Adhyaya 221

Verse 1

भर्तृयज्ञ उवाच । एतस्मात्कारणात्कश्चित्तस्मिन्नहनि पार्थिव । ददाति नैव च श्राद्धं पितॄनुद्दिश्य कर्हिचित् । वंशच्छेदभयाद्राजन्सत्यमेतन्मयोदितम्

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—ഈ കാരണത്താൽ, ഹേ രാജാവേ, ആ ദിവസത്തിൽ പിതൃങ്ങളെ ഉദ്ദേശിച്ച് ആരും ഒരിക്കലും ദാനം നൽകുകയില്ല, ശ്രാദ്ധവും ചെയ്യുകയില്ല; വംശച്ഛേദഭയത്താൽ. ഹേ രാജാവേ, ഞാൻ പറഞ്ഞത് സത്യമാകുന്നു.

Verse 2

श्राद्धं विनापि दातव्यं तद्दिने मधुना सह । पायसं ब्राह्मणाग्र्येभ्यः सघृतं तृप्तिकारणात्

വിധിപൂർവ്വ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യാതിരുന്നാലും, ആ ദിവസത്തിൽ തേൻ ചേർത്ത് ദാനം നിർബന്ധമായി നൽകണം. പിതൃതൃപ്തിക്കായി ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർക്കു നെയ്യോടുകൂടിയ പായസം (ക്ഷീരം) നൽകണം.

Verse 3

खड्गमांसं कालशाकं मांसं वाध्रीणसोद्भवम् । प्रदेयं ब्राह्मणेभ्यश्च तत्समंतादुदाहृतम्

ഖഡ്ഗം (ഗണ്ഡമൃഗം) മാംസം, കാലശാകം എന്ന ശാകം, കൂടാതെ ‘വാധ്രീണസ’ എന്ന ജീവിയിൽ നിന്നുള്ള മാംസം—ഇവയും ബ്രാഹ്മണർക്കു നൽകേണ്ടതാണെന്ന്; ഇവിടെ ഇത് സമഗ്രമായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 4

त्रिःपिबश्चेंद्रियक्षीणः सर्वयूथानुगस्तथा । एष वाध्रीणसः प्रोक्तः पितॄणां तृप्तिदः सदा

‘ത്രിഃപിബ’, ‘ഇന്ദ്രിയക്ഷീണൻ’, ‘സർവയൂഥാനുഗൻ’—ഇങ്ങനെ വാധ്രീണസനെ വർണ്ണിക്കുന്നു; അവൻ സദാ പിതൃകൾക്ക് തൃപ്തിദാതാവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 5

तस्याभावेऽपि दातव्यं क्षीरौदनमनुत्तमम् । तस्मिन्नहनि विप्रेभ्यः पितॄणां तुष्टये नृप

അത് ലഭ്യമല്ലെങ്കിലും അത്യുത്തമമായ ക്ഷീരൗദനം (പാൽ-അന്നം) ദാനം ചെയ്യണം. ഹേ നൃപാ, ആ ദിവസത്തിൽ പിതൃതുഷ്ടിക്കായി ബ്രാഹ്മണർക്കു നൽകണം.

Verse 6

तस्याभावेऽपि दातव्यं जलं तिलविमिश्रितम् । सदर्भं सहिरण्यं च हिरण्यशकलान्वितम्

അതും ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ എള്ളുകലർന്ന ജലം ദാനം ചെയ്യണം; ദർഭകുശസഹിതവും സ്വർണ്ണസഹിതവും, സ്വർണ്ണത്തിന്റെ ചെറുതുണ്ടുകളോടുകൂടിയതും ആയി।

Verse 7

यच्छ्रेयो जायते पुंसः पक्षश्राद्धेन पार्थिव । कृतेन तत्फलं कृत्स्नं तस्मिन्नहनि पार्थिव

ഹേ രാജാവേ! പക്ഷശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ മനുഷ്യന് ലഭിക്കുന്ന ശ്രേയസ്സെന്തോ, അതേ ദിവസം ഈ ആചാരം നിർവഹിച്ചാൽ അതിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ ഫലവും ലഭിക്കുന്നു, ഹേ രാജാവേ।

Verse 8

पितॄनुद्दिश्य चाऽज्येन मधुना पायसेन च । कालशाकेन मधुना खड्गमांसेन वा नृप

ഹേ നൃപാ! പിതൃകളെ ഉദ്ദേശിച്ച് നെയ്യും തേനും പായസവും കൊണ്ടു അർപ്പിക്കാം; അല്ലെങ്കിൽ കാലശാകവും തേനും കൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ ഖഡ്ഗമൃഗത്തിന്റെ മാംസത്താലും।

Verse 9

श्राद्धं विनापि दत्तेन श्रुतिरेषा पुरातनी । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पित्र्यर्क्ष्ये समुपस्थिते । त्रयोदश्यां नभस्यस्य हस्तगे दिननायके

