Adhyaya 8

Verse 1

। सूत उवाच । एवं स्वर्गमनुप्राप्ते त्रिशंकौ नृपसत्तमे । सशरीरे द्विजश्रेष्ठा विश्वामित्रसमुद्यमात्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! ഇങ്ങനെ ത്രിശങ്കു തന്റെ ശരീരത്തോടുകൂടി സ്വർഗം പ്രാപിച്ചു; ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായ വിശ്വാമിത്രന്റെ മഹാപ്രയത്നത്താൽ।

Verse 2

तत्तीर्थं ख्यातिमायातं समस्ते भुवनत्रये । ततःप्रसूति लोकानां धर्मकामार्थमोक्षदम्

ആ തീർത്ഥം ത്രിലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധിയായി; അതിൽ നിന്ന് ജീവികൾക്ക് ഹിതം ഉദ്ഭവിക്കുകയും ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം, മോക്ഷം എന്നിവ പ്രദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 3

अस्पृष्टं कलिदोषेण तथान्यैरुपपातकैः । ब्रह्महत्यादिकैश्चैवत्रिपुरारेः प्रभावतः

ഈ തീർത്ഥം കലിദോഷം കൊണ്ടും മറ്റു ഉപപാതകങ്ങളാലും സ്പർശിക്കപ്പെടാത്തതാണ്; ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപങ്ങളും ഇവിടെ ലിപ്തമാകില്ല—ത്രിപുരാരിയായ ശിവന്റെ പ്രഭാവത്താൽ।

Verse 4

यस्तत्र त्यजति प्राणाञ्छ्रद्धा युक्तेन चेतसा । स मोक्षमाप्नुयान्मर्त्यो यद्यपि स्यात्सुपापकृत्

അവിടെ ശ്രദ്ധയുക്തമായ മനസ്സോടെ പ്രാണൻ ത്യജിക്കുന്നവൻ, ആ മർത്ത്യൻ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും; അവൻ മഹാപാപം ചെയ്തവനായാലും പോലും।

Verse 5

कृमिपक्षिपतंगा ये पशवः पक्षिणो मृगाः । तेऽपि तत्र मृता यांति शिवलोकमसंशयम्

പുഴു, പക്ഷി, കീടം, പശു, വന്യമൃഗം—അവിടെ മരിക്കുന്നവർ പോലും സംശയമില്ലാതെ ശിവലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 6

स्नानं ये तत्र कुर्वंति श्रद्धापूतेन चेतसा । त्रिशंकुरिव ते स्वर्गे प्रयांत्यपि विधर्मिणः

ശ്രദ്ധയാൽ ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ, ത്രിശങ്കുവിനെപ്പോലെ സ്വർഗ്ഗത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു—വിധർമികളായാലും പോലും.

Verse 7

घर्मार्त्ता वा तृषार्ता वा येऽवगाहंति तज्जलम् । तेऽपि यांति परं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

ചൂടാൽ പീഡിതരായാലും ദാഹത്താൽ വ്യാകുലരായാലും—ആ ജലത്തിൽ മുങ്ങുന്നവർ പോലും ദേവ മഹേശ്വരൻ വസിക്കുന്ന പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 8

विश्वामित्रोऽपि तद्दृष्ट्वा तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । कुरुक्षेत्रं परित्यज्य तत्र वासमथाकरोत्

ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ അത്യുത്തമമായ മഹാത്മ്യം കണ്ട വിശ്വാമിത്രനും കുരുക്ഷേത്രം ഉപേക്ഷിച്ച് അവിടെയേ വാസം സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 9

तथान्ये मुनयः शांतास्त्यक्त्वा तीर्थानि दूरतः । तत्राश्रमपदं कृत्वा प्रयाताः परमं पदम्

അതുപോലെ മറ്റ് ശാന്തമുനിമാർ ദൂരെയുള്ള തീർത്ഥങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് അവിടെ ആശ്രമങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ച് പരമപദത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 10

तथैव मनुजाः सर्वे दूरादागत्य सत्वराः । तत्र स्नात्वा दिवं यांति कृत्वा पापशतान्यपि

അതുപോലെ എല്ലാ മനുഷ്യരും ദൂരത്തുനിന്ന് വേഗത്തിൽ വന്ന് അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, നൂറുകണക്കിന് പാപങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടും സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു।

Verse 11

एवं तस्य प्रभावेण तीर्थस्य द्विजसत्तमाः । गच्छमानेषु लोकेषु सुखेन त्रिदिवालयम्

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ജനങ്ങൾ ഈ ലോകം വിട്ട് എളുപ്പത്തിൽ ത്രിദിവാലയത്തിലെത്തുന്നു।

Verse 12

अग्निष्टोमादिका सर्वाः समुच्छेदं गताः क्रियाः । न कश्चिद्यजते मर्त्यो न व्रतं कुरुते नरः

അഗ്നിഷ്ടോമാദി എല്ലാ ക്രിയകളും ക്ഷയത്തിലായി; ഒരു മർത്ത്യനും യജ്ഞം ചെയ്തില്ല, ഒരാളും വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചില്ല।

Verse 13

न यच्छति तथा दानं न च तीर्थं निषेवते । केवलं कुरुते स्नानं लिंगभेदे समाहितः

അവൻ വിധിപ്രകാരം ദാനം നൽകുന്നില്ല, തീർത്ഥം യഥാവിധി സേവിക്കുന്നുമില്ല; ലിംഗഭേദങ്ങളിൽ മനസ്സുറപ്പിച്ച് സ്നാനം മാത്രം ചെയ്യുന്നു।

Verse 14

ततः प्रगच्छति स्वर्गं विमानवरमाश्रितः

അതിനുശേഷം അവൻ ശ്രേഷ്ഠമായ വിമാനം പ്രാപിച്ച് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു।

Verse 15

ततः प्रपूरिताः सर्वे स्वर्गलोका नरैर्द्विजाः । ब्रह्मविष्णुशिवेन्द्रादीन्स्पर्धमानैः सुरोत्तमान्

അപ്പോൾ, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, മനുഷ്യരാൽ എല്ലാ സ്വർഗ്ഗലോകങ്ങളും നിറഞ്ഞു; ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ശിവൻ, ഇന്ദ്രൻ മുതലായ ശ്രേഷ്ഠദേവന്മാരോടും മത്സരിച്ച് അവർ എല്ലാടവും തിരക്കായി കയറിവന്നു.

Verse 16

ततो देवगणाः सर्वे यज्ञभागविवर्जिताः । कृच्छ्रं परमनुप्राप्ता मन्त्रं चक्रुः परस्परम्

അപ്പോൾ യജ്ഞഭാഗം നഷ്ടപ്പെട്ട എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും മഹാദുഃഖത്തിലായി; അവർ പരസ്പരം ആലോചന നടത്തി.

Verse 17

हाटकेश्वरमाहात्म्यात्स्वर्गलोकः प्रपूरितः । ऊर्ध्वबाहुभिराकीर्णः स्पर्धमानैः समंततः

ഹാടകേശ്വരന്റെ മഹിമകൊണ്ട് സ്വർഗ്ഗലോകം നിറഞ്ഞു; കൈകൾ ഉയർത്തി ആർത്തുവിളിച്ച് മത്സരിക്കുന്നവർ എല്ലാടവും തിരക്കായി നിറഞ്ഞു.

Verse 18

तस्मात्तत्क्रियतां कर्म येनोच्छेदं प्रगच्छति । तीर्थमेद्धरापृष्ठे हाटकेश्वरसंज्ञितम्

അതുകൊണ്ട് ഭൂമിയുടെ മേൽ ‘ഹാടകേശ്വരം’ എന്നു പേരുള്ള ആ തീർത്ഥം അവസാനിക്കുമാറുള്ള പ്രവർത്തി നടത്തപ്പെടണം.

Verse 19

ततः संवर्तको वायुः शक्रादेशात्समंततः । तत्क्षेत्रं पूरयामास पांसुभिर्द्विजसत्तमाः

പിന്നീട് ഇന്ദ്രന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം സംവർത്തകവായു എല്ലാദിക്കുകളിലും വീശി; ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ആ ക്ഷേത്രം പൊടിയാൽ നിറച്ചു.

Verse 20

एवं नाशमनुप्राप्ते तस्मिंस्तीर्थे स्थलोच्चये । जाते जाताः क्रियाः सर्वा भूयोऽपि क्रतुसंभवाः

ഇങ്ങനെ ആ തീർത്ഥസ്ഥലസമുച്ചയം നാശത്തിലേക്കെത്തിയപ്പോൾ, സർവ്വ ധാർമ്മികക്രിയകളും വീണ്ടും ഉദ്ഭവിച്ചു; വിധിപൂർവ്വം ക്രതുസംഭവ യജ്ഞകർമ്മങ്ങളും പുനരാരംഭിച്ചു।

Verse 21

ततः कालेन महता वल्मीकः समपद्यत । तस्मिन्क्षेत्रे स पाताले संप्रयातः शनैःशनैः

പിന്നീട് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവിടെ ഒരു വൽമീകം (ചീമപ്പുറ്റ്) രൂപപ്പെട്ടു; ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ അത് പതുക്കെ പതുക്കെ പാതാളത്തിലേക്ക് താഴ്ന്നുപോയി।

Verse 22

अथ पातालतो नागास्तेन मार्गेण कौतुकात् । मर्त्यलोकं समायांति भ्रमंति च धरातले

അപ്പോൾ കൗതുകത്താൽ പാതാളത്തിൽ നിന്ന് നാഗങ്ങൾ അതേ വഴിയിലൂടെ മുകളിലേക്ക് വന്ന് മർത്ത്യലോകത്തെത്തുകയും ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 23

तत्र ते मानवान्भोगान्भुक्त्वा चैव यथेच्छया । पुनर्निर्यांति तेनैव मार्गेण निजमंदिरम्

അവിടെ അവർ മനുഷ്യരുടെ ഭോഗസുഖങ്ങൾ ഇഷ്ടാനുസരണം അനുഭവിച്ച്, പിന്നെ അതേ വഴിയിലൂടെ വീണ്ടും പുറപ്പെട്ടു സ്വന്തം നിവാസത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു।

Verse 24

ततो नागबिलः ख्यातः स सर्वस्मिन्धरातले । गतागतेन नागानां स वल्मीको द्विजोत्तमाः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! നാഗങ്ങളുടെ നിരന്തര ഗതാഗതം മൂലം ആ വൽമീകം സർവ്വ ഭൂമിയിലും ‘നാഗബില’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി।

Verse 25

कस्यचित्त्वथ कालस्य भगवान्पाकशासनः । ब्रह्महत्यासमोपेतो निस्तेजाः समपद्यत

ഒരു സമയത്ത് ഭഗവാൻ പാകശാസനൻ (ഇന്ദ്രൻ) ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം ബാധിച്ച് തേജസ്സില്ലാത്തവനായി മാറി.

Verse 26

ततः पितामहादेशं लब्ध्वा मार्गेण तेन सः । प्रविश्य चेक्षयामास पाताले हाट केश्वरम्

അതിനുശേഷം പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞ ലഭിച്ച് അവൻ അതേ വഴിയിലൂടെ പ്രവേശിച്ച് പാതാളത്തിൽ ഹാടകേശ്വരനെ ദർശിച്ചു.

Verse 27

अथाऽभूत्पापनिर्मुक्तस्तत्क्षणात्तस्य दर्शनात् । तेजसा च समायुक्तः पुनः प्राप त्रिविष्टपम्

അവന്റെ ദർശനമാത്രത്താൽ തന്നെ അവൻ ആ നിമിഷം പാപമുക്തനായി; തേജസ്സോടെ വീണ്ടും ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗം) പ്രാപിച്ചു.

Verse 28

स दृष्ट्वा तत्प्रभावं तल्लिंगं देवस्य शूलिनः । हाटकेश्वरसंज्ञस्य भयं चक्रे नरोद्भवम्

ആ പ്രഭാവം കണ്ടു—ശൂലധാരിയായ ദേവന്റെ ‘ഹാടകേശ്വര’ എന്ന നാമമുള്ള ലിംഗത്തെ—അത് മനുഷ്യർക്കു ലഭ്യമാകുമോ എന്ന ഭയം അവനിൽ ഉദിച്ചു.

Verse 29

यदि कश्चित्पुमानत्र त्रिशंकुरिव भूपतिः । पूजयिष्यति तल्लिंगं विपाप्मा श्रद्धया सह

ഇവിടെ ഏതെങ്കിലും പുരുഷൻ—ത്രിശങ്കു രാജാവുപോലെയായാലും—ശ്രദ്ധയോടെ ആ ലിംഗത്തെ പൂജിച്ചാൽ, അവൻ പാപമുക്തനാകും.

Verse 30

यापयिष्यति तन्नूनं मामस्मात्त्रिदशालयात् । तस्मात्संपूरयाम्येनं मार्गं पाता लसंभवम्

ഇത് തീർച്ചയായും എന്നെ ഈ ദേവാലയത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റും; അതുകൊണ്ട് പാതാളത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന ഈ വഴിയെ ഞാൻ നിറച്ച് അടയ്ക്കുന്നു।

Verse 31

ततश्च त्वरया युक्तो रक्तशृंगं नगोत्तमम् । प्रचिक्षेप बिले तस्मिन्स्वयमेव शतक्रतुः

അതിനുശേഷം അടിയന്തരതയോടെ പ്രേരിതനായ ശതക്രതു ഇന്ദ്രൻ സ്വയം തന്നെ ആ ഗുഹയിൽ ‘രക്തശൃംഗ’ എന്ന ഉത്തമപർവ്വതത്തെ എറിഞ്ഞിട്ടു।

Verse 32

ऋषय ऊचुः । ब्रह्महत्या कथं जाता देवेन्द्रस्य महात्मनः । कस्मिन्काले च सर्वं नो विस्तरात्सूत कीर्तय

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ! മഹാത്മാവായ ദേവേന്ദ്ര ഇന്ദ്രനിൽ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം എങ്ങനെ ഉദിച്ചു? അത് ഏതു കാലത്താണ് സംഭവിച്ചത്? എല്ലാം ഞങ്ങൾക്ക് വിശദമായി പറയുക।

Verse 33

रक्तशृंगो गिरिः कोऽयं संक्षिप्तस्तत्र तेन यः । मानुषाणां भयं तस्य कतमस्य शचीपतेः

ഈ ‘രക്തശൃംഗ’ പർവ്വതം ഏതാണ്, അവൻ അതിനെ അവിടെ എന്തിന് എറിഞ്ഞു? ശചീപതിയുടെ ഏത് കർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് മനുഷ്യർക്കു ഭയം ഉദിച്ചത്?

Verse 34

सूत उवाच । पुरा त्वष्ट्रा द्विजश्रेष्ठा हिरण्यकशिपोः सुता । विवाहिता रमानाम श्रेष्ठरूपगुणान्विता

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായ ത്വഷ്ടാ, ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ പുത്രിയായ ‘രമാ’യെ—ശ്രേഷ്ഠ രൂപഗുണസമ്പന്നയായ അവളെ—വിവാഹം ചെയ്തു।

Verse 35

अथ तस्या ययौ कालः सुप्रभूतः सुतं विना । ततो वैराग्यसंपन्ना सुतार्थं तपसि स्थिता

പുത്രനില്ലാതെ അവൾക്കു പല ദിവസങ്ങളും കടന്നുപോയി. പിന്നെ വൈരാഗ്യസമ്പന്നയായി, പുത്രലാഭത്തിനായി അവൾ തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ടു.

