Adhyaya 233

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूत सूत महाभाग श्रोतुमिच्छामहे वयम् । चातुर्मास्यव्रतानां हि त्वत्तो माहात्म्यविस्तरम्

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ, ഹേ മഹാഭാഗാ! ചാതുര്മാസ്യ വ്രതങ്ങളുടെ മഹാത്മ്യം നിനക്കിൽ നിന്ന് വിശദമായി ശ്രവിക്കുവാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 2

तदस्माकं महाभाग कृपां कृत्वाऽधुना वद । त्वद्वचोऽमृतपानेन भूयः श्रद्धाभिवर्धते

അതുകൊണ്ട്, ഹേ മഹാഭാഗാ! ഞങ്ങളോടു കരുണ കാണിച്ച് ഇപ്പോൾ പറയുക; നിങ്ങളുടെ വചനാമൃതം പാനം ചെയ്‌താൽ ഞങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധ കൂടുതൽ കൂടുതൽ വർദ്ധിക്കുന്നു।

Verse 3

सूत उवाच । शृणुध्वं मुनयः सर्वे चातुर्मास्यव्रतोद्भवम् । माहात्म्यं विस्तरेणैव कथयिष्यामि वोऽग्रतः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സർവ്വ മുനിമാരേ! ചാതുർമാസ്യവ്രതത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം ശ്രവിക്കുവിൻ. അതിന്റെ മഹാത്മ്യം നിങ്ങളുടെ മുമ്പിൽ വിശദമായി ഞാൻ വർണ്ണിക്കും.

Verse 4

पुरा ब्रह्ममुखाच्छ्रुत्वा नानाव्रतविधानकम् । नारदः परिपप्रच्छ भूयो ब्रह्माणमादरात्

പണ്ടുകാലത്ത് ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് വിവിധ വ്രതവിധാനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച ശേഷം, നാരദൻ വീണ്ടും ആദരപൂർവ്വം ബ്രഹ്മാവിനോട് ചോദിച്ചു.

Verse 5

नारद उवाच । देवदेव महाभाग व्रतानि सुबहून्यपि । श्रुतानि त्वन्मुखाद्ब्रह्मन्न तृप्तिमधिगच्छति

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവാ! ഹേ മഹാഭാഗ ബ്രഹ്മനേ! നിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് അനേകം വ്രതങ്ങൾ ശ്രവിച്ചിട്ടും എന്റെ മനസ്സിന് തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നില്ല.

Verse 6

अधुना श्रोतुमिच्छामि चातुर्मास्यव्रतं शुभम्

ഇപ്പോൾ ഞാൻ ശുഭമായ ചാതുർമാസ്യവ്രതം ശ്രവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 7

ब्रह्मोवाच । शृणु देवमुने मत्तश्चातुर्मास्यव्रतं शुभम् । यच्छ्रुत्वा भारते खंडे नृणां मुक्तिर्न दुर्लभा

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവമുനേ! എന്നിൽ നിന്ന് ശുഭമായ ചാതുർമാസ്യവ്രതം ശ്രവിക്കൂ. ഭാരതഖണ്ഡത്തിൽ ഇത് കേട്ടാൽ മനുഷ്യർക്കു മോക്ഷം ദുർലഭമല്ല.

Verse 8

मुक्तिप्रदोऽयं भगवान्संसारोत्तारकारणम् । यस्य स्मरणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते

ഈ ഭഗവാൻ മോക്ഷം നൽകുന്നവനും സംസാരത്തിൽ നിന്ന് കടത്തിവിടുന്ന കാരണവും ആകുന്നു. അവനെ സ്മരണമാത്രം ചെയ്താൽ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 9

मानुष्ये दुर्लभं लोके तत्राऽपि च कुलीनता । तत्रापि सदयत्वं च तत्र सत्संगमः शुभः

ഈ ലോകത്തിൽ മനുഷ്യജന്മം ദുർലഭം; അതിലും കുലീനത ദുർലഭം. അതിലും ദയാഭാവം ദുർലഭം; ആ ദയയിൽ സജ്ജനങ്ങളുടെ ശുഭ സത്സംഗം പരമ അനുഗ്രഹം.

Verse 10

सत्संगमो न यत्रास्ति विष्णुभक्तिर्व्रतानि च । चातुर्मास्ये विशेषेण विष्णुव्रतकरः शुभः

സത്സംഗം ഇല്ലാത്തിടത്ത് വിഷ്ണുഭക്തിയും വ്രതാനുഷ്ഠാനവും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉദിക്കുകയില്ല. പ്രത്യേകിച്ച് ചാതുർമാസ്യത്തിൽ വിഷ്ണുവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ ശുഭനും ധന്യനും ആകുന്നു.

Verse 11

चातुर्मास्येऽव्रती यस्तु तस्य पुण्यं निरर्थकम् । सर्वतीर्थानि दानानि पुण्यान्यायतनानि च

ചാതുർമാസ്യത്തിൽ വ്രതമില്ലാത്തവന്റെ പുണ്യം ഫലഹീനമാകുന്നു. അവനു എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും, ദാനങ്ങളും, മറ്റു പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഫലവും വ്യർത്ഥമാകുന്നു.

Verse 12

विष्णुमाश्रित्य तिष्ठंति चातुर्मास्ये समागते । सुपुष्टेनापि देहेन जीवितं तस्य शोभनम्

ചാതുർമാസ്യം വന്നപ്പോൾ വിഷ്ണുവിൽ ശരണം പ്രാപിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നവരുടെ ജീവിതം മാത്രമേ യഥാർത്ഥത്തിൽ ശോഭനമായുള്ളൂ—ദേഹം എത്രയും സുഷ്ടമായിരുന്നാലും.

Verse 13

चातुर्मास्ये समायाते हरिं यः प्रणमेद्बुधः । कृतार्थास्तस्य विबुधा यावज्जीवं वरप्रदाः

ചാതുർമാസ്യം വന്നപ്പോൾ ജ്ഞാനി ഹരിയെ നമസ്കരിച്ചാൽ, ദേവന്മാർ കൃതാർത്ഥരായി അവനു ജീവിതകാലം മുഴുവൻ വരങ്ങൾ നൽകുന്നു।

Verse 14

संप्राप्य मानुषं जन्म चातुर्मास्यपराङ्मुखः । तस्य पापशतान्याहुर्देहस्थानि न संशयः

മാനുഷജന്മം ലഭിച്ചിട്ടും ചാതുർമാസ്യവ്രതത്തിൽ നിന്ന് വിമുഖനായാൽ, അവന്റെ ദേഹത്തിൽ നൂറുകണക്കിന് പാപങ്ങൾ വസിക്കുന്നു—സംശയമില്ല।

Verse 15

मानुष्यं दुर्लभं लोके हरिभक्तिश्च दुर्लभा । चातुर्मास्ये विशेषेण सुप्ते देवे जनार्दने

ലോകത്തിൽ മാനുഷജന്മം ദുർലഭം; ഹരിഭക്തിയും ദുർലഭം—പ്രത്യേകിച്ച് ചാതുർമാസ്യത്തിൽ, ദേവൻ ജനാർദനൻ യോഗനിദ്രയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ।

Verse 16

चातुर्मास्ये नरः स्नानं प्रातरेव समाचरेत् । सर्वक्रतुफलं प्राप्य देववद्दिवि मोदते

ചാതുർമാസ്യത്തിൽ മനുഷ്യൻ പ്രഭാതത്തിൽ തന്നെ സ്നാനം ആചരിക്കണം; സർവ യാഗഫലം നേടി സ്വർഗത്തിൽ ദേവനെപ്പോലെ ആനന്ദിക്കുന്നു।

Verse 17

चातुर्मास्ये तु यः स्नानं कुर्यात्सिद्धिमवाप्नुयात् । तथा निर्झरणे स्नाति तडागे कूपिकासु च

ചാതുർമാസ്യത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ സിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു; വെള്ളച്ചാട്ടധാരയിൽ, കുളത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ കിണറുകളിൽ സ്നാനം ചെയ്താലും അതേ ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 18

तस्य पापसहस्राणि विलयं यांति तत्क्षणात् । पुष्करे च प्रयागे वा यत्र क्वापि महाजले । चातुर्मास्येषु यः स्नाति पुण्यसंख्या न विद्यते

അവന്റെ ആയിരക്കണക്കിന് പാപങ്ങൾ ആ ക്ഷണത്തിൽ തന്നേ ലയിക്കുന്നു. പുഷ്കരത്തിലോ പ്രയാഗത്തിലോ അല്ലെങ്കിൽ എവിടെയെങ്കിലും മഹാജലത്തിൽ—ചാതുർമാസ്യത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവന്റെ പുണ്യം എണ്ണമറ്റതാണ്.

Verse 19

रेवायां भास्करक्षेत्रे प्राच्यां सागरसंगमे । एकाहमपि यः स्नातश्चातुर्मास्ये न दोषभाक्

രേവാ (നർമദാ)യിൽ ഭാസ്കരക്ഷേത്രത്തിൽ, കിഴക്കൻ സാഗരസംഗമത്തിൽ—ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഒരു ദിവസം പോലും സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ ദോഷഭാഗിയാകുകയില്ല.

Verse 20

दिनत्रयं च यः स्नाति नर्मदायां समाहितः । सुप्ते देवे जगन्नाथे पापं याति सहस्रधा

ജഗന്നാഥൻ ദിവ്യനിദ്രയിൽ ആയിരിക്കുമ്പോൾ, നർമദയിൽ ഏകാഗ്രചിത്തനായി മൂന്ന് ദിവസം സ്നാനം ചെയ്യുന്നവന്റെ പാപം ആയിരമടങ്ങായി നശിക്കുന്നു.

Verse 21

पक्षमेकं तु यः स्नाति गोदावर्यां दिनोदये । स भित्त्वा कर्मजं देहं याति विष्णोः सलोकताम्

ഗോദാവരിയിൽ സൂര്യോദയസമയത്ത് പൂർണ്ണ പകുതിക്കാലം സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ, കർമജന്യ ദേഹബന്ധനം ഭേദിച്ച് വിഷ്ണുലോകവാസം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 22

तिलोदकेन यः स्नाति तथा चैवामलोदकैः । बिल्वपत्रोदकैश्चैव चातुर्मास्ये न दोषभाक्

എള്ളുനീരിലും, ആമലകനീരിലും, ബിൽവപത്രനീരിലും സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ദോഷഭാഗിയാകുകയില്ല.

Verse 23

गंगां स्मरति यो नित्यमुदपात्रसमीपतः । तद्गांगेयं जलं जातं तेन स्नानं समाचरेत्

ജലപാത്രത്തിനടുത്ത് നിന്നുകൊണ്ട് നിത്യം ഗംഗയെ സ്മരിക്കുന്നവന്റെ ആ ജലം ‘ഗംഗാജലം’ ആകുന്നു; അതുകൊണ്ട് വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ആചരിക്കണം.

Verse 24

गंगाऽपि देवदेवस्य चरणांगुष्ठवाहिनी । पापघ्नी सा सदा प्रोक्ता चातुर्मास्ये विशेषतः

ഗംഗയും ദേവദേവനായ ഭഗവാന്റെ പാദാംഗുഷ്ഠത്തിൽ നിന്നൊഴുകുന്ന ധാരയാണ്; അവൾ സദാ പാപനാശിനിയെന്ന് പ്രസിദ്ധം—ചാതുർമാസ്യത്തിൽ പ്രത്യേകിച്ച്.

Verse 25

यतः पापसहस्राणि विष्णुर्दहति संस्मृतः । तस्मात्पादोदकं शीर्षे चातुर्मास्ये धृतं शिवम्

വിഷ്ണുവിനെ സ്മരിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം ആയിരക്കണക്കിന് പാപങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ ചാതുർമാസ്യത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദോദകം ശിരസ്സിൽ ധരിക്കുന്നത് ശുഭവും ഹിതകരവും ആകുന്നു.

Verse 26

चातुर्मास्ये जलगतो देवो नारायणो भवेत् । सर्वतीर्थाधिकं स्नानं विष्णुतेजोंशसंगतम्

ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ദേവനായ നാരായണൻ ജലത്തിനുള്ളിൽ അന്തർലീനനായി വസിക്കുന്നു; അതിനാൽ അന്നത്തെ സ്നാനം സർവ തീർത്ഥങ്ങളേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠം, വിഷ്ണുതേജസ്സിന്റെ അംശത്തോട് ചേർന്നതാണ്.

Verse 27

स्नानं दशविधं कार्यं विष्णुनाम महाफलम् । सुप्ते देवे विशेषेण नरो देवत्वमाप्नुयात्

വിഷ്ണുനാമങ്ങളോടുകൂടിയ ദശവിധ സ്നാനം ആചരിക്കണം; അത് മഹാഫലപ്രദമാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ദേവൻ യോഗനിദ്രയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ ദേവത്വം പ്രാപിക്കാം.

Verse 28

विना स्नानं तु यत्कर्म पुण्यकार्यमयं शुभम् । क्रियते निष्फलं ब्रह्मंस्तत्प्रगृह्णंति राक्षसाः

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! സ്നാനം കൂടാതെ ചെയ്യുന്ന ഏതു ശുഭവും പുണ്യജനകവുമായ കർമവും ഫലഹീനമാകുന്നു; അതിലെ പുണ്യം രാക്ഷസർ പിടിച്ചെടുക്കുന്നു.

Verse 29

स्नानेन सत्यमाप्नोति स्नानं धर्मः सनातनः । धर्मान्मोक्षफलं प्राप्य पुनर्नैवावसीदति

പവിത്രസ്നാനത്തിലൂടെ സത്യം ലഭിക്കുന്നു; സ്നാനം സനാതനധർമ്മമാണ്. ആ ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷഫലം പ്രാപിച്ചവൻ പിന്നെ ഒരിക്കലും അധഃപതിക്കുകയില്ല.

Verse 31

कृतस्नानस्य च हरिर्देहमाश्रित्य तिष्ठति । सर्वक्रियाकलापेषु संपूर्ण फलदो भवेत्

പവിത്രസ്നാനം ചെയ്തവന്റെ ദേഹത്തെ ആശ്രയിച്ച് ഹരി വസിക്കുന്നു; എല്ലാ ക്രിയാസമൂഹങ്ങളിലും അവൻ സമ്പൂർണ്ണഫലം നൽകുന്നവനാകുന്നു.

Verse 32

सर्वपापविनाशाय देवता तोषणाय च । चातुर्मास्ये जलस्नानं सर्वपापक्षयावहम्

സകലപാപനാശത്തിനും ദേവതകളുടെ തൃപ്തിക്കുമായി ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ജലസ്നാനം ചെയ്യണം; അത് എല്ലാ പാപങ്ങളെയും ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 33

निशायां चैव न स्नायात्संध्यायां ग्रहणं विना । उष्णोदकेन न स्नानं रात्रौ शुद्धिर्न जायते

രാത്രിയിൽ സ്നാനം ചെയ്യരുത്; സന്ധ്യാസമയത്തും—ഗ്രഹണം ഉണ്ടായാൽ മാത്രമേ. ചൂടുവെള്ളത്തിൽ സ്നാനവും വേണ്ട; രാത്രിയിൽ (അങ്ങനെ) സ്നാനത്തിൽ നിന്ന് ശുദ്ധി ഉണ്ടാകുന്നില്ല.

Verse 34

भानुसंदर्शनाच्छुद्धिर्विहिता सर्वकर्मसु । चातुर्मास्ये विशेषेण जलशुद्धिस्तु भाविनी

സകല കർമങ്ങളിലും സൂര്യദർശനത്തിലൂടെ ശുദ്ധി വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ചാതുർമാസ്യത്തിൽ പ്രത്യേകിച്ച് ജലശുദ്ധി അത്യന്തം ഫലപ്രദമാകുന്നു।

Verse 36

नारायणाग्रतः स्नानं क्षेत्र तीर्थनदीषु च । यः करोति विशुद्धात्मा चातुर्मास्ये विशेषतः

വിശുദ്ധാത്മാവായി നാരായണന്റെ സന്നിധിയിൽ—പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളിലും തീർത്ഥങ്ങളിലും നദികളിലും—പ്രത്യേകിച്ച് ചാതുർമാസ്യത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ സ്തുത്യനാകുന്നു।

Verse 233

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने चातुर्मास्यमाहात्म्ये ब्रह्मनारदसंवादे गंगोदकस्नानफलमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयस्त्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ആറാം നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ശേഷശായീ ഉപാഖ്യാനവും ചാതുർമാസ്യമാഹാത്മ്യവും ബ്രഹ്മാ-നാരദസംവാദവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ‘ഗംഗോദകസ്നാനഫലമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന നാമമുള്ള 233-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 358

अशक्त्या तु शरीरस्य भस्मस्नानेन शुध्यति । मंत्रस्नानेन विप्रेंद्र विष्णुपादोदकेन वा

ശരീരം അശക്തമായാൽ ഭസ്മസ്നാനത്തിലൂടെ ശുദ്ധി ലഭിക്കുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ വിപ്രേന്ദ്ര, മന്ത്രസ്നാനത്തിലൂടെയോ വിഷ്ണുപാദോദകത്തിലൂടെയോ ശുദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു।