Adhyaya 17

Verse 2

। ऋषय ऊचुः । चमत्कारपुरोत्पत्तिः श्रुता त्वत्तो महामते । तत्क्षेत्रस्य प्रमाणं यत्तदस्माकं प्रकीर्तय । यानि तत्र च पुण्यानि तीर्थान्यायतनानि च । सहितानि प्रभावेण तानि सर्वाणि कीर्तय

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു— ഹേ മഹാമതേ, ചമത്കാരപുരത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഞങ്ങൾ നിങ്ങളിൽ നിന്ന് ശ്രവിച്ചു. ഇനി ആ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പരിമാണം ഞങ്ങൾക്ക് പ്രസ്താവിക്കൂ; അവിടെയുള്ള എല്ലാ പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളും ആരാധനാലയങ്ങളും അവയുടെ പ്രഭാവത്തോടുകൂടി എല്ലാം കീര്ത്തനം ചെയ്യൂ.

Verse 3

सूत उवाच । पञ्चक्रोशप्रमाणेन क्षेत्रं ब्राह्मणसत्तमाः । आयामव्यासतश्चैव चमत्कारपुरोत्तमम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഉത്തമ ചമത്കാരപുരത്തിന്റെ ക്ഷേത്രം അഞ്ചു ക്രോശം പരിമാണമുള്ളതാണ്; ദൈർഘ്യത്തിലും വീതിയിലും അത്രതന്നെ.

Verse 4

प्राच्यां तस्य गयाशीर्षं पश्चिमेन हरेः पदम् । दक्षिणोत्तरयोश्चैव गोकर्णेश्वरसंज्ञितौ

അതിന്റെ കിഴക്കായി ഗയാശീർഷം, പടിഞ്ഞാറായി ഹരിയുടെ പാദചിഹ്നം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. തെക്കും വടക്കും ‘ഗോകർണേശ്വര’ എന്ന പേരിലുള്ള തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്.

Verse 5

हाटकेश्वर संज्ञं तु पूर्वमासीद्द्विजोत्तमाः । तत्क्षेत्रं प्रथितं लोके सर्वपातकनाशनम्

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, മുൻകാലത്ത് അതിന് ‘ഹാടകേശ്വര’ എന്ന നാമം ഉണ്ടായിരുന്നു. ആ ക്ഷേത്രം ലോകത്തിൽ സർവ്വപാപനാശിനിയായി പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 6

यतः प्रभृति विप्रेभ्यो दत्तं तेन महात्मना । चमत्कारेण तत्स्थानं नाम्ना ख्यातिं ततो गतम्

ആ മഹാത്മാവ് അത് വിപ്രന്മാർക്ക് ദാനം ചെയ്ത നാൾമുതൽ, ഒരു അത്ഭുത സംഭവത്താൽ ആ സ്ഥലം അതേ നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 7

ब्राह्मणा ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तस्य पूर्वे गयाशिरः । माहात्म्यं तस्य नो ब्रूहि सूतपुत्र सविस्तरम्

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—അതിന്റെ കിഴക്കായി ഗയാശിരസ്സുണ്ടെന്ന് നിങ്ങൾ പറഞ്ഞു. ഹേ സൂതപുത്രാ, ആ പുണ്യസ്ഥാനത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം ഞങ്ങൾക്ക് വിശദമായി പറയുക.

Verse 8

सूत उवाच । आसीद्विदूरथोनाम हैहयाधिपतिः पुरा । यो वै दानपतिर्दक्षः शत्रुपक्षक्षयावहः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് ഹൈഹയരുടെ അധിപനായ ‘വിദൂരഥ’ എന്ന രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. അവൻ ദാനാധിപതി, നിപുണൻ, ശത്രുപക്ഷത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ ആയിരുന്നു.

Verse 9

स कदाचिन्मृगान्हंतुं नृपः सेनावृतो ययौ । नानावृक्षलताकीर्णं वनं श्वापदसंकुलम्

ഒരിക്കൽ ആ രാജാവ് സൈന്യപരിവൃതനായി മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടാൻ പുറപ്പെട്ടു; നാനാവൃക്ഷലതകളാൽ നിറഞ്ഞും വന്യമൃഗങ്ങളാൽ സംകുലമായും ഉള്ള വനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 10

स जघान मृगांस्तत्र शरैराशीविषोपमैः । महिषांश्चवराहांश्च तरक्षूञ्च्छम्बरान्रुरून्

അവിടെ അവൻ വിഷസർപ്പസമമായ അമ്പുകളാൽ മൃഗങ്ങളെ വധിച്ചു; മഹിഷങ്ങളെയും വരാഹങ്ങളെയും തരക്ഷുക്കളെയും ശംബരങ്ങളെയും റുരുക്കളെയും കൂടി।

Verse 11

सिंहान्व्याघ्रान्गजान्मत्ताञ्च्छतशोऽथ सहस्रशः । अथ तेन मृगो विद्धः शरेणाऽनतपर्वणा

സിംഹങ്ങളും വ്യാഘ്രങ്ങളും മദിച്ച ഗജങ്ങളും നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അപ്പോൾ ആ മൃഗം അവന്റെ വളയാത്ത സന്ധിയുള്ള അമ്പാൽ വിദ്ധമായി।

Verse 12

न पपात धरापृष्ठे सशरो दुद्रुवे द्रुतम् । ततः स कौतुकाविष्टस्तस्य पृष्ठे हयोत्तमम् । प्रेरयामास वेगेन मनोमारुतवेगधृक्

അമ്പേറ്റിട്ടും അത് ഭൂമിയിൽ വീണില്ല; അതിവേഗം ഓടി. അപ്പോൾ കൗതുകാവിഷ്ടനായ രാജാവ് അതിന്റെ പിന്നാലെ തന്റെ ശ്രേഷ്ഠ അശ്വത്തെ മനസ്സിന്റെയും കാറ്റിന്റെയും വേഗത്തിൽ പ്രേരിപ്പിച്ചു।

Verse 13

ततः सैन्यं समुत्सज्य मृगं लिप्सुर्महीपतिः । अन्यद्वनांतरं प्राप्तो रौद्रं चित्तभयावहम्

പിന്നീട് മൃഗത്തെ പിടിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ മഹീപതി സൈന്യത്തെ വിട്ട് മറ്റൊരു വനഭാഗത്തിലെത്തി; അത് രൗദ്രവും ഭയങ്കരവും ഹൃദയഭീതിജനകവുമായിരുന്നു।

Verse 14

कण्टकीबदरीप्रायं शाल्मलीवनसंकुलम् । तथान्यैः कण्टकाकीर्णै रूक्षै र्वृक्षैः समन्वितम्

ആ പ്രദേശം മിക്കവാറും മുള്ളുള്ള ബദരീച്ചെടികളാൽ നിറഞ്ഞതും, ശാല്മലീ വൃക്ഷങ്ങളുടെ ഘനവനത്താൽ സമ്പുഷ്ടവുമായതും, മറ്റു പല രൂക്ഷമായ മുള്ളേറിയ വൃക്ഷങ്ങളാലും കൂടിയതുമായിരുന്നു।

Verse 15

तत्र रूक्षाऽखिला भूमिर्निर्जला तमसा वृता । चीरिकोलूकगृधाढ्या शीर्षच्छायाविवर्जिता

അവിടെ മുഴുവൻ ഭൂമിയും രൂക്ഷവും ജലരഹിതവും ആയി, തമസ്സാൽ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു; ചിറികപക്ഷികളുടെ കൂകൽ, മൂങ്ങകൾ, കഴുകുകൾ എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞതും, മുകളിലെ ആശ്രയനിഴൽ ഇല്ലാത്തതുമായിരുന്നു।

Verse 16

ग्रीष्मे मध्यगते सूर्ये मृगाकृष्टः स पार्थिवः । दूराध्वानं जगामाऽथ प्रासपाणिर्वराश्वगः

ഗ്രീഷ്മകാലത്ത് സൂര്യൻ മദ്ധ്യാകാശത്തിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, മൃഗത്തിന്റെ ആകർഷണത്താൽ വലിക്കപ്പെട്ട ആ രാജാവ്, കൈയിൽ പ്രാസം പിടിച്ച്, ശ്രേഷ്ഠ അശ്വത്തിൽ ആരൂഢനായി, ദീർഘദൂരം യാത്ര ചെയ്തു।

Verse 17

तेन तस्यानुगा भृत्याः सर्वे सुश्रांतवाहनाः । क्षुत्पिपासाकुलाः श्रांताः स्थाने स्थाने समाश्रिताः

ആ പിന്തുടർച്ച കാരണം അവന്റെ അനുഗാമി ഭൃത്യർ എല്ലാവരും—വാഹനങ്ങൾ അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ചവ—ക്ഷുധയും തൃഷ്ണയും കൊണ്ട് വ്യാകുലരായി, തളർന്ന്, വഴിയിൽ ഇടവിടങ്ങളിൽ ആശ്രയം തേടി।

Verse 18

सिंहव्याघ्रैस्तथा चान्यैः पतिता नष्टचेतनाः । भक्ष्यंते चेतयन्तोऽपि तथाऽन्ये चलनाक्षमाः

ചിലർ സിംഹ-വ്യാഘ്രാദി മൃഗങ്ങൾ വീഴ്ത്തി ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട നിലയിൽ തന്നെ ഭക്ഷിക്കപ്പെട്ടു; മറ്റുചിലർ ബോധമുള്ളവരായിട്ടും നീങ്ങാൻ കഴിയാതെ, അവരും ഇരയായി।

Verse 19

ततः सोऽपि महीपालः क्षुत्पिपासासमाकुलः । दृष्ट्वा तद्व्यसनं प्राप्तमात्मनः सेवकैः समम्

അപ്പോൾ ആ ഭൂപാലനും ക്ഷുധയും ദാഹവും കൊണ്ട് വ്യാകുലനായി, തന്റെ സേവകരോടുകൂടെ തനിക്കു വന്ന ആ ദുരിതം കണ്ടു।

Verse 20

कांतारस्यांतमन्विच्छन्प्रेरयामास तं हयम् । जात्यं सर्वगुणोपेतं कशाघातैः प्रताडयन्

കാന്താരത്തിന്റെ അറ്റം തേടിക്കൊണ്ട്, സകലഗുണസമ്പന്നമായ ആ ശ്രേഷ്ഠാശ്വത്തെ ചാട്ടക്കൊട്ടുകളാൽ പ്രേരിപ്പിച്ച് മുന്നോട്ടോടിച്ചു।

Verse 21

ततः स नृपतिस्तेन वायुवेगेन वाजिना । नीतो दूरं दुर्गमार्गं सर्वजंतुविवर्जितम्

പിന്നീട് കാറ്റിന്റെ വേഗംപോലെയുള്ള ആ വാജി ആ നൃപതിയെ വളരെ ദൂരത്ത്, സർവ്വജീവികളും വിട്ടൊഴിഞ്ഞ ദുർഗമപാതയിലൂടെ കൊണ്ടുപോയി।

Verse 22

एवं तस्य नरेन्द्रस्य कांदिशीकेऽनवस्थिते । सोऽश्वोऽपतद्धरापृष्ठे सोऽप्यधस्तात्तुरंगमात्

ഇങ്ങനെ ആ നരേന്ദ്രൻ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ അസ്ഥിരനായിരിക്കുമ്പോൾ, ആ അശ്വം ഭൂമിപൃഷ്ഠത്തിൽ വീണു; അവനും കുതിരയിൽ നിന്ന് താഴെ വീണു।