Adhyaya 226

Verse 1

भर्तृयज्ञ उवाच । यतः सपिंडता प्रोक्ता पितृपिण्डैः समंततः । यावत्सपिण्डता नैव तावत्प्रेतः स तिष्ठति

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—ചുറ്റുമെല്ലാം പിതൃപിണ്ഡങ്ങളോടുള്ള സംയോഗം ‘സപിണ്ഡത’ എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്; ആ സപിണ്ഡത സംഭവിക്കുന്നതുവരെ ആ ജീവൻ പ്രേതാവസ്ഥയിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 2

अपि धर्मसमोपेतस्तपसाऽपि समन्वितः । एतस्मात्कारणात्प्रोक्ता मुनिभिस्तु सपिंडता

മൃതൻ ധർമ്മസമ്പന്നനും തപസ്സോടെ യുക്തനുമായിരുന്നാലും, ഈ കാരണത്താലാണ് മുനിമാർ ‘സപിണ്ഡത’യെ വിധിയായി പ്രസ്താവിച്ചത്।

Verse 3

यस्ययस्य च योऽन्यत्र योनिं प्राप्नोति मानवः । तत्रस्थस्तृप्तिमाप्नोति यद्दत्तं तस्य वंशजैः

മനുഷ്യൻ മറ്റിടത്ത് ഏത് ഏത് യോനിയെയോ ലോകത്തെയോ പ്രാപിച്ചാലും, അവിടെ വസിച്ച് തന്റെ വംശജർ അർപ്പിക്കുന്ന ദാന-തർപ്പണത്തിൽ നിന്ന് തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 4

आनर्त उवाच । ये दृश्यंते निजाः स्वप्ने चिरात्पितृपितामहाः । प्रार्थयंति निजान्कामांस्ततः किं स्यान्महामुने

ആനർത്തൻ പറഞ്ഞു—ദീർഘകാലം മുമ്പ് പരലോകഗതരായ പിതാക്കളും പിതാമഹന്മാരും സ്വപ്നത്തിൽ സ്വന്തം ബന്ധുക്കൾക്ക് ദർശനം നൽകി തങ്ങൾക്കിഷ്ടമായ വസ്തുക്കൾ അപേക്ഷിക്കുന്നു; മഹാമുനേ, ഇതിന്റെ സൂചന എന്ത്?

Verse 5

भर्तृयज्ञ उवाच । येषां गतिर्न संजाता प्रेतत्वे च व्यवस्थिताः । दर्शयंति च ते सर्वे स्वयमात्मानमेव हि

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—ആരുടെയെങ്കിലും മുന്നോട്ടുള്ള ഗതി ഉറപ്പായിട്ടില്ലയും പ്രേതാവസ്ഥയിൽ നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്നവർ, അവർ എല്ലാവരും സ്വപ്നത്തിൽ തങ്ങളുടെ തന്നെ സ്വരൂപത്തിൽ സ്വയം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു।

Verse 6

स्ववंश्यानां न चान्ये तु सत्यमेतन्मयोदितम् । यथा लोकेऽत्र संजाता ये च कृत्यैः शुभाशुभैः

അവർ തങ്ങളുടെ വംശജർക്കു മാത്രമേ ദർശനം തരൂ; മറ്റുള്ളവർക്ക് അല്ല—ഇത് ഞാൻ പറഞ്ഞ സത്യം. ഈ ലോകത്തിൽ ജീവികൾ ശുഭാശുഭ കർമ്മപ്രകാരം ജനിക്കുന്നതുപോലെ…

Verse 7

आनर्त उवाच । यस्य नो विद्यते पुत्रः सपिण्डीकरणं कथम् । तस्य कार्यं भवेदत्र तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि

ആനർത്തൻ പറഞ്ഞു—പുത്രനില്ലാത്തവന്റെ സപിണ്ഡീകരണം എങ്ങനെ നടത്തണം? അത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ ഇവിടെ എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്, ദയവായി എനിക്ക് പറയുക.

Verse 8

भर्तृयज्ञ उवाच । यस्य नो विद्यते पुत्र औरसश्च महीपते । चतुर्णां स्वपितॄणां तु कथं स स्याच्चतुर्थकः

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹീപതേ! ഒരാളിന് സ്വന്തം ഔരസപുത്രൻ ഇല്ലെങ്കിൽ, അവൻ തന്റെ നാലു പിതൃപുരുഷന്മാരിൽ ‘നാലാമൻ’ എങ്ങനെ ആകും?

Verse 9

प्रकर्षेण व्रजेद्यस्मात्तस्मात्प्रेतः प्रकीर्तितः । पुत्रेण भ्रात्रा पत्न्या वा तस्य कार्या सपिंडता

അവൻ ശക്തിയായി മുന്നോട്ട് പോകുന്നതിനാൽ ‘പ്രേതൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അവനുവേണ്ടി സപിണ്ഡതാ കർമ്മം പുത്രൻ അല്ലെങ്കിൽ സഹോദരൻ അല്ലെങ്കിൽ ഭാര്യ നിർവഹിക്കണം.

Verse 10

चतुर्थो यदि राजेंद्र जायते न कथंचन । क्षेत्रजादीन्सुतानेतानेकादश यथोदितान्

ഓ രാജേന്ദ്രാ! ‘നാലാമൻ’ ഏതുവിധേനയും ഉണ്ടാകാതിരുന്നാൽ, ശാസ്ത്രോക്തമായി ക്ഷേത്രജ മുതലായ പതിനൊന്ന് തരത്തിലുള്ള പുത്രന്മാരെ ആശ്രയിക്കാം.

