Adhyaya 129

Verse 1

सूत उवाच । तथान्योऽपि च तत्रास्ति याज्ञवल्क्यसमुद्रवः । आश्रमो लोक विख्यातो मूर्खाणामपि सिद्धिदः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ മറ്റൊരു തീർത്ഥവിശേഷവും ഉണ്ട്, ‘യാജ്ഞവൽക്യ-സമുദ്രവ’ എന്നു. ആ ആശ്രമം ലോകവിഖ്യാതമാണ്; മൂഢന്മാർക്കും പോലും സിദ്ധി നൽകുന്നതാണ്.

Verse 2

यत्र तप्त्वा तपस्तीव्रं याज्ञवल्क्येन धीमता । संप्राप्ता निखिला वेदा गुरुणाऽपहृताश्च ये

ധീമാനായ യാജ്ഞവൽക്യൻ അവിടെ തീവ്രതപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു; അവിടെയേ ഗുരുവാൽ മുമ്പ് അപഹരിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന സമസ്ത വേദങ്ങളും അദ്ദേഹം പൂർണ്ണമായി വീണ്ടും പ്രാപിച്ചു.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कोऽसौ गुरुरभूत्तस्य याज्ञवल्क्यस्य धीमतः । पाठयित्वा पुनर्येन हृता वेदा महात्मना

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ആ ധീമാനായ യാജ്ഞവൽക്യന്റെ ഗുരു ആരായിരുന്നു? ഏത് മഹാത്മാവാണ് പഠിപ്പിച്ച ശേഷം വീണ്ടും വേദങ്ങൾ അപഹരിച്ചത്?

Verse 4

किमर्थं च समाचक्ष्व सूतपुत्रात्र विस्तरात् । कौतुकं परमं जातं सर्वेषां नो द्विजन्मनाम्

ഇത് എന്തുകൊണ്ടാണ് സംഭവിച്ചത്? ഹേ സൂതപുത്രാ, ഇവിടെ വിശദമായി പറയുക; ഞങ്ങളായ എല്ലാ ദ്വിജന്മാർക്കും പരമ കൗതുകം ഉണർന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 5

सूत उवाच । आसीद्ब्राह्मणशार्दूलः शाकल्य इति विश्रुतः । भार्गवान्वयसंभूतो वेद वेदांगपारगः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഒരു കാലത്ത് ‘ശാകല്യ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ബ്രാഹ്മണശാർദൂലൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം ഭാർഗവവംശജനായി, വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പാരംഗതനായിരുന്നു.

Verse 6

बृहत्कल्पे पुरा विप्रा वर्धमाने पुरोत्तमे । बहुशिष्यसमायुक्तो वेदाध्ययनतत्परः

പുരാതന ബൃഹത്കൽപ്പത്തിൽ, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, വർധമാനമെന്ന ഉത്തമ നഗരത്തിൽ അദ്ദേഹം അനേകം ശിഷ്യന്മാരോടുകൂടി വേദാധ്യയന-അധ്യാപനത്തിൽ നിരന്തരം തത്പരനായി വസിച്ചു।

Verse 7

स सदा प्रातरुत्थाय विद्यादानं प्रयच्छति । शिष्येभ्यश्चानुरूपेभ्यः प्रसादाद्विजसत्तमाः

അദ്ദേഹം നിത്യവും പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് വിദ്യാദാനം നല്കുമായിരുന്നു; ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, പ്രസാദത്തോടെ യോഗ്യശിഷ്യന്മാർക്ക് അവരുടെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ഉപദേശം നല്കുകയും ചെയ്തു।

Verse 8

चकार स तदा विप्राः पौरोहित्यं महीपतेः । सूर्यवंशप्रसूतस्य सुप्रियस्य महात्मनः

അന്നുകാലത്ത്, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, സൂര്യവംശജനായ മഹാത്മാവ് സുപ്രിയ രാജാവിന്റെ പൗരോഹിത്യം (രാജപുരോഹിത സേവനം) അദ്ദേഹം നിർവഹിച്ചു।

Verse 9

स तस्य धर्मकृत्यानि सर्वाण्येव दिनेदिने । कृत्वा स्वगृहमभ्येति पूजितस्तेन भूभुजा

അദ്ദേഹം ദിനംപ്രതി രാജാവിന്റെ എല്ലാ ധർമ്മകൃത്യങ്ങളും നിർവഹിച്ചു, ആ ഭൂപതിയുടെ ആദരപൂജ ലഭിച്ച് സ്വന്തം ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവരുമായിരുന്നു।