ഇത് പുരാതന ശ്രുതി: വിധിപൂർവ്വ ശ്രാദ്ധം ഇല്ലെങ്കിലും നൽകിയ ദാനം ധർമ്മബലം വഹിക്കുന്നു. അതിനാൽ പിതൃ-നക്ഷത്രം എത്തിയപ്പോൾ—നഭസ്യ മാസത്തിലെ ത്രയോദശിയിൽ, സൂര്യൻ ഹസ്ത നക്ഷത്രത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ—സകലശ്രമത്തോടെയും ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 10

दरिद्रेणापि दातव्यं हिरण्यशकलान्वितम् । तोयं तिलैर्युतं राजन्पितॄणां तुष्टिमिच्छता

ഹേ രാജാവേ! പിതൃകളുടെ തൃപ്തി ആഗ്രഹിക്കുന്ന ദരിദ്രനും എള്ളുകലർന്ന ജലം ദാനം ചെയ്യണം; സ്വർണ്ണത്തിന്റെ ചെറുതുണ്ടുകളോടുകൂടിയതായി।

Verse 11

आनर्त उवाच । मांसं विगर्हितं विप्र यतः शास्त्रे निगद्यते । तस्मात्तत्क्रियते केन श्राद्धं कीर्तय मेऽखिलम्

ആനർത്തൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ! ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ മാംസം നിന്ദിതമാണെന്ന് പറയുന്നു; എങ്കിൽ ശ്രാദ്ധത്തിൽ അത് ആരാൽ, എങ്ങനെ ചെയ്യപ്പെടുന്നു? സമ്പൂർണ്ണ ശ്രാദ്ധവിധി എനിക്ക് പറയുക।

Verse 12

स्वमांसं परमांसेन यो वर्धयति निर्दयः । स नूनं नरकं याति प्रोक्तमेतन्महर्षिभिः

നിർദയനായി മറ്റൊരാളുടെ മാംസത്താൽ സ്വന്തം മാംസം വർധിപ്പിക്കുന്നവൻ നിശ്ചയമായും നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു—എന്ന് മഹർഷിമാർ പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 13

त्वं च तस्य प्रभावं मे प्रजल्पसि द्विजो त्तम । विशेषाच्छ्राद्धकृत्ये च तदेवं मम संशयः

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! അതിന്റെ പ്രഭാവം, പ്രത്യേകിച്ച് ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ, നിങ്ങൾ എനിക്ക് പറയുന്നു; അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇതാണ് എന്റെ സംശയം।

Verse 14

भर्तृयज्ञ उवाच । सत्यमेतन्महाभाग मांसं सद्भिर्विगर्हितम् । श्राद्धे प्रयुज्यते यस्मात्तत्तेऽहं वच्मि कारणम्

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗാ! ഇത് സത്യമാകുന്നു; സദ്ജനങ്ങൾ മാംസത്തെ നിന്ദിച്ചിട്ടുണ്ട്. എങ്കിലും ശ്രാദ്ധത്തിൽ അത് പ്രയോഗിക്കുന്നു; അതിന്റെ കാരണം ഞാൻ നിന്നോട് പറയും।

Verse 15

यदा चारंभिता सृष्टिर्ब्रह्मणा लोककारिणा । संपूज्य च पितॄन्देवान्नांदीमुखपुरःसरान् । तदा खड्गः समुत्पन्नः पूर्वं वाध्रीणसश्च यः

ലോകകാരിയായ ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടി ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, നാന്ദീമുഖരെ മുൻനിരയിൽ നിർത്തി ദേവന്മാരെയും പിതൃകളെയും വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച ശേഷം—അപ്പോൾ ആദ്യം ഖഡ്ഗം (ഗണ്ഡമൃഗം)യും വാധ്രീണസും ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 16

ततो ये पितरो दिव्या ये च मानुषसम्भवाः । जगृहुस्ते ततः सर्वे बलिभूतमिवात्मनः

അപ്പോൾ ദിവ്യപിതൃക്കളും മനുഷ്യജന്മസംബവമായ പിതൃക്കളും—എല്ലാവരും അവരെ തങ്ങള്ക്കായി അർപ്പിച്ച ബലിയെന്നപോലെ സ്വീകരിച്ചു।

Verse 17

तानुवाच ततो ब्रह्मा एतौ तु पितरो मया । युष्मभ्यं कल्पितौ सम्यग्बलिभूतौ प्रगृह्यताम्

പിന്നീട് ബ്രഹ്മാവ് അവരോടു പറഞ്ഞു—“ഹേ പിതൃകളേ! ഈ രണ്ടുപേരെയും ഞാൻ നിങ്ങള്ക്കായി യഥാവിധി നിയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്; ബലിരൂപരായ ഇവരെ സ്വീകരിക്കുവിൻ।”

Verse 18

एताभ्यां परमा प्रीतिर्युष्मभ्यं संभविष्यति । मम वाक्यादसंदिग्धं परमेतौ नरो भुवि

“ഈ രണ്ടുപേരാൽ നിങ്ങള്ക്ക് പരമ പ്രീതി ഉണ്ടാകും. എന്റെ വചനത്താൽ—സംശയമില്ല—ഇവർ ഭൂമിയിലെ ജീവികളിൽ ശ്രേഷ്ഠരാകും.”

Verse 19

नैव संप्राप्स्यते पापं युष्मदर्थंहनन्नपि । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दातव्यं भूतिमिच्छता

“നിങ്ങള്ക്കായി കൊല്ലുകയാണെങ്കിലും പാപം ലഭിക്കുകയില്ല. അതിനാൽ സമൃദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ സർവ്വശ്രമത്താൽ ഇതു ദാനം ചെയ്യണം.”

Verse 20

खड्गवाध्रीणसोद्भूतं मांसं श्राद्धे सुतृप्तिदम् । तौ चापि परमौ दिव्यौ स्वर्गं लोकं गमिष्यतः

ഖഡ്ഗയും വാധ്രീണസവും മുതലായവയിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച മാംസം ശ്രാദ്ധത്തിൽ അർപ്പിച്ചാൽ ഉത്തമ തൃപ്തി നൽകുന്നു; ആ രണ്ടുപേരും പരമ ദിവ്യരായി സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് പോകും।

Verse 21

श्राद्धदस्य परं श्रेयो भविष्यति सुदुर्लभम् । पितॄणां चाक्षया तृप्तिर्भवेद्द्वादशवार्षिकी

ശ്രാദ്ധത്തിൽ ദാനം ചെയ്യുന്നവന് പരമവും സുദുർലഭവുമായ ശ്രേയസ് ലഭിക്കുന്നു; പിതൃകൾക്ക് പന്ത്രണ്ടു വർഷം നിലനിൽക്കുന്ന അക്ഷയ തൃപ്തിയും ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 22

एतस्मात्कारणाच्छस्तं मांसमाभ्यां नराधिप । तस्मिन्नहनि नान्यत्र विनियोगोऽस्य कीर्तितः

ഈ കാരണത്താലാണ്, ഹേ നരാധിപ, ഈ രണ്ടിന്റെയും മാംസം (ശ്രാദ്ധത്തിൽ) വിനിയോഗിക്കണമെന്ന് പ്രശംസിച്ച് വിധിച്ചിരിക്കുന്നത്; ആ പ്രത്യേക ദിനത്തിൽ ഇതിനെ മറ്റെവിടെയും ഉപയോഗിക്കണമെന്ന് പറഞ്ഞിട്ടില്ല—ഇത് ആ കർമത്തിനായി മാത്രമാണ് പ്രഖ്യാപിച്ചത്.

Verse 23

रोहिताश्व उवाच । अप्राप्तखड्गमांसस्य तथा वाध्रीणसस्य च । कथं श्राद्धं भवेद्विप्र पितॄणां तृप्तिका रकम्

രോഹിതാശ്വൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ! ഖഡ്ഗ (ഗണ്ഡമൃഗം) മാംസവും അതുപോലെ വാധ്രീണസ മാംസവും ലഭിക്കാതിരുന്നാൽ, പിതൃകൾക്ക് തൃപ്തി നൽകുന്ന ശ്രാദ്ധം എങ്ങനെ നടത്താം?

Verse 24

मार्कण्डेय उवाच । मधुना सह दातव्यं पायसं पितृतुष्टये । तेन वै वार्षिकी तृप्तिः पितॄणां चोपजायते

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—പിതൃതൃപ്തിക്കായി തേൻ ചേർത്ത പായസം അർപ്പിക്കണം; ആ അർപ്പണത്താൽ പിതൃകൾക്ക് ഒരു വർഷം മുഴുവൻ തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 25

आजं च पिशितं राजञ्छिशुमारसमुद्भवम् । मांसं प्रतुष्टये प्रोक्तं वत्सरं मासवर्जितम्

കൂടാതെ, ഹേ രാജൻ! ആട്ടിറച്ചിയും ശിശുമാരത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന മാംസവും പ്രത്യേക തൃപ്തിക്കായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു—ഒരു മാസം ഒഴിവാക്കി ഒരു വർഷം വരെ.

Verse 26

तदभावे वराहस्य दशमासप्रतुष्टिदम् । मांसं प्रोक्तं महाराज पितॄणां नात्र संशयः

അത് ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ വരാഹമാംസം പിതൃകൾക്ക് പത്ത് മാസം തൃപ്തി നൽകുന്നതായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു, മഹാരാജാ—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 27

आरण्यमहिषोत्थेन तृप्तिः स्यान्नवमासिकी । रुरोश्चैवाष्टमासोत्था एणस्य सप्तमासिका

കാട്ടുമഹിഷത്തിന്റെ മാംസത്തിൽ നിന്ന് ഒൻപത് മാസം തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു; റുരു മൃഗമാംസത്തിൽ നിന്ന് എട്ട് മാസം; ഏണ മൃഗമാംസത്തിൽ നിന്ന് