Adhyaya 217

Verse 1

आनर्त उवाच । विधिना येन कर्तव्यं श्राद्धं सर्वं मुनीश्वर । तमाचक्ष्वाऽद्य कार्त्स्न्येन श्रद्धा मे महती स्थिता

ആനർത്തൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനീശ്വരാ! ഏതു വിധിപ്രകാരം സമ്പൂർണ്ണ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യേണ്ടതാണോ, അത് ഇന്ന് എനിക്ക് സമഗ്രമായി ഉപദേശിക്കണമേ; എന്റെ ഉള്ളിൽ മഹാശ്രദ്ധ ദൃഢമായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 2

भर्तृयज्ञ उवाच । शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि श्राद्धस्य विधिमुत्तमम् । पितॄणां तुष्टिदं नित्यं सर्वकामप्रदं नृणाम्

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, കേൾക്കുക; ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ ഉത്തമവിധി ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അത് പിതൃകൾക്ക് നിത്യ തൃപ്തി നൽകുകയും മനുഷ്യർക്കു സകല ധർമ്മ്യ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 4

स्वकर्मोपार्जितैर्वित्तैः श्राद्धकार्याणि चाहरेत् । मायादिभिर्न चौर्येण न च्छलाप्तैर्न वंचनैः । स्ववृत्त्योपार्जितैर्वित्तैः श्राद्धद्रव्यं समाहरेत् । सुप्रतिग्रहजैर्द्रव्यैर्ब्राह्मणानां विशिष्यते

സ്വധർമ്മാനുസൃതമായ തൊഴിൽകൊണ്ട് സമ്പാദിച്ച ധനത്താൽ മാത്രമേ ശ്രാദ്ധത്തിനാവശ്യമായ വസ്തുക്കൾ സമാഹരിക്കേണ്ടത്—മായാ-ഛലങ്ങളാൽ അല്ല, മോഷണത്താൽ അല്ല, കപടലാഭത്താൽ അല്ല, വഞ്ചനയാലും അല്ല। സ്വന്തം യുക്തമായ ജീവിതോപാധിയിലൂടെ ലഭിച്ച ധനത്തിൽ നിന്ന് ശ്രാദ്ധദ്രവ്യം ഒരുക്കുക; ബ്രാഹ്മണർക്കു നിർദോഷ ‘സുപ്രതിഗ്രഹ’ത്തിലൂടെ ലഭിച്ച ദ്രവ്യം പ്രത്യേകമായി പ്രശംസിതമാണ്।

Verse 5

रक्षणाप्तैर्नरेन्द्रस्य वैश्यस्य क्षेत्र संभवैः । शूद्रस्य पण्यलब्धैश्च श्राद्धं कर्तुं प्रयुज्यते

രാജാവ് സംരക്ഷണധർമ്മത്തിലൂടെ ലഭിച്ച ധനത്താൽ, വൈശ്യൻ കൃഷിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള ധനത്താൽ, ശൂദ്രൻ വ്യാപാര-വിൽപ്പനലാഭത്താൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നത് യുക്തമാണ്।

Verse 6

एवं शुद्धिसमोपेते द्रव्ये प्राप्ते गृहांतिकम् । पूर्वेद्युः सायमासाद्य श्राद्धार्हाणां द्विजन्मनाम्

ഇങ്ങനെ ശുദ്ധിയും യോഗ്യതയും ഉള്ള ദ്രവ്യങ്ങൾ വീട്ടിലെത്തിയാൽ, മുൻദിവസം സായാഹ്നത്തിൽ ശ്രാദ്ധാർഹരായ ദ്വിജന്മാരെ സമീപിച്ച് (ആഹ്വാനം ചെയ്ത്) ക്രമീകരണം നടത്തണം।

Verse 7

गृहं गत्वा शुचिर्भूत्वा कामक्रोधविवर्जितः । आमंत्रयेद्यतीन्पश्चात्स्नातकान्ब्रह्मकर्मिणः

വീട്ടിൽ ചെന്നു ശുചിയായി, കാമക്രോധങ്ങൾ വിട്ട്, ആദ്യം യതികളെ; പിന്നെ ബ്രഹ്മകർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സ്നാതകരെ ക്ഷണിക്കണം।

Verse 8

तदभावे गृहस्थांश्च । ब्रह्मज्ञानपरायणान् अग्निहोत्रपरान्विप्रान्वेदविद्याविचक्षणान्

അവർ ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ ബ്രഹ്മജ്ഞാനപരായണരായ ഗൃഹസ്ഥരെ—അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ നിഷ്ഠയുള്ള, വേദവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള വിപ്രരെ—ക്ഷണിക്കണം।

