Adhyaya 149

Verse 1

ऋषय ऊचुः । केलीश्वरी च या देवी श्रूयते सूतनंदन । माहात्म्यं वद नस्तस्या उत्पत्तिं च सुविस्तरात्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതനന്ദന! ‘കേളീശ്വരി’ എന്നു ശ്രുതിയായ ദേവിയുടെ മഹാത്മ്യം ഞങ്ങൾക്ക് പറയുക; അവളുടെ ഉത്ഭവവും വിശദമായി വിവരിക്കൂ।

Verse 2

कस्मिन्काले समुत्पन्ना किमर्थं च सुरेश्वरी । किं तस्या जायते श्रेयः पूजया नमनेन च

സുരേശ്വരി ഏത് കാലത്ത് ഉദ്ഭവിച്ചു, എന്തിനായി? അവളെ പൂജിച്ച് നമസ്കരിക്കുന്നതിലൂടെ ഏത് ശ്രേയസ് ലഭിക്കുന്നു?

Verse 3

त्वया कात्यायनी प्रोक्ता चामुण्डा च सुरेश्वरी । श्रीमाता च समुत्पन्ना किमर्थं च सुरेश्वरी

നീ കാത്യായനിയെയും ദേവാധിപതിയായ ചാമുണ്ഡാ സുരേശ്വരിയെയും, ശ്രീമാതാവിന്റെ അവതാരവും പറഞ്ഞുവല്ലോ. എന്നാൽ ഈ സുരേശ്വരി (കേലീശ്വരി) ഏതു ലക്ഷ്യത്താൽ ഉദ്ഭവിച്ചു?

Verse 4

श्रीमाता च तथा तारा देवी शत्रुविनाशिनी । केलीश्वरी न संप्रोक्ता तस्मात्तां वद सांप्रतम्

ശ്രീമാതാവിനെയും ശത്രുനാശിനിയായ താരാദേവിയെയും പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു; എന്നാൽ കേലീശ്വരിയെക്കുറിച്ച് ഇതുവരെ പറഞ്ഞിട്ടില്ല. അതിനാൽ ഇപ്പോൾ അവളെപ്പറ്റി പറയുക.

Verse 5

कौतुकं नः समुत्पन्नमत्रार्थे सूतनंदन

ഹേ സൂതനന്ദനേ, ഈ വിഷയത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് കൗതുകം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 6

सूत उवाच । आद्यैका देवता लोके बहुरूपा व्यवस्थिता । देवतानां हितार्थाय दैत्यपक्षक्षयाय च

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ലോകത്തിൽ ഒരു ആദിദേവത മാത്രമേയുള്ളൂ; അവൾ പല രൂപങ്ങളായി സ്ഥാപിതയാണ്. ദേവന്മാരുടെ ഹിതത്തിനും ദൈത്യപക്ഷനാശത്തിനുമായി അവൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

Verse 7

यदायदात्र देवानां व्यसनं जायते क्वचित् । तदातदा परा शक्तिर्या सा व्याप्य व्यवस्थिता

എപ്പോഴെപ്പോഴെങ്കിലും ദേവന്മാർക്ക് ദുരിതം സംഭവിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോഴപ്പോഴേ സർവ്വവ്യാപിനിയായ പരാശക്തി പ്രത്യക്ഷമായി അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 8

सर्वमेतज्जगद्धात्री जन्म चक्रे धरातले । महिषासुरनाशाय सा च कात्यायनी भुवि

അവളായ ജഗദ്ധാത്രി ദേവി ഇങ്ങനെ എല്ലാരീതിയിലും ഭൂമിയിൽ ജന്മം സ്വീകരിച്ചു. മഹിഷാസുരനാശത്തിനായി ലോകത്തിൽ കാത്യായനിയായി അവൾ ആയി.

Verse 9

अवतीर्णा परा मूर्तिर्गतास्मिन्भुवनत्रये । यदा शुंभनिक्षंभौ च दानवौ बलदर्पितौ

ബലദർപ്പത്തിൽ മദിച്ച ദാനവ സഹോദരന്മാരായ ശുംഭനും നിശുംഭനും ത്രിലോകത്തിൽ ഉയർന്നപ്പോൾ, പരമമൂർത്തി അവതരിച്ച് മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 10

अवतीर्णा तदा सैव चामुंडा रूपमाश्रिता । प्रोद्गते कालयवने सर्वदेवभयावहे

സകല ദേവന്മാർക്കും ഭയമുണർത്തുന്ന കാലയവനൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ, അതേ ദേവി വീണ്ടും അവതരിച്ച് ചാമുണ്ഡാരൂപം സ്വീകരിച്ചു.

Verse 11

श्रीमातारूपिणी देवी सैव जाता महीतले । अंधासुरवधार्थाय शंभुनाऽक्रांतचेतसा । सृष्टा केलीवरी देवी यया व्याप्तमिदं जगत्

അതേ ദേവി ശ്രീമാതാ രൂപിണിയായി ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചു. അന്ധാസുരവധാർത്ഥം പ്രവർത്തനോന്മുഖചിത്തനായ ശംഭു കെലീവരീ ദേവിയെ സൃഷ്ടിച്ചു; അവളാൽ ഈ സർവ്വജഗത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 12

ततस्तस्याः प्रभावेन हत्वा दैत्यानशेषतः । अन्धको निहतः पश्चात्त्रैलोक्यव्यसनप्रदः

പിന്നീട് അവളുടെ പ്രഭാവശക്തിയാൽ എല്ലാ ദൈത്യരും ശേഷിപ്പില്ലാതെ വധിക്കപ്പെട്ടു; തുടർന്ന് ത്രിലോകത്തിനും ദുരിതം വരുത്തിയ അന്ധകനും നിഹതനായി.

Verse 13

ऋषय ऊचुः । अन्धकः कस्य पुत्रोऽयं किंप्रभावः कथं हतः । कस्माद्धतस्तु संग्रामे सर्वं विस्तरतो वद

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഈ അന്ധകൻ ആരുടെ പുത്രൻ? അവന്റെ പ്രഭാവം എന്ത്, അവൻ എങ്ങനെ ഹതനായി? യുദ്ധത്തിൽ ഏതു കാരണത്താൽ അവൻ വധിക്കപ്പെട്ടു? എല്ലാം വിശദമായി പറയുക।

Verse 14

सूत उवाच । दक्षस्य दुहिता नाम्ना दितिः सर्वगुणालया । हिरण्यकशिपुर्नाम तस्याः पुत्रो बभूव ह

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ദക്ഷന് ദിതി എന്ന പേരുള്ള പുത്രി ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൾ സകലഗുണങ്ങളുടെ ആലയമായിരുന്നു. അവളിൽ നിന്ന് ഹിരണ്യകശിപു എന്ന പ്രസിദ്ധ പുത്രൻ ജനിച്ചു।

Verse 15

येन शक्रादयो देवा जिताः सर्वे रणाजिरे । स्वर्गे राज्यं कृतं भूरि स्वयमेव महात्मना

അവനാൽ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരും യുദ്ധഭൂമിയിൽ പരാജിതരായി; ആ മഹാത്മാവ് സ്വർഗത്തിൽ താനേ മഹത്തായ രാജ്യം സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 16

यद्भयात्सकलैर्देवैर्नानाशस्त्राण्यनेकशः । निर्मितान्यतिमुख्यानि वर्मचर्मयुतानि च

അവന്റെ ഭയത്താൽ സകല ദേവന്മാരും പലവിധ ആയുധങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു—പ്രത്യേകിച്ച് അത്യന്തം പ്രബലവും ഭയങ്കരവുമായവ—കൂടാതെ കവചങ്ങളും രക്ഷാകരമായ ചർമങ്ങളും ഒരുക്കി।

Verse 18

तस्य पुत्रद्वयं जज्ञ वीर्यौदार्यगुणान्वितम् । ज्येष्ठः प्रह्लाद इत्युक्तो द्वितीयश्चांधकस्तथा

അവന് വീര്യവും ഔദാര്യഗുണങ്ങളും ഉള്ള രണ്ട് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. മൂത്തവൻ പ്രഹ്ലാദൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു; രണ്ടാമൻ അന്ധകൻ തന്നെയായിരുന്നു।

Verse 19

हिरण्यकशिपौ प्राप्ते मृत्युलोकं सुहृद्गणैः । अमात्यैश्च ततः प्रोक्तः प्रह्लादो विनयान्वितैः

ഹിരണ്യകശിപു മരണലോകത്തിലേക്ക് പോയശേഷം, വിനയസമ്പന്നരായ സുഹൃത്തുക്കളും അമാത്യന്മാരും അപ്പോൾ പ്രഹ്ലാദനെ ആദരത്തോടെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 21

प्रह्राद उवाच । नाहं राज्यं करिष्यामि कथंचिदपि भूतले । यतस्ततो निबोधध्वं वचनं मम सांप्रतम्

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—ഭൂമിയിൽ ഞാൻ യാതൊരു വിധത്തിലും രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കുകയില്ല. അതിനാൽ ഇപ്പോൾ എന്റെ വാക്കുകൾ നന്നായി ഗ്രഹിക്കുവിൻ।

Verse 22

दैत्यराज्यं न वांछंति देवाः शक्रपुरोगमाः । तेषां रक्षाकरो नित्यं विष्णुः स भगवान्स्वयम्

ഇന്ദ്രനെ മുൻനിർത്തിയ ദേവന്മാർ ദൈത്യരാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; കാരണം അവരുടെ നിത്യരക്ഷകൻ സ്വയം ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവാണ്।

Verse 23

अप्यहं सन्त्यजे प्राणान्सर्वस्वं वा न संशयः । हरिणा सह संग्रामं नाहं कर्तुमहो क्षमः

ഞാൻ പ്രാണങ്ങളെയെങ്കിലും, സർവ്വസ്വത്തെയെങ്കിലും ഉപേക്ഷിക്കും—സംശയമില്ല; പക്ഷേ അയ്യോ, ഹരിയോടു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ എനിക്ക് കഴിവില്ല।

Verse 24

यो मयाऽभ्यर्चितो नित्यं प्रणतश्च सुरेश्वरः । न तेन सहितो युद्धं करिष्यामि कथञ्चन

ഞാൻ നിത്യവും ആരാധിച്ച് നമസ്കരിക്കുന്ന ദേവേശ്വരന്റെ വിരുദ്ധമായി ഞാൻ യാതൊരു വിധത്തിലും യുദ്ധം ചെയ്യുകയില്ല।

Verse 25

सूत उवाच । प्रह्लादेन च संत्यक्ते राज्ये पितृसमुद्भवे । अन्धकः स्थापितस्तत्र संमंत्र्य सचिवैर्मिथः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പിതൃപരമ്പരയായി ലഭിച്ച രാജ്യം പ്രഹ്ലാദൻ ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, മന്ത്രിമാർ പരസ്പരം ആലോചിച്ച് അവിടെ അന്ധകനെ സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 26

हिरण्यकशिपोः पुत्रो देवदानवदर्पहा । सोऽपि राज्यममात्येभ्यो निधाय तदनन्तरम्

ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ പുത്രൻ—ദേവന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും ദർപ്പം തകർത്തവൻ—തന്റെ രാജ്യം മന്ത്രിമാർക്ക് ഏൽപ്പിച്ച് പിന്നീട് രാജകാര്യത്തിൽ നിന്ന് വിരമിച്ചു।

Verse 27

तपश्चक्रे चिरं कालं ध्यायमानः पितामहम् । त्यक्त्वा कामं तथा क्रोधं दंभं मत्सरमेव च

പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ ദീർഘകാലം തപസ്സു ചെയ്തു; കാമം, ക്രോധം, ദംഭം, മത്സരം എന്നിവയും ഉപേക്ഷിച്ചു।

Verse 28

जितेंद्रियः सुशांतात्मा समः सर्वेषु जन्तुषु । वृक्षमूलाश्रयः शांतः संतुष्टेनांतरात्मना

അവൻ ഇന്ദ്രിയജയി, അന്തഃശാന്തനായവൻ, എല്ലാ ജീവികളോടും സമദൃഷ്ടിയുള്ളവൻ; വൃക്ഷമൂലത്തിൽ ആശ്രയിച്ച് ശാന്തനായി, ഉള്ളിൽ തന്നെ തൃപ്തിയോടെ വസിച്ചു।

Verse 29

यावद्वर्षसहस्रांतं फलाहारो बभूव ह । शीर्णपर्णाशनाहारो यावद्वर्षसहस्रकम्

ആയിരം വർഷം അവൻ ഫലാഹാരിയായി ജീവിച്ചു; പിന്നെയും ആയിരം വർഷം വീണ ഇലകളെ മാത്രം ആഹാരമാക്കി ജീവിച്ചു।

Verse 30

ध्यायमानो दिवानक्तं देवदेवं पितामहम् । वायुभक्षस्ततो जज्ञे तावत्कालं द्विजोत्तमाः

അവൻ ദേവദേവനായ പിതാമഹനെ പകലും രാത്രിയും ധ്യാനിച്ചു; പിന്നെ, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, അത്രകാലം വായുഭക്ഷകനായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 31

ततो वर्षसहस्रांते चतुर्थे समुपस्थिते । तमुवाच स्वयं ब्रह्मा स्वयमभ्येत्य हर्षितः

പിന്നീട് നാലാം സഹസ്രവത്സരകാലം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, ഹർഷിതനായ സ്വയം ബ്രഹ്മാവ് തന്നെ നേരിട്ട് വന്ന് അവനോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 33

ब्रह्मोवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्स वरं वरय सुव्रत । तुष्टोऽहं ते प्रदास्यामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम् । अन्धक उवाच । यदि यच्छसि मे ब्रह्मन्वरं मनसि वांछितम् । जरामरणनाशाय दीयतां सुरसत्तम

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—വത്സാ, ഞാൻ നിന്നിൽ പരിതുഷ്ടനാണ്; ഹേ സുവ്രതാ, വരം ചോദിക്ക. അത്യന്തം ദുർലഭമായാലും സന്തുഷ്ടനായി ഞാൻ നിനക്കു നൽകും. അന്ധകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, എന്റെ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിച്ച വരം നൽകുമെങ്കിൽ, ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ, ജരയും മരണവും നശിക്കേണ്ടതിന് ആ വരം ദയചെയ്യുക।

Verse 34

श्रीब्रह्मोवाच । न कश्चिच्च जराहीनो विद्यतेऽत्र धरातले । मरणेन विना नैव यस्य जन्म भवेत्क्षितौ

ശ്രീബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഈ ധരാതലത്തിൽ ജരാരഹിതൻ ആരുമില്ല; മരണവില്ലാതെ ഭൂമിയിൽ ആരുടെയും ജനനം സംഭവിക്കുകയില്ല।

Verse 35

तथापि तव दास्यामि बहुधर्मरतस्य च । तस्मात्कुरु महाभाग राज्यं गत्वा निजं गृहम्

എങ്കിലും, നീ പലവിധ ധർമ്മങ്ങളിൽ രതനായതിനാൽ ഞാൻ നിനക്കു (വരം) നൽകും. അതിനാൽ, ഹേ മഹാഭാഗാ, നിന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി നിന്റെ രാജ്യഭരണം ഏറ്റെടുക്കുക।

Verse 36

भवेद्बहुफलं राज्यं श्मशानं भवनं यथा । बहुकण्टकसंकीर्णं क्रूरकर्मभिरावृतम्

രാജത്വം അനേകം ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നു—ശ്മശാനസദൃശമായ ഭവനംപോലെ; അനവധി മുള്ളുകളാൽ നിറഞ്ഞതും ക്രൂരകർമ്മഭാരങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും।

Verse 37

सूत उवाच । एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रस्ततश्चादर्शनं गतः । कस्यचित्त्वथ कालस्य प्रेरितः कालधर्मणा । प्रोवाच सचिवान्सोऽथ पितुर्वैरमनुस्मरन्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ചതുര്മുഖൻ (ബ്രഹ്മാവ്) ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി. കുറെകാലത്തിന് ശേഷം, കാലധർമ്മം പ്രേരിപ്പിച്ചതാൽ, പിതൃവൈരം ഓർത്തുകൊണ്ട് അന്ധകൻ മന്ത്രിമാരോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 38

अन्धक उवाच । पितास्माकं हतो देवैः पितृव्यश्च महाबलः । कपटेन न शौर्येण तस्मात्तान्सूदयाम्यहम्

അന്ധകൻ പറഞ്ഞു—ദേവന്മാർ നമ്മുടെ പിതാവിനെയും മഹാബലവാനായ പിതൃവ്യനെയും വധിച്ചു; അത് ശൗര്യത്താൽ അല്ല, കപടത്താൽ. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ അവരെ നശിപ്പിക്കും।

Verse 39

कोऽर्थः पुत्रेण जातेन यो न कृत्यैः सुशंसितैः । प्राकट्यं याति सर्वत्र वंशस्याग्रे ध्वजो यथा

പ്രശംസനീയ കൃത്യങ്ങളാൽ എല്ലായിടത്തും പ്രസിദ്ധനാകാത്ത പുത്രൻ ജനിച്ചാൽ എന്ത് പ്രയോജനം? വംശത്തിന്റെ മുൻപിൽ ഉയർത്തിയ ധ്വജംപോലെ അവൻ തെളിയണം।

Verse 41

अस्माकं खल्विमे लोकाः के देवाः के द्विजातयः । यज्ञभागान्हरिष्यामो हत्वा शक्रमुखान्सुरान्

നിശ്ചയമായും ഈ ലോകങ്ങൾ നമ്മുടെവയാണ്; ദേവന്മാർ ആരെ, ദ്വിജന്മാർ ആരെ? ശക്രമുഖനായ ദേവന്മാരെ വധിച്ച് യജ്ഞഭാഗങ്ങൾ ഞങ്ങൾ കവർന്നെടുക്കും।

Verse 42

एवं ते समयं कृत्वा सैन्येन महतान्विताः । प्रजग्मुस्त्वरितास्तत्र यत्र शक्रो व्यवस्थितः

ഇങ്ങനെ ഉടമ്പടി ചെയ്തു മഹാസൈന്യത്തോടുകൂടി അവർ വേഗത്തിൽ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) നിലകൊണ്ടിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 43

शक्रोऽपि दानवानीकं दृष्ट्वा तान्सहसागतान् । आरुह्यैरावणं नागं युद्धार्थं निर्ययौ तदा

ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)യും പെട്ടെന്ന് എത്തിയ ദാനവസൈന്യത്തെ കണ്ടു, ഐരാവത ഗജത്തിൽ കയറി അപ്പോൾ യുദ്ധാർത്ഥം പുറപ്പെട്ടു.

Verse 44

सह देवगणैः सर्वैर्वसुरुद्रार्कपूर्वकैः । एतस्मिन्नंतरे शक्रो वज्रं रौद्रतमं च यत्

വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, ആദിത്യന്മാർ മുതലായ എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളോടും കൂടി, അതേ ഇടവേളയിൽ ശക്രൻ അത്യന്തം രൗദ്രമായ വജ്രം കൈക്കൊണ്ടു.

Verse 45

समुद्दिश्यांधकं तस्मै मुमोच परवीरहा । स हतस्तेन वज्रेण विहस्य दनुजोत्तमः

പരവീരഹാ (ഇന്ദ്രൻ) അന്ധകനെ ലക്ഷ്യമാക്കി അവനിലേക്കു വജ്രം പ്രയോഗിച്ചു. ആ വജ്രത്താൽ വീണിട്ടും ദനുജശ്രേഷ്ഠൻ അവൻ ചിരിച്ചു.

Verse 46

शक्रं प्रोवाच संहृष्टस्तारनादेन संयुगे । दृष्टं बाहुबलं शक्र तवाद्य सुचिरान्मया

യുദ്ധത്തിനിടയിൽ ആഹ്ലാദത്തോടെ അവൻ മുഴങ്ങുന്ന നാദത്തോടെ ശക്രനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ ശക്രാ, ഇന്ന് ഏറെക്കാലത്തിന് ശേഷം നിന്റെ ബാഹുബലം ഞാൻ കണ്ടു.”

Verse 47

अधुना पश्य चास्माकं त्वमेव बलसूदन

ഇപ്പോൾ നീ തന്നേ, ഹേ ബലസൂദന, ഞങ്ങളുടെ പരാക്രമം ദർശിക്കു।

Verse 48

सूत उवाच । एवमुक्त्वाथ चाविध्य गदां गुर्वीं मुमोच ह । शतघंटामहारावां निर्मितां विश्वकर्मणा

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് അവൻ ഭാരമേറിയ ഗദയെ ചുഴറ്റി എറിഞ്ഞു; നൂറു മണികളുടെ മഹാനാദംപോലെ ഗർജ്ജിക്കുന്ന, വിശ്വകർമ്മൻ നിർമ്മിച്ചത്।

Verse 49

सर्वायसमयीं गुर्वीं यमजिह्वाभिवापराम् । शतहस्तां प्रमाणेन प्राणिनां भयवर्द्धिनीम्

അത് മുഴുവനും ഇരുമ്പുകൊണ്ടുള്ളത്, അതിഭാരമുള്ളത്, യമന്റെ ജ്വലിക്കുന്ന നാവുപോലെ, ശതഹസ്ത അളവുള്ളത്—ജീവികളുടെ ഭയം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതു.

Verse 50

तया विनिहतः शक्रो मूर्छाव्याकुलितेंद्रियः । ध्वजयष्टिं समाश्रित्य निविष्टो गजमूर्द्धनि

അതിന്റെ പ്രഹരത്തിൽ ശക്രൻ മൂർച്ചയാൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കലങ്ങി വീണു; ധ്വജദണ്ഡം പിടിച്ചു ആനയുടെ തലയിൽ ഇരുന്നുവു।

Verse 51

अथ संमूर्छितं दृष्ट्वा शक्रं स्कन्दः प्रकोपितः । मुमोचाथ निजां शक्तिममोघां वज्रसंनिभाम्

അപ്പോൾ ശക്രൻ മൂർച്ചിതനായതു കണ്ട സ്കന്ദൻ ക്രോധിച്ചു, വജ്രസദൃശമായ തന്റെ അമോഘ ശക്തി പ്രയോഗിച്ചു।

Verse 52

तामायांतीं समालोक्य दानवो निशितैः शरैः । प्रतिलोमां ततश्चक्रे लीलयैव महाबलः

അവൾ തന്റെ നേരെ വരുന്നതു കണ്ട മഹാബലനായ ദാനവൻ മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങളാൽ, കളിയെന്നപോലെ, അവളെ വിപരീതദിശയിലേക്കു തിരിച്ചു വിട്ടു।

Verse 53

ततः स्कन्दोऽपि संगृह्य चापं तं प्रति सायकान् । मुमोचाशीविषाकाराल्लंघ्वस्त्रं तस्य दर्शयन्

അപ്പോൾ സ്കന്ദനും വില്ലെടുത്തു അവന്റെ നേരെ ശരങ്ങൾ വിട്ടു—ഭയങ്കര വിഷസർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ—തന്റെ അസ്ത്രപ്രയോഗത്തിലെ വേഗനൈപുണ്യം അവനു കാണിച്ചു।

Verse 54

एतस्मिन्नन्तरे देवाः सर्वे शस्त्रप्रवृष्टिभिः । समंताच्छादयामासुर्दानवानामनीकिनीम्

ഇതിനിടയിൽ എല്ലാ ദേവന്മാരും ആയുധവർഷംകൊണ്ട് എല്ലാ വശത്തുനിന്നും ദാനവസൈന്യത്തെ മൂടിക്കളഞ്ഞു।

Verse 55

ततस्तु दानवाः सर्वे देवतानामनीकिनीम् । प्रहारैः पीडयामासुर्दुद्रुवुस्ते दिवौकसः

എന്നാൽ പിന്നെ എല്ലാ ദാനവരും പ്രഹാരങ്ങളാൽ ദേവസൈന്യത്തെ പീഡിപ്പിച്ചു; സ്വർഗവാസികളായ ദേവന്മാർ ഓടിപ്പോയി।

Verse 57

मा भैष्ट देवताः सर्वाः पश्यध्वं मद्विचेष्टितम् । इत्युक्त्वा भगवाञ्छम्भुर्मंत्रैराथर्वणैस्तदा

“എല്ലാ ദേവന്മാരേ, ഭയപ്പെടരുത്; എന്റെ പ്രവർത്തി കാണുവിൻ.” എന്നു പറഞ്ഞ് ഭഗവാൻ ശംഭു അപ്പോൾ ആഥർവണ മന്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചു।

Verse 58

आह्वयामास विश्वेशां परां शक्तिमनुत्तमाम् । आहूता परमा शक्तिर्जगाम हरसंनिधिम्

അവൻ വിശ്വേശ്വരന്റെ പരമവും അനുത്തമവുമായ ശക്തിയെ ആവാഹിച്ചു; വിളിക്കപ്പെട്ട ആ പരാശക്തി ഹരന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു വന്നു।

Verse 59

ततो भग्नान्सुरान्दृष्ट्वा सगणो वृषवाहनः । दर्शयामास चात्मानं देवानाश्वासयन्निव

അപ്പോൾ തകർന്നും പിന്മാറിയുമിരുന്ന ദേവന്മാരെ കണ്ടു, ഗണങ്ങളോടുകൂടിയ വൃഷവാഹനനായ ശിവൻ സ്വയം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—ദേവരെ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 60

श्रीभगवानुवाच । नमस्ते देवदेवेशि नमस्ते भक्तिवल्लभे । सर्वगे सर्वदे देवि नमस्ते विश्वधारिणि

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവദേവേശി, നമസ്കാരം; ഹേ ഭക്തിവല്ലഭേ, നമസ്കാരം. ഹേ സർവത്രഗാമിനി, സർവവരദായിനി ദേവി, വിശ്വധാരിണി—നമസ്കാരം।

Verse 61

नमस्ते शक्तिरूपेण सृष्टिप्रलयकारिणि । नमस्ते प्रभया युक्ते विद्युज्ज्वलितकुण्डले

ശക്തിസ്വരൂപിണീ, സൃഷ്ടി-പ്രളയകാരിണീ—നമസ്കാരം. പ്രഭയാൽ യുക്തയായി, മിന്നലുപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന കുണ്ഡലധാരിണീ—നമസ്കാരം।

Verse 62

त्वं स्वाहा त्वं स्वधा देवि त्वं सृष्टिस्त्वं शुचिर्धृतिः । अरुंधती तथेंद्राणी त्वं लक्ष्मीस्त्वं च पार्वती

ഹേ ദേവീ, നീ സ്വാഹാ, നീ സ്വധാ; നീ സൃഷ്ടി, നീ ശുചിത്വവും ധൃതിയും. നീ അരുന്ധതിയും ഇന്ദ്രാണിയും; നീ ലക്ഷ്മിയും നീ തന്നേ പാർവതിയും।

Verse 63

यत्किंचित्स्त्रीस्वरूपं च समस्तं भुवनत्रये । तत्सर्वं त्वत्स्वरूपं स्यादिति शास्त्रेषु निश्चयः

മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ള സകല സ്ത്രീരൂപങ്ങളും നിന്റെ തന്നെ രൂപമാകുന്നു എന്നത് ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ നിശ്ചയമാണ്.

Verse 64

श्रीदेव्युवाच । किमर्थं च समाहूता त्वयाहं वृषवाहन । मंत्रैराथर्वणै रौद्रैस्तत्सर्वं मे प्रकीर्तय

ശ്രീദേവി പറഞ്ഞു: ഹേ വൃഷഭവാഹനാ! എന്തിനുവേണ്ടിയാണ് അങ്ങ് എന്നെ വിളിച്ചുവരുത്തിയത്? ആഥർവണവും രൗദ്രവുമായ മന്ത്രങ്ങളാൽ എന്നെ വിളിച്ച കാര്യം മുഴുവനും എന്നോട് പറഞ്ഞാലും.

Verse 65

येन ते कृत्स्नशः कृत्यं प्रकरोमि यथोदितम्

എങ്കിൽ മാത്രമേ അങ്ങ് കല്പിച്ചതുപോലെ അങ്ങയുടെ കാര്യം എനിക്ക് പൂർണ്ണമായും നിറവേറ്റാൻ സാധിക്കുകയുള്ളൂ.

Verse 66

श्रीभगवानुवाच । एते शक्रादयो देवाः सर्वे स्वर्गाद्विवासिताः । अंधकेन महाभागे दैत्यानामधिपेन च

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ഹേ മഹാഭാഗേ! ദൈത്യരാജാവായ അന്ധകൻ ഇന്ദ്രൻ മുതലായ സകല ദേവന്മാരെയും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നും പുറത്താക്കിയിരിക്കുന്നു.

Verse 67

तस्मात्तस्य वधार्थाय गच्छमानस्य मे शृणु । साहाय्यं कुरु मे चाशु सूदयामि रणाजिरे

അതിനാൽ അവനെ വധിക്കാനായി പുറപ്പെടുന്ന എന്റെ വാക്കു കേൾക്കൂ. നീ എനിക്ക് വേഗത്തിൽ സഹായം ചെയ്യൂ, എങ്കിൽ മാത്രമേ എനിക്ക് യുദ്ധക്കളത്തിൽ അവനെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയൂ.

Verse 68

एते मातृगणाः सर्वे मया दत्तास्तवाधुना । क्षुत्क्षामाः सूदयिष्यंति दानवान्ये पुरः स्थिताः

ഈ എല്ലാ മാതൃഗണങ്ങളെയും ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിനക്കു സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. വിശപ്പാൽ ക്ഷീണിച്ച് അവർ മുന്നിൽ നില്ക്കുന്ന ദാനവന്മാരെ നശിപ്പിക്കും.

Verse 69

यस्मात्केलीमयं रूपं विधाय त्वं सहस्रधा । अनेकैर्विकृतै रूपैः समाहूताग्निमध्यतः

നീ ക്രീഡാമയമായ അത്ഭുതരൂപം ആയിരംവിധമായി ധരിച്ചു, അനേകം ഭയഭക്തിജനകമായ വികൃതരൂപങ്ങളോടെ പവിത്ര അഗ്നിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ആഹ്വാനിതയായതിനാൽ,

Verse 70

तस्मात्केलीश्वरीनाम त्रैलोक्ये त्वं भविष्यसि । अनेनैव तु रूपेण यस्त्वां भक्त्याऽर्चयिष्यति

അതുകൊണ്ട് ത്രിലോകമൊട്ടാകെ നീ ‘കേളീശ്വരി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയാകും. കൂടാതെ ഈ തന്നെയായ രൂപത്തിൽ ഭക്തിയോടെ നിന്നെ ആരാധിക്കുന്നവൻ,

Verse 71

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तस्याभीष्टं भविष्यति । युद्धकालेऽथ संप्राप्ते स्तोत्रेणानेन ते स्तुतिम्

അഷ്ടമിയിലും ചതുര്ദശിയിലും അവന്റെ അഭീഷ്ടം സിദ്ധിക്കും. യുദ്ധസമയം വന്നാൽ, ഈ സ്തോത്രം കൊണ്ടുതന്നെ നിന്റെ സ്തുതി നടത്തേണ്ടതാണ്.

Verse 72

यः करिष्यति भूपालो जयस्तस्य भविष्यति । अपि स्वल्पस्वसैन्यस्य स्वल्पाश्वस्य च संगरे

ഏത് രാജാവാണ് ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത്, വിജയം അവന്റേതായിരിക്കും—യുദ്ധത്തിൽ അവന്റെ സൈന്യം കുറവായാലും കുതിരകൾ അല്പമായാലും പോലും.

Verse 73

भविष्यति जयो नूनं त्वत्प्रसादादसंशयम् । एवं सा देवदेवेन प्रोक्ता केलीश्वरी तदा

നിന്റെ പ്രസാദം കൊണ്ടുതന്നെ വിജയം നിശ്ചയമായി വരും; സംശയമില്ല. അപ്പോൾ ദേവദേവൻ കേളീശ്വരിയോട് ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 74

प्रस्थिता पुरतस्तस्य भवसैन्यस्य हर्षिता । सर्वैर्मातृगणैः सार्धं रौद्रारावैःसुभीषणैः

ഹർഷത്തോടെ അവൾ ഭവസൈന്യത്തിന്റെ മുൻപിൽ പുറപ്പെട്ടു; എല്ലാ മാതൃഗണങ്ങളോടും കൂടി ഭയങ്കരമായ രൗദ്ര യുദ്ധനാദങ്ങൾ മുഴക്കി മുന്നേറി.

Verse 75

युद्धोत्साहपरै रौद्रैर्नानाशस्त्रप्रहारिभिः । अथ ते दानवा दृष्ट्वा स्त्रीसैन्यं तत्समागतम्

യുദ്ധോത്സാഹം നിറഞ്ഞ, രൗദ്രസ്വഭാവമുള്ള, പലവിധ ശസ്ത്രങ്ങളാൽ പ്രഹരിക്കുന്ന ആ സ്ത്രീസൈന്യം എത്തുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ ദാനവർ അതിനെ നോക്കി.

Verse 76

विकृतं विकृताकारं विकृताकाररावणम् । शस्त्रोद्यतकरं सर्वयुद्धवांछापरायणम्

അത് അവർക്കു വിചിത്രമായി തോന്നി—വികൃതാകാരമുള്ളത്, വിചിത്രമായി ഗർജ്ജിക്കുന്നതു; ശസ്ത്രം ഉയർത്തിയ കൈകളോടെ, മുഴുവനായി യുദ്ധാഭിലാഷത്തിൽ ലീനമായത്.

Verse 77

जहसुः सुस्वरं केचित्केचिन्निर्भर्त्सयंति च । अन्ये स्त्रीति परिज्ञाय प्रहरंति न दानवाः

ചിലർ ഉച്ചത്തിൽ ചിരിച്ചു, ചിലർ ശാസിച്ചു; മറ്റുദാനവർ ‘ഇവർ സ്ത്രീകളാണ്’ എന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പ്രഹരിച്ചില്ല.

Verse 78

वध्यमानापि लज्जंतः पौरुषे स्वे व्यवस्थिताः । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो नारदो मुनिसत्तमः

വധിക്കപ്പെടുമ്പോഴും അവർ ലജ്ജിച്ചു, സ്വന്തം പൗരുഷത്തിൽ ദൃഢമായി നിലകൊണ്ടു. അതിനിടയിൽ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ നാരദൻ അവിടെ എത്തി.

Verse 79

अन्धकाय स वृत्तांतं कथयामास कृत्स्नशः । नैताः स्त्रियो दनुश्रेष्ठ युद्धार्थं समुपस्थिताः

അവൻ അന്ധകനെ ആ സംഭവവൃത്താന്തം മുഴുവനായി പറഞ്ഞു— “ഹേ ദനുശ്രേഷ്ഠാ! യുദ്ധാർത്ഥം മുന്നോട്ട് വന്ന ഇവർ സാധാരണ സ്ത്രീകൾ അല്ല.”

Verse 80

एषा कृत्या वधार्थाय तव रुद्रेण निर्मिता । यैषा सिंहसमारूढा चक्रांकितकरा स्थिता

“ഇത് കൃത്യാ—നിന്റെ വധത്തിനായി രുദ്രൻ സൃഷ്ടിച്ചതാണ്. ഇത് സിംഹാരൂഢയായി നില്ക്കുന്നു; കൈയിൽ ചക്രചിഹ്നം അങ്കിതമാണ്.”

Verse 81

एषा केलीश्वरीनाम वह्निकुण्डाद्विनिर्गता । एताभिः सह रौद्राभिः स्त्रीभिर्मंत्रबलाश्रयात्

“ഇവൾ ‘കേളീശ്വരി’ എന്ന നാമത്തോടെ അഗ്നികുണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചിരിക്കുന്നു. മന്ത്രബലത്തിന്റെ ആശ്രയത്തോടെ ഈ രൗദ്രസ്ത്രീകളോടൊപ്പം വന്നിരിക്കുന്നു.”

Verse 82

स्वरक्तेन कृते होमे देवदेवेन शम्भुना । स एष भगवान्क्रुद्धः स्वयमभ्येति तेंऽतिकम्

“ദേവദേവനായ ശംഭു തന്റെ സ്വന്തം രക്തംകൊണ്ട് ഹോമം ചെയ്തു. ആ ഭഗവാൻ ഇപ്പോൾ ക്രുദ്ധനായി സ്വയം നിന്റെ സമീപത്തേക്ക് വരുന്നു.”

Verse 83

युद्धाय निजहर्म्ये तान्स्थापयित्वा सुरोत्तमान् । प्रतिज्ञाय वधं तुभ्यं पुरतः परमेष्ठिनः

യുദ്ധത്തിനായി അവൻ തന്റെ സ്വന്തം ഭവനത്തിൽ ദേവോത്തമന്മാരെ സ്ഥാപിച്ച്, പരമേഷ്ഠി (ബ്രഹ്മാ)യുടെ സന്നിധിയിൽ തന്നേ നിന്റെ വധം പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു।

Verse 84

एतज्ज्ञात्वा महाभाग यद्युक्तं तत्समाचर

ഹേ മഹാഭാഗാ! ഇതറിഞ്ഞ് യുക്തവും യഥോചിതവും ആയതു തന്നെ ആചരിക്കൂ।

Verse 85

अन्धक उवाच । नाहं बिभेमि रुद्रस्य तथान्यस्यापि कस्यचित् । न स्त्रीणां प्रहरिष्यामि पालयन्पुरुषव्रतम्

അന്ധകൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ രുദ്രനെ ഭയപ്പെടുന്നില്ല; മറ്റാരെയും കൂടെ അല്ല. പുരുഷധർമ്മവ്രതം പാലിച്ച് ഞാൻ സ്ത്രീകളെ പ്രഹരിക്കുകയില്ല।

Verse 86

सूत उवाच । एवं प्रवदतस्तस्य दानवस्य महात्मनः । आक्रंदः सुमहाञ्जज्ञे तस्मिन्देशे समंततः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ആ മഹാത്മ ദാനവൻ ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിക്കുമ്പോൾ, ആ ദേശത്ത് എല്ലാടവും മഹത്തായ ആർത്തനാദം ഉയർന്നു।

Verse 87

भक्ष्यन्ते दानवाः केचिद्वध्यन्ते त्वथ चापरे । अर्धभक्षित गात्राश्च प्रणश्यंति तथा परे

ചില ദാനവന്മാർ ഭക്ഷിക്കപ്പെടുകയായിരുന്നു; മറ്റുചിലർ വധിക്കപ്പെടുകയായിരുന്നു. ചിലർ അർദ്ധഭക്ഷിതമായ അവയവങ്ങളോടെ തന്നെ അങ്ങനെ നശിച്ചു।

Verse 88

युध्यमानास्तथैवान्ये शक्तिमंतोऽपि दानवाः । भक्ष्यंते मातृभिस्तत्र सायुधाश्च सवाहनाः

അതുപോലെ മറ്റു ദാനവന്മാർ—ശക്തിമാന്മാരായി യുദ്ധം ചെയ്തിട്ടും—അവിടെ മാതൃകകളാൽ ആയുധങ്ങളോടും വാഹനങ്ങളോടും കൂടി ഭക്ഷിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 89

तच्छ्रुत्वा स महाक्रंदमंधकः क्रोधमूर्छितः । आदाय खड्गमुत्तस्थौ किमिदं किमिदं ब्रुवन्

അത് കേട്ട് അന്ധകൻ ഭയങ്കര നിലവിളി മുഴക്കി; ക്രോധമൂർഛയിൽ ഖഡ്ഗം പിടിച്ച് ചാടിയെഴുന്നേറ്റ്, വീണ്ടും വീണ്ടും—“ഇത് എന്ത്? ഇത് എന്ത്?” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 90

अथ पश्यति विध्वस्तान्दानवान्बलदर्पितान् । भक्ष्यमाणास्तथैवान्यान्पलायनपरायणान्

പിന്നീട് അവൻ ബലഗർവത്തിൽ മദിച്ച ദാനവന്മാർ തകർന്നുവീണിരിക്കുന്നതു കണ്ടു; കൂടാതെ ഓടിപ്പോകാൻ മാത്രം ശ്രമിച്ചവരും അതുപോലെ ഭക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതും കണ്ടു।

Verse 91

अन्येषां निहतानां च रुदंत्यो निकटस्थिताः । स पश्यति प्रिया भार्याः प्रलपंत्योऽतिदुःखिताः

അവൻ സമീപത്ത് മറ്റുള്ളവർ കൊല്ലപ്പെട്ടതിനെക്കുറിച്ച് കരയുന്ന സ്ത്രീകളെ കണ്ടു; അത്യന്തം ദുഃഖത്തിൽ പ്രിയഭാര്യകൾ വിലപിക്കുന്നതും കണ്ടു।

Verse 92

अथ तत्कदनं दृष्ट्वा अंधकः क्रोधमूर्छितः । भर्त्सयामास ताः सर्वा योगिनीः समरोद्यताः

ആ കൂട്ടക്കൊലയെ കണ്ട അന്ധകൻ വീണ്ടും ക്രോധമൂർഛയിൽ ആകപ്പെട്ടു; യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങി നിന്ന എല്ലാ യോഗിനികളെയും അവൻ കടുത്ത വാക്കുകളാൽ ശാസിച്ചു।

Verse 93

न च तास्तस्य दैत्यस्य भयं चक्रुः कथंचन । केवलं सूदयंति स्म भक्षयंति च दानवान्

അവർ ആ ദൈത്യനെ യാതൊരു വിധത്തിലും ഭയപ്പെട്ടില്ല; ദാനവന്മാരെ മാത്രം വധിച്ചു ഭക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 94

ततः स दानवस्तासां दृष्ट्वा तच्चेष्टितं रुषा । स्वस्य गात्रस्य रक्षां स चकार भयसंकुलः

അപ്പോൾ ആ ദാനവൻ അവരുടെ പ്രവൃത്തികൾ കണ്ടു ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു; ഭയാകുലനായി സ്വന്തം ദേഹരക്ഷയ്ക്ക് ശ്രമിച്ചു।

Verse 95

तमोऽस्त्रं मुमुचे रौद्रं कृत्वा रावं स तत्क्षणात् । एतस्मिन्नंतरे कृत्स्नं त्रैलोक्यं तमसा वृतम्

ഭീകര ഗർജ്ജനത്തോടെ അവൻ തൽക്ഷണം രൗദ്രമായ തമോസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു; അതിനിടയിൽ തന്നെ സമസ്ത ത്രിലോകവും അന്ധകാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടു।

Verse 96

न किंचिज्ज्ञायते तत्र समं विषममेव च । केवलं दानवेन्द्रश्च सर्वं पश्यति नेतरः

അവിടെ ഒന്നും തിരിച്ചറിയാനായില്ല—സമമോ വിഷമമോ എന്നതുമില്ല; ദാനവേന്ദ്രൻ മാത്രം എല്ലാം കണ്ടു, മറ്റാരുമല്ല।

Verse 97

ततः स सूदयामास योगिनीस्ताः शितैः शरैः । यथायथा परा नार्यस्तादृग्रूपा भवन्ति च

പിന്നീട് അവൻ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ ആ യോഗിനികളെ വധിച്ചു; എന്നാൽ അവൻ എത്രത്തോളം വധിച്ചാലും, അതേ രൂപത്തിലുള്ള സ്ത്രീകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 98

अथ दृष्ट्वा परां वृद्धिं योगिनीनां स दानवः । संहारं तस्य चास्त्रस्य चकार भयसंकुलः

അപ്പോൾ യോഗിനിമാരുടെ അത്യദ്ഭുതമായ വർദ്ധന കണ്ട ആ ദാനവൻ ഭയാകുലനായി തന്റെ ആയുധം ഉപസംഹരിച്ചു।

Verse 99

ततः शुक्रं समासाद्य दीनः प्राह कृतांजलिः । पश्य मे भार्गवश्रेष्ठ स्त्रीभिर्यत्कदनं कृतम्

പിന്നീട് അവൻ ദീനനായി ഭൃഗുവംശശ്രേഷ്ഠനായ ശുക്രന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു കൃതാഞ്ജലിയോടെ പറഞ്ഞു—“ഹേ ഭാര്ഗവശ്രേഷ്ഠാ, സ്ത്രീകളാൽ എനിക്കുണ്ടായ ഈ നാശം നോക്കുക।”

Verse 101

तस्मात्त्वमपि तां विद्यां प्रसाधय महामते । यदि मे वांछसि श्रेयो नान्यथास्ति जयो रणे

അതുകൊണ്ട്, ഹേ മഹാമതേ, നീയും ആ വിദ്യയെ വിധിപൂർവ്വം സാധിക്ക. എന്റെ ശ്രേയസ് ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, യുദ്ധത്തിൽ ജയത്തിന് മറ്റൊരു മാർഗമില്ല।

Verse 107

स्वयं विदारितो यश्च विष्णुना प्रभविष्णुना । करजैर्जानुनि पृष्ठे विनिधाय प्रकोपतः

കൂടാതെ, സർവ്വപ്രഭുവായ വിഷ്ണുവാൽ സ്വയം കീറിപ്പിരിയിക്കപ്പെട്ടവൻ—കോപത്തിൽ മുട്ടുകൊണ്ട് അമർത്തി, പുറത്ത് നഖങ്ങൾ പതിപ്പിച്ച്।