Verse 11

पुत्रप्रतिनिधीनाहुः क्रियालोपान्मनीषिणः । काले यदि न राजेंद्र जायतेऽस्योत्तरक्रिया

ക്രിയാലോപം ഒഴിവാക്കുവാൻ മേധാവികൾ ‘പുത്ര-പ്രതിനിധി’യെ പറയുന്നു. ഹേ രാജേന്ദ്ര, യഥാകാലത്ത് അവന്റെ ഉത്തരക്രിയ (പുത്രനാൽ) നടക്കാതിരുന്നാൽ—

Verse 12

नारायणबलिः कार्यः प्रेतत्वस्य विनाशकः । यथान्येषां मनुष्याणामपमृत्युमुपेयुषाम् । कार्यश्चैवात्महंतॄणां ब्राह्मणान्मृत्युमीयुषाम्

നാരായണബലി നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം; അത് പ്രേതത്വം നശിപ്പിക്കുന്നു. അപമൃത്യു പ്രാപിച്ച മറ്റു മനുഷ്യർക്കും ഇത് വിധിച്ചതാണ്; അതുപോലെ ആത്മഹന്താക്കൾക്കും മരണപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണർക്കും ഈ കർമ്മം ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

Verse 13

आनर्त उवाच । कथं मृत्युमवाप्नोति पुरुषोऽत्र महामते

ആനർത്തൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാമതേ, ഇവിടെ മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ മരണത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു?

Verse 14

स्वर्गं वा नरकं वापि कर्मणा केन गच्छति । मोक्षं वाऽथ महाभाग सर्वं मे विस्त राद्वद

ഏതു കർമ്മം കൊണ്ടാണ് മനുഷ്യൻ സ്വർഗത്തിലേക്കോ നരകത്തിലേക്കോ പോകുന്നത്? ഹേ മഹാഭാഗ, മോക്ഷം എങ്ങനെ ലഭിക്കുന്നു? എല്ലാം എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക.

Verse 15

भर्तृयज्ञ उवाच । धर्मी पापी तथा ज्ञानी तिस्रोऽत्र गतयः स्मृताः । धर्मात्संप्राप्यते स्वर्गः पापान्नरक एव च

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ മൂന്ന് ഗതികൾ സ്മൃതമാണ്: ധർമ്മി, പാപി, ജ്ഞാനി. ധർമ്മം കൊണ്ടു സ്വർഗം ലഭിക്കുന്നു; പാപം കൊണ്ടു നിശ്ചയമായി നരകം തന്നെ.

Verse 16

ज्ञानात्संप्राप्यते मोक्षः सत्यमेतन्मयोदितम् । एनमर्थं भविष्यं तु भीष्मं शांतनवं नृप

ജ്ഞാനത്തിലൂടെയേ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു—ഇത് ഞാൻ ഉച്ചരിച്ച സത്യം. ഹേ നൃപാ, ഇതേ ഉപദേശം ഭാവിയിൽ ശാന്തനുപുത്രൻ ഭീഷ്മനിൽ നിന്നുമും വീണ്ടും കേൾക്കപ്പെടും.

Verse 17

युधिष्ठिरो महाराज धर्मपुत्रो नृपोत्तमः । कृष्णेन सह राजेंद्र पितामहमपृच्छत

മഹാരാജ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ—ധർമ്മപുത്രനും നൃപശ്രേഷ്ഠനും—ഹേ രാജേന്ദ്രാ, കൃഷ്ണനോടൊപ്പം പിതാമഹൻ ഭീഷ്മനോട് ചോദിച്ചു.

Verse 18

युधिष्ठिर उवाच । कियंतो नरकाः ख्याता यमलोके पितामह । केन पापेन गच्छंति तेषु सर्वेषु जंतवः

യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പിതാമഹാ! യമലോകത്തിൽ എത്ര നരകങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമാണ്? ഏത് ഏത് പാപങ്ങളാൽ ജീവികൾ അവയൊക്കെയിലേക്കും പോകുന്നു?

Verse 19

श्रीभीष्म उवाच । एकविंशत्प्रमाणाः स्युर्नरका यममंदिरे । प्राणिनस्तेषु गच्छंति निजकर्मानुसारतः

ശ്രീഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—യമമന്ദിരത്തിൽ നരകങ്ങൾ ഇരുപത്തൊന്ന് എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ജീവികൾ തങ്ങളുടെ കർമാനുസാരമായി അവിടേക്കു പോകുന്നു.

Verse 20

ख्यातौ चित्रविचित्रौ च कायस्थौ यममंदिरे

യമമന്ദിരത്തിൽ ചിത്രനും വിചിത്രനും എന്ന രണ്ടു പ്രസിദ്ധ കായസ്ഥർ (ലേഖകർ) ഉണ്ട്; അവർ കണക്കെഴുതി ധർമ്മം വിവേചിക്കുന്നവർ.

Verse 21

चित्रोऽथ लिखते धर्मं सर्वं प्राणिसमुद्भवम् । विचित्रः पातकं सर्वं परमं यत्नमास्थितः

അപ്പോൾ ചിത്രൻ സകല ജീവികളിൽ നിന്നുമുയരുന്ന ഓരോ ധർമ്മകർമ്മവും എഴുതുന്നു; വിചിത്രൻ പരമശ്രമത്തോടെ എല്ലാ പാപങ്ങളും രേഖപ്പെടുത്തുന്നു।

Verse 22

यमदूताः सदैवाष्टौ धर्मराजसमुद्भवाः । ये नयंति नरान्मृत्युलोकात्स्ववशगान्सदा

യമദൂതന്മാർ എപ്പോഴും എട്ടുപേർ, ധർമ്മരാജനിൽ നിന്നു ജനിച്ചവർ; അവർ മരണലോകത്തിൽ നിന്നു മനുഷ്യരെ നിത്യവും കൊണ്ടുപോയി തങ്ങളുടെ അധീനത്തിലാക്കുന്നു।

Verse 23

करालो विकरालश्च वक्रनासो महोदरः । सौम्यः शांतस्तथा नंदः सुवाक्यश्चाष्टमः स्मृतः

അവർ ഇങ്ങനെ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു—കരാള, വികരാള, വക്രനാസ, മഹോദര, സൗമ്യ, ശാന്ത, നന്ദ, എട്ടാമൻ സുവാക്യ।

Verse 24

एतेषां ये पुरा प्रोक्ताश्चत्वारो रौद्ररूपिणः । पापं जनं च ते सर्वे नयन्ति यमसादनम्

ഇവരിൽ മുമ്പ് പറഞ്ഞ ക്രൂരരൂപികളായ നാലുപേരും—അവർ എല്ലാവരും പാപജനത്തെ യമസദനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു।

Verse 25

चत्वारो ये परे प्रोक्ताः सौम्यरूपवपुर्द्धराः । धर्मिणं ते जनं सर्वं नयंति यमसादनम्

മറ്റുള്ള നാലുപേർ സൗമ്യവും മനോഹരവുമായ രൂപം ധരിച്ചവരെന്നു പറയപ്പെടുന്നു; അവർ സകല ധാർമ്മികജനത്തെയും യമസദനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു।

Verse 26

विमानेन समारूढमप्सरोगणसेवितम्

അവർ ധർമ്മാത്മാവിനെ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ ആരൂഢനാക്കുന്നു; അപ്സരാഗണങ്ങൾ സേവിച്ചു ആദരത്തോടെ ചുറ്റിനിൽക്കുന്നു.

Verse 27

लिखितस्यानुरूपेण पापधर्मोद्भवस्य च । एतेषां किंकरा ये च तेषां संख्या न जायते

എങ്ങനെ കർമലേഖ എഴുതപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവോ, അധർമ്മജന്യ പാപാചാരം എങ്ങനെയോ, അതനുസരിച്ച് അവരുടെ ദണ്ഡസേവകർ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു—അവരുടെ എണ്ണം എണ്ണിക്കൂട്ടാനാവില്ല.

Verse 28

अष्टोत्तरशतं तेषां व्याधीनां परिकल्पितम् । सहायार्थं यमेनात्र ज्वरयक्ष्मांतरस्थितम्

അവർക്കായി നൂറ്റെട്ട് വ്യാധികൾ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇവിടെ ജ്വര-യക്ഷ്മാദികളുടെ ഇടയിൽ നിലകൊണ്ട് അവ യമന്റെ സഹായികളാകുന്നു.

Verse 29

ते गत्वा व्याधयः पूर्वं वशे कुर्वंति मानवम्

ആ വ്യാധികൾ ആദ്യം ചെന്നു മനുഷ്യനെ തങ്ങളുടെ അധീനത്തിലാക്കുന്നു.

Verse 30

यमदूतास्ततो गत्वा नाभिमूलव्यवस्थितम् । वायुरूपं समादाय जनैः सर्वैरलक्षिताः

പിന്നീട് യമദൂതർ ചെന്നു നാഭിമൂലത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; വായുരൂപം ധരിച്ചു എല്ലാവർക്കും അദൃശ്യരായി ഇരിക്കുന്നു.

Verse 31

गच्छंति यममार्गेण देहं संस्थाप्य भूतले । षडशीतिसहस्राणि यममार्गः प्रकीर्तितः

അവർ യമമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ പോകുന്നു, ദേഹം ഭൂമിയിൽ സ്ഥാപിച്ചിട്ട്. യമമാർഗ്ഗം എൺപത്താറായിരം (പരിമാണം) വ്യാപ്തിയുള്ളതെന്ന് പ്രസിദ്ധം.

Verse 32

तत्र वैतरणीनाम नदी पूर्वं परिश्रुता । स्रोतोभ्यां सा महाभाग तत्र संस्था सदैव हि

അവിടെ ‘വൈതരണി’ എന്ന നദി പുരാതനപ്രസിദ്ധിയാൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഓ മഹാഭാഗ, അവൾ അവിടെ എന്നും രണ്ട് സ്രോതസ്സുകളായി ഒഴുകി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 33

तत्र शोणितमेकस्मिन्स्रोतस्यस्या वह त्यलम् । शस्त्राणि च सुतीक्ष्णानि तन्मध्ये भरतर्षभ

അവിടെ അവളുടെ ഒരു സ്രോതസ്സിൽ ധാരാളം രക്തം ഒഴുകുന്നു; അതിന്റെ നടുവിൽ അത്യന്തം തീക്ഷ്ണമായ ശസ്ത്രങ്ങൾ ഉണ്ട്, ഓ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ.