Verse 9

श्रोत्रियांश्च तथा वृद्धान्षट्कर्मनिरतान्सदा । बहुभृत्यकुटुम्बांश्च दरिद्रा्न्संयुतान्गुणैः

ശ്രോത്രിയരെയും, വൃദ്ധരെയും, സദാ ഷട്കർമ്മങ്ങളിൽ നിരതരായവരെയും; കൂടാതെ അനേകം ആശ്രിതകുടുംബങ്ങളെ പോഷിക്കുന്നവരെയും—ദരിദ്രരായാലും—ഗുണസമ്പന്നരായാൽ ക്ഷണിക്കണം।

Verse 10

अव्यंगान्रोगनिर्मुक्ताञ्जिताहारांस्तथा शुचीन् । एते स्युर्ब्राह्मणा राजञ्छ्राद्धार्हाः परिकीर्तिताः

അംഗദോഷമില്ലാത്തവരും, രോഗമുക്തരും, ആഹാരനിയമം പാലിക്കുന്നവരും, ശുചികളുമായ ബ്രാഹ്മണരാണ്—ഹേ രാജൻ—ശ്രാദ്ധാർഹരെന്ന് പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടത്।

Verse 11

अनर्हा ये च निर्दिष्टाः शृणु तानपि वच्मि ते । हीनांगानधिकांगांश्च सर्वभाक्षन्निराकृतीन्

അനർഹരെന്ന് നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടവരെയും കേൾക്കുക—ഞാൻ പറയുന്നു: ഹീനാംഗന്മാർ, അധികാംഗന്മാർ, വിവേചനമില്ലാതെ എല്ലാം ഭക്ഷിക്കുന്നവർ, കൂടാതെ വികൃത/അസഹ്യ സ്വഭാവമുള്ളവർ—ഇവരെ ഒഴിവാക്കണം।

Verse 12

श्यावदन्तान्वृथादन्तान्वेदविक्रयकारकान् । वेदविप्लवकान्वापि वेदशास्त्रविवर्जितान्

പല്ലുകൾ കറുത്തവരും, രോഗബാധിതമോ നിർപ്രയോജനമോ ആയ പല്ലുള്ളവരും, വേദം വിൽപ്പനയാക്കി വ്യാപാരമാക്കുന്നവരും, വേദത്തെ തകർക്കുന്നവരും, വേദ‑ശാസ്ത്രാചാരരഹിതരുമായവരെ ഉപേക്ഷിക്കണം।

Verse 13

कुनखान्रोगसंयुक्तान्द्विर्नग्नान्परहिंसकान् । जनापवादसंयुक्तान्नास्तिकानृतकानपि

നഖരോഗബാധിതർ, പതിവായി രണ്ടുതവണ നഗ്നരായി നടക്കുന്നവർ, പരഹിംസകർ, ജനാപവാദത്തിൽ കുടുങ്ങിയവർ, നാസ്തികർ, അസത്യജീവികൾ—ഇവരെ ശ്രാദ്ധത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കണം।

Verse 14

वार्धुषिकान्विकर्मस्थाञ्छौचाचारविवर्जि तान् । अतिदीर्घान्कृशान्वापि स्थूलानपि च लोमशान्

പലിശയിലൂടെ ജീവിക്കുന്നവർ, നിഷിദ്ധ കർമങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടവർ, ശൗചവും സദാചാരവും ഇല്ലാത്തവർ; അതുപോലെ അതിദീർഘർ, അതികൃശർ, അതിസ്ഥൂലർ അല്ലെങ്കിൽ അതിലോമശർ—ഇവരെയും ശ്രാദ്ധത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കണം।

Verse 15

निर्लोमान्वर्जयेच्छ्राद्धे य इच्छेत्पितृगौरवम् । परदाररता ये च तथा यो वृषली पतिः

പിതൃഗൗരവം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ശ്രാദ്ധത്തിൽ നിർലോമർ, പരസ്ത്രീരതിയിൽ ആസക്തർ, കൂടാതെ വൃഷലീ‑പതി ആയവൻ—ഇവരെ ഒഴിവാക്കണം।

Verse 16

वंध्या वै वृषली प्रोक्ता वृषली च मृतप्रजा । अपरा वृषली प्रोक्ता कुमारी या रजस्वला

വന്ധ്യയായ സ്ത്രീയെ ‘വൃഷലീ’ എന്നു പറയുന്നു; സന്താനം മരിച്ച സ്ത്രീയും ‘വൃഷലീ’. കൂടാതെ രജസ്വലമായ കന്യകയെയും ‘വൃഷലീ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു।

Verse 17

षण्ढो मलिम्लुचो दम्भी राजपै शुन्यवृत्तयः । सगोत्रायाश्च संभूतस्तथैकप्रवरासुतः

ഷണ്ഢൻ, മലിമ്ലുചൻ (പതിതൻ/ബഹിഷ്കൃതൻ), ദംഭി, രാജപൈശുന്യവൃത്തിയാൽ ജീവിക്കുന്നവൻ എന്നിവരെ വర్జിക്കണം. അതുപോലെ സഗോത്രസ്ത്രീയിൽ ജനിച്ചവനും ഏകപ്രവരത്തിൽ ജനിച്ചവനും ത്യജ്യരാണ്.