Verse 36

ध्यायमाना सुराधीशं देवदेवं महेश्वरम् । बलिपूजोपहारेण सम्यक्छ्रद्धासमन्विता

ദേവദേവനും സുരാധീശനുമായ മഹേശ്വരനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്, അവൾ ദൃഢശ്രദ്ധയോടെ ബലി, പൂജ, ഉപഹാരങ്ങൾകൊണ്ട് യഥാവിധി ആരാധിച്ചു.

Verse 37

नियता नियताहारा स्नानजप्यपरायणा । यच्छमाना द्विजाग्र्येभ्यो दानानि विविधानि च

അവൾ നിയന്ത്രിതയും മിതാഹാരിണിയുമായിരുന്നുവ്; സ്നാനവും ജപവും ആചരിച്ച്, ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർക്കു വിവിധ ദാനങ്ങൾ നിരന്തരം നൽകി.

Verse 38

ततो वर्षसहस्रांते तस्यास्तुष्टो महेश्वरः । उवाच वरदोऽस्मीति वृणुष्व यदभीप्सितम्

പിന്നെ ആയിരം വർഷങ്ങളുടെ അവസാനം മഹേശ്വരൻ അവളിൽ പ്രസന്നനായി പറഞ്ഞു—“ഞാൻ വരദാതാവാണ്; നിനക്കഭിലഷിതമായതു തിരഞ്ഞെടുക്കുക.”

Verse 39

सा वव्रे मम पुत्रोऽस्तु भगवंस्त्वत्प्रसादतः । शूरः शस्त्रैरवध्यश्च विप्रदानवरूपधृक्

അവൾ വരം അപേക്ഷിച്ചു—“ഭഗവൻ, നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ എനിക്ക് ഒരു പുത്രൻ ജനിക്കട്ടെ; അവൻ ശൂരനായിരിക്കട്ടെ, ആയുധങ്ങളാൽ അവധ്യനായിരിക്കട്ടെ, ബ്രാഹ്മണന്റെയും ദാനവന്റെയും—ഇരുവിധ രൂപങ്ങളും ധരിക്കുവാൻ ശേഷിയുള്ളവനായിരിക്കട്ടെ.”

Verse 40

वेदाध्ययन संपन्नो यज्ञकर्मसमुद्यतः । तेजसा यशसा ख्यातः सर्वेषामपि देहिनाम्

അവൻ വേദാധ്യയനത്തിൽ സമ്പന്നനായി, യജ്ഞകർമ്മങ്ങളിൽ സദാ ഉദ്യതനായി, തേജസ്സും യശസ്സും കൊണ്ട് സർവ്വ ദേഹികളിലും പ്രസിദ്ധനാകട്ടെ।

Verse 41

भगवानुवाच । भविष्यति न संदेहः पुत्रस्ते बलवान्सुधीः । अवध्यः सर्वशस्त्राणां महातेजोभिरन्वितः

ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇത് നിശ്ചയമായും സംഭവിക്കും; സംശയമില്ല. നിന്റെ പുത്രൻ ബലവാനും സുദ്ധിയുമാകും; സർവ്വശസ്ത്രങ്ങൾക്കും അവധ്യനായി മഹാതേജസ്സോടെ യുക്തനാകും।

Verse 42

यज्वा दानपतिः शूरो वेदवेदांगपारगः । ब्राह्मणोक्ताः क्रियाः सर्वाः करिष्यति स कृत्स्नशः । अजेयः संगरे चैव कृत्स्नैरपि सुरासुरैः

അവൻ യജ്വാവായി, ദാനത്തിന്റെ അധിപതിയായി, ശൂരനായി, വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പാരംഗതനാകും. ബ്രാഹ്മണർ നിർദ്ദേശിച്ച എല്ലാ ക്രിയകളും പൂർണ്ണമായി നിർവഹിക്കും; യുദ്ധത്തിൽ ദേവാസുരരുടെ സമസ്ത സൈന്യങ്ങൾക്കും അജേയനാകും।

Verse 43

एवमुक्त्वा स देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः । ऋतौ सापि दधे गर्भं सकाशाद्विश्वकर्मणः

ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്ത് ദേവേശ്വരൻ പിന്നെ ദർശനാതീതനായി. യുക്തമായ ഋതുവിൽ അവളും വിശ്വകർമ്മന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിന്ന് ഗർഭം ധരിച്ചു।

Verse 44

ततश्च सुषुवे पुत्रं दशमे मासि शोभनम् । द्वादशार्कप्रतीकाशं सर्वलक्षणलक्षितम्

അനന്തരം പത്താം മാസത്തിൽ അവൾ ഒരു ശോഭന പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു—പന്ത്രണ്ടു സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തിമാനായി, സർവ്വ ശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ ലക്ഷിതനായി।

Verse 45

तस्य चक्रे पिता नाम प्राप्ते द्वादशमे दिने । प्रसिद्धं वृत्र इत्येव पूजयित्वा द्विजोत्तमान्

പന്ത്രണ്ടാം ദിവസം എത്തിയപ്പോൾ പിതാവ് നാമകരണകർമ്മം നടത്തി; ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരെ പൂജിച്ച് ബാലന് പ്രസിദ്ധമായ “വൃത്ര” എന്ന നാമം നൽകി।

Verse 46

अथासौ ववृधे बालः शुक्लपक्षे यथोडुराट् । पितृमातृकृतानंदो बन्धुवर्गेण लालितः

അതിനുശേഷം ആ ബാലൻ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ദിനംപ്രതി വളർന്നു; പിതാമാതാക്കൾക്ക് ആനന്ദം നൽകി, ബന്ധുക്കളുടെ സ്നേഹത്തിൽ ലാലിതനായി।

Verse 47

ततोऽस्य प्रददौ काले व्रतं विप्रजनोचितम् । समभ्येत्य स्वयं शुक्रो दानवस्यापि संद्विजः

പിന്നീട് യഥാകാലത്ത് അവന് ബ്രാഹ്മണജന്മ വിദ്യാർത്ഥിക്ക് യോജിച്ച വ്രതം (ബ്രഹ്മചര്യദീക്ഷ) നൽകി; ദാനവഗുരുവും പൂജ്യ ദ്വിജനുമായ ശുക്രാചാര്യൻ സ്വയം വന്നു ചേർന്നു।

Verse 48

स चापि चतुरो वेदान्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः । वेदांगैः सहितान्वृत्रः पपाठ गुरुवत्सलः

വൃത്രനും ബ്രഹ്മചര്യവ്രതത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, ഗുരുവിനോടുള്ള സ്നേഹഭക്തിയോടെ, വേദാംഗങ്ങളോടുകൂടി നാലു വേദങ്ങളും പഠിച്ചു।

Verse 49

ततो यौवनमासाद्य भूमिपालानशेषतः । जित्वा धरां वशे चक्रे पातालं तदनंत रम्

പിന്നീട് യൗവനം പ്രാപിച്ച് അവൻ എല്ലാ രാജാക്കളെയും നിർശേഷം ജയിച്ചു; ഭൂമിയെ വശപ്പെടുത്തി, അതിനുശേഷം പാതാളലോകവും തന്റെ അധീനത്തിലാക്കി।

Verse 50

ततश्चेंद्रजयाकांक्षी समासाय सुरालयम् । सहस्राक्षमुखान्देवान्युद्धे चक्रे पराङ्मुखान्

അതിനുശേഷം ഇന്ദ്രനെ ജയിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ അവൻ ദേവാലയത്തിലേക്ക് ചെന്നു; യുദ്ധത്തിൽ സഹസ്രനേത്രനായ ഇന്ദ്രന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ദേവന്മാരെ പിൻമാറാൻ നിർബന്ധിച്ചു।