Verse 34

मृत्युकाले प्रयच्छंति ये धेनुं ब्राह्मणाय वै । तस्याः पुच्छं समाश्रित्य ते तरंति च तां नृप

മരണസമയത്ത് ബ്രാഹ്മണന് ഗോദാനം ചെയ്യുന്നവർ, ആ പശുവിന്റെ വാൽ ആശ്രയിച്ച് ആ (വൈതരണി)യെ കടക്കുന്നു, ഓ നൃപാ.

Verse 35

स्वबाहुभिस्तथैवान्ये शतयोजनविस्तृतम् । द्वितीयं चैव तत्स्रोतो वैतरण्या व्यवस्थितम् । तस्यास्तत्सलिलस्रावि गम्यं धर्मवतां सदा

മറ്റുള്ളവർ തങ്ങളുടെ സ്വന്തം ബാഹുബലത്താലും അതിനെ കടക്കുന്നു. വൈതരണിയുടെ രണ്ടാം സ്രോതസ് നൂറു യോജന വ്യാപ്തിയോടെ സ്ഥാപിതം; അതിന്റെ ജലധാര ധർമ്മനിഷ്ഠർക്കു എന്നും ഗമ്യമാണ്.

Verse 36

ये नरा गोप्रदातारो मृत्युकाले व्यवस्थिते । ते गोपुच्छं समाश्रित्य तां तरंति पृथूदकाम् । अन्ये स्वबाहुभिः कृत्वा गोप्रदानविवर्जिताः

ഗോദാനം ചെയ്യുന്ന നരന്മാർ മരണകാലം വന്നപ്പോൾ പശുവിന്റെ വാൽ ആശ്രയിച്ച് വിശാലജലമുള്ള വൈതരണി കടക്കുന്നു. ഗോദാനരഹിതരായ മറ്റുള്ളവർ സ്വന്തം ഭുജബലത്താൽ തന്നെ കടക്കേണ്ടിവരും.

Verse 37

गोप्रदानं प्रकर्तव्यं तस्माच्चैव विशेषतः । मृत्युकालेऽत्र संप्राप्ते य इच्छेद्गतिमात्मनः

അതുകൊണ്ട് ഗോദാനം നിർബന്ധമായി ചെയ്യേണ്ടതാണ്; പ്രത്യേകിച്ച് മരണകാലം വന്നപ്പോൾ ആത്മാവിന് ശുഭഗതി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അതു വിശേഷമായി നിർവഹിക്കണം.

Verse 38

तस्या अनन्तरं यांति पापमार्गेण पापिनः । धर्मिष्ठा धर्ममार्गेण विमानवरमाश्रिताः

അതിന്റെ ഉടനെ പാപികൾ പാപമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ പോകുന്നു; ധർമ്മനിഷ്ഠർ ശ്രേഷ്ഠ വിമാനം ആശ്രയിച്ച് ധർമ്മമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ പ്രയാണം ചെയ്യുന്നു.

Verse 39

वैतरण्याः परं पारे पंचयोजनमायतम् । असिपत्रवनंनाम पापलोकस्य दुःखदम्

വൈതരണിയുടെ അപ്പുറത്തുള്ള തീരത്ത് അഞ്ചു യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള ‘അസിപത്രവനം’ എന്ന പ്രദേശമുണ്ട്; അത് പാപലോകത്തിന് ദുഃഖദായകമാണ്.

Verse 40

तत्र लोहमयान्येवासिपत्राणां शतानि च । यानि कृन्तंति मर्त्यानां शरीराणि समंततः

അവിടെ ഇരുമ്പുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ‘അസിപത്ര’—വാളുപോലുള്ള ഇലകൾ—നൂറുകണക്കിന് ഉണ്ട്; അവ മർത്ത്യരുടെ ശരീരങ്ങളെ എല്ലാദിക്കിലും വെട്ടിമുറിക്കുന്നു.

Verse 41

यैर्हृतं परवित्तं च कलत्रं च दुरात्मभिः । नव श्राद्धानि तेषां चेत्तस्मान्मुक्तिः प्रजायते

പരധനവും പരസ്ത്രീയെയും വരെ അപഹരിച്ച ദുഷ്ടാത്മാക്കൾക്കായി ഒമ്പത് ശ്രാദ്ധങ്ങൾ ചെയ്താൽ, ആ പീഡയിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 42

तस्मात्परतरो ज्ञेयो विख्यातः कूटशाल्मलिः । अधोमुखाः प्रलंबंते तस्मिन्कंटकसंकुले

അതിലും അപ്പുറം കൂടുതൽ ഭീകരമായി പ്രസിദ്ധമായ ‘കൂടശാൽമലി’ എന്ന സ്ഥലം ഉണ്ട്; മുള്ളുകൾ നിറഞ്ഞ കാട്ടിനകത്ത് അവർ തലകീഴായി തൂങ്ങി കിടക്കുന്നു.

Verse 43

अधस्ताद्वह्निना चैव दह्यमाना दिवानिशम् । विश्वासघातका ये च सर्वदैव सुनिर्दयाः । तस्मान्मुक्तिं प्रयांति स्म श्राद्धे ह्येकादशे कृते

വിശ്വാസഘാതകർ—എപ്പോഴും കഠിനരും നിർദയരുമായവർ—താഴെയുള്ള അഗ്നിയാൽ പകലും രാത്രിയും ദഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഏകാദശ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ അവർ മോചനം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 44

यंत्रात्मकस्ततः प्रोक्तो नरको दारुणाकृतिः । ब्रह्मघ्नास्तत्र पीड्यंते ये चाऽन्ये पापकर्मिणः

അതിനുശേഷം ഭീകരരൂപമുള്ള ‘യന്ത്രാത്മക’ എന്ന നരകം വിവരിക്കപ്പെടുന്നു; അവിടെ ബ്രഹ്മഹത്യക്കാർക്കും മറ്റു പാപകർമ്മികൾക്കും പീഡ അനുഭവിക്കേണ്ടിവരും.

Verse 45

श्राद्धेन द्वादशोत्थेन तेभ्यो दत्तेन पार्थिव । तस्मान्मुक्तिं प्रगच्छन्ति यन्त्राख्यनरकात्स्फुटम्

ഹേ രാജാവേ, ദ്വാദശ ശ്രാദ്ധത്തിലൂടെ അവർക്കായി അർപ്പണം നൽകിയാൽ, ‘യന്ത്ര’ എന്നു വിളിക്കുന്ന നരകത്തിൽ നിന്ന് അവർ തീർച്ചയായും മോചനം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 46

ततो लोहसमाः स्तंभा ज्वलमाना व्यवस्थिताः । आलिंगंति च तान्सर्वान्परदाररताश्च ये

അപ്പോൾ ഇരുമ്പുപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന തൂണുകൾ നിലകൊള്ളുന്നു; പരസ്ത്രീരതരായ എല്ലാവരെയും അവ ആലിംഗനം ചെയ്ത് കെട്ടിപ്പിടിക്കുന്നു.

Verse 47

मासिकोत्थे कृते श्राद्धे तेभ्यो मुक्तिमवाप्नुयुः

മാസിക ശ്രാദ്ധം വിധിപൂർവം ചെയ്താൽ അവർ ആ ദുഃസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് മോചനം പ്രാപിക്കും.

Verse 48

लोहदंष्ट्रास्ततो रौद्राः सारमेया व्यवस्थिताः । भक्षयंति च ते पापान्पृष्ठमांसा शिनो नरान् । त्रैपक्षिके कृते श्राद्धे तेभ्यो मुक्तिमवाप्नुयुः

പിന്നീട് ഇരുമ്പുദംഷ്ട്രകളുള്ള ക്രൂര ശുനകങ്ങൾ സജ്ജമായി നിലകൊള്ളുന്നു; അവർ പാപികളെ ഭക്ഷിച്ച് അവരുടെ പുറംമാംസം തിന്നുന്നു. ത്രൈപക്ഷിക ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ അവർ ആ പീഡയിൽ നിന്ന് മോചനം പ്രാപിക്കും.

Verse 49

लोहचंचुमयाः काकाः संस्थितास्तदनंतरम् । सरागैर्लोचेनैर्यैश्च ईक्षिताः पर योषितः

അതിന് പിന്നാലെ ഇരുമ്പുപോലെയുള്ള കൊക്കുകളുള്ള കാക്കകൾ നിലകൊള്ളുന്നു; കാമരാഗം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ പരസ്ത്രീകളെ നോക്കിയവർ അവയെ (പീഡകരായി) ദർശിക്കുന്നു.

Verse 50

तेषां नेत्राणि ते घ्नंति भूयो जातानि भूरिशः । द्विमासिकं च यच्छ्राद्धं तेन मुक्तिः प्रजायते

അവ അവരുടെ കണ്ണുകളെ വീണ്ടും വീണ്ടും തകർത്തുനശിപ്പിക്കുന്നു; അവ വീണ്ടും വീണ്ടും അനേകം പ്രാവശ്യം രൂപപ്പെടുന്നു. ദ്വൈമാസിക ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ അവർക്കു മോചനം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 51

ततः शाल्मलिकूटस्तु तथान्ये लोहकण्टकाः । तेषां मध्येन नीयंते पैशुन्यनिरता नराः । त्रिमासिकं तु यच्छ्राद्धं तेन मुक्तिः प्रजायते

അതിനുശേഷം ശാൽമലികൂടവും ഇരുമ്പുമുള്ളുകളുള്ള മറ്റു വനങ്ങളും വരുന്നു. പരനിന്ദയിലും ചാടിയിലും ആസക്തരായ മനുഷ്യരെ അവയുടെ നടുവിലൂടെ തള്ളിക്കൊണ്ടുപോകുന്നു. ത്രൈമാസിക ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ അവർക്കു മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 52

रौरवोऽथ सुविख्यातो दारुणो नरको महान् । ब्रह्मघ्नानां समादिष्टः स महाक्लेशकारकः

അടുത്തതായി ‘രൗരവ’ എന്ന പ്രസിദ്ധമായ, ഭീകരമായ മഹാനരകം ഉണ്ട്. അത് ബ്രാഹ്മണഹന്താക്കൾക്കായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടതും മഹാക്ലേശം വരുത്തുന്നതുമാണ്.

Verse 53

छिद्यंते विविधैः शस्त्रैस्तत्रस्था ये मुहुर्मुहुः । चतुर्मासिकश्राद्धेन मुक्तिस्तेषां प्रजायते

അവിടെ പാർക്കുന്നവർ പലവിധ ആയുധങ്ങളാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും മുറിക്കപ്പെടുന്നു. ചതുര്മാസിക ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ അവർക്കു മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 54

अपरस्तु समाख्यातः क्षारोदस्तु सुदारुणः । कृतघ्नानां समादिष्टः सदैव बहुवेदनः

മറ്റൊന്ന് ‘ക്ഷാരോദ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ അത്യന്തം ഭീകര നരകമാണ്. അത് കൃതഘ്നർക്കായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടതും എപ്പോഴും പലവിധ വേദന നൽകുന്നതുമാണ്.

Verse 55

अधोमुखा ऊर्ध्व पादाः पीड्यंते यत्र लंबिताः । पञ्चमासिकदानेन मुक्तिस्तेषां प्रजायते

അവിടെ അവർ തലകീഴായി തൂക്കിക്കെട്ടപ്പെടുന്നു—മുഖം താഴേക്ക്, കാലുകൾ മുകളിലേക്ക്—അങ്ങനെ പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പഞ്ചമാസിക ദാനം ചെയ്താൽ അവർക്കു മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 56

कुम्भीपाकस्ततो ज्ञेयो नरको दारुणाकृतिः । तैलेन क्षिप्यमाणास्तु यत्र दण्डाभिसंधिताः । दृश्यंते जनहंतारो बालहंतार एव च

അതിനുശേഷം കുംഭീപാകം എന്ന ഭയാനകമായ നരകത്തെക്കുറിച്ച് അറിയണം, അവിടെ നരഹത്യ ചെയ്യുന്നവരെയും ശിശുഹത്യ ചെയ്യുന്നവരെയും തിളച്ച എണ്ണയിലിട്ട് ശിക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 57

पतंति नरके रौद्रे नरा विश्वासघातकाः । षण्मासिकप्रदानेन मुच्यंते तत्र संकटात्

വിശ്വാസവഞ്ചകരായ മനുഷ്യർ രൗദ്രം എന്ന നരകത്തിൽ വീഴുന്നു. ഷൺമാസിക ദാനം നൽകുന്നതിലൂടെ അവർ അവിടുത്തെ ദുരിതത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരാകുന്നു.

Verse 58

सर्पवृश्चिकसंयुक्तस्तथाऽन्यो नरकः श्रुतः । तत्र ये दांभिका लोके ते गच्छन्ति नराधमाः । सप्तमासिकदानेन तेषां मुक्तिः प्रजायते

പാമ്പുകളും തേളുകളും നിറഞ്ഞ മറ്റൊരു നരകത്തെക്കുറിച്ച് കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ദാഷ്ട്യമുള്ളവരും നീചന്മാരും അവിടേക്ക് പോകുന്നു. സപ്തമാസിക ദാനത്താൽ അവർക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 59

तथा संवर्तकोनाम नरकोऽन्यः प्रकीर्तितः । वेदविप्लावकाः साधुनिंदकाश्च दुरात्मकाः

അതുപോലെ സംവർത്തകം എന്ന മറ്റൊരു നരകത്തെക്കുറിച്ചും പറയപ്പെടുന്നു. വേദങ്ങളെ നിന്ദിക്കുന്നവരും സാധുക്കളെ അപമാനിക്കുന്നവരുമായ ദുരാത്മാക്കൾ അവിടേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 60

उत्पाट्यते ततो जिह्वा सन्दंशैर्व ह्निसम्भवैः । स्वकार्ये येऽनृतं ब्रूयुस्तद्गात्रं खाद्यते श्वभिः

അവിടെ തീയുണ്ടാക്കുന്ന കൊടിലുകൾ കൊണ്ട് അവരുടെ നാവ് പിഴുതെടുക്കുന്നു. സ്വന്തം കാര്യസാധ്യത്തിനായി നുണ പറയുന്നവരുടെ ശരീരം പട്ടികൾ തിന്നുന്നു.

Verse 61

परार्थेऽपि च ये ब्रूयुस्तेषां गात्राणि कृत्स्नशः । अष्टमासिकदानेन तेषां मुक्तिः प्रजायते

പരഹിതത്തിനായി പോലും അസത്യം പറയുന്നവരുടെ അവയവങ്ങൾ മുഴുവനായും പീഡിതമാകും. അഷ്ടമാസിക ദാനത്താൽ അവർക്കു മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 62

अग्निकूटो महाप्लावो दारुणो नरको महान् । तत्र ते यांति वै मूढाः कूटसाक्ष्यिप्रदा नराः

അഗ്നികൂടം, മഹാപ്ലാവം—ഇത് അത്യന്തം ഭീകരമായ മഹാനരകമാണ്. കൂറ്റസാക്ഷ്യം നൽകുന്ന മോഹിതർ അവിടെ ചെന്നുചേരും.

Verse 63

तत्रस्था यातनां रौद्रां सहं तेऽतीव दुःखिताः । नवमासिकदानं च तेषामाह्लादनं परम्

അവിടെ പാർത്തു അവർ ക്രൂരമായ യാതനകൾ സഹിച്ച് അത്യന്തം ദുഃഖിതരാകും. അവർക്കു നവമാസിക ദാനം പരമ ആശ്വാസമാകുന്നു.

Verse 64

ततो लोहमयैः कीलैः संचितोऽन्यः समंततः । तत्र चाग्निप्रदातारः स्त्रीणां हन्तार एव च

അതിനുശേഷം ഇരുമ്പുകീൽകളാൽ എല്ലാടവും നിറഞ്ഞ മറ്റൊരു നരകമുണ്ട്. അവിടെ അഗ്നി വെക്കുന്നവരും സ്ത്രീഹന്താക്കളും പോകുന്നു.

Verse 66

ततोंऽगारमयैः पुंजैरावृताभूः समंततः । स्वामिद्रोहरतास्तत्र भ्राम्यंते सर्वतो दिशः

പിന്നീട് ഭൂമി എല്ലാടവും കത്തുന്ന അങ്കാരക്കൂമ്പാരങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കും. അവിടെ സ്വാമിദ്രോഹത്തിൽ രതർ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും അലഞ്ഞുതിരിയും.

Verse 67

एकादशोद्भवं दानं तत्र मुक्त्यै प्रजायते । संतप्तसिकतापूर्णो नरको दारुणाकृतिः

അവിടെ മോക്ഷത്തിനായി ‘ഏകാദശ’‑ബന്ധപ്പെട്ട ദാനം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന മണലാൽ നിറഞ്ഞ ഭയാനകാകൃതിയിലുള്ള നരകവും അവിടെയുണ്ട്.

Verse 68

स्वामिनं चागतं दृष्ट्वा पलायनपरायणाः । ये भवन्ति नरास्तत्र पच्यंते तेऽपि दुःखिताः । तेषां द्वादशमासीयं श्राद्धं चैवोपतिष्ठति

സ്വാമി വന്നതായി കണ്ടിട്ട് ഓടിപ്പോകാൻ മാത്രം തുനിയുന്നവർ അവിടെ ദുഃഖത്തിൽ ‘വേവിക്കപ്പെടുന്നു’; അത്യന്തം പീഡിതരാകുന്നു. അവർക്കായി ദ്വാദശമാസീയ (വാർഷിക) ശ്രാദ്ധവും നിർബന്ധമായി വരുന്നു.

Verse 69

यत्किंचिद्दीयते तोयमन्नं वा वत्सरांतरे । प्रभुंजते च तन्मार्गे प्रदत्तं निजबान्धवैः

വർഷകാലത്തിനിടയിൽ ഏതെങ്കിലും ജലം അല്ലെങ്കിൽ അന്നം ദാനം ചെയ്യപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, വഴിയിൽ അവർ അതേ അനുഭവിക്കുന്നു—സ്വബന്ധുക്കൾ അർപ്പിച്ചതിനെ.

Verse 70

ततः संवत्सरादूर्ध्वं निजकर्मसमुद्भवम् । शुभाशुभं प्रपद्यंते धर्मराजसमीपगाः

തുടർന്ന് ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞാൽ, ധർമ്മരാജന്റെ സന്നിധിയിലേക്കെത്തുന്നവർ തങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന ശുഭമോ അശുഭമോ ആയ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 71

एवं पंचदशैतानि संसेव्य नरकाणि ते । प्राप्नुवंति ततो जन्म मर्त्यलोके पुनर्नराः

ഇങ്ങനെ ആ പതിനഞ്ച് നരകങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, അവർ വീണ്ടും മർത്ത്യലോകത്തിൽ മനുഷ്യജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 72

प्राप्नुवंति विदेशे च जन्म ये हेतुवादकाः । नित्यं तर्पणदानेन तेषां तृप्तिः प्रजायते

ഹേതുവാദികൾ (തർക്കവാദികൾ) വിദേശദേശങ്ങളിൽ ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു; എങ്കിലും നിത്യമായി തർപ്പണദാനം ചെയ്താൽ അവരുടെ പിതൃകൾക്ക് തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു।

Verse 73

स्वामिद्रोहरता ये च कुराज्ये जन्म चाप्नुयुः । हंतकारप्रदानेन तेषां तृप्तिः प्रजायते

സ്വാമിദ്രോഹത്തിൽ ആസക്തരായവരും ദുഷ്‌ഭരണത്തിലുള്ള രാജ്യത്തിൽ ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നവരും—‘ഹന്തകാര’ എന്ന അർപ്പണം നൽകിയാൽ അവർക്കു തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു।

Verse 74

अदत्त्वा ये नरोऽश्नंति पितृदेवद्विजातिषु । दुर्भिक्षे जन्म तेषां तु तेन पापेन जायते

പിതൃകൾക്കും ദേവന്മാർക്കും ദ്വിജന്മാർക്കും പങ്ക് നൽകാതെ ഭക്ഷിക്കുന്നവർ—ആ പാപം മൂലം അവർ ദുര്ഭിക്ഷവും ക്ഷാമവും ഉള്ളിടത്ത് ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 76

ये प्रकुर्वंति दम्पत्योर्भेदं वै सानुरागयोः । परस्परमसत्यानि तेषां भार्याऽसती भवेत्

സ്നേഹമുള്ള ദമ്പതികൾക്കിടയിൽ ഭേദം സൃഷ്ടിച്ച് പരസ്പരം അസത്യങ്ങൾ പറയിപ്പിക്കുന്നവർ—അവർക്കു ഭാര്യ അസതിയായി (ശീലഭ്രഷ്ടയായി) മാറും।

Verse 77

एकस्मिन्वचने प्रोक्ते दश ब्रूते क्रुधान्विता । विरूपा भ्रममाणा च सर्वलोकविगर्हिता । कन्यादानफलैस्तेषां तत्रासां च सुखं भवेत्

ഒരു വാക്ക് പറഞ്ഞാൽ അവൾ ക്രോധത്തോടെ പത്ത് വാക്കുകൾ പറയും; വിരൂപയായി അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞ് സർവ്വജനനിന്ദിതയാകും. എങ്കിലും കന്യാദാനത്തിന്റെ പുണ്യഫലത്താൽ അവർക്കും ആ സ്ത്രീകൾക്കും അവിടെ സുഖം ലഭിക്കും।

Verse 78

कन्यकादानविघ्नं हि विक्रयं वा करोति यः । स कन्याः केवलाः सूते न पुत्रं केवलं क्वचित्

കന്യാദാനത്തിൽ തടസ്സം വരുത്തുകയോ കന്യയെ വിൽക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ പുത്രിമാരെ മാത്രമേ പ്രസവിപ്പിക്കൂ; അവന് ഒരിക്കലും പുത്രൻ ഉണ്ടാകുകയില്ല।

Verse 79

जायंते ताश्च बंधक्यो विधवा दुर्भगास्तथा । कन्यादानफल प्राप्त्या तासां सौख्यं प्रजायते

അവർ ബന്ധിതസ്ത്രീകളായി, വിധവകളായി, ദുര്ഭാഗ്യവതികളായി ജന്മിക്കുന്നു; എന്നാൽ കന്യാദാനത്തിന്റെ പുണ്യഫലം ലഭിക്കുമ്പോൾ അവർക്കു സുഖം ഉദിക്കുന്നു।

Verse 80

यैर्हृतानि च रत्नानि तथा शास्त्रांतराणि च । ते दरिद्राः प्रजायंते मूकाः खंजा विचक्षुषः । तेषां शास्त्र प्रदानेन इह सौख्यं प्रजायते

രത്നങ്ങളും ശാസ്ത്രഗ്രന്ഥങ്ങളും മോഷ്ടിച്ചവർ ദരിദ്രരായി, മൂകരായി, കുഴഞ്ഞുകാലുള്ളവരായി, ദൃഷ്ടിദോഷമുള്ളവരായി ജന്മിക്കുന്നു; ശാസ്ത്രദാനം ചെയ്താൽ ഇഹലോകത്തിൽ അവർക്കു സുഖം ഉദിക്കുന്നു।

Verse 81

एते तु नरकाः प्रोक्ता मर्त्यलोकसमुद्भवाः । एतैर्विज्ञायते सर्वं कृतं कर्म शुभाशुभम्

ഈ നരകങ്ങൾ മർത്ത്യലോകത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നവയെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇവ മുഖേന ചെയ്ത എല്ലാ ശുഭാശുഭ കർമ്മങ്ങളും യഥാർത്ഥ ഫലത്തോടെ അറിയപ്പെടുന്നു।

Verse 82

तीर्थयात्राफलैस्तस्य ततः शुद्धिः प्रजायते

അതിനുശേഷം തീർത്ഥയാത്രയുടെ ഫലങ്ങളാൽ അവന് ശുദ്ധി ലഭിക്കുന്നു।

Verse 83

भीष्म उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोस्मि नराधिप । एकविंशत्प्रमाणं च नरकाणां यथा स्थितम्

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നരാധിപാ! നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു വിശദമായി അറിയിച്ചു; ഇരുപത്തൊന്ന് നരകങ്ങളുടെ പ്രമാണവും അവയുടെ യഥാസ്ഥിത ക്രമവുമും കൂടി।

Verse 84

भूयश्च पृच्छ राजेंद्र संदेहो यो हृदि स्थितः

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! വീണ്ടും ചോദിക്ക; ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഏതൊരു സംശയവും അറിയിക്കൂ।

Verse 226

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागर खण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे भीष्मयुधिष्ठिरसंवादे तत्तद्दुरितप्राप्यैकविंशतिनरकयातनातन्निवारणोपायवर्णनंनाम षड्विंशत्युत्तरद्विशत तमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്ര്യ സംഹിതയുടെ ആറാം നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ശ്രാദ്ധകൽപ്പത്തിൽ, ഭീഷ്മ–യുധിഷ്ഠിരസംവാദത്തിൽ ‘വിവിധ ദുരിതങ്ങളാൽ പ്രാപ്യമാകുന്ന ഇരുപത്തൊന്ന് നരകയാതനകളും അവയുടെ നിവാരണോപായങ്ങളും’ എന്ന നാമധേയമുള്ള 226-ാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।

Verse 685

तत्र धावंति दुःखार्तास्ताड्यमानाश्च किंकरैः । दशमासिकजं दानं तत्र तेषां प्रमुक्तये

അവിടെ അവർ ദുഃഖാർത്തരായി ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ഓടുന്നു; ശിക്ഷാസേവകരാൽ അടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. അവിടെ നിന്നുള്ള മോചനത്തിനായി ദശമാസിക വ്രതബന്ധമായ ദാനം ഉപായമായി നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 758

क्षयाहे श्राद्धसंप्राप्तौ तत स्तृप्तिः प्रजायते

ക്ഷയതിഥിദിവസം ശ്രാദ്ധം നിർവഹിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അപ്പോൾ (പിതൃകൾക്ക്) തൃപ്തിയും പരിപൂർണതയും ഉളവാകുന്നു।