Verse 18

कनिष्ठः प्राक्कृताधानः कृतोद्वाहश्च प्राक्तु यः । तथा प्राग्दीक्षितो यश्च स त्याज्यो गृहसंयुतः

ജ്യേഷ്ഠനേക്കാൾ മുമ്പ് അഗ്ന്യാധാനം ചെയ്ത കനിഷ്ഠൻ, ജ്യേഷ്ഠനേക്കാൾ മുമ്പ് വിവാഹം ചെയ്തവൻ, ജ്യേഷ്ഠനേക്കാൾ മുമ്പ് ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ചവൻ—ഇത്തരം ഗൃഹസ്ഥൻ ശ്രാദ്ധത്തിൽ ത്യാജ്യൻ.

Verse 19

पितृमातृपरित्यागी तथाच गुरुतल्पगः । निर्द्दोषां यस्त्यजेत्पत्नीं कृतघ्नो यश्च कर्षुकः

പിതാമാതാക്കളെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ, ഗുരുതൽപഗൻ (ഗുരുപത്നീഗാമി), നിർദോഷയായ ഭാര്യയെ തള്ളുന്നവൻ, കൃതഘ്നൻ, കൂടാതെ കർഷുകൻ (ഇവിടെ നിന്ദിത/അയോഗ്യൻ) — ഇവരെ ശ്രാദ്ധത്തിൽ വర్జിക്കണം.

Verse 20

शिल्पजीवी प्रमादी च पण्य जीवी कृतायुधः । एतान्विवर्जयेच्छ्राद्धे येषां नो ज्ञायते कुलम्

ശ്രാദ്ധത്തിൽ ശിൽപജീവി, പ്രമാദി, പണ്യജീവി (വ്യാപാരജീവി), കൃതായുധൻ (ആയുധനിർമ്മാതാവ്) എന്നിവരെ വర్జിക്കണം; കൂടാതെ കുലം അറിയപ്പെടാത്തവരെയും ഒഴിവാക്കണം.

Verse 21

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि ये शस्ताः श्राद्धकर्मणि । ये ब्राह्मणाः पुरा ख्याताः पापानां पंक्तिपावनाः

ഇനി ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ പ്രശംസനീയരായവരെ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു—പുരാതനകാലം മുതൽ ‘പങ്ക്തിപാവനർ’ എന്നു ഖ്യാതരായ ബ്രാഹ്മണർ; അവരുടെ സന്നിധി മാത്രത്താൽ പാപശുദ്ധി സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 22

त्रिणाचिकेतस्त्रिमधुस्त्रिसुपर्णः षडंगवित् । यश्च विद्याव्रतस्नातो धर्मद्रोणस्य पाठकः

ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ പ്രശംസനീയർ—ത്രിണാചികേത, ത്രിമധു, ത്രിസുപർണവിധികൾ അറിയുന്നവർ, ഷഡ്വേദാംഗവിദ്വാൻ, വിദ്യാവ്രതം പൂർത്തിയാക്കി സ്നാതനായവൻ, കൂടാതെ ധർമദ്രോണമെന്ന ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ പാഠകൻ/ആചാര്യൻ।

Verse 23

पुराणज्ञस्तथा ज्ञानी विज्ञेयो ज्येष्ठसामवित् । अथर्वशिरसो वेत्ता क्रतुगामी सुकर्मकृत्

പുരാണജ്ഞനും ജ്ഞാനിയും, ജ്യേഷ്ഠസാമം അറിയുന്നവൻ, അതർവശിരസ്സിന്റെ വേദ്ത്ത, യജ്ഞവിധിയിൽ നിപുണൻ, സത്കർമ്മം ചെയ്യുന്നവൻ—ഇവനെയാണ് യജ്ഞാദി പവിത്രകർമ്മങ്ങൾക്ക് യോഗ്യനായ സത്യബ്രാഹ്മണനായി തിരിച്ചറിയേണ്ടത്।

Verse 25

मृष्टान्नादो मृष्टवाक्यः सदा जपपरायणः । एते ब्राह्मणा ज्ञेया निःशेषाः पंक्तिपावनाः

ആഹാരം ശുദ്ധവും വാക്ക് സംസ്കൃതവും, സദാ ജപപരായണരുമായവർ—ഇത്തരം ബ്രാഹ്മണരെ പൂർണ്ണമായി ‘പങ്ക്തിപാവനർ’ എന്നു അറിയണം; അവർ ഭോജനപങ്ക്തിയെ പവിത്രമാക്കുന്നു।

Verse 26

एतैर्विमिश्रिताः सर्वे गर्हिता अपि ये द्विजाः । पितॄणां तेऽपि कुर्वंति तृप्तिं भुक्त्वा कुलोद्भवाः

ഇത്തരം യോഗ്യരോടൊപ്പം പങ്ക്തിയിൽ കലർന്നിരുന്നാൽ, മറ്റെവിടെ നിന്ദ്യരായ ദ്വിജരും ഭോജനം കഴിച്ച ശേഷം—കുലത്തിൽ ജനിച്ചവരായതിനാൽ—പിതൃകൾക്ക് തൃപ്തി വരുത്തുന്നു।

Verse 27

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कुलं ज्ञेयं द्बिजन्मनाम् । शीलं पश्चाद्वयो नाम कन्यादानं ततः परम्

അതുകൊണ്ട് സർവ്വശ്രമത്തോടെയും ആദ്യം ദ്വിജന്മാരുടെ കുലം (വംശം) അറിയണം; പിന്നെ അവരുടെ ശീലം; തുടർന്ന് വയസ്സും പേരും; അതിനുശേഷം കന്യാദാനം മുതലായ ബന്ധകാര്യങ്ങൾ പരിഗണിക്കണം।

Verse 28

श्रुतशीलविहीनाय धर्मज्ञायापि मानवः । श्राद्धं ददाति कन्यां च यस्तेनाग्निं विना हुतम्

ശ്രുതി-വിദ്യയും ശീലവും ഇല്ലാത്തവനോട്—ധർമ്മം അറിയുന്നവനായാലും—ആൾ ശ്രാദ്ധം നൽകുകയോ കന്യാദാനം ചെയ്യുകയോ ചെയ്താൽ, അത് അഗ്നിയില്ലാത്ത ഹോമംപോലെ ഫലരഹിതമാകുന്നു।

Verse 29

ऊषरे वापि तं सस्यं तुषाणां कण्डनं कृतम् । कुलाचारसमोपेतांस्तस्माच्छ्राद्धे नियोजयेत्

ഉഷരഭൂമിയിൽ വളർന്ന ധാന്യം വെറും തവിട് അരച്ചതുപോലെ ആയിരിക്കുന്നതുപോലെ, കുലാചാരമില്ലാത്ത ശ്രാദ്ധവും ശൂന്യമാകുന്നു; അതിനാൽ ശ്രാദ്ധത്തിൽ കുലത്തിന്റെ നല്ല ആചാരങ്ങളുള്ളവരെ തന്നെ നിയോഗിക്കണം।

Verse 30

ब्राह्मणान्नृपशार्दूल मन्दविद्याधरानपि । एवं विज्ञाय तान्विप्रान्गृहीत्वा चरणौ ततः

ഹേ നൃപശാർദൂലാ! ബ്രാഹ്മണന്മാരിലും ചിലർ അല്പവിദ്യാധരരായിരിക്കും; ഇങ്ങനെ പരിശോധിച്ച് അറിഞ്ഞ ശേഷം, ആ വിപ്രന്മാരുടെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ച് നമസ്കരിക്കണം।

Verse 31

प्रयत्नेन तु सव्येन पाणिना दक्षिणेन तु । युग्मानथ यथाशक्त्या नमस्कृत्य पुनःपुनः

ശ്രദ്ധയോടെ ആദ്യം ഇടത് കൈകൊണ്ടും പിന്നെ വലത് കൈകൊണ്ടും, കഴിയുന്നത്ര ആ ജോഡികളെ ശരിയായി സ്വീകരിച്ച്/ക്രമപ്പെടുത്തി, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ച് വിധി നിർവഹിക്കണം।

Verse 32

दक्षिणं जान्वथालभ्य मन्त्रमेनमुदीरयेत् । आगच्छंतु महाभागा विश्वेदेवा महाबलाः

വലത് മുട്ടിനെ സ്പർശിച്ച് ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം— “മഹാഭാഗ്യവാന്മാരായ മഹാബലികളായ വിശ്വേദേവന്മാർ വരിക।”

Verse 33

भक्त्याहूता मया चैव त्वं चापि व्रतभाग्भव । एवं युग्मा न्समामंत्र्य विश्वेदेवकृते द्विजान्

ഭക്തിയോടെ ഞാൻ നിന്നെ ക്ഷണിച്ചിരിക്കുന്നു; നീയും ഈ വ്രതത്തിന്റെ പങ്കാളിയാകുക. ഇങ്ങനെ യുഗ്മങ്ങളെ യഥാവിധി ക്ഷണിച്ച്, വിശ്വേദേവന്മാരുടെ നിമിത്തം ദ്വിജന്മാരെ ക്ഷണിക്കണം.

Verse 34

अपसव्यं ततः कृत्वा पित्रर्थं चाभिमंत्रयेत् । ब्राह्मणांस्त्रीन्यथाशक्त्या एकैकस्य पृथक्पृथक्

പിന്നീട് യജ്ഞോപവീതം അപസവ്യമായി ധരിച്ചു പിതൃകൾക്കായി അഭിമന്ത്രണം ചെയ്യണം. ശേഷിയനുസരിച്ച് മൂന്ന് ബ്രാഹ്മണരെ—ഓരോരുത്തനെയും വേർതിരിച്ച്—ക്ഷണിക്കണം.

Verse 35

एकैकं वा त्रयाणां वा एकमेवं निमंत्रयेत् । ब्राह्मणान्मातृपक्षे च एष एव विधिः स्मृतः

അവൻ ഓരോരുത്തനെയും വേർതിരിച്ചോ, മൂവരെയും ഒരുമിച്ചോ, അല്ലെങ്കിൽ ഇതേ രീതിയിൽ ഒരൊറ്റ ബ്രാഹ്മണനെയോ ക്ഷണിക്കാം. മാതൃപക്ഷത്തിലും ഇതേ വിധിയെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 36

ततः पादौ परिस्पृष्ट्वा द्विजस्येदमुदीरयेत् । श्रद्धा पूतेन मनसा पितृभक्तिपरायणः

പിന്നീട് ദ്വിജന്റെ പാദങ്ങൾ ആദരത്തോടെ സ്പർശിച്ച്, ശ്രദ്ധയാൽ ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ പിതൃഭക്തിയിൽ പരായണനായി, ഇതു ഉച്ചരിക്കണം.

Verse 37

पिता मे तव कायेस्मिंस्तथा चैव पितामहः । स्वपित्रा सहितो ह्येतु त्वं च व्रतपरो भव

എന്റെ പിതാവും എന്റെ പിതാമഹനും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ പിതൃകളോടുകൂടി നിന്റെ ഈ ദേഹത്തിലേക്ക് ഇവിടെ വരട്ടെ; നീയും ഈ വ്രതത്തിൽ സ്ഥിരനാകുക.

Verse 38

एवं पितॄन्समाहूय तथा मातामहानथ । संमंत्रिताश्च ते विप्राः संयमात्मान एव ते

ഇങ്ങനെ പിതൃകളെയും മാതാമഹന്മാരെയും കൂടി ആഹ്വാനിച്ച്, ആ ബ്രാഹ്മണർ മന്ത്രങ്ങളാൽ വിധിപൂർവ്വം ക്ഷണിക്കപ്പെട്ടു—സംയമചിത്തരും ശാസനാനുസാരികളും ആയിരുന്നു.

Verse 39

यजमानः शांतमना ब्रह्मचर्यसमन्वितः । तां रात्रिं समतिक्रम्य प्रातरुत्थाय मानवः

യജമാനൻ ശാന്തമനസ്സോടെ ബ്രഹ്മചര്യനിഷ്ഠനായി ആ രാത്രി വിധിപൂർവ്വം കഴിച്ച്, പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് (കർമ്മം തുടരുക).

Verse 40

तदह्नि वर्जयेत्कोपं स्वाध्यायं कर्म कुत्सितम् । तैलाभ्यंगं श्रमं यानं वाहनं चाथ दूरतः

ആ ദിവസം കോപം, (സാധാരണ) സ്വാധ്യായം, നിന്ദ്യകർമ്മങ്ങൾ എന്നിവ ഒഴിവാക്കണം; എണ്ണഅഭ്യംഗം, അധ്വാനം, യാത്ര, വാഹനാരോഹണം—ഇവയും ദൂരെയാക്കണം.

Verse 41

ततो मध्यं गते सूर्ये काले कुतपसंज्ञिते । स्नातः शुक्लांबरधरः सन्तर्प्य पितृदेवताः । सन्तुष्टांश्च समाहूतांस्तान्विप्राञ्छ्राद्धमाचरेत्

പിന്നീട് സൂര്യൻ മധ്യാഹ്നത്തിലെത്തുമ്പോൾ—‘കുതപകാലം’ എന്നു വിളിക്കുന്ന സമയത്ത്—സ്നാനം ചെയ്ത് ശ്വേതവസ്ത്രം ധരിച്ചു, പിതൃദേവതകളെ തർപ്പണങ്ങളാൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം; സന്തുഷ്ടരായി സമവേതരായ ക്ഷണിത ബ്രാഹ്മണരോടൊപ്പം ശ്രാദ്ധം ആചരിക്കണം.