Verse 10

एकं शिष्यं समारोप्य शांत्यर्थं तस्य भूपतेः । कथयित्वा प्रमाणं च विधानं होमसंभवम्

ആ ഭൂപതിയുടെ ശാന്ത്യർത്ഥം അദ്ദേഹം ഒരു ശിഷ്യനെ നിയോഗിച്ച്, ശാന്തിഹോമത്തിനാവശ്യമായ യുക്തമായ പ്രമാണവും വിധിവിധാനവും വിശദമായി പറഞ്ഞു കൊടുത്തു।

Verse 11

शिष्योऽपि सकलं कृत्वा तत्कर्म सुसमाहितः । आशीर्वादं प्रदत्त्वा च भूपतेर्गृहमेति च

ശിഷ്യനും പൂർണ്ണ ഏകാഗ്രതയോടെ ആ കർമ്മം മുഴുവനും വിധിപൂർവ്വം സമാപ്തമാക്കി; ആശീർവാദം നൽകി രാജാവിന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 12

एवं प्रकुर्वतस्तस्य शाकल्यस्य महात्मनः । पौरोहित्यं गतः कालः कियन्मात्रो द्विजोत्तमाः

ഇങ്ങനെ പ്രവർത്തിച്ച മഹാത്മാവായ ശാകല്യന്റെ രാജപൗരോഹിത്യത്തിൽ, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, എത്രകാലം കഴിഞ്ഞു?

Verse 13

तदा वैवाहिके काले शप्तो यः शंभुना स्वयम् । सुनिंद्यां विकृतिं दृष्ट्वा तस्य वेद्यां गतस्य च

അപ്പോൾ വിവാഹസമയത്ത്, സ്വയം ശംഭുവാൽ ശപിക്കപ്പെട്ടവൻ, യജ്ഞവേദിയിലേക്കു പോകുമ്പോൾ അവന്റെ അത്യന്തം നിന്ദ്യമായ വികൃതിയെ കണ്ടു…

Verse 14

अथ तं योजयामास शांत्यर्थं नृपमंदिरे । याज्ञवल्क्यं स शाकल्यः प्रतिपद्यागतं तदा

അനന്തരം ശാന്തികർമ്മാർത്ഥം ശാകല്യൻ രാജമന്ദിരത്തിൽ അവനെ നിയോഗിച്ചു; അപ്പോൾ അവിടെ എത്തിയ യാജ്ഞവൽക്ക്യനെ അദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ചു।

Verse 15

सोऽपि तारुण्यगर्वेण वेश्याकरजविक्षतः । सर्वांगेषु सुनिर्लज्जः प्रकटांगो जगाम वै

അവനും യൗവനഗർവത്തിൽ മദിച്ചവനായി, വേശ്യയുടെ നഖക്കീറലാൽ ക്ഷതപ്പെട്ടവനായി, ശരീരമൊട്ടാകെ അടയാളങ്ങളോടെ, ലജ്ജയില്ലാതെ തുറന്ന ദേഹത്തോടെ സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 16

ततश्च शांतिकं कृत्वा जपांते भूपतिं च तम् । शांतोदकप्रदानाय हस्यमानो जनैर्ययौ

അനന്തരം ശാന്തികർമ്മം ചെയ്തു, ആ രാജാവിനുവേണ്ടി ജപാന്തം സമാപിപ്പിച്ച്, ശാന്തോദകം നൽകാൻ പുറപ്പെട്ടു; ജനങ്ങൾ അവനെ പരിഹസിച്ചു ചിരിച്ചു।

Verse 17

पार्थिवोऽपि च तं दृष्ट्वा तादृग्रूपं विटं द्विजम् । नाशीर्जग्राह तेनोक्तां वाक्यमेतदुवाच ह

രാജാവും ആ ബ്രാഹ്മണനെ അത്തരം നിലയിൽ—വിലാസിയായ വിറ്റനെപ്പോലെ—കണ്ട്, അവൻ പറഞ്ഞ ആശീർവാദം സ്വീകരിക്കാതെ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 18

उच्छिष्टोऽहं द्विजश्रेष्ठ शय्यारूढो व्यवस्थितः । अत्र शालोद्भवे स्तंभे तस्मादेतज्जलं क्षिप

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ ഉച്ഛിഷ്ടാവസ്ഥയിൽ ശയ്യയിൽ കിടന്ന് സ്ഥിരമായിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ശാലവൃക്ഷത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ഈ സ്തംഭത്തിന്മേൽ ഈ ജലം ഛടിക്കൂ।

Verse 19

सोऽपि सावज्ञमाज्ञाय तं भूपं कुपिताननः । तं च स्तंभं समुद्दिश्य ध्यात्वा तद्ब्रह्म शाश्वतम्

അവനും രാജാവിന്റെ അവജ്ഞ മനസ്സിലാക്കി, കോപഭാവമുള്ള മുഖത്തോടെ, ആ സ്തംഭത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി, ആ ശാശ്വത ബ്രഹ്മത്തെ ധ്യാനിച്ചു।

Verse 20

द्यां त्वमालिख्य इत्येव प्रोक्त्वा मंत्रं च याजुषम् प्राक्षिपच्छांतिकं तोयं तस्य मूर्धनि सत्वरम्

“ദ്യാം ത്വമാലിഖ്യ…” എന്നാരംഭിക്കുന്ന യാജുഷ മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, അവൻ വേഗത്തിൽ ശാന്തികജലം അവന്റെ തലയിൽ ഒഴിച്ചു।

Verse 21

ततः स पतिते तोये स्तंभः पल्लवशोभितः । तत्क्षणादेव संजज्ञे फल पुष्पैर्विराजितः

അപ്പോൾ ആ ജലം വീണതുമാത്രത്തിൽ ആ സ്തംഭം നവപല്ലവങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമായി; അതേ ക്ഷണത്തിൽ ഫലപുഷ്പങ്ങളാൽ ദീപ്തിയായി വിരാജിച്ചു.

Verse 22

तं दृष्ट्वा पार्थिवः सोऽथ विस्मयोत्फुल्ललोचनः । पश्चात्तापं विधायाथ वाक्यमेतदुवाच ह

അവനെ കണ്ട രാജാവ് വിസ്മയത്തോടെ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ നിന്നു; പിന്നെ പശ്ചാത്താപം നിറഞ്ഞ് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 23

अभिषेकं द्विजश्रेष्ठ ममापि त्वं प्रयच्छ भोः । अनेनैव तु मन्त्रेण शुचित्वं मे व्यवस्थितम्

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! എനിക്കും അഭിഷേകം ദയവായി നൽകണമേ. ഈ മന്ത്രം കൊണ്ടുതന്നെ എന്റെ ശുചിത്വം യഥാവിധി സ്ഥാപിതമാകും.

Verse 24

याज्ञवल्क्य उवाच । ममाभिषेकदानस्य त्वमनर्होऽसि पार्थिव । तस्माद्यास्याम्यहं सद्यो यत्रस्थः स गुरुर्मम

യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പാർഥിവാ! എന്റെ കൈയ്യാൽ നൽകപ്പെടുന്ന അഭിഷേകം സ്വീകരിക്കാൻ നീ അർഹനല്ല. അതുകൊണ്ട് എന്റെ ഗുരു വസിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് ഞാൻ ഉടൻ പോകുന്നു.

Verse 25

राजोवाच । तव दास्यामि वस्त्राणि वाहनानि वसूनि च । तस्माद्यच्छाभिषेकं मे मन्त्रेणाऽनेन सांप्रतम्

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഞാൻ നിങ്ങള്ക്ക് വസ്ത്രങ്ങളും വാഹനങ്ങളും ധനവും കൂടി നൽകാം. അതിനാൽ ഈ മന്ത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ഇപ്പോൾ എനിക്കും അഭിഷേകം നൽകണമേ.

Verse 26

याज्ञवल्क्य उवाच । न होमांतं विना मन्त्रः स्फुरते पार्थिवोत्तम । अभिषेकविधौ प्रोक्तो यः पूर्वं पद्मयोनिना । तस्मान्नाहं करिष्यामि तव यद्वै हृदि स्थितम्

യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജോത്തമാ, ഹോമാന്തം പൂർത്തിയാകാതെ മന്ത്രം യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്ഫുരിക്കുകയില്ല. അഭിഷേകവിധിയിൽ പദ്മയോനി ബ്രഹ്മാവ് മുൻപ് ഉപദേശിച്ച ആ മന്ത്രം ആകയാൽ, നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ആവശ്യമാത്രം അനുസരിച്ച് ഞാൻ അത് ചെയ്യുകയില്ല।

Verse 27

इत्युक्त्वा वचनं भूपं याज्ञवल्क्यः स वै द्विजः । जगाम स्वगृहं तूर्णं निस्पृहत्वं समाश्रितः

രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ ദ്വിജനായ യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ നിസ്പൃഹതയിൽ സ്ഥാപിതനായി വേഗത്തിൽ തന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 28

अपरेऽह्नि समायातं शाकल्यमथ भूपतिः । प्रोवाच प्रांजलिर्भूत्वा विनयावनतः स्थितः

അടുത്ത ദിവസം ശാകല്യൻ എത്തിയപ്പോൾ രാജാവ് കൈകൂപ്പി, വിനയത്തോടെ തലകുനിച്ച് നിന്നുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 29

यस्त्वया प्रेषितः कल्य शिष्यो ब्राह्मणसत्तमः । शांत्यर्थं प्रेषणीयश्च भूयोऽप्येवं गृहे मम

ഹേ കല്യാണമേ, നീ അയച്ച ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനായ ശിഷ്യനെ ശാന്തിക്കായി വീണ്ടും എന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കണം।

Verse 30

बाढमित्येव स प्रोक्त्वा ततो गत्वा निजालयम् । याज्ञवल्क्यं समाहूय ततः प्रोवाच सादरम्

“ബാഢം” എന്നു പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം തന്റെ ആലയത്തിലേക്ക് പോയി; തുടർന്ന് യാജ്ഞവൽക്ക്യനെ വിളിച്ചു വരുത്തി ആദരത്തോടെ പറഞ്ഞു।

Verse 31

अद्यापि त्वं नरेंद्रस्य शांत्यर्थं भवने व्रज । विशेषात्पार्थिवेंद्रेण समाहूतोऽसि पुत्रक

ഇന്നും ശാന്തിക്കായി നരേന്ദ്രന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോകുക. പ്രത്യേകിച്ച് രാജാധിരാജൻ നിന്നെ വിളിച്ചിരിക്കുന്നു, പുത്രാ.

Verse 32

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं तात गमिष्यामि शांत्यर्थं तस्य मंदिरे । अवलेपेन युक्तस्य शुद्ध्या विरहितस्य च

യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ പറഞ്ഞു— താതാ, ശാന്തിക്കായി ഞാൻ അവന്റെ മന്ദിര-ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോകുകയില്ല; അവൻ അഹങ്കാരമുള്ളവനും ശുദ്ധിയില്ലാത്തവനും ആകുന്നു.

Verse 33

मया तस्याभिषेकार्थं सलिलं चोद्यतं च यत् । सलिलं तेन तत्काष्ठे समादिष्टं कुबुद्धिना

അവന്റെ അഭിഷേകത്തിനായി ഞാൻ ഒരുക്കിയ ജലം, ആ കുബുദ്ധിയുള്ളവൻ ഒരു മരക്കഷണത്തിന്മേൽ ഒഴിക്കുവാൻ കല്പിച്ചു.

Verse 34

ततो मयापि तत्रैव तत्क्षणात्सलिलं च यत् । तस्मिन्काष्ठे परिक्षिप्तं नीतं वृद्धिं च तत्क्षणात्

അപ്പോൾ അവിടെയേ ഞാൻതന്നെ ആ ക്ഷണത്തിൽ ആ ജലം ആ മരക്കഷണത്തിന്മേൽ ഒഴിച്ചു; അത് ഉടൻ തന്നെ വർദ്ധിച്ചു വളർന്നു.

Verse 35

शाकल्य उवाच । अत एव विशेषेण समाहूतोऽसि पुत्रक । तस्मात्तत्र द्रुतं गच्छ नावज्ञेया महीभुजः

ശാകല്യൻ പറഞ്ഞു— അതുകൊണ്ടുതന്നെ, പുത്രാ, നിന്നെ പ്രത്യേകമായി വിളിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ അവിടെ വേഗം പോകുക; രാജാവിനെ അവഗണിക്കരുത്.

Verse 36

अपमानाद्भवेन्मानं पार्थिवानामसंशयम् । यः करोति पुनस्तत्र मानं न स भवेत्प्रियः

അപമാനത്തിൽ നിന്നു രാജാക്കന്മാരിൽ നിശ്ചയമായും മാനബോധം ഉണരുന്നു. അവിടെ വീണ്ടും മാനമർപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നവൻ രാജാവിന് പ്രിയനാകുകയില്ല.

Verse 37

कोपप्रसाद वस्तूनि विचिन्वंतीह ये सदा । आरोहंति शनैर्भृत्या धुन्वंतमपि पार्थिवम्

രാജാവിന്റെ കോപവും പ്രസാദവും എപ്പോഴും തൂക്കിവെച്ച് നോക്കുന്ന ഭൃത്യർ—രാജാവ് കലക്കത്തിൽ വിറയ്ക്കുമ്പോഴും—പതവിയിൽ പതുക്കെ ഉയരും.

