Adhyaya 225

Verse 1

आनर्त उवाच । एकोद्दिष्टविधिं ब्रूहि मम त्वं वदतां वर । पार्वणं तु यथा प्रोक्तं विस्तरेण महामते

ആനർത്തൻ പറഞ്ഞു—വചനങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! എനിക്കു ഏകോദ്ദിഷ്ട ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ വിധി പറയുക; നിങ്ങൾ പാർവണകർമ്മം വിശദമായി പറഞ്ഞതുപോലെ, മഹാമതേ।

Verse 2

भर्तृयज्ञ उवाच । त्रीणि संचयनादर्वाक्तानि त्वं शृणु सांप्रतम् । यस्मिन्स्थाने भवेन्मृत्युस्तत्र श्राद्धं तु कारयेत्

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ കേൾക്കുക; സഞ്ചയനം (അസ്ഥിസംഗ്രഹം) മുമ്പ് ചെയ്യേണ്ട മൂന്ന് ശ്രാദ്ധങ്ങൾ. ഏത് സ്ഥലത്ത് മരണം സംഭവിക്കുമോ, അവിടെയേ ശ്രാദ്ധം നടത്തിക്കൊള്ളണം।

Verse 3

एकोद्दिष्टं ततो मार्गे विश्रामो यत्र कारितः । ततः संचयनस्थाने तृतीयं श्राद्धमिष्यते

അതിനുശേഷം യാത്രാമാർഗത്തിൽ വിശ്രമം ചെയ്ത സ്ഥലത്ത് ഏകോദ്ദിഷ്ടം ചെയ്യണം; പിന്നെ സഞ്ചയനസ്ഥാനത്ത് മൂന്നാമത്തെ ശ്രാദ്ധം നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 4

प्रथमेऽह्नि द्वितीयेह्नि पञ्चमे सप्तमे तथा । नवमे दशमे चैव नव श्राद्धानि तानि च

ഒന്നാം ദിവസം, രണ്ടാം ദിവസം, അഞ്ചാം, ഏഴാം, ഒൻപതാം, പത്താം ദിവസങ്ങളിലും—ഇവയെല്ലാം ഒമ്പത് ശ്രാദ്ധങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി എണ്ണപ്പെടുന്നു।

Verse 5

वैतरिण्याश्च संप्राप्तौ प्रेतस्तृप्तिमवाप्नुयात् । एकोद्दिष्टं दैवहीनमेकार्घैकपवित्रकम्

വൈതരണിയെ പ്രാപിക്കുമ്പോൾ പ്രേതന് തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു. ഏകോദ്ദിഷ്ട ശ്രാദ്ധം ദേവതർപ്പണമില്ലാതെ, ഒരു അർഘ്യവും ഒരു പവിത്രവും (കുശവളയം) കൊണ്ടാണ് ചെയ്യുന്നത്।

Verse 6

आवाहनपरित्यक्तं कार्यं पार्थिवसत्तम । तृप्तिप्रश्नस्तथा कार्यः स्वदितं च सकृत्ततः

ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ, ഔപചാരിക ‘ആവാഹനം’ ഉപേക്ഷിച്ചുതന്നെ ഈ കർമ്മം നിർവഹിക്കണം. തൃപ്തിയുണ്ടായോ എന്ന് ചോദിക്കണം; തുടർന്ന് പ്രസാദം/ഭക്ഷണം ഒരിക്കൽ മാത്രം ആസ്വദിക്കണം.

Verse 7

अभिरम्यतामिति मन्त्रेण ब्राह्मणस्य विसर्जनम् । अच्छिन्नाग्रमभिन्नाग्रं कुर्याद्दर्भतृणद्वयम् । पवित्रं तद्विजानीयादेकोद्दिष्टे विधीयते

‘അഭിരമ്യതാം’ മന്ത്രം ചൊല്ലി ബ്രാഹ്മണനെ ആദരത്തോടെ വിസർജിക്കണം. അഗ്രം മുറിക്കാത്തതും പിളരാത്തതുമായ രണ്ട് ദർഭതൃണങ്ങൾ ഒരുക്കി അതിനെ ‘പവിത്രം’ എന്നു അറിയണം. ഇത് ഏകോദ്ദിഷ്ട കർമത്തിൽ വിധിക്കപ്പെട്ടതാണ്.

Verse 8

सर्वत्रैव पितः प्रोक्तं पिता तर्पणकर्मणि । पित्र्ये संकल्पकाले च पितुरक्षय्यदापने

എല്ലായിടത്തും ‘പിതഃ’ എന്ന രൂപം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. തർപ്പണകർമ്മത്തിൽ ‘പിതാ’ എന്ന് പ്രയോഗിക്കണം; പിതൃ-സങ്കൽപ്പകാലത്തും അക്ഷയ്യദാന അർപ്പണത്തിലും ‘പിതുഃ’ രൂപം ഉപയോഗിക്കണം.

Verse 9

गोत्रं स्वरांतं सर्वत्र गोत्रे तर्पणकर्मणि । गोत्राय कल्पनविधौ गोत्रस्याक्षय्यदापने

ഗോത്രനാമം യഥോചിത സ്വരത്തോടെ എല്ലായിടത്തും ഉച്ചരിക്കണം. തർപ്പണകർമ്മത്തിൽ ‘ഗോത്രേ’, കല്പന/വിനിയോഗവിധിയിൽ ‘ഗോത്രായ’, അക്ഷയ്യദാനത്തിൽ ‘ഗോത്രസ്യ’ രൂപം പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 10

शर्मन्नर्घ्यादिकर्तव्ये शर्मा तर्पणकर्मणि । शर्मणे सस्यदाने च शर्मणोऽक्षय्यके विधौ

അർഘ്യാദി അർപ്പണങ്ങളിൽ ‘ശർമൻ’ എന്ന നാമരൂപം പ്രയോഗിക്കണം. തർപ്പണകർമ്മത്തിൽ ‘ശർമാ’; സസ്യദാനം (ധാന്യ/അന്നദാനം)യിൽ ‘ശർമണേ’; അക്ഷയ്യദാനവിധിയിൽ ‘ശർമണഃ/ശർമണോ’ രൂപം ഉപയോഗിക്കണം.

Verse 11

मातर्मात्रे तथा मातुरासने कल्पनेऽक्षये । गोत्रे गोत्रायै गोत्रायाः प्रथमाद्या विभक्तयः

അതുപോലെ മാതാവിനെ സംബന്ധിച്ച് ആസനം, കല്പന, അക്ഷയ്യാർപ്പണം എന്നീ സന്ദർഭങ്ങളിൽ ‘മാതർ’, ‘മാത്രേ’, ‘മാതുഃ’ എന്നു ചൊല്ലണം. ഗോത്രത്തിന് ‘ഗോത്രേ’, ‘ഗോത്രായൈ’, ‘ഗോത്രായാഃ’—ഇവ പ്രഥമാദി വിഭക്തിരൂപങ്ങൾ ആവശ്യാനുസാരം പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 12

देवि देव्यै तथा देव्या एवं मातुश्च कीर्तयेत् । प्रथमा च चतुर्थी च षष्ठी स्याच्छ्राद्धसिद्धये

‘ദേവി’, ‘ദേവ്യൈ’, ‘ദേവ്യാ’ എന്നു പോലെ, മാതൃശബ്ദവും അതേവിധം ഉച്ചരിക്കണം. ശ്രാദ്ധസിദ്ധിക്കായി പ്രഥമാ, ചതുർഥീ, ഷഷ്ഠീ വിഭക്തിരൂപങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കേണ്ടതാണ്.

Verse 13

विभक्तिरहितं श्राद्धं क्रियते वा विपर्ययात् । अकृतं तद्विजानीयात्पितृणां नोपतिष्ठति

ശരിയായ വിഭക്തിരൂപങ്ങൾ കൂടാതെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താലോ, അല്ലെങ്കിൽ തെറ്റിനാൽ വിഭക്തികൾ മറിച്ചായി പ്രയോഗിച്ചാലോ, അതിനെ ‘അകൃതം’ എന്നു അറിയുക; അത് പിതൃകൾക്കു എത്തുകയില്ല, തൃപ്തിയും നൽകുകയില്ല.

Verse 14

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ब्राह्मणेन विजानता । विभक्तिभिर्यथोक्ताभिः श्राद्धे कार्यो विधिः सदा

അതുകൊണ്ട് വിധി അറിയുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ സകലപ്രയത്നത്തോടെയും ശ്രാദ്ധത്തിൽ ശാസ്ത്രോക്ത വിഭക്തിരൂപങ്ങൾ യഥാവിധി ഉപയോഗിച്ച് എപ്പോഴും കര്‍മ്മവിധി നിർവഹിക്കണം.

Verse 15

ततः सपिंडीकरणं वत्सरा दूर्ध्वतः स्थितम् । वृद्धिर्वाऽगामिनी चेत्स्यात्तदार्वागपि कारयेत्

അതിന് ശേഷം സപിണ്ഡീകരണം ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞ് നടത്തേണ്ടതെന്നു നിശ്ചയം. എന്നാൽ വംശത്തിൽ മറ്റൊരു മരണം അടുത്തതായി സംഭവിക്കുമെന്ന ആശങ്ക ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിനെ അതിന് മുമ്പേയും നടത്താം.

Verse 16

पार्वणोक्तविधानेन त्रिदैवत्यमदैविकम् । प्रेतमुद्दिश्य कर्तव्यमेको द्दिष्टं च पार्थिव

പാർവണ ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഉപദേശിച്ച വിധിപ്രകാരം, ത്രിദൈവത്യാർപ്പണം മറ്റു (അപ്രാസംഗിക) ദേവതകളെ ആവാഹിക്കാതെ നടത്തണം. പ്രേതനെ ഉദ്ദേശിച്ച്, ഹേ രാജാവേ, ഏകോദ്ദിഷ്ട കർമ്മം ചെയ്യണം.

Verse 17

एकेनैव तु पाकेन मम चैतन्मतं स्मृतम् । अर्घपात्रं समादाय यत्प्रेतार्थं प्रकल्पितम्

എന്റെ സ്മൃതി-പരമ്പരയിൽ ഇതാണ് വിധി: ഒരൊറ്റ പാകം (ഒരിക്കൽ പാചകം ചെയ്തതേ) ഉപയോഗിക്കണം. പ്രേതാർത്ഥമായി ഒരുക്കിയ അർഘ്യപാത്രം എടുത്ത് ആ പ്രേതകർമ്മത്തിൽ പ്രവേശിക്കണം.

Verse 18

पितृपात्रेषु त्रिष्वेव त्रिधा तच्च परिक्षिपेत् । एवं पिंडं त्रिधा कृत्वा पितृपिंडेषु च त्रिषु

പിതൃകൾക്കായി നിശ്ചയിച്ച മൂന്ന് പാത്രങ്ങളിലേയ്ക്ക് ആ അർപ്പണം മൂന്ന് ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച് ഇടണം. അതുപോലെ പിണ്ഡവും മൂന്ന് ഭാഗമാക്കി മൂന്ന് പിതൃപിണ്ഡങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 19

ये समानेति मन्त्राभ्यां न स्यात्प्रेतस्ततः परम् । अवनेजनं ततः कृत्वा पितृपूर्वं यथाक्रमम्

“യേ സമാനേ…” എന്നു തുടങ്ങുന്ന രണ്ടു മന്ത്രങ്ങളാൽ, അതിനുശേഷം അവൻ പ്രേതനായി കണക്കാക്കപ്പെടുകയില്ല. തുടർന്ന് അവനേജനം (കഴുകി-ശുദ്ധി) ചെയ്ത്, പിതൃകളെ മുൻനിർത്തി യഥാക്രമം തുടരുക.

Verse 20

गन्धधूपादिकं सर्वं पुनरेव प्रदापयेत् । पितृपूर्वं समुच्चार्य वर्जयेच्च चतुर्थकम्

ഗന്ധം, ധൂപം മുതലായ എല്ലാ ഉപചാരങ്ങളും വീണ്ടും അർപ്പിക്കണം. പിതൃകളെ മുൻനിർത്തി ക്രമമായി ഉച്ചരിച്ച്, നാലാമത്തെ (ഭാഗം/അർപ്പണം) ഒഴിവാക്കണം.

Verse 21

केचिच्चतुर्थं कुर्वंति प्रेतं च स्वपितुस्ततः । पितुः पूर्वं भवेच्छ्राद्धं परं नैतन्मतं मम

ചിലർ നാലാം പങ്ക് നടത്തുകയും പിന്നെ സ്വന്തം പിതാവിനെ പ്രേതനെന്നു കരുതുകയും ചെയ്യുന്നു. ആ രീതിയിൽ പിതാവിന്റെ ശ്രാദ്ധം മുമ്പേ വരും; എന്നാൽ അത് എന്റെ അഭിപ്രായമല്ല.

Verse 22

सपिण्डीकरणादूर्ध्वमेकोद्दिष्टं न कारयेत् । क्षयाहं च परित्यज्य शस्त्राहत चतुर्दशीम्

സപിണ്ഡീകരണത്തിനു ശേഷം ഏകോദ്ദിഷ്ട ശ്രാദ്ധം നടത്തിക്കൂടാ. കൂടാതെ ക്ഷയാഹവും ശസ്ത്രാഹത-ചതുര്ദശിയും ഒഴിവാക്കി, യോജ്യകാലത്ത് പിതൃകർമ്മം ചെയ്യണം.

Verse 23

यः सपिण्डीकृतं प्रेतं पृथक्पिण्डे नियोजयेत् । अकृतं तद्विजानीयात्पितृहा चोपजायते

സപിണ്ഡീകരണം ചെയ്ത പ്രേതനെ വേറൊരു പിണ്ഡത്തിൽ നിയോഗിക്കുന്നവൻ, ആ കർമ്മം ചെയ്തതല്ലെന്നുതന്നെ അറിയണം; അവന് പിതൃദ്രോഹം എന്ന ഗുരുദോഷം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 24

पिता यस्य तु निर्वृत्तो जीवते च पितामहः । पितुः स नाम संकीर्त्य कीर्तयेत्प्रपितामहम्

ആളുടെ പിതാവ് പരലോകഗതനായി, പിതാമഹൻ ജീവിച്ചിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ആദ്യം പിതാവിന്റെ നാമം ഉച്ചരിച്ച് പിന്നെ പ്രപിതാമഹന്റെ നാമം ഉച്ചരിക്കണം.

Verse 25

पितामहस्तु प्रत्यक्षं भुक्त्वा गृह्णाति पिण्डकम् । पितामहक्षयाहे च पार्वणं श्राद्धमिष्यते

പിതാമഹൻ പ്രത്യക്ഷമായി ഇരുന്ന് ഭോജനം ചെയ്ത് പിണ്ഡം സ്വീകരിക്കുന്നു. കൂടാതെ പിതാമഹന്റെ ക്ഷയാഹ ദിനത്തിൽ പാർവണ ശ്രാദ്ധം വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 26

जनकं स्वं परित्यज्य कथंचिन्नास्य दीयते । तस्याकृतेन श्राद्धेन न स्वल्पं पितृतो भयम्

സ്വജനകനെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഏതുവിധേനയും അവനു ഒന്നും നല്കാത്തവന്‍, ചെയ്യാതിരുന്ന ശ്രാദ്ധം മൂലം പിതൃദേവന്മാരിൽ നിന്നുള്ള ഭയവും ദോഷവും ചെറുതല്ല।

Verse 27

अमावास्यासु सर्वासु मृते पितरि पार्वणम् । नभस्यापरपक्षस्य मध्ये चैतदुदाहृतम्

പിതാവ് പരലോകഗതനായാൽ ഓരോ അമാവാസ്യയിലും പാർവണ-ശ്രാദ്ധം നടത്തണം; നഭസ്യ (ഭാദ്രപദ) മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലും ഇതേ വിധി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 28

यावत्सपिंडता नैव न तावच्छ्राद्धमाचरेत्

സപിണ്ഡത (സപിണ്ഡീകരണം) സംഭവിക്കുന്നതുവരെ ശ്രാദ്ധം ആചരിക്കരുത്।

Verse 29

जनके मृत्युमापन्ने श्राद्धपक्षे समागते । पितामहादेः कर्तव्यं श्राद्धं यन्नैकपिंडता

പിതാവ് മരണപ്പെട്ട് ശ്രാദ്ധപക്ഷം വന്നാൽ, പിതാമഹാദി പൂർവ്വികർക്കായി ശ്രാദ്ധം നടത്തണം; കാരണം അപ്പോൾ ഇനിയും ഏകപിണ്ഡതാ സ്ഥിതി ഉണ്ടായിട്ടില്ല।

Verse 225

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सपिंडीकरणविधिवर्णनंनाम पञ्चविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ആറാം നാഗരഖണ്ഡത്തിലെ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘സപിണ്ഡീകരണവിധിവർണ്ണനം’ എന്ന 225-ാം അധ്യായം സമാപ്തമാകുന്നു।