Adhyaya 173

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अहो बत महाश्चर्यं विश्वामित्रस्य सन्मुनेः । मंत्रप्रभावतो येन तत्तोयं रुधिरीकृतम्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—അഹോ! സന്മുനിയായ വിശ്വാമിത്രന്റെ മഹാശ്ചര്യം; മന്ത്രപ്രഭാവം കൊണ്ടു ആ ജലം രക്തമായി മാറിയല്ലോ!

Verse 2

ततःप्रभृति संप्राप्तं कथं तोयं प्रकीर्तय । सरस्वत्या महाभाग सर्वं विस्तरतो वद

അന്നുമുതൽ ഈ ജലം ഇങ്ങനെ എങ്ങനെ ആയിത്തീർന്നു എന്നു ദയചെയ്ത് പ്രസ്താവിക്കൂ. ഹേ മഹാഭാഗ, സരസ്വതിയെക്കുറിച്ചുള്ള എല്ലാം വിശദമായി പറയൂ.

Verse 3

सूत उवाच । बहुकालं प्रवाहः स सरस्वत्या द्विजोत्तमाः । महान्रक्तमयो जातो भूतराक्षससेवितः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ദീർഘകാലം സരസ്വതിയുടെ ആ പ്രവാഹം രക്തമയമായ മഹാപ്രവാഹമായി, ഭൂതരാക്ഷസന്മാർ സഞ്ചരിക്കുന്നതായിത്തീർന്നു.

Verse 4

कस्यचित्त्वथ कालस्य वसिष्ठो मुनिसत्तमः । अर्बुदस्थस्तया प्रोक्तो दीनया दुःखयुक्तया

പിന്നീട് കുറച്ച് കാലത്തിനു ശേഷം, അർബുദത്തിൽ വസിച്ചിരുന്ന മുനിശ്രേഷ്ഠൻ വസിഷ്ഠനോട് ആ ദീനയും ദുഃഖാക്രാന്തയുമായ (സരസ്വതി) സംസാരിച്ചു.

Verse 5

तवार्थाय मुने शप्ता विश्वामित्रेण कोपतः । रुधिरौघवहाजाता तपस्विजनवर्जिता

ഹേ മുനേ, നിന്റെ കാരണത്താൽ കോപത്തോടെ വിശ്വാമിത്രൻ എന്നെ ശപിച്ചു; ഞാൻ രക്തപ്രവാഹം വഹിക്കുന്നവളായി, തപസ്വികളാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 6

तस्मात्कुरु प्रसादं मे यथा स्यात्सलिलं पुनः । प्रवाहे मम विप्रेन्द्र प्रयाति रुधिरं क्षयम्

അതുകൊണ്ട് ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, എന്നോടു പ്രസന്നനായി കൃപ ചെയ്യുക, വീണ്ടും ജലം വരുവാൻ; എന്റെ പ്രവാഹത്തിലെ രക്തം ക്ഷയിച്ചു നശിക്കട്ടെ.

Verse 7

त्रैलोक्यकरणे विप्र संक्षये वा स्थितौ हि वा । नाशक्तिर्विद्यते काचित्तव सर्वमुनीश्वर

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ത്രിലോകസൃഷ്ടിയിലോ പ്രളയത്തിലോ നിലനില്പിലോ—നിനക്കു യാതൊരു അശക്തിയും ഇല്ല; ഹേ സർവ്വമുനീശ്വരാ।

Verse 8

वसिष्ठ उवाच । तथा भद्रे करिष्यामि यथा स्यात्सलिलं पुनः । प्रवाहे तव निर्याति सर्वं रक्तं परिक्षयम्

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭദ്രേ! ജലം വീണ്ടും വരുമാറായി ഞാൻ ചെയ്യും; നിന്റെ പ്രവാഹത്തിൽ സകല രക്തവും പൂർണ്ണക്ഷയത്തിലേക്ക് ചെന്നു നശിക്കും।

Verse 9

एवमुक्त्वा स विप्रर्षिरवतीर्य धरातले । गतः प्लक्षतरुं यस्मा दवतीर्णा सरस्वती

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ ബ്രാഹ്മണ-ഋഷി ഭൂമിയിലേക്കിറങ്ങി, സരസ്വതി അവതരിച്ച പ്ലക്ഷവൃക്ഷത്തിങ്കലേക്ക് പോയി।

Verse 10

समाधिं तत्र संधाय निविष्टो धरणीतले । संभ्रमं परमं गत्वा विश्वामित्रस्य चोपरि

അവിടെ നിലത്തിരുത്തി അദ്ദേഹം സമാധി സ്ഥാപിച്ചു; പരമ ആത്മീയ തീവ്രതയിൽ ഉയർന്ന്, വിശ്വാമിത്രനെയും അതിക്രമിച്ച നിലയിലെത്തി।

Verse 11

वारुणेन तु मन्त्रेण वीक्ष यन्वसुधातलम् । ततो निर्भिद्य वसुधां भूरितोयं विनिर्गतम्

വാരുണമന്ത്രം ജപിച്ച് ഭൂതലത്തെ നോക്കി അദ്ദേഹം ഭൂമിയെ പിളർത്തി; അപ്പോൾ അവിടെ നിന്ന് ധാരാളം ജലം പൊങ്ങി പുറത്തുവന്നു।

Verse 12

रन्ध्रद्वयेन विप्रेन्द्रा लोचनाभ्यां निरीक्षणात् । एकस्य सलिलं क्षिप्रं यत्र जाता सरस्वती

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ, കണ്ണുകളുടെ രണ്ടു രന്ധ്രങ്ങളിലൂടെ ദൃഷ്ടി ചെയ്ത മാത്രത്തിൽ ഒരു രന്ധ്രത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ജലം പുറപ്പെട്ടു; ആ സ്ഥലത്തുതന്നെ സരസ്വതി ദേവി പ്രാദുർഭവിച്ചു.

Verse 13

प्लक्षमूले ततस्तस्य वेगेनापहृतं बलात् । तद्रक्तं तेन संपूर्णं ततस्तेन महानदी

പിന്നീട് പ്ലക്ഷവൃക്ഷത്തിന്റെ വേരിനരികെ അവളുടെ രക്തം വേഗമുള്ള പ്രവാഹം ബലമായി കൊണ്ടുപോയി; ആ രക്തം നിറഞ്ഞതുകൊണ്ട് അതിൽ നിന്ന് ഒരു മഹാനദി ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 14

द्वितीयस्तु प्रवाहो यः संभ्रमा त्तस्य निर्गतः । सा च साभ्रमती नाम नदी जाता धरातले

അവളുടെ അപ്രതീക്ഷിത കലക്കത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട രണ്ടാം പ്രവാഹം ഭൂമിയിൽ ‘സാഭ്രമതി’ എന്ന പേരിലുള്ള നദിയായി മാറി.

Verse 15

एवं प्रकृतिमापन्ना भूय एव सरस्वती । यत्पृष्टोऽस्मि महाभागाः सरस्वत्याः कृते द्विजाः

ഇങ്ങനെ സരസ്വതി വീണ്ടും തന്റെ സ്വാഭാവിക നിലയിലേക്കു മടങ്ങി. ഹേ മഹാഭാഗ്യശാലികളായ ദ്വിജന്മാരേ, സരസ്വതിയെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞു.

Verse 16

एतत्सारस्वतं नाम व्याख्यानमतिबुद्धिदम् । यः पठेच्छ्रणुयाद्वापि मतिस्तस्य विवर्द्धते । सरस्वत्याः प्रसादेन सत्यमेतन्म योदितम्

ഈ വ്യാഖ്യാനം ‘സാരസ്വതം’ എന്ന പേരിലാണ്; ഇത് തീക്ഷ്ണബുദ്ധി നൽകുന്നു. ആരെങ്കിലും ഇത് പാരായണം ചെയ്യുകയോ കേൾക്കുകയോ ചെയ്താൽ അവന്റെ ബോധം വർധിക്കുന്നു. സരസ്വതീദേവിയുടെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്.

Verse 173

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्या संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सरस्वत्युपाख्याने सरस्वती शापमोचनसाभ्रमत्युत्पत्तिवृत्तान्तवर्णनंनाम त्रिसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ശ്രീഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ സരസ്വതീ ഉപാഖ്യാനത്തിൽ ‘സരസ്വതിയുടെ ശാപമോചനവും സാബ്രമതിയുടെ ഉത്ഭവവൃത്താന്തവിവരണവും’ എന്ന നാമമുള്ള നൂറ്റെഴുപത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।