि भार्यया परिवर्जितः

അതുകൊണ്ട് ഭൂതലത്തിൽ നിന്നു ഈ ലിംഗത്തെ ഞാൻ ഇനി ധരിക്കുകയില്ല. ഭാര്യയെ വിട്ടു നിൽക്കുന്ന ഞാൻ ഇതുകൊണ്ട് എന്തു ചെയ്യും?

Verse 53

देवा ऊचुः । तव कांता सती नाम या मृता प्राक्सुरोत्तम । सा जाता मेनकागर्भे गौरी नाम हिमाचलात्

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവോത്തമാ! മുൻപ് മരിച്ച നിന്റെ പ്രിയ സതി, മേനകയുടെ ഗർഭത്തിൽ വീണ്ടും ജനിച്ചിരിക്കുന്നു; ഹിമാചലന്റെ പുത്രിയായി ‘ഗൗരി’ എന്ന നാമത്തിൽ.

Verse 54

भविष्यति पुनर्भार्या तवैव त्रिपुरांतक । तस्माल्लिंगं समादाय कुरु क्षेमं दिवौकसाम्

ഹേ ത്രിപുരാന്തകാ! അവൾ വീണ്ടും നിന്റെ തന്നെ ഭാര്യയായിരിക്കും. അതിനാൽ ലിംഗത്തെ ഏറ്റെടുത്തു സ്വർഗ്ഗവാസികളുടെ ക്ഷേമം ഉറപ്പാക്കുക.

Verse 55

देवदेव उवाच । अद्यप्रभृति मे लिंगं यदि देवा द्विजातयः । पूजयंति प्रयत्नेन तर्हीदं धारयाम्यहम्

ദേവദേവൻ പറഞ്ഞു—ഇന്നുമുതൽ ദേവന്മാരും ദ്വിജന്മാരും എന്റെ ലിംഗത്തെ പരിശ്രമത്തോടെ പൂജിച്ചാൽ, അപ്പോൾ ഞാൻ ഇതിനെ ധരിക്കും.

Verse 56

ब्रह्मोवाच । अहं तव स्वयं लिंगं पूजयिष्यामि शंकर । तथान्ये विबुधाः सर्वे किं पुनर्भुवि मानवाः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ശങ്കരാ! ഞാൻ തന്നേ നിന്റെ ലിംഗത്തെ പൂജിക്കും; അതുപോലെ മറ്റു എല്ലാ ദേവന്മാരും പൂജിക്കും—അപ്പോൾ ഭൂമിയിലെ മനുഷ്യർ എത്രയധികം പൂജിക്കും!

Verse 57

ततः प्रविश्य पातालं देवैः सार्धं पितामहः । स्वयमेवाकरोत्पूजां तस्य लिंगस्य भक्तितः

അതിനുശേഷം പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരോടൊപ്പം പാതാളത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, ഭക്തിയോടെ സ്വയം ആ പവിത്ര ലിംഗത്തെ പൂജിച്ചു.

Verse 58

तस्मादनंतरं विष्णुः श्रद्धापूतेन चेतसा । तथान्ये विबुधाः सर्वे शक्राद्याः श्रद्धयान्विताः

അതിന് പിന്നാലെ വിഷ്ണു ശ്രദ്ധയാൽ ശുദ്ധമായ ചിത്തത്തോടെ പൂജ ചെയ്തു; അതുപോലെ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുതലായ മറ്റു എല്ലാ ദേവന്മാരും ശ്രദ്ധാന്വിതരായി പൂജ ചെയ്തു.

Verse 59

ततस्तुष्टो महादेवः पितामहमिदं वचः । प्रोवाच वासुदेवं च विनयावनतं स्थितम्

അപ്പോൾ പ്രസന്നനായ മഹാദേവൻ പിതാമഹനോടു ഈ വചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു; വിനയത്തോടെ നമിഞ്ഞുനിന്ന വാസുദേവൻ (വിഷ്ണു) നോടും പറഞ്ഞു.

Verse 60

भवद्भ्यां परितुष्टोऽस्मि तस्मान्मत्तः प्रगृह्यताम् । वरमिष्टं महाभागौ यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ഞാൻ നിങ്ങളിരുവരിലും പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നനാണ്; അതിനാൽ, ഹേ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ, എന്നിൽ നിന്ന് നിങ്ങൾക്കിഷ്ടമായ വരം സ്വീകരിക്കുവിൻ—അത് അത്യന്തം ദുർലഭമായാലും.

Verse 61

तावूचतुः । यदि तुष्टोसि देवेश त्रिभागेन समाश्रयम् । आवाभ्यां देहि लिंगेन येनैकत्राश्रयो भवेत्

അവർ ഇരുവരും പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവേശാ! നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാകുന്നുവെങ്കിൽ, ലിംഗത്തിലൂടെ ത്രിഭാഗമായി ഞങ്ങൾക്കു സംയുക്ത ആശ്രയം ദയചെയ്യുക; അങ്ങനെ ഞങ്ങൾക്കു ഒരേയൊരു ഏകശരണം ലഭിക്കട്ടെ.”

Verse 62

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय लिंगमादाय च प्रभुः । स्थाने नियोजयामास सर्वदेवाधिपूजितम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—“‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞ് പ്രഭു സമ്മതിച്ചു; പിന്നെ സർവദേവാധിപന്മാർ പൂജിച്ച ആ ലിംഗം എടുത്ത് യഥാസ്ഥാനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു.”

Verse 63

ततो हाटकमादाय तदाकारं पितामहः । कृत्वा लिंगं स्वयं तत्र स्थापयामास हर्षितः

അതിനുശേഷം പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) സ്വർണം എടുത്ത് അതേ രൂപത്തിലുള്ള ലിംഗം നിർമ്മിച്ച്, ആനന്ദത്തോടെ സ്വഹസ്തങ്ങളാൽ അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു.

Verse 64

प्रोवाच चाथ भो विप्राः साधुनादेन नादयन् । लोकत्रयं समस्तानां शृण्वतां त्रिदिवौकसाम्

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം പ്രഖ്യാപിച്ചു—“ഹേ വിപ്രന്മാരേ!” എന്നും, ‘സാധു!’ എന്ന നാദത്തോടെ മുഴക്കി; കേൾക്കുന്ന ത്രിദിവവാസികളുടെ മദ്ധ്യേ സമസ്ത ലോകത്രയവും പ്രതിധ്വനിപ്പിച്ചു.

Verse 65

मया ह्याद्यं त्विदं लिंगं हाटकेन विनिर्मितम् । ख्यातिं यास्यति सर्वत्र पाताले हाटकेश्वरम्

“ഇന്ന് ഞാൻ ഈ ലിംഗം സ്വർണത്തിൽ നിർമ്മിച്ചു; പാതാളത്തിൽ ഇത് ‘ഹാടകേശ്വരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ എല്ലായിടത്തും പ്രശസ്തിയാർജ്ജിക്കും.”

Verse 66

तथान्ये मनुजा ये च हाटकादीनि भक्तितः । मणिमुक्तासुरत्नैश्च कृत्वा लिंगानि कृत्स्नशः

അതുപോലെ മറ്റു മനുഷ്യരും ഭക്തിയോടെ സ്വർണം മുതലായ വസ്തുക്കളാലും, മണി–മുത്ത് എന്നിവയും ഉത്തമ രത്നങ്ങളാലും സമ്പൂർണ്ണരൂപത്തിലുള്ള ശിവലിംഗങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നു।

Verse 67

त्रिकालं पूजयिष्यंति ते यास्यंति परां गतिम् । मृन्मयं संपरित्यज्य नीचधातुमयं तथा

ത്രികാലങ്ങളിലും (പ്രഭാതം, മധ്യാഹ്നം, സായാഹ്നം) പൂജിക്കുന്നവർ പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു। മണ്ണിൽ നിർമ്മിതവും നീചലോഹത്തിൽ നിർമ്മിതവും ആയ ലിംഗങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് ശ്രേഷ്ഠാരാധനയിൽ ലീനരാകുന്നു।

Verse 68

एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रः सह सर्वैर्दिवालयैः । जगाम त्रिदिवं सोऽपि कैलासं शशिशेखरः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മാവ് എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളോടും കൂടി സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് പോയി; ചന്ദ്രശേഖരനായ ഭഗവാൻ ശിവനും കൈലാസത്തിലേക്ക് പ്രസ്ഥാനം ചെയ്തു।

Verse 69

एतस्मात्कारणाल्लिंगं पूज्यतेऽत्र सुरासुरैः । हरस्य चोत्तमांगानि परित्यज्य विशेषतः

ഈ കാരണത്താലാണ് ഇവിടെ ഈ ലിംഗം ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഒരുപോലെ പൂജിക്കുന്നത്—പ്രത്യേകിച്ച് ഹരൻ (ശിവൻ) എന്നവന്റെ മറ്റു ഉത്തമ അവയവ-രൂപങ്ങളെ മാറ്റിവെച്ച്।

Verse 70

ततः प्रभृति तल्लिंगं स्वयं ब्रह्मा व्यवस्थितः । भगवान्वासुदेवश्च तेन पूज्यं शिवं हि तत्

അന്നുമുതൽ ആ ലിംഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് സ്വയം ബ്രഹ്മാവ് അവിടെ സ്ഥാപിതനായി; ഭഗവാൻ വാസുദേവൻ (വിഷ്ണു)യും—അതുകൊണ്ട് അതു നിശ്ചയമായും ശിവരൂപമായി പൂജ്യമാണ്।

Verse 71

यस्तु पूजयते नित्यं श्रद्धायुक्तेन चेतसा । त्र्यंबकाच्युतब्रह्माद्यास्तेन स्युः पूजितास्त्रयः

ശ്രദ്ധയുക്തമായ ചിത്തത്തോടെ നിത്യമായി ആരെങ്കിലും പൂജിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവനാൽ ത്ര്യംബകൻ (ശിവൻ), അച്യുതൻ (വിഷ്ണു), ബ്രഹ്മാവ്—ഈ മൂന്നുപേരും പൂജിക്കപ്പെട്ടവരാകുന്നു।

Verse 72

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शिवलिंगं प्रपूजयेत् । स्पर्शयेदीक्षयेन्नित्यं कीर्तयेच्च द्विजोत्तमाः

അതുകൊണ്ട് സർവ്വപ്രയത്നത്തോടെയും ശിവലിംഗത്തെ വിശേഷമായി പൂജിക്കണം। ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, നിത്യമായി അതിനെ സ്പർശിക്കുകയും ദർശിക്കുകയും ഉച്ചത്തിൽ കീർത്തിക്കുകയും ചെയ്യണം।