Verse 51

अथ तेन समं वज्री चक्रेऽष्टादश संयुगान् । एकस्मिन्नपि नो लेभे विजयं द्विजसत्तमाः

പിന്നീട് വജ്രധാരിയായ ഇന്ദ്രൻ അവനോടു തുല്യമായി നിന്നു പതിനെട്ടു സമരങ്ങൾ നടത്തി; എന്നാൽ ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഒന്നിലും വിജയം ലഭിച്ചില്ല।

Verse 52

हतशेषैः सुरैः सार्धं सर्वांगक्षतविक्षतैः । ततो जगाम वित्रस्तो ब्रह्मलोकं दिवा लयात्

അപ്പോൾ ശേഷിച്ച ദേവന്മാരോടൊപ്പം—സകലാംഗങ്ങളിലും മുറിവേറ്റ് കീറിപ്പോയവരോടൊപ്പം—അവൻ ഭീതിയോടെ സ്വർഗ്ഗലോകം വിട്ട് ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 53

वृत्रोऽपि बुभुजे कृत्स्नं त्रैलोक्यं सचराचरम् । शाक्रं पदं समास्थाय निहताशेषकंटकम्

വൃത്രനും ശാക്രപദം ഏറ്റെടുത്തു, ശേഷിച്ച എല്ലാ വിരോധരൂപ കണ്ഠകങ്ങളും നീക്കി, ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ സമസ്ത ത്രിലോക്യവും ഭോഗിച്ചു।

Verse 54

यज्ञभागभुजश्चक्रे दानवान्बल गर्वितान् । देवस्थानेषु सर्वेषु यथोक्तेषु महाबलः

ആ മഹാബലൻ, മുൻപറഞ്ഞവിധം, എല്ലാ ദേവസ്ഥാനങ്ങളിലും ബലഗർവിത ദാനവന്മാരെ യജ്ഞഭാഗങ്ങളുടെ ഭോക്താക്കളാക്കി।

Verse 55

एवं त्रैलोक्यराज्येऽपि लब्धे तस्य द्विजोत्तमाः । न संतोषश्च संजज्ञे ब्रह्मलोकाभि कांक्षया

ഇങ്ങനെ ത്രൈലോക്യാധിപത്യം ലഭിച്ചിട്ടും, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, അവന്‍ സന്തോഷം ഉണ്ടായില്ല; ബ്രഹ്മലോകാഭിലാഷം അവന്റെ മനസ്സിനെ കലക്കി.

Verse 56

ततः शुक्रं समाहूय प्रोवाच मधुरं वचः । विनयावनतो भूत्वा चतुर्भिः सचिवैः सह

അതിനുശേഷം അവൻ ശുക്രനെ വിളിപ്പിച്ച്, വിനയത്തോടെ നമിഞ്ഞ്, തന്റെ നാല് മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം മധുരവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 57

वृत्र उवाच । ब्रह्मलोकं गतः शक्रो भयाद्गुरुकुलोद्वह । कथं गतिर्भवेत्तत्र मम ब्रूहि यथातथम्

വൃത്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഗുരുകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠാ! ഭയത്താൽ ശക്രൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു. അവിടെ എനിക്ക് പ്രവേശനം എങ്ങനെ ലഭിക്കും? യഥാർത്ഥമായി പറഞ്ഞുതരൂ.

Verse 58

येन शक्रं विरंचिं च सूदयिष्ये तथाखिलम् । तुभ्यं दत्त्वा ब्रह्म लोकं भोक्ष्यामि त्रिदिवं स्वयम्

ഏത് ഉപായംകൊണ്ട് ഞാൻ ശക്രനെയും വിരഞ്ചിയെയും (ബ്രഹ്മാവിനെയും) കൂടാതെ മറ്റെല്ലാവരെയും സംഹരിക്കാമോ, അത് പറയുക. നിനക്ക് ബ്രഹ്മലോകം നൽകി ഞാൻ തന്നെ ത്രിദിവം (സ്വർഗം) ഭോഗിക്കും.

Verse 59

शुक्र उवाच । न गतिर्विद्यते तत्र तव दानवसत्तम । तस्मात्त्रैलोक्यराज्येन संतोषं कर्तुम र्हसि

ശുക്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദാനവശ്രേഷ്ഠാ! അവിടെ നിനക്ക് ഗതി ഇല്ല. അതിനാൽ ത്രൈലോക്യാധിപത്യത്തിൽ തന്നെ നീ സന്തോഷിക്കണം.

Verse 60

वृत्र उवाच । यावत्तिष्ठति सुत्रामा तावन्नास्ति सुखं मम । तस्मान्निष्कंटकार्थाय यतिष्येऽहं द्विजोत्तम

വൃത്രൻ പറഞ്ഞു—സുത്രാമാ (ഇന്ദ്രൻ) നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം എനിക്കു സുഖമില്ല. അതിനാൽ കണ്ഠകങ്ങൾ (വൈരികൾ) നീക്കാൻ ഞാൻ പരിശ്രമിക്കും, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ।

Verse 61

कथं शक्रस्य संजाता गतिस्तत्र भृगूद्वह । न भविष्यति मे ब्रूहि कथं साऽद्य महामते

ഹേ ഭൃഗുശ്രേഷ്ഠാ! അവിടെ ശക്രന്‍ (ഇന്ദ്രന്‍) ആ ഗതി എങ്ങനെ ലഭിച്ചു? എനിക്ക് വ്യക്തമായി പറയുക—ഇന്ന് അത് എനിക്കെങ്ങനെ ലഭിക്കാതിരിക്കും, ഹേ മഹാമതേ?

Verse 62

शुक्र उवाच । तेन पूर्वं तपस्तप्तं नैमिषे दानवोत्तम । यावद्वर्षसहस्रांतं ध्यायमानेन शंकरम्

ശുക്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദാനവോത്തമാ! അവൻ മുമ്പ് നൈമിഷത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്തു; ആയിരം വർഷം പൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ ശങ്കരനെ ധ്യാനിച്ചു।

Verse 63

तत्प्रभावाद्गतिस्तस्य तत्र जाता सदैव हि । सभृत्यपरिवारस्य नान्यदस्तीह कारणम्

ആ (തപസ്/തീർത്ഥ) പ്രഭാവത്താൽ അവന്റെ ഗതി അവിടെ സദാ സ്ഥാപിതമായി. ഭൃത്യ-പരിവാരസഹിതം അവനു ഇവിടെ മറ്റൊരു കാരണമില്ല।

Verse 64

योऽन्योऽपि नैमिषारण्ये तद्रूपं कुरुते तपः । ब्रह्मलोके गतिस्तस्य जायते नात्र संशयः

നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ ആരെങ്കിലും അതേവിധം തപസ്സു ചെയ്താൽ, അവന് ബ്രഹ്മലോകഗതി ലഭിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 65

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा सत्वरं गत्वा नैमिषं तीर्थमुत्तमम् । तपश्चक्रे ततस्तीव्रं ध्यायमानो महेश्वरम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇതു കേട്ട ഉടൻ അവൻ ശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥമായ നൈമിഷത്തിലേക്ക് വേഗത്തിൽ പോയി. അവിടെ മഹേശ്വരനെ ധ്യാനിച്ചു കഠിന തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 66

त्रैलोक्यरक्षणार्थाय संनिरूप्य दनूत्त मान् । महाबलसमोपेताञ्छक्राधिकपराक्रमान्

ത്രിലോക സംരക്ഷണാർത്ഥം ദേവന്മാർ ദനുവിന്റെ പുത്രന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരെ നിർണ്ണയിച്ചു—മഹാബലസമ്പന്നരും ശക്രനേക്കാൾ അധിക പരാക്രമശാലികളും ആയവരെ.