Verse 42

विविक्ते गृहमध्यस्थे मनोज्ञे दक्षिणाप्लवे । न यत्र जायते दृष्टिः पापानां क्रूरकर्मिणाम्

വീട്ടിനുള്ളിലെ ഏകാന്തവും മനോഹരവുമായ സ്ഥലത്ത്—തെക്കോട്ടു ചരിഞ്ഞ നിലത്ത്—പാപികളും ക്രൂരകർമ്മികളും നോക്കിക്കാണാത്തിടത്ത് (കർമ്മം) നടത്തണം.

Verse 43

यच्छ्राद्धं वीक्षते श्वा वा नारी वाऽथ रजस्वला । पतितो वा वराहो वा तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

ശ്രാദ്ധം നായയോ രജസ്വലായ സ്ത്രീയോ പതിതനോ വരാഹമോ കണ്ടാൽ, ആ ശ്രാദ്ധം നിഷ്ഫലമാകുന്നു।

Verse 44

अन्नं पर्युषितं यच्च तैलाक्तं वा प्रदीयते । सकेशं वा सनिंद्यं च तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

ശ്രാദ്ധത്തിൽ പഴകിയ അന്നം, എണ്ണ പുരട്ടിയത്, മുടി കലർന്നത്, അല്ലെങ്കിൽ നിന്ദ്യ/ദൂഷിതാവസ്ഥയിൽ അർപ്പിച്ചാൽ ആ ശ്രാദ്ധം നിഷ്ഫലമാകും।

Verse 45

विभक्तिरहितं श्राद्धं तथा मौनविवर्जितम् । दक्षिणारहितं यच्च तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

ശരിയായ വിഭജനം/അളവ് ഇല്ലാതെ, വിധിച്ച മൗന-നിയമം പാലിക്കാതെ, അല്ലെങ്കിൽ ദക്ഷിണ നൽകാതെ ചെയ്ത ശ്രാദ്ധം നിഷ്ഫലമാകുന്നു।

Verse 46

घरट्टोलूखलोत्थौ च यत्र शब्दौ व्यवस्थितौ । शूर्पस्य वा विशेषेण तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

എവിടെ ചക്കിയും ഉഖലവും (മോർട്ടാർ) ശബ്ദങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നുവോ, പ്രത്യേകിച്ച് ശൂർപ്പം/ചാട്ട ഉപയോഗിച്ച് വിന്നോ ചെയ്യുന്ന ശബ്ദം കേൾക്കുന്നതോ, അവിടെ ശ്രാദ്ധം നിഷ്ഫലമാകുന്നു।

Verse 47

यत्र संस्क्रियमाणे च कलहः संप्रजायते । पंक्तिभेदो विशेषेण तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

തയ്യാറാക്കുന്ന സമയത്ത് കലഹം ഉണ്ടാകുകയും, പ്രത്യേകിച്ച് പംക്തിഭേദം (ഭോജനപംക്തി തകരൽ/അവ്യവസ്ഥ) സംഭവിക്കുകയും ചെയ്താൽ, അവിടെ ആ ശ്രാദ്ധം നിഷ്ഫലമാകുന്നു।

Verse 48

पूर्वाह्णे क्रियते यच्च रात्रौ वा संध्ययोरपि । पर्याकाशे तथा देशे तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत

പൂർവാഹ്നത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ രാത്രിയിൽ, അല്ലെങ്കിൽ സംധ്യാകാലങ്ങളിൽ—അതുപോലെ തുറന്ന/ആശ്രയമില്ലാത്ത സ്ഥലത്ത് ചെയ്ത ശ്രാദ്ധം ഫലഹീനമാകുന്നു.

Verse 49

ब्राह्मणो यजमानो वा ब्रह्मचर्यं विना यदि । भुंक्ते दद्याच्च यच्छ्राद्धं तद्राजन्व्यर्थतां व्रजेत्

ഹേ രാജാവേ! ബ്രാഹ്മണനോ യജമാനനോ ബ്രഹ്മചര്യമില്ലാതെ ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഭക്ഷിക്കുകയോ ദാനം ചെയ്യുകയോ ചെയ്താൽ, ആ ശ്രാദ്ധം ഫലഹീനമാകും.

Verse 50

तुषधान्यं सनिष्पावं यच्चोच्छिष्टं च दीयते । अर्धभुक्तं घृतं क्षीरं तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

തൊലിയോടുകൂടിയ ധാന്യം, അശുദ്ധമിശ്രിത ആഹാരം, അല്ലെങ്കിൽ ഉച്ഛിഷ്ടം അർപ്പിച്ചാൽ; അതുപോലെ അർദ്ധഭുക്ത നെയ്യും പാലും നൽകിയാൽ—ആ ശ്രാദ്ധം ഫലഹീനമാകും.

Verse 51

येषु कालेषु यद्दत्तं श्राद्धमक्षयतां व्रजेत् । तानहं संप्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमना नृप

ഹേ നൃപാ! ഏത് ഏത് കാലങ്ങളിൽ അർപ്പിച്ച ശ്രാദ്ധം അക്ഷയ പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നുവോ, അവയെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ കേൾക്കുക.

Verse 52

मन्वादीरपि ते वच्मि ताः शृणुष्व नराधिप । पितॄणां वल्लभा नित्यं सर्वपापक्षयावहाः

ഹേ നരാധിപാ! മന്വാദി മുതലായ പുണ്യാവസരങ്ങളും ഞാൻ നിന്നോട് പറയും; കേൾക്കുക. അവ പിതൃകൾക്ക് നിത്യപ്രിയവും സർവ്വപാപക്ഷയകാരിയും ആകുന്നു.

Verse 53

यासु तोयमपि क्ष्मायां प्रदत्तं तिलमिश्रितम् । पितृभ्योऽक्षयतां याति श्रद्धापूतेन चेतसा

ആ അവസരങ്ങളിൽ ഭൂമിയിൽ എള്ളുകലർന്ന ജലം പോലും ശ്രദ്ധയാൽ ശുദ്ധചിത്തത്തോടെ അർപ്പിച്ചാൽ, അത് പിതൃദേവന്മാരിലേക്കെത്തി അക്ഷയഫലം നൽകുന്നു।

Verse 54

अश्वयुक्छुक्लनवमी द्वादशी कार्तिकस्य च । तृतीयापि च माघस्य तथा भाद्रपदस्य च

ആശ്വയുജത്തിലെ ശുക്ല നവമി, കാർത്തികത്തിലെ ദ്വാദശി, മാഘത്തിലെ തൃതീയ, കൂടാതെ ഭാദ്രപദത്തിലെ (യോഗ്യ) തിഥി—ഇവ പിതൃകർമ്മങ്ങൾക്ക് ശുഭകാലങ്ങളായി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 55

अमावास्या तपस्यस्य पौषस्यैकादशी तथा । तथाऽषाढस्य दशमी माघमासस्य सप्तमी

തപസ്യ (ഫാൽഗുണ) അമാവാസി, പൗഷത്തിലെ ഏകാദശി, ആഷാഢത്തിലെ ദശമി, മാഘമാസത്തിലെ സപ്തമി—ഇവയും പിതൃശ്രാദ്ധാദി കർമ്മങ്ങൾക്ക് പ്രശസ്തമാണ്।

Verse 56

श्रावणस्याष्टमी कृष्णा तथाऽषाढी व पूर्णिमा । तथा कार्तिकमासस्य या चान्या फाल्गुनस्य च

ശ്രാവണത്തിലെ കൃഷ്ണാഷ്ടമി, ആഷാഢത്തിലെ പൗർണ്ണമി, കാർത്തികമാസത്തിലെ പൗർണ്ണമി, ഫാൽഗുണത്തിലെ പൗർണ്ണമിയും—ഇവ പിതൃകർമ്മങ്ങളിൽ പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടവയാണ്।

Verse 57

चैत्रस्य ज्येष्ठमासस्य पंचैताः पूर्णिमा नृप । मनूनामादयः प्रोक्तास्तिथयस्ते मया नृप

ഹേ നൃപാ! ചൈത്രവും ജ്യേഷ്ഠവും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഈ അഞ്ചു പൗർണ്ണമികൾ മനുക്കൾക്ക് പ്രിയമായ ശ്രേഷ്ഠ തിഥികളാണെന്ന് ഞാൻ നിനക്കു പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 58

आसु तोयमपि स्नात्वा तिल दर्भविमिश्रितम् । पितॄनुद्दिश्य यो दद्यात्स याति परमां गतिम्

ആ പുണ്യജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, എള്ളും ദർഭയും (കുശ) കലർത്തിയ തർപ്പണം പിതൃകൾക്കായി അർപ്പിക്കുന്നവൻ പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 59

इह लोके परे चैव पितॄणां च प्रसादतः । किं पुनर्विविधैरन्नै रसैर्वस्त्रैः सदक्षिणैः

പിതൃകളുടെ പ്രസാദത്താൽ ഇഹലോകത്തിലും പരലോകത്തിലും ക്ഷേമം ലഭിക്കുന്നു; പിന്നെ നാനാവിധ അന്നം, രുചികൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, യഥോചിത ദക്ഷിണയോടുകൂടി ചെയ്താൽ ഫലം എത്രയോ അധികമാകും!

Verse 60

अधुना शृणु राजेन्द्र युगाद्याः पितृवल्लभाः । यासां संकीर्तनेनापि क्षीयते पापसंचयः

ഇപ്പോൾ കേൾക്കുക, രാജേന്ദ്രാ! പിതൃകൾക്ക് പ്രിയമായ യുഗാദി തിഥികൾ—അവയുടെ നാമസംകീർത്തനം മാത്രം ചെയ്താലും പാപസഞ്ചയം ക്ഷയിക്കുന്നു।

Verse 61

नवमी कार्तिके शुक्ला तृतीया माधवे सिता । अमावास्या च तपसो नभस्यस्य त्रयोदशी

കാർത്തിക ശുക്ല നവമി, മാധവ (വൈശാഖ) ശുക്ല തൃതീയ, തപസ്യ (ഫാൽഗുണ) അമാവാസി, നഭസ്യ (ഭാദ്രപദ) ത്രയോദശി—ഇവയാണ് യുഗാദി തിഥികൾ എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്।

Verse 62

त्रेताकृतकलीनां तु द्वापरस्यादयः क्रमात् । स्नाने दाने जपे होमे विशेषात्पितृतर्पणे

ത്രേതാ, കൃത, കലി—അതുപോലെ ക്രമത്തിൽ ദ്വാപര—ഈ യുഗങ്ങളുടെ ആദിതിഥികൾ ഇവയാണ്; സ്നാനം, ദാനം, ജപം, ഹോമം, പ്രത്യേകിച്ച് പിതൃതർപ്പണത്തിൽ ഇവ മഹാഫലപ്രദമാണ്।

Verse 63

कृतस्याक्षयकारिण्यः सुकृतस्य महाफलाः । यदा स्यान्मेषगो भानुस्तुलां वाथ यदा व्रजेत्

ഇവ കൃതപുണ്യത്തെ അക്ഷയമാക്കുകയും സുകൃതത്തിന് മഹാഫലം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു—വിശേഷിച്ച് സൂര്യൻ മേഷത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോഴും, അല്ലെങ്കിൽ തുലയിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോഴും.

Verse 64

तदा स्याद्विषुवाख्यस्तु कालश्चाक्षयकारकः । मकरे कर्कटे चैव यदा भानुर्व्रजेन्नृप

ഹേ രാജാവേ! ആ സമയത്തെ ‘വിഷുവ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു; അത് അക്ഷയപുണ്യകാരകമാണ്—വിശേഷിച്ച് സൂര്യൻ മകരത്തിലും കർക്കടകത്തിലും പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ.

Verse 65

तदायनाभिधानस्तु विषुवोऽथ विशिष्यते । रवेः संक्रमणं राशौ संक्रांतिरिति कथ्यते

ആ ‘വിഷുവ’ പിന്നെയും ‘ആയന’ എന്ന പേരാൽ വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. സൂര്യൻ ഒരു രാശിയിലേക്കുള്ള പ്രവേശനത്തെ ‘സംക്രാന്തി’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 66

स्नानदानजपश्राद्धहोमादिषु महाफलाः । त्रेताद्याः क्रमशः प्रोक्ताः कालाः संक्रांतिपूर्वकाः । नैतेषु विद्यते विघ्नं दत्तस्याक्षयसंज्ञिताः

സ്നാനം, ദാനം, ജപം, ശ്രാദ്ധം, ഹോമം മുതലായവയിൽ—സംക്രാന്തി-പൂർവകമായി ‘ത്രേതാ’ മുതലായ ക്രമത്തിൽ പ്രസ്താവിച്ച ഈ കാലങ്ങൾ മഹാഫലം നൽകുന്നു. ഇവയിൽ വിഘ്നമില്ല; അപ്പോൾ നൽകിയ ദാനം ‘അക്ഷയ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 67

अश्रद्धयाऽपि यद्दत्तं कुपात्रेभ्योऽपि मानवैः । अकालेऽपि हि तत्सर्वं सद्यो ह्यक्षयतां व्रजेत्

മനുഷ്യർ ശ്രദ്ധയില്ലാതെയും—കുപാത്രർക്കും, അകാലത്തും—എന്ത് ദാനം ചെയ്താലും, അതെല്ലാം ഉടൻ തന്നെ ‘അക്ഷയ’ നില പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 217

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धार्हपदार्थब्राह्मणकालनिर्णय वर्णनंनाम सप्तदशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദമഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയിലെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിന്റെ ശ്രാദ്ധകൽപാന്തർഗത ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ “ശ്രാദ്ധാർഹ പദാർത്ഥങ്ങൾ, (യോഗ്യ) ബ്രാഹ്മണർ, (യോഗ്യ) കാലനിർണ്ണയം—വിവരണം” എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുനൂറ്റി പതിനേഴാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।