Adhyaya 267

Verse 1

सूत उवाच । तस्मादेषा महाराज शिवरात्रिर्विपश्चिता । कर्तव्या पुरुषेणात्र लोकद्वयमभीप्सुना

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അതുകൊണ്ട്, മഹാരാജാവേ, ഇഹലോകവും പരലോകവും ഇരുവരുടെയും ശ്രേയസ്സിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പുരുഷൻ ഈ വിവേകപൂർണ്ണമായ ശിവരാത്രിവ്രതം നിർബന്ധമായി ആചരിക്കണം।

Verse 2

आनर्त उवाच । मंकणेश्वरमाहात्म्यं मया विस्तरतः श्रुतम् । शिवरात्रिसमोपेतं यत्त्वया परिकीर्तितम्

ആനർത്തൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ ശിവരാത്രിവ്രതത്തോടുകൂടി വിവരിച്ച മങ്കണേശ്വരന്റെ മഹാത്മ്യം ഞാൻ വിശദമായി ശ്രവിച്ചിട്ടുണ്ട്।

Verse 3

सांप्रतं वद मे कृत्स्नं सिद्धेश्वरसमुद्भवम् । विस्तरेण महाभाग परं कौतूहलं हि मे

ഇപ്പോൾ, മഹാഭാഗനേ, സിദ്ധേശ്വരന്റെ ഉദ്ഭവം മുഴുവനായി എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക; എനിക്ക് അത്യന്തം കൗതുകമുണ്ട്।

Verse 4

भर्तृयज्ञ उवाच । सिद्धेश्वर इति ख्यातो महादेवो महीपते । तस्योत्पत्तिस्त्वया पूर्वं श्रुतात्र वदतो मम

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹീപതേ! ഇവിടെ മഹാദേവൻ ‘സിദ്ധേശ്വരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ. അവന്റെ ഉത്ഭവം നീ മുമ്പേ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; എങ്കിലും ഇപ്പോൾ ഞാൻ പറയുന്നതുപോലെ ശ്രവിക്കൂ।

Verse 5

सांप्रतं तत्फलं वच्मि तस्मिन्दृष्टे तु दानजम् । यत्फलं जायते नॄणां चक्रवर्तित्व संभवम्

ഇപ്പോൾ ഞാൻ ആ ദർശനത്തിന്റെ ഫലം പറയുന്നു—അത് ദർശിച്ച ശേഷം ചെയ്യുന്ന ദാനത്തിൽ നിന്നു പുണ്യം ജനിക്കുന്നു. ആ പുണ്യത്തിൽ നിന്നാണ് മനുഷ്യർക്കു ചക്രവർത്തിത്വം ലഭിക്കാനുള്ള സാധ്യത ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്।

Verse 6

तुलापुरुषदानं च तत्र राजन्प्रशश्यते । य इच्छेच्चक्रवर्तित्वं समस्ते धरणीतले

ഹേ രാജാവേ! ആ സ്ഥലത്ത് ‘തുലാപുരുഷ-ദാനം’ പ്രത്യേകമായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു—സമസ്ത ഭൂമിയിലും ചക്രവർത്തിത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനുവേണ്ടി।

Verse 7

आनर्त उवाच । तुलापुरुषदानस्य यो विधिः परिकीर्तितः । तं मे सर्वं समाचक्ष्व विस्तरेण महामुने

ആനർത്തൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാമുനേ! തുലാപുരുഷ-ദാനത്തിനായി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന വിധി മുഴുവനും എനിക്ക് വിശദമായി പറഞ്ഞുതരണമേ।

Verse 8

भर्तृयज्ञ उवाच । चंद्रसूर्योपरागे वा अयने विषुवे तथा । तीर्थे वा पुरुषश्रेष्ठ तुलापुरुषसंभवम्

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ! ചന്ദ്രഗ്രഹണമോ സൂര്യഗ്രഹണമോ, അയനകാലമോ, വിഷുവദിനമോ, അല്ലെങ്കിൽ ഏതെങ്കിലും തീർത്ഥത്തിലോ—തുലാപുരുഷ കർമ്മം നടത്താം।

Verse 9

प्रशंसंति विधिं सम्यक्प्राप्ते वा चेंदुसंक्षये । ब्राह्मणानां सुदांतानामनुष्ठानवतां सताम्

ചന്ദ്രക്ഷയം (അഥവാ ഗ്രഹണകാലം) വന്നാൽ സമ്യക് വിധിയുടെ അനുഷ്ഠാനം പ്രത്യേകമായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു—സംയമിതരും സദാചാരികളും അനുഷ്ഠാനനിഷ്ഠരുമായ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം।

Verse 10

वेदाध्ययनयुक्तानां निर्दोषाणां च पार्थिव । विभज्य स भवेद्देयो नैकस्य च कथंचन

ഹേ രാജാവേ, വേദാധ്യയനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടും ദോഷരഹിതരുമായവർക്കേ ദാനം നൽകണം; അത് വിഭജിച്ച് പലർക്കും നൽകണം—ഒരാൾക്കുമാത്രം ഒരിക്കലുമല്ല।

Verse 12

शुचौ देशे समे पुण्ये पूर्वोत्तरप्लवे शुभे । मंडपं कारयेद्विद्वान्रम्यं ष़ोशहस्तकम् । तन्मध्ये कारयेद्वेदिं चतुर्हस्त प्रमाणतः । यजमानस्य हस्तेन हस्तैकेन समुच्छ्रिताम्

ശുചിയായ, സമതലവും പുണ്യവുമായ സ്ഥലത്ത്—കിഴക്ക് അല്ലെങ്കിൽ വടക്ക് ഭാഗത്തേക്ക് അല്പം ചരിവുള്ള ശുഭഭൂമിയിൽ—വിദ്വാൻ പതിനാറ് ഹസ്തം അളവുള്ള മനോഹരമായ മണ്ഡപം പണിയിക്കണം. അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നാല് ഹസ്തം അളവുള്ള വേദി പണിയിച്ച്, യജമാനന്റെ കൈമാപപ്രകാരം ഒരു ഹസ്തം ഉയർത്തണം।

Verse 14

चतुर्हस्तानि कुण्डानि चतुर्दिक्षु प्रकल्पयेत । एकहस्तप्रमाणानि आयामव्यासविस्तरात् । ऐशान्यामपरां वेदिं हस्तमात्रां न्यसेच्छुभाम् । रत्निमात्रोत्थितां चैव ग्रहांस्तत्र प्रकल्पयेत्

നാലു ദിക്കുകളിലും നാല് ഹസ്തം അളവുള്ള കുണ്ഡങ്ങൾ ക്രമീകരിക്കണം; അവയുടെ നീളം-വീതി-വിസ്താരം ഓരോന്നും ഒരു ഹസ്തം അളവായിരിക്കണം. ഈശാന്യത്തിൽ ഒരു ഹസ്തം അളവുള്ള ശുഭമായ മറ്റൊരു വേദി വെച്ച്, അവിടെ രത്നിമാത്രം (ഒരു ബിത്ത്) ഉയരമുള്ള ഗ്രഹാധാരങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 15

युग्मांश्च ऋत्विजः कार्याश्चतुर्दिक्षु यथाक्रमम् । बह्वृचोऽध्वर्यश्चैव च्छंदोगाथर्वणावपि

നാലു ദിക്കുകളിലും ക്രമാനുസാരം ജോഡികളായി ഋത്വിജരെ നിയമിക്കണം—ബഹ്വൃചർ (ഋഗ്വേദീയർ), അധ്വര്യു (യജുര്‍വേദീയർ), കൂടാതെ ഛാന്ദോഗരും ആഥർവണരും।

Verse 16

तूष्णीं तु देवताहोमस्तैः कार्यः सुसमाहितैः । तल्लिंगैर्नृपतेमंत्रैः स्वशक्त्या जप एव च

അനന്തരം സുസമാഹിതരായ ഋത്വിക്കുകൾ മൗനത്തോടെ ദേവതാഹോമം നിർവഹിക്കണം; ഹേ രാജാവേ, തല്ലിംഗലക്ഷണയുക്തമായ മന്ത്രങ്ങളാൽ സ്വശക്തിയനുസരിച്ച് ജപവും ചെയ്യണം.

Verse 17

एकहस्तप्रविष्टं तु चतुर्हस्तोच्छ्रितं तथा । स्तंभद्वयं तु कर्तव्यं वेदियाम्योत्तरे स्थितम्

ഒരു ഹസ്തം ഭൂമിയിൽ കുത്തി, നാലു ഹസ്തം ഉയരത്തിൽ ഉയർത്തി സ്ഥാപിക്കണം. വേദിയുടെ തെക്കും വടക്കും രണ്ട് സ്തംഭങ്ങൾ പണിയണം.

Verse 18

तन्मध्ये सुशुभं काष्ठं स्तंभजात्यं दृढं न्यसेत् । चन्दनः खदिरो वाथ बिल्वोवाऽश्वत्थ एव वा

അവയുടെ മദ്ധ്യേ സ്തംഭയോഗ്യമായ ദൃഢവും ശോഭനവുമായ മരക്കഷണം ഉറപ്പായി സ്ഥാപിക്കണം—ചന്ദനം, ഖദിരം, ബില്വം അല്ലെങ്കിൽ അശ്വത്ഥം ഏതായാലും മതി.

Verse 19

तिंदुको देवदारुर्वा श्रीपर्णी वा वटोऽथवा । अष्टौ वृक्षाः शुभाः शस्ताः स्तंभार्थं नृपसत्तम्

അല്ലെങ്കിൽ തിന്ദുക, ദേവദാരു, ശ്രീപർണി അല്ലെങ്കിൽ വടവൃക്ഷം ആയിരിക്കാം. ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, സ്തംഭത്തിനായി ഈ എട്ട് വൃക്ഷങ്ങളും ശുഭവും പ്രശസ്തവുമാണ്.

Verse 20

शिक्यद्वय समोपेतां तन्मध्ये विन्यसेत्तुलाम् । स्नातः शुक्लांबरधरः शुक्लमाल्यानुलेपनः

രണ്ട് ശിക്യങ്ങളോടുകൂടിയ തുല മദ്ധ്യേ സ്ഥാപിക്കണം. സ്നാനം ചെയ്ത് വെളുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ചു, വെളുത്ത മാലകളും വെളുത്ത അനുലേപനവും ധരിച്ച് അലങ്കരിക്കണം.

Verse 21

पूरयित्वा समंताच्च लोकपालान्यथाक्रमम् । स्तंभान्संपूजयत्पश्चाद्गन्धमाल्यानुलेपनैः

ചുറ്റുമെങ്ങും യഥാക്രമം ലോകപാലന്മാർക്ക് അർപ്പണം നടത്തി, തുടർന്ന് ഗന്ധം, മാല, അനുലേപനം എന്നിവകൊണ്ട് സ്തംഭങ്ങളെ സമ്യക് പൂജിക്കണം।

Verse 22

तुलां च पार्थिवश्रेष्ठ पुण्याहं च प्रकीर्तयेत् । यजमानो निजैः सर्वैरायुधैः कायसंस्थितैः

ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ! തുലാ-വിധി യഥാവിധി പ്രഖ്യപിച്ച് ‘പുണ്യാഹ’ം പാരായണം ചെയ്യണം. യജമാനൻ തന്റെ എല്ലാ ആയുധങ്ങളും ദേഹത്തിൽ ധരിച്ച് സന്നിഹിതനായിരിക്കണം।

Verse 23

पश्चिमां दिशमास्थाय प्राङ्मुखः श्रद्धयाऽन्वितः । कृतांजलिपुटो भूत्वा इमं मंत्रमुदीरयेत्

പശ്ചിമ ദിശയിൽ നിന്നുകൊണ്ട്, കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച്, ശ്രദ്ധയോടെ, അഞ്ജലി കൂപ്പി ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം।

Verse 24

ब्रह्मणो दुहिता नित्यं सत्यं परममाश्रिता । काश्यपी गोत्रतश्चैव नामतो विश्रुता तुला

‘തുലാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായ അവൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ നിത്യ പുത്രി; പരമസത്യത്തിൽ സദാ സ്ഥാപിതയും കാശ്യപഗോത്രസംബവയും ആകുന്നു।

Verse 25

त्वं तुले सत्यनामासि स्वभीष्टं चात्मनः शुभम् । करिष्यामि प्रसादं मे सांनिध्यं कुरु सांप्रतम्

ഹേ തുലേ! നീ ‘സത്യം’ എന്ന നാമധാരിണി; എന്റെ ആത്മശുഭകരമായ അഭീഷ്ടം നിറവേറ്റണമേ. ഞാൻ ഈ പ്രസാദകർമ്മം ചെയ്യും; കൃപചെയ്ത് ഇപ്പോൾ തന്നെ ഇവിടെ സാന്നിധ്യം വരുത്തണമേ।

Verse 26

ततस्तस्यां समारुह्य स्वशक्त्या यत्समाहृतम् । दानार्थं पूर्वमायोज्यं शिक्येन्यस्मिन्नरोत्तम

അനന്തരം ആ തുലയിൽ കയറി, സ്വന്തം ശേഷിയനുസരിച്ച് സമാഹരിച്ചതെല്ലാം ദാനാർത്ഥമായി ആദ്യം ആ ശിക്യത്തിൽ (തൂങ്ങിയ പായിൽ) ക്രമപ്പെടുത്തി വെക്കണം—ഹേ നരോത്തമാ।

Verse 27

सुवर्णं रजतं वाऽथ वस्त्रं चान्यदभीप्सितम् । यावत्साम्यं भवेद्राजन्नात्मनोऽभ्यधिकं च वा

ഹേ രാജാവേ, സ്വർണം, വെള്ളി, വസ്ത്രം അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും അഭീഷ്ട ദാനം—സ്വന്തം ഭാരത്തിന് തുല്യമാകുന്നതുവരെ, അല്ലെങ്കിൽ അതിലും അധികമാകുന്നതുവരെ—അർപ്പിക്കണം।

Verse 28

ततोऽभीष्टां समासाद्य देवतां शिक्यमाश्रितः । उदकं जलमध्ये च तदर्थं प्रक्षिपेद्द्रुतम्

അനന്തരം അഭീഷ്ട ദേവതയെ സമീപിച്ച്, ശിക്യത്തിന്റെ (തുലയുടെ തൂങ്ങിയ പായുടെ) ആശ്രയം എടുത്ത്, ആ കർമ്മാർത്ഥം ജലത്തിന്റെ നടുവിൽ വേഗത്തിൽ ഉദകം അർപ്പിക്കണം।

Verse 29

सतिलं सहिरण्यं च साक्षतं विधिपूर्वकम् । अवतीर्य ततः सर्वं ब्राह्मणेभ्यो निवेदयेत्

എള്ളോടും, ഹിരണ്യത്തോടും, അക്ഷതത്തോടും—വിധിപൂർവം—ശേഷം (തുലയിൽ നിന്ന്) ഇറങ്ങി, എല്ലാം ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് നിവേദിക്കണം।

Verse 30

यत्फलं प्राप्यते पश्चात्तदिहैकमनाः शृणु

ഇതിനുശേഷം ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഇവിടെ ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ശ്രവിക്കൂ।

Verse 31

अजानता जानता वा यत्पापं तु भवेत्कृतम् । तत्सर्वं नाशयेन्मर्त्यो दानस्यास्य प्रभावतः

അറിയാതെയോ അറിഞ്ഞോ മനുഷ്യൻ ചെയ്ത ഏതു പാപമായാലും, ഈ ദാനത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അതെല്ലാം നശിക്കുന്നു.

Verse 32

यावन्मात्रं कृतं पापमतीतं नृपसत्तम । तावन्मात्रं क्षयं याति तुलापुरुषदानतः

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! കഴിഞ്ഞകാലത്ത് എത്രമാത്രം പാപം ചെയ്തിട്ടുണ്ടോ, തുലാപുരുഷദാനത്താൽ അത്രയേറെ തന്നെ ക്ഷയിച്ച് നശിക്കുന്നു.

Verse 33

ईश्वराणां समादिष्टं कायक्लेशभयात्मनाम् । पुरश्चरणमेतद्धि दानं तौल्यसमुद्भवम्

ശരീരക്ലേശത്തെ ഭയക്കുന്നവർക്കായി ഈശ്വരന്മാർ ഈ തൂക്കത്തിൽ നിന്നുജനിച്ച ദാനം വിധിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇത് അവർക്കു നിശ്ചയമായും പുരശ്ചരണസമമാണ്.

Verse 34

एतद्दत्तं दिलीपेन कार्तवीर्येण भूपते । पृथुना पुरुकुत्सेन तथान्यैरपि पार्थिवैः

ഹേ ഭൂപതേ! ഈ ദാനം ദിലീപൻ, കാർത്തവീര്യൻ, പൃഥു, പുരുകുത്സൻ എന്നിവരും മറ്റു രാജാക്കന്മാരും അർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 35

एतत्पुण्यं प्रशस्यं च सर्वकामप्रदं नृणाम् । तुलापुरुषदानं च सर्वोपद्रवनाशनम्

ഈ തുലാപുരുഷദാനം പുണ്യമയവും പ്രശംസനീയവും ആകുന്നു; ഇത് മനുഷ്യർക്കു സർവകാമങ്ങളും നൽകുകയും എല്ലാ ഉപദ്രവങ്ങളും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 36

आधयो व्याधयो न स्युर्न वैधव्यं गदोद्भवम् । संजायते नृपश्रेष्ठ न वियोगः स्वबन्धुभिः । तुलापुरुषदानस्य फलमेतदुदाहृतम्

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! ക്ലേശങ്ങളും വ്യാധികളും ഉദിക്കുകയില്ല; രോഗജന്യമായ വൈധവ്യവും വരികയില്ല; സ്വന്തം ബന്ധുക്കളോടുള്ള വിരഹവും സംഭവിക്കയില്ല—ഇതുതന്നെ തുലാപുരുഷദാനത്തിന്റെ ഫലമെന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 37

तुलापुरुषदानस्य प्रदत्तस्य नृपोत्तम । न शक्यते कथयितुं फलं यत्स्यात्कलौ युगे

ഹേ നൃപോത്തമാ! കലിയുഗത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം അർപ്പിച്ച തുലാപുരുഷദാനത്തിന്റെ ഫലം പറയാൻ കഴിയില്ല; അത് വർണ്ണനാതീതമാണ്.

Verse 38

दक्षिणामूर्तिमासाद्य सिद्धेश्वरविभोः पुरः । यः प्रयच्छति भूपाल सहस्रगुणितं फलम्

ഹേ ഭൂപാലാ! ദക്ഷിണാമൂർത്തിയെ സമീപിച്ച്, മഹിമയുള്ള ശ്രീ സിദ്ധേശ്വര വിഭുവിന്റെ സന്നിധിയിൽ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ സഹസ്രഗുണിത ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 39

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्राप्य सिद्धेश्वरं विभुम् । तुलापुरुषदानं च कर्तव्यं सुविवेकिना

അതുകൊണ്ട്, എല്ലാ ശ്രമത്തോടെയും മഹാബലവാനായ ശ്രീ സിദ്ധേശ്വര വിഭുവിനെ പ്രാപിച്ച്, സുവിവേകി തീർച്ചയായും തുലാപുരുഷദാനം ചെയ്യണം.

Verse 40

एकत्र सर्वतीर्थानि सर्वाण्यायतनानि च । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे कथितानि स्वयंभुवा

ഹാടകേശ്വരജ ക്ഷേത്രത്തിൽ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും എല്ലാ പുണ്യായതനങ്ങളും ഒരിടത്ത് സമാഹിതമാണെന്ന്—സ്വയംഭൂ (ബ്രഹ്മാ) പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 41

सिद्धेश्वरः सुरश्रेष्ठ एकत्र समुदाहृतः । तस्मिन्दृष्टे तथा स्पृष्टे पूजिते नृपसत्तम । सर्वेषां लभते मर्त्यः फलं यत्परिकीर्तितम्

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! ദേവശ്രേഷ്ഠനായ സിദ്ധേശ്വരൻ ഇവിടെ ഒരേ സ്ഥലത്ത് സമാഹൃതനായി നിലകൊള്ളുന്നു എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്. അവനെ ദർശിച്ച്, സ്പർശിച്ച്, പൂജിച്ചാൽ, ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ, മർത്ത്യന്‍ സർവ്വ തീർത്ഥഫലവും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 267

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्रीसिद्धेश्वरमाहात्म्ये तुलापुरुषदानमाहात्म्यवर्णनं नाम सप्तषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രീ സംഹിതയിലെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യവും ശ്രീസിദ്ധേശ്വരമാഹാത്മ്യവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ‘തുലാപുരുഷദാനമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന ഇരുനൂറ്റി അറുപത്തേഴാമത് അധ്യായം സമാപ്തമായി.