Verse 67

वर्षास्वाकाशस्थायी स हेमन्ते सलिलाश्रयः । पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे स वभूवा निलाशनः

മഴക്കാലത്ത് അവൻ തുറന്ന ആകാശത്തിനടിയിൽ നിലകൊണ്ടു; ഹേമന്തത്തിൽ ജലത്തെ ആശ്രയിച്ചു; ഗ്രീഷ്മത്തിൽ പഞ്ചാഗ്നി സാധന നടത്തി; വായുവേ ആഹാരമായി ജീവിച്ചു.

Verse 68

एवं तस्य व्रतस्थस्य जग्मुर्वर्षशतानि च । तत्र भीतास्ततो देवा ब्रह्मविष्णुपुरःसराः

ഇങ്ങനെ വ്രതസ്ഥനായി നിലകൊണ്ടിരിക്കെ അവന് നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കടന്നു. അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മുൻപന്തിയിലായ ദേവന്മാർ ആ തപസ്സിനെക്കണ്ട് ഭീതരായി.

Verse 69

चक्रुश्च सततं मंत्रं तद्विनाशाय केवलम् । वीक्षयंति च च्छिद्राणि न च पश्यंति दुःखिताः

അവന്റെ വിനാശത്തിനായി അവർ നിരന്തരം മന്ത്രജപം മാത്രം ചെയ്തു. എങ്കിലും ദൗർബല്യത്തിന്റെ വിടവുകൾ തേടിയിട്ടും ഒന്നും കണ്ടില്ല; ദുഃഖിതരായി അവർക്ക് ഒരു വഴിയും തെളിഞ്ഞില്ല.

Verse 70

अथाब्रवीत्स्वयं विष्णुश्चिरं निश्चित्य चेतसा । वधोपायं समालोक्य वृत्रस्य प्रमुदान्वितः

അപ്പോൾ സ്വയം വിഷ്ണു മനസ്സിൽ ദീർഘമായി ആലോചിച്ച്, വൃത്രവധത്തിനുള്ള ഉപായം കണ്ടറിഞ്ഞ് ആനന്ദപരവശനായി।

Verse 71

विष्णुरुवाच । तस्य शक्र वधोपायो मया ज्ञातोऽधुना ध्रुवम् । तच्छ्रुत्वा कुरु शीघ्रं त्वमुपायो नास्ति कश्चन

വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ശക്രാ! അവനെ വധിക്കാനുള്ള ഉപായം ഞാൻ ഇപ്പോൾ ഉറപ്പായി അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അത് കേട്ട് നീ വേഗം പ്രവർത്തിക്ക; മറ്റൊരു മാർഗമില്ല।

Verse 72

अवध्यः सर्वशस्त्राणां स कृतः शूलपाणिना । तस्मादस्थिमयं वज्रं तद्वधार्थं निरूपय

ശൂലപാണി (ശിവൻ) അവനെ എല്ലാ ആയുധങ്ങൾക്കും അവധ്യനാക്കി; അതിനാൽ അവനെ വധിക്കാനായി അസ്ഥിമയ വജ്രം ഒരുക്കുക।

Verse 73

इन्द्र उवाच । अस्थिभिः कस्य जीवस्य वज्रं देव भविष्यति । गजस्य शरभस्याथ किं वान्यस्य वदस्व मे

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ! ഏത് ജീവിയുടെ അസ്ഥികളാൽ വജ്രം ഉണ്ടാകും? ആനയുടേതോ, ശരഭത്തിന്റേതോ, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റാരുടേതോ—എനിക്ക് പറയുക।

Verse 74

विष्णुरुवाच । शतहस्तप्रमाणं तत्षडस्रि च सुराधिप । मध्ये क्षामं तु पार्श्वाभ्यां स्थूलं रौद्रसमाकृति

വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ സുരാധിപാ! അത് ശതഹസ്തപ്രമാണവും ഷഡസ്രി (ആറ് അറ്റങ്ങളുള്ളതും) ആയിരിക്കും; നടുവിൽ സന്നം, ഇരുവശങ്ങളിലും കട്ടിയുള്ളത്—ഭയാനക രൂപം।

Verse 75

इंद्र उवाच । न तादृग्दृश्यते सत्त्वं त्रैलोक्येपि सुरेश्वर । यस्यास्थिभिर्विधीयेत वजमेवंविधाकृति

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സുരേശ്വരാ! ത്രിലോകത്തിലും ഇത്തരമൊരു സത്ത്വം കാണപ്പെടുന്നില്ല; ആരുടെ അസ്ഥികളാൽ ഇങ്ങനെയുള്ള രൂപത്തിലുള്ള വജ്രം നിർമ്മിക്കാനാകും?

Verse 76

विष्णुरुवाच । दधीचिर्नाम विप्रोऽस्ति तपः परममा स्थितः । द्विगुणं च तथा दीर्घः सरस्वत्यां कृताश्रमः

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ദധീചി എന്നൊരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ട്; അവൻ പരമ തപസ്സിൽ സ്ഥാപിതൻ. അവൻ അസാധാരണമായി ദീർഘദേഹിയാകുന്നു; സരസ്വതീ തീരത്ത് ആശ്രമം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്।

Verse 77

तं गत्वा प्रार्थयाशु त्वं स्वान्यस्थीनि प्रदास्यति । नादेयं विद्यते किंचित्तस्य संप्रार्थितस्य हि

അവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു വേഗം അപേക്ഷിക്കൂ; അവൻ തന്റെ അസ്ഥികളും ദാനം ചെയ്യും. കാരണം യഥാവിധി അപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടാൽ അവനാൽ ‘നൽകാനാകാത്തത്’ ഒന്നുമില്ല।

Verse 79

ततः शक्रः सुरैः सार्धं गत्वा तस्य तदाश्रमम् । प्राचीसरस्वतीतीरे पुष्करे द्विजसत्तमाः

അതിനുശേഷം ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ദേവന്മാരോടൊപ്പം അവന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി—പ്രാചീ സരസ്വതീ തീരത്ത്, പുഷ്കരത്തിൽ, ഹേ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ।

Verse 80

स प्रणम्य सहस्राक्षं तथान्यानपि सन्मुनिः । अर्घ्यादिभिस्ततः पूजां चक्रे तेषां ततः परम्

ആ സന്മുനി സഹസ്രാക്ഷനെ (ഇന്ദ്രനെ)യും മറ്റുള്ളവരെയും നമസ്കരിച്ചു; തുടർന്ന് അർഘ്യാദി നിവേദ്യങ്ങളാൽ അവരെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു।

Verse 81

ततः प्रोवाच हृष्टात्मा विनयावनतः स्थितः । स्वयमेव सहस्राक्षं प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

അപ്പോൾ ഹർഷഭരിതഹൃദയത്തോടെ, വിനയത്തിൽ നമിഞ്ഞുനിന്ന്, അവൻ സ്വയം സഹസ്രാക്ഷൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുമ്പിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും സാഷ്ടാംഗപ്രണാമം ചെയ്ത് പറഞ്ഞു।

Verse 82

दधीचिरुवाच । किमर्थमागता देवाः कृत्यं चाशु निवेद्यताम् । धन्योऽहमागतो यस्य गृहे त्वं बलसूदन

ദധീചി പറഞ്ഞു—ദേവന്മാർ ഏതു കാര്യമൂലം വന്നിരിക്കുന്നു? ചെയ്യേണ്ട കൃത്യം ഉടൻ അറിയിക്കട്ടെ. ഹേ ബലസൂദന, നീ എന്റെ ഗൃഹത്തിൽ വന്നതുകൊണ്ട് ഞാൻ ധന്യൻ.

Verse 83

शक्र उवाच । वृत्रेण निर्जिताः सर्वे वयं ब्राह्मणसत्तम । स वध्यो नहि शस्त्राणां सर्वेषां वरपुष्टितः

ശക്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും വൃത്രനാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടു. അവൻ വരങ്ങളാൽ ബലവാനായി; യാതൊരു ആയുധത്താലും അവനെ വധിക്കാനാവില്ല.

Verse 84

सोऽस्थिसंभववज्रस्य वध्यः स्यादब्रवीद्धरिः । शतहस्तप्रमाणस्य न च जीवोस्ति तादृशः

ഹരി പ്രഖ്യാപിച്ചു—അവൻ അസ്ഥിയിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ വജ്രം കൊണ്ടുമാത്രമേ വധിക്കപ്പെടൂ. എന്നാൽ ശതഹസ്ത-പ്രമാണമുള്ള അത്തരം ജീവി ഇല്ല.

Verse 85

त्वां मुक्त्वा ब्राह्मणश्रेष्ठ तस्मादस्थीनि यच्छ नः । स्वकीयानि भवेद्येन वज्रं तस्य विनाशकम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, നിന്നെ വിട്ട് മറ്റൊരു സഹായവും ഇല്ല; നിന്റെ സ്വന്തം അസ്ഥികൾ ഞങ്ങൾക്ക് ദാനം ചെയ്യുക, നിന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന വജ്രം അവനെ നശിപ്പിക്കേണ്ടതിന്.

Verse 86

कुरु कृत्यं द्विजश्रेष्ठ देवानामार्तिनाशनम् । अन्यथा विबुधाः सर्वे नाशं यास्यंति कृत्स्नशः

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ഈ കര്‍ത്തവ്യം നിര്‍വഹിച്ച് ദേവന്മാരുടെ ആര്‍ത്തി നശിപ്പിക്കൂ. അല്ലാത്തപക്ഷം എല്ലാ വിബുധരും സമ്പൂര്‍ണമായി നാശം പ്രാപിക്കും.

Verse 87

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा संप्रहृष्टात्मा दधीचिर्भगवान्मुनिः । अत्यजज्जीवितं तेषां हितार्थाय दिवौकसाम्

സൂതന്‍ പറഞ്ഞു—ഇതു കേട്ട് ഭഗവാന്‍ മുനി ദധീചി ആനന്ദഭരിതനായി; ദിവൗകസുകളുടെ ഹിതത്തിനായി തന്റെ ജീവന്‍ ത്യജിച്ചു.

Verse 88

ततो देवाः प्रहृष्टास्ते गृहीत्वास्थीनि कृत्स्नशः । ततश्चक्रुर्महावज्रं यादृशं विष्णुनोदितम्

അപ്പോൾ ആ ദേവന്മാർ ആനന്ദത്തോടെ എല്ലാ അസ്ഥികളും എടുത്ത്, വിഷ്ണുവിന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം അതേവിധം മഹാവജ്രം നിർമ്മിച്ചു.

Verse 89

अथ शक्रस्तदादाय नैमिषाभिमुखो ययौ । भयेन महता युक्तो वेपमानो निशागमे

പിന്നീട് ശക്രന്‍ അത് എടുത്തുകൊണ്ട് നൈമിഷത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു; മഹാഭയത്താല്‍ ആകുലനായി, രാത്രി അടുത്തപ്പോൾ അവൻ വിറച്ചു.

Verse 90

तत्र ध्यानस्थितं वृत्रं दूरस्थस्त्रिदशाधिपः । वज्रेण ताडयामास पलायनपरायणः

അവിടെ ധ്യാനസ്ഥിതിയില്‍ ഇരുന്ന വൃത്രനെ കണ്ടു, ദൂരെയിരുന്ന ത്രിദശാധിപന്‍ വജ്രംകൊണ്ട് പ്രഹരിച്ചു—അവന്‍ രക്ഷപ്പെടലിലേയ്ക്ക് മാത്രം ഉത്സുകനായിരുന്നു.

Verse 91

सोऽपि वजप्रहारेण भस्मसात्सम पद्यत । वृत्रो दानवशार्दूलो वह्निं प्राप्य पतंगवत्

വജ്രപ്രഹാരത്താൽ അവനും ക്ഷണത്തിൽ ഭസ്മമായി. ദാനവങ്ങളിൽ വ്യാഘ്രസമനായ വൃത്രൻ പതംഗംപോലെ അഗ്നിയിൽ പതിച്ചു.

Verse 92

शक्रोऽपि भयसंत्रस्तो गत्वा सागरमध्यगम् । पर्वतं सुदुरारोहं तुंगशृंगं समाश्रितः

ഭയത്തിൽ വിറച്ച ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) സമുദ്രമദ്ധ്യത്തിലുള്ള, കയറാൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ, ഉയർന്ന ശിഖരമുള്ള പർവ്വതത്തെ ആശ്രയിച്ചു.

Verse 93

न जानाति हतं वृत्रं वज्रघातेन तेन तम् । केवलं वीक्षते मार्गं वृत्रागमनसंभवम्

ആ വജ്രാഘാതത്തിൽ വൃത്രൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് അവൻ അറിയുന്നില്ല; വൃത്രൻ വരുമെന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ ആ വഴിയേ മാത്രം നോക്കി നിൽക്കുന്നു.

Verse 94

एतस्मिन्नंतरे देवाः संप्रहृष्टतनूरुहाः । सूत्रं विनिहतं दृष्ट्वा तुष्टुवुस्त्रिदशाधिपम्

ഇതിനിടയിൽ ദേവന്മാർ ആനന്ദത്തിൽ രോമാഞ്ചിതരായി; ശത്രു നിഹതനായതു കണ്ടു ത്രിദശാധിപതി (ഇന്ദ്രൻ)നെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 95

न जानंति भयान्नष्टं तस्मिन्सागरपर्वते । अन्विष्य चिरकालेन कृच्छ्रात्संप्राप्य तं ततः

ഭയത്താൽ അവൻ ആ സമുദ്രപർവ്വതത്തിൽ മറഞ്ഞുവെന്നത് അവർ അറിഞ്ഞില്ല; ദീർഘകാലം അന്വേഷിച്ച്, പ്രയാസത്തോടെ ഒടുവിൽ അവനെ അവിടെ കണ്ടെത്തി.

Verse 96

वीक्षांचक्रुः समासीनं विषमे गिरिगह्वरे । तेजोहीनं तथा दीनं ब्रह्महत्यापरिप्लुतम्

അവർ അവനെ ദുർഗമമായ പർവ്വതഗുഹയിൽ ആസീനനായി കണ്ടു—തേജസ്സില്ലാത്തവൻ, ദീനൻ, ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ കലുഷത്തിൽ മുങ്ങിയവൻ।

Verse 97

गात्रदुर्गंधितासंगैः पूरयन्तं दिशो दश

അവന്റെ അവയവങ്ങളിൽ പറ്റിയ ദുർഗന്ധം കൊണ്ട് അവൻ പത്തു ദിക്കുകളെയും നിറച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 98

अथोवाच चतुर्वक्त्रो दृष्ट्वा शक्रं तथाविधम् । समस्तान्देवसंघातान्दूरस्थः पापशंकया

അപ്പോൾ ചതുര്മുഖനായ ബ്രഹ്മാവ് ശക്രനെ അത്തരത്തിലുള്ള അവസ്ഥയിൽ കണ്ടു, പാപസംക്രമണഭയത്താൽ ദൂരത്ത് നിന്നുകൊണ്ട്, സമസ്ത ദേവസംഘത്തോടും പറഞ്ഞു।

Verse 99

शक्रोऽयं विबुधश्रेष्ठा ब्रह्महत्यापरिप्लुतः । तस्मातत्त्याज्यः सुदूरेण नो चेत्पापमवाप्स्यथ

ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഈ ശക്രൻ ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷത്തിൽ ആവൃതനാണ്; അതിനാൽ അവനെ വളരെ ദൂരത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഒഴിവാക്കുക, അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങളും പാപം പ്രാപിക്കും।

Verse 100

पश्यध्वं सर्वलिंगानि ब्रह्महत्यान्वितानि च । अस्य गात्रेषु दृश्यंते तस्माद्गच्छामहे दिवि

കാണുവിൻ—ഇവന്റെ അവയവങ്ങളിൽ ബ്രഹ്മഹത്യയോട് ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും ദൃശ്യമാകുന്നു; അതിനാൽ നാം സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകാം।

Verse 102

पितामहमुखान्दृष्ट्वा देवान्प्राप्तान्सुराधिपः । पराङ्मुखानकस्माच्च संजातान्विस्मयान्वितः । ततः प्रोवाच संभ्रांतः किमिदं गम्यते सुराः । दृष्ट्वापि मामनाभाष्य कच्चित्क्षेमं गृहे मम

പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മ മുൻപിൽ നിൽക്കെ എത്തിയ ദേവന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ ദേവാധിപൻ ഇന്ദ്രൻ അതിശയിച്ചു; അവർ അപ്രതീക്ഷിതമായി മുഖം തിരിച്ചു മാറിനിന്നു. അപ്പോൾ അവൻ ആശങ്കയോടെ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവന്മാരേ, ഇതെന്ത്? എന്തിന് പോകുന്നു? എന്നെ കണ്ടിട്ടും സംസാരിക്കുന്നില്ല; എന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലാം ക്ഷേമമാണോ?”

Verse 103

कच्चित्स निहतस्तेन मम वज्रेण दानवः । कच्चिन्न मां स युद्धार्थमन्वेष यति दुर्मतिः

“എന്റെ വജ്രംകൊണ്ട് ആ ദാനവൻ സത്യമായും നിഹതനായോ? ആ ദുർമതി ഇനി യുദ്ധാർത്ഥം എന്നെ തേടുന്നില്ലല്ലോ?”

Verse 104

ब्रह्मोवाच । निहतः स त्वया शक्र तेन वज्रेण दानवः । गतो मृत्युवशं पापो न भयं कर्तुमर्हसि

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—“ഹേ ശക്രാ, ആ വജ്രംകൊണ്ട് ആ ദാനവൻ നിശ്ചയമായും നിനക്കാൽ നിഹതനായിരിക്കുന്നു. ആ പാപി മരണാധീനനായി; നീ ഭയം പുലർത്തേണ്ടതില്ല.”

Verse 105

परं तस्य वधाज्जाता ब्रह्महत्या सुगर्हिता । तव शक्र न तेनाद्य स्पृशामोऽस्पृश्यतां गतम्

“എന്നാൽ അവനെ വധിച്ചതിനാൽ, ഹേ ശക്രാ, നിനക്കു അത്യന്തം നിന്ദ്യമായ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം ഉദിച്ചു. അതുകൊണ്ടാണ് ഇന്ന് ഞങ്ങൾ നിന്നെ സ്പർശിക്കാത്തത്; നീ അസ്പൃശ്യാവസ്ഥയിൽ പതിച്ചിരിക്കുന്നു.”

Verse 106

इन्द्र उवाच । मया विनिहताः पूर्वं बहवः किल दानवाः । ब्रह्महत्या न संजाता मम हत्याधुना कथम्

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—“മുമ്പ് ഞാൻ പല ദാനവന്മാരെയും വധിച്ചിട്ടുണ്ട്; അപ്പോൾ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം ഉണ്ടായില്ല. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ എന്റെ ഈ വധത്തിൽ നിന്ന് അത് എങ്ങനെ ഉദിച്ചു?”

Verse 107

ब्रह्मोवाच । ते त्वया निहता युद्धे क्षात्रधर्मेण वासव । विशुद्धा दानवाः सर्वे तेन जातं न पातकम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ വാസവാ! ക്ഷാത്രധർമ്മപ്രകാരം യുദ്ധത്തിൽ നീ വധിച്ചവർ എല്ലാവരും ദാനവന്മാർ ശുദ്ധരായി; അതിനാൽ അതിൽ നിന്നു പാപം ഉദിച്ചില്ല।

Verse 108

एष यज्ञोपवीताढ्यो विशेषात्तपसि स्थितः । छलेन निहतः शक्र तेन त्वं पापसंयुतः

എന്നാൽ ഇവൻ യജ്ഞോപവീതധാരിയും, പ്രത്യേകമായി തപസ്സിൽ സ്ഥാപിതനുമായിരുന്നു. ഹേ ശക്രാ! വഞ്ചനയാൽ അവൻ വധിക്കപ്പെട്ടു; അതിനാൽ നീ പാപബന്ധിതനായി।

Verse 109

इन्द्र उवाच । जानाम्यहं चतुर्वक्त्र स्वं कायं पापसंयुतम् । चिह्नैर्ब्रह्मवधोद्भूतैस्तस्माच्छुद्धिं वदस्व मे

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ചതുര്മുഖാ! എന്റെ ശരീരം പാപബന്ധിതമാണെന്നും, ബ്രഹ്മവധത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ലക്ഷണങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെന്നും ഞാൻ അറിയുന്നു. അതിനാൽ ശുദ്ധിയുടെ മാർഗം എനിക്ക് പറയുക।

Verse 110

यया याति द्रुतं पापं ब्रह्महत्यासमुद्भवम् । स्पृश्यो भवामि सर्वेषां देवानां प्रपितामह

ഹേ പ്രപിതാമഹാ! ബ്രഹ്മഹത്യയിൽ നിന്നുയർന്ന പാപം ഏതു മാർഗ്ഗത്തിൽ വേഗം അകന്നുപോകും, അതുവഴി ഞാൻ വീണ്ടും എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും സ്പർശയോഗ്യനാകുമോ?

Verse 111

ब्रह्मोवाच । तीर्थयात्रां सुरश्रेष्ठ तदर्थं कर्तुमर्हसि । तया विना न ते पापं नाशमायाति कृत्स्नशः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ! അതിനായി നീ തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്യേണ്ടതാണ്. അതില്ലാതെ നിന്റെ പാപം പൂർണ്ണമായി നശിക്കുകയില്ല।

Verse 112

सूत उवाच । ततस्तद्वचनाच्छक्रस्तीर्थयात्रापरायणः । बभ्राम सकलां पृथ्वीं स्नानं कुर्वन्पृथक्पृथक्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ആ വചനമനുസരിച്ച് ശക്രൻ തീർത്ഥയാത്രയിൽ പരായണനായി. അവൻ സമസ്ത ഭൂമിയിലും സഞ്ചരിച്ചു, ഓരോ തീർത്ഥത്തിലും വേർവേറായി സ്നാനം ചെയ്തു കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 113

तीर्थेषु सुप्रसिद्धेषु नदीनदयुतेषु च । वाराणस्यां प्रयागे च प्रभासे कुरुजांगले

അത്യന്തം പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥങ്ങളിലും അനവധി നദി-സരിതകളുടെ തീരങ്ങളിലും—വാരാണസിയിൽ, പ്രയാഗത്തിൽ, പ്രഭാസത്തിൽ, കുരുജാംഗല പ്രദേശത്തിലും (ഞാൻ തീർത്ഥകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു)।

Verse 115

अहं स्नातः समस्तेषु तीर्थेषु धरणीतले । न च पापेन निर्मुक्तः किं करोमि च सांप्रतम्

ഞാൻ ഭൂമിയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്തു; എങ്കിലും പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായില്ല. ഇനി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?

Verse 116

किं पतामि गिरेः शृंगाद्विषं वा भक्षयामि किम् । त्रैलोक्यराज्यविभ्रष्टो नाहं जीवितुमुत्सहे

ഞാൻ പർവതശിഖരത്തിൽ നിന്ന് വീഴണമോ, അല്ലെങ്കിൽ വിഷം ഭക്ഷിക്കണമോ? ത്രിലോകരാജ്യത്തിൽ നിന്ന് ച്യുതനായ എനിക്ക് ജീവിക്കാൻ മനസ്സില്ല।

Verse 117

एवं वैराग्यमापन्नो गिरिमारुह्य वासवः । यावत्क्षिपति चात्मानं मरणे कृतनिश्चयः

ഇങ്ങനെ വൈരാഗ്യത്തിൽ ആകപ്പെട്ട വാസവൻ മല കയറി. മരണത്തിൽ നിശ്ചയം ചെയ്ത് അവൻ സ്വയം താഴേക്ക് എറിയാൻ ഒരുങ്ങി നിന്നു।

Verse 118

तावद्देवोत्थिता वाणी गगनाद्द्विजसत्तमाः । मा शक्र साहसं कार्षीर्वैराग्यं प्राप्य चेतसि

അപ്പോൾ തന്നെ ആകാശത്തിൽ നിന്നു ദിവ്യവാണി ഉയർന്നു—“ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ഹേ ശക്രാ, ചിത്തത്തിൽ വൈരാഗ്യം വന്നാലും ധൃതി വിട്ട് സാഹസം ചെയ്യരുത്।”

Verse 119

त्वया राज्यं प्रकर्तव्यं स्वर्गेऽद्यापि युगाष्टकम् । तस्मात्पापविशुद्ध्यर्थं शृणु शक्र समा हितः

നിനക്ക് സ്വർഗത്തിൽ ഇനിയും എട്ട് യുഗം രാജധർമ്മം നിർവഹിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അതിനാൽ പാപശുദ്ധിക്കായി, ഹേ ശക്രാ, ഹിതകരവും സമാഹിതവുമായ വചനം കേൾക്കുക।

Verse 120

कुरुष्व वचनं शीघ्रं भावनीयं न चान्यथा । यत्त्वया पांसुभिः पूर्वं विवरं परिपूरितः

എന്റെ വചനം വേഗം അനുഷ്ഠിക്കൂ—ഇതേ മനസ്സിൽ ധരിക്കണം, മറ്റെങ്ങനെ അല്ല. നീ മുമ്പ് പൊടിയാൽ നിറച്ച ആ വിടവാണ് പരിഹാരത്തിന്റെ മൂലം।

Verse 121

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यत्र देवः स्वयं हरः । तत्र नागबिलो जातो वल्मीकात्त्रिदशाधिप

ഹാടകേശ്വര ക്ഷേത്രഭൂമിയിൽ, സ്വയം ഹരദേവൻ സന്നിഹിതനായിരിക്കുന്നിടത്ത്, അവിടെ വൽമീകത്തിൽ നിന്നു നാഗബിലം ഉദ്ഭവിച്ചു, ഹേ ത്രിദശാധിപാ।

Verse 122

येन नागा धरापृष्ठे निर्गच्छंति व्रजंति च । तेन मार्गेण गत्वा त्वं पाताले हाटकेश्वरम् । स्नात्वा पातालगंगायां पूजयस्व महेश्वरम्

നാഗങ്ങൾ ഭൂമിയുടെ മേൽപ്പുറത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു മടങ്ങുന്ന അതേ വഴിയിലൂടെ നീ പാതാളത്തിലെ ഹാടകേശ്വരനെ സമീപിക്കൂ. പാതാളഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മഹേശ്വരനെ പൂജിക്കൂ।

Verse 123

ततः पापविनिर्मुक्तो भविष्यसि न संशयः । संप्राप्स्यसि च भूयोऽपि देवराज्यमकण्टकम्

അപ്പോൾ നീ പാപത്തിൽ നിന്നു വിമുക്തനാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല—വീണ്ടും നിർവിഘ്നമായ ദേവരാജ്യം പ്രാപിക്കും।

Verse 124

सूत उवाच । अथ शक्रः समाकर्ण्य तां गिरं गगनोत्थिताम् । जगाम सत्वरं तत्र यत्र नागबिलः स च

സൂതൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ആകാശത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ആ വാക്ക് കേട്ട്, നാഗബിലം ഉണ്ടായിരുന്ന അതേ സ്ഥലത്തേക്ക് ഉടൻ വേഗത്തിൽ പോയി।

Verse 125

ततः प्रविश्य पातालं गंगातोयपरिप्लुतः । पूजयामास तल्लिंगं हाटकेश्वरसंज्ञितम्

പിന്നീട് പാതാളത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, ഗംഗാജലത്തിൽ നനഞ്ഞവനായി, ‘ഹാടകേശ്വര’ എന്ന നാമമുള്ള ആ ലിംഗത്തെ അദ്ദേഹം പൂജിച്ചു।

Verse 126

अथ तस्य क्षणाज्जातं शरीरं मलवर्जितम् । दुर्गन्धश्च गतो नाशं तेजोवृद्धिर्बभूव ह

അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ അവന്റെ ശരീരം മലരഹിതമായി; ദുർഗന്ധം നശിച്ചു, അവന്റെ തേജസ് അത്യന്തം വർദ്ധിച്ചു।

Verse 127

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता ब्रह्मविष्णुमुखाः सुराः । प्रोचुश्च देवराजं तं मुक्तपापं प्रहर्षिताः

ഇതിനിടയിൽ ബ്രഹ്മ-വിഷ്ണു മുതലായ ദേവന്മാർ അവിടെ എത്തി, ആനന്ദത്തോടെ പാപമുക്തനായ ആ ദേവരാജനോടു സംസാരിച്ചു।

Verse 128

प्राप्तस्तु मेध्यतां शक्र विमुक्तो ब्रह्महत्यया । तस्मादागच्छ गच्छामः सहितास्त्रिदशालयम्

ഹേ ശക്രാ! നീ ശുദ്ധി പ്രാപിച്ചു, ബ്രഹ്മഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി; അതിനാൽ വരിക—നാം ഒരുമിച്ച് ത്രിദശാലയമായ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകാം.

Verse 129

एतन्नाग बिलं शक्र पुनः पूरय पांसुभिः । नो चेदागत्य चानेन मानुषाः सिद्धिहेतवः

ഹേ ശക്രാ! ഈ നാഗബിലം വീണ്ടും മണ്ണുകൊണ്ട് നിറയ്ക്കുക; അല്ലെങ്കിൽ ഇതിലൂടെ ഇവിടെ വന്ന മനുഷ്യർ സിദ്ധികൾ പ്രാപിക്കും.

Verse 130

एतल्लिंगं समभ्यर्च्य स्नात्वा भागीरथीजले । अपि पापसमायुक्ता यास्यंति परमां गतिम्

ഈ ലിംഗത്തെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച് ഭാഗീരഥീ (ഗംഗ) ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ, പാപഭാരമുള്ളവരും പരമഗതി പ്രാപിക്കും.

Verse 132

ततो जज्ञे महांस्तत्र स्वर्गे वृत्रवधोत्सवः । देवेन्द्रत्वमनुप्राप्ते पुनः शक्रे द्विजोत्तमाः

അതിനുശേഷം, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! സ്വർഗത്തിൽ വൃത്രവധോത്സവമെന്ന മഹോത്സവം ഉദിച്ചു; ശക്രൻ വീണ്ടും ദേവേന്ദ്രസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിച്ചപ്പോൾ.

Verse 133

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं हाटकेश्वरसंभवम् । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഹാടകേശ്വരസംബന്ധമായ ഈ മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; ഈ മഹാത്മ്യം സകല പാതകങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതാണ്.

Verse 134

यश्चैतत्कीर्तयेद्भक्त्या शृणोति च समाहितः । स याति परमं स्थानं जरा मरणवर्जितम्

ഭക്തിയോടെ ഇതു കീർത്തിക്കുകയും ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ശ്രവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ ജരാ-മരണവിമുക്തമായ പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।