Verse 38

समौ मानापमानौ च चित्तज्ञः कालवित्तथा । सर्वंसहः क्षमी विज्ञः स भवेद्राजवल्लभः

മാനം-അപമാനം ഒരുപോലെ കാണുന്നവൻ; മനസ്സറിയുന്നവൻ, കാലം അറിയുന്നവൻ; എല്ലാം സഹിക്കുന്ന, ക്ഷമാശീലൻ, വിവേകി—അവനേ രാജാവിന് പ്രിയനാകും.

Verse 39

अपमानमनादृत्य तस्माद्गच्छ नृपालयम् । ममाज्ञापि न लंघ्या त एष धर्मः सनातनः

അതുകൊണ്ട് അപമാനത്തെ അവഗണിച്ച് രാജഭവനത്തിലേക്ക് പോകുക. എന്റെ ആജ്ഞയും ലംഘിക്കരുത്—ഇതുതന്നെ സനാതനധർമ്മം.

Verse 40

याज्ञवल्क्य उवाच । आज्ञाभंगो ध्रुवं भावी परिपाटीव्यतिक्रमात् । करोषि यदि शिष्याणां ये त्वया तत्र योजिताः

യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ പറഞ്ഞു—ശരിയായ പരിപാട്ടി ലംഘിച്ചാൽ ആജ്ഞാഭംഗം തീർച്ചയായും സംഭവിക്കും; നീ അവിടെ നിയോഗിച്ച ശിഷ്യരെ ഉപയോഗിച്ചാൽ.

Verse 41

तस्माद्यदि बलान्मां त्वं योजयिष्यसि तं प्रति । त्वां त्यक्त्वाऽन्यत्र यास्यामि यतः प्रोक्तं महर्षिभिः

അതുകൊണ്ട് നീ ബലമായി എന്നെ അവന്റെ സേവയിൽ നിയോഗിച്ചാൽ, ഞാൻ നിന്നെ വിട്ട് മറ്റിടത്തേക്ക് പോകും; മഹർഷിമാർ ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് പ്രസ്താവിച്ചത്.

Verse 42

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथे वर्तमानस्य परित्यागो विधीयते

അഹങ്കാരമുള്ള ഗുരുവും—കർമ്മം-അകർമ്മം തിരിച്ചറിയാതെ കുപഥത്തിൽ നടക്കുന്നവനും—ധർമ്മപ്രകാരം ത്യജ്യനാണ്; അത്തരം പരിത്യാഗം വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 43

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शाकल्यः क्रोधमूर्छितः । ततः प्रोवाच तं भूयो भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശാകല്യൻ ക്രോധത്തിൽ മൂർഛിതനായി. പിന്നെ അവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ശാസിച്ച് പുനഃ സംസാരിച്ചു.

Verse 44

एकमप्यक्षरं यत्र गुरुः शिष्ये निवेदयेत् । पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा ह्यनृणी भवेत्

ഗുരു ശിഷ്യനോട് ഒരു അക്ഷരം പോലും ഉപദേശിച്ചാൽ, അതിന് പകരം നൽകി സത്യത്തിൽ ഋണമുക്തനാകാൻ കഴിയുന്ന ധനം ഭൂമിയിൽ ഇല്ല.

Verse 45

तस्माद्गच्छ द्रुतं दत्त्वा मदध्ययनमालयम् । त्यक्त्वा विद्यां मया दत्तां नो चेच्छप्स्याम्यहं तव

അതുകൊണ്ട് ഉടൻ പോകുക—എന്റെ സമസ്ത അധ്യയനോപദേശത്തിനുള്ള പ്രതിദാനം നൽകി. ഞാൻ നൽകിയ വിദ്യ ത്യജിക്കുക; അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ നിന്നെ ശപിക്കും.

Verse 46

एवमुक्त्वाभिमंत्र्याथ नादबिंदुसमुद्भवैः । मंत्रैराथर्वणैस्तोयं पानार्थं चार्पयत्ततः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, നാദ-ബിന്ദുവിൽ നിന്നുയർന്ന ആഥർവണ മന്ത്രങ്ങളാൽ ജലം അഭിമന്ത്രിച്ച്, പാനാർത്ഥമായി അത് അർപ്പിച്ചു।

Verse 47

सोऽपिबत्तत्क्षणात्तोयं तत्पीत्वा व्याकुलेंद्रियः । उद्गिरद्वांतिधर्मेण तत्त्वविद्याविमिश्रितम्

അവൻ അതിക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ആ ജലം കുടിച്ചു; കുടിച്ചതോടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വ്യാകുലമായി, വാന്തിധർമ്മത്തോടെ ഛർദ്ദിച്ചു—അതോടൊപ്പം തത്ത്വവിദ്യയും കലർന്ന് പുറത്തുവന്നു।

Verse 48

ततः प्रोवाच तं भूयः शाकल्यं कुपिताननः । एकमप्यक्षरं नास्ति तावकीयं ममोदरे

പിന്നീട് കോപമുഖത്തോടെ അവൻ വീണ്ടും ശാകല്യനോട് പറഞ്ഞു—“എന്റെ ഉദരത്തിൽ നിന്റെ ഒരു അക്ഷരവും ശേഷിച്ചിട്ടില്ല।”

Verse 49

तस्माच्छिष्योऽस्मि ते नाहं न च मे त्वं गुरुः स्थितः । सांप्रतं स्वेच्छयाऽन्यत्र प्रयास्यामि करोषि किम्

“അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്റെ ശിഷ്യൻ അല്ല; നീയും എനിക്ക് ഗുരുവായി നിലകൊള്ളുന്നില്ല. ഇപ്പോൾ ഞാൻ എന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം മറ്റിടത്തേക്ക് പോകും—നീ എന്ത് ചെയ്യും?”

Verse 50

एवमुक्त्वाऽथ निर्गत्य तस्मात्स्थानाच्चिरंतनात् । पप्रच्छ मानवान्भूयः सिद्धिक्षेत्राणि चासकृत्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ ആ പുരാതന സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു; പിന്നെയും പിന്നെയും മനുഷ്യരോടു സിദ്ധി നൽകുന്ന പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 51

ततस्तस्य समादिष्टं क्षेत्रमेतन्मनीषिभिः । सिद्धिदं सर्वजंतूनां न वृथा स्यात्कथंचन

അപ്പോൾ മनीഷികൾ അവനെ ഈ തന്നെയുള്ള പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നിർദ്ദേശിച്ചു—ഇത് സർവ്വജീവികൾക്കും സിദ്ധി നൽകുന്നതാണ്; യാതൊരു വിധത്തിലും ഇത് നിഷ്ഫലമാകുകയില്ല.

Verse 52

आस्तां तावत्तपस्तप्त्वा व्रतं नियममेव वा । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सिद्धिः संवसतोऽपि च

തപസ്സ്, വ്രതം, കഠിനനിയമങ്ങൾ എന്നിവ ഒന്നും ചെയ്യാതിരുന്നാലും—ഹാടകേശ്വരന്റെ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ താമസിക്കുന്നതുമാത്രം സിദ്ധി നൽകുന്നു.

Verse 53

येनयेन च भावेन तत्र क्षेत्रे वसेज्जनः । तस्यानुरूपिणी सिद्धिः शुभा स्याद्यदि वाऽशुभा

ഏത് ഏത് ഭാവത്തോടെയാണ് ഒരാൾ ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ താമസിക്കുന്നത്, അതിനനുസരിച്ച സിദ്ധി ലഭിക്കും—ശുഭമായാലും അശുഭമായാലും.

Verse 54

तच्छ्रुत्वा च द्रुतं प्राप्य क्षेत्रमेतद्द्विजोत्तमाः । भानुमाराधयामास स्थापयित्वा ततः परम्

ഇത് കേട്ട് ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജൻ വേഗത്തിൽ ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലെത്തി; തുടർന്ന് വിധിപൂർവ്വം സ്ഥാപിച്ച് ഭാനു (സൂര്യൻ)നെ ആരാധിച്ചു.

Verse 55

नियतो नियताहारो ब्रह्मचर्यपरायणः । गायत्रं न्यासमासाद्य निर्विकल्पेन चेतसा

അവൻ സംയമശീലൻ, നിയന്ത്രിതാഹാരൻ, ബ്രഹ്മചര്യപരായണൻ; ഗായത്രീ-ന്യാസം ആശ്രയിച്ച് നിർവികൽപചിത്തത്തോടെ നിലകൊണ്ടു.

Verse 56

ततश्च भगवांस्तुष्टो वर्षांते तमुवाच सः । दर्शने तस्य संस्थित्वा तेजः संयम्य दारुणम्

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ സന്തുഷ്ടനായി ഒരു വർഷാന്ത്യത്തിൽ അവനോട് അരുളിച്ചെയ്തു. അവന്റെ മുമ്പിൽ ദർശനം നൽകി തന്റെ ഭയങ്കര തേജസ് നിയന്ത്രിച്ചു.

Verse 57

याज्ञवल्क्य वरं ब्रूहि यत्ते मनसि रोचते । सर्वमेव प्रदास्यामि नादेयं विद्यते त्वयि

യാജ്ഞവൽക്ക്യാ! നിന്റെ മനസ്സിന് ഇഷ്ടമായ വരം പറയുക. ഞാൻ എല്ലാം നൽകും; നിനക്കു അദേയമെന്നു ഒന്നുമില്ല.

Verse 58

याज्ञवल्क्य उवाच । यदि तुष्टः सुरश्रेष्ठ वेदाध्ययनसंभवे । गुरुर्भव ममाद्यैव ममैतद्वांछितं हृदि

യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ! നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, വേദാധ്യയനസിദ്ധിക്കായി ഇന്നുതന്നെ എന്റെ ഗുരുവാകുക. ഇതാണ് എന്റെ ഹൃദയാഭിലാഷം.

Verse 59

भास्कर उवाच । अहं तव कृपाविष्टस्तेजः संहृत्य तत्परम् । ततश्चात्र समायातस्तेन नो दह्यसे द्विज

ഭാസ്കരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—നിനക്കു കരുണ തോന്നി ഞാൻ എന്റെ തേജസ് സംഹരിച്ചു. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഇങ്ങനെ ഇവിടെ വന്നത്; ഹേ ദ്വിജാ, നീ ദഹിക്കാതിരിക്കാനായി.

Verse 60

तस्मादत्रैव कुंडे च मंत्रान्सारस्वताञ्छुभान् । वेदोक्तान्क्षेपयिष्यामि स्वयमेव द्विजोत्तम

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഇവിടെ തന്നെ ഈ കുണ്ടത്തിൽ, വേദോക്തമായ മംഗളകരമായ സാരസ്വത മന്ത്രങ്ങളെ ഞാൻ സ്വയം നിനക്കുള്ളിൽ നിക്ഷേപിക്കും.

Verse 61

तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा यत्किंचिद्वेदसंभवम् । पठिष्यसि सकृत्तत्ते कंठस्थं संभविष्यति

അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ശുദ്ധനായ ശേഷം, വേദജന്യമായ ഏതൊരു ഭാഗവും നീ ഒരിക്കൽ പാരായണം ചെയ്താൽ പോലും, അത് നിന്റെ കണ്ഠസ്ഥമായി സ്മൃതിയിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കും।

Verse 62

तत्त्वार्थं प्रकटं कृत्स्नं विदितं ते भविष्यति । मत्प्रसादान्न संदेहः सत्यमेतन्मयोदितम्

എന്റെ പ്രസാദത്താൽ സമഗ്രമായ തത്ത്വാർത്ഥം വ്യക്തമായി പ്രകാശിച്ച് നിനക്കറിയപ്പെടും। സംശയിക്കരുത്—ഞാൻ പറഞ്ഞത് സത്യമത്രേ।

Verse 63

अद्यादि मानवः प्रातः स्नात्वा त्वत्र ह्रदे च यः । सावित्रेण च सूक्तेन मां दृष्ट्वा प्रपठिष्यति । तस्मै तत्स्यादसंदिग्धं यत्तवोक्तं मया द्विज

ഇന്നുമുതൽ ഏതൊരു മനുഷ്യനും പ്രഭാതത്തിൽ ഇവിടെ ഈ ഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, എന്നെ ദർശിച്ച്, സാവിത്രീ സൂക്തം പാരായണം ചെയ്താൽ—ഹേ ദ്വിജ, നിന്നോട് ഞാൻ പറഞ്ഞത് അവനിൽ സംശയമില്ലാതെ സംഭവിക്കും।

Verse 64

याज्ञवल्क्य उवाच । एवं भवतु देवेश यत्त्वयोक्तं वचोऽखिलम् । परं मम वचोऽन्यच्च तच्छृणुष्व ब्रवीमि ते

യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ പറഞ്ഞു: ഹേ ദേവേശ, നീ അരുളിച്ചെയ്ത മുഴുവൻ വചനവും അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ. ഇനി എന്റെ മറ്റൊരു വാക്കും കേൾക്കുക; ഞാൻ നിനക്കു പറയുന്നു।

Verse 65

नाहं मनुष्यधर्माणमुपाध्यायं कथंचन । करिष्यामि जगन्नाथ कृपां कुरु ममोपरि

ഹേ ജഗന്നാഥാ, വെറും മാനവധർമ്മങ്ങളുടെ ചട്ടങ്ങളിൽ ബന്ധിതനായ ഉപാധ്യായനെ ഞാൻ ഒരുവിധത്തിലും സ്വീകരിക്കുകയില്ല। എനിക്കു കരുണ കാണിക്കണമേ।

Verse 66

ततस्तस्या ददौ सूर्यो लघिमा नाम शोभनाम् । विद्यां हि तत्प्रभावाय सुतुष्टेनांतरात्मना

അപ്പോൾ അന്തരാത്മാവിൽ പരമസന്തുഷ്ടനായ സൂര്യദേവൻ ആ ശക്തിയുടെ പ്രകാശനാർത്ഥം അവനു ‘ലഘിമാ’ എന്ന ശോഭന വിദ്യ ദാനമാക്കി।

Verse 67

ततस्तं प्राह कर्णांते ममाश्वानां प्रविश्य वै । अभ्यासं कुरु विद्यानां वेदाध्ययनमाचर

പിന്നീട് അദ്ദേഹം കാതിൽ രഹസ്യമായി പറഞ്ഞു—“എന്റെ അശ്വങ്ങളുടെ ചെവിയിൽ പ്രവേശിക്ക; വിദ്യകളുടെ അഭ്യാസം ചെയ്യുക, വേദാധ്യയനം ആചരിക്കുക।”

Verse 68

मन्मुखाद्ब्राह्मणश्रेष्ठ यद्येतत्तव वांछितम् । न ते स्याद्येन दोषोऽयं मम रश्मिसमुद्भवः

“ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ! എന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നുതന്നെ (വേദം) ഗ്രഹിക്കണമെന്നത് നിന്റെ ആഗ്രഹമെങ്കിൽ, നിനക്കു ദോഷമൊന്നും വരികയില്ല; ഈ പ്രഭാവം എന്റെ രശ്മികളിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്।”

Verse 69

एवमुक्तः स तेनाथ वाजिकर्णं समाश्रितः । लघुर्भूत्वाऽपठद्वेदान्भास्करस्य मुखात्ततः

ഇങ്ങനെ ഉപദേശം ലഭിച്ചവൻ വാജികർണ്ണത്തെ ആശ്രയിച്ചു; ലഘുവായി മാറി, തുടർന്ന് ഭാസ്കരന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് വേദങ്ങൾ അധ്യയനം ചെയ്തു।

Verse 70

एवं सिद्धिं समापन्नो याज्ञवल्क्यो द्विजोत्तमाः । कृत्वोपनिषदं चारु वेदार्थैः सकलैर्युतम्

ഇങ്ങനെ സിദ്ധി പ്രാപിച്ച യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ—ദ്വിജോത്തമൻ—സകല വേദാർത്ഥങ്ങളാലും സമ്പന്നമായ ഒരു മനോഹര ഉപനിഷത്ത് രചിച്ചു।

Verse 71

जनकाय नरेंद्राय व्याख्याय च ततः परम् । कात्यायनं सुतं प्राप्य वेदसूत्रस्य कारकम्

അതിനുശേഷം മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് ജനകനോട് അതിന്റെ അർത്ഥം സമ്യക് വ്യാഖ്യാനിച്ചു; പിന്നെ വേദസൂത്രങ്ങളുടെ കർത്താവായ തന്റെ പുത്രൻ കാത്യായനനെ കണ്ടുമുട്ടി।

Verse 72

त्यक्त्वा कलेवरं तत्र ब्रह्मद्वारि विनिर्मिते । तत्तेजो ब्रह्मणो गात्रे योजयामास शक्तितः

അവിടെ സ്ഥാപിതമായ പവിത്ര ‘ബ്രഹ്മദ്വാര’ത്തിൽ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, തന്റെ ആത്മശക്തിയാൽ ആ തേജസ്സിനെ ബ്രഹ്മന്റെ തന്നെ ദേഹത്തിൽ ഏകീകരിച്ചു।

Verse 73

तस्य तीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा तं च दिवाकरम् । नादबिंदुं पठित्वा च तदग्रे मुक्तिमाप्नुयात्

ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ആ ദിവാകരനെ (സൂര്യനെ) ദർശിച്ച്, അവന്റെ സന്നിധിയിൽ ‘നാദബിന്ദു’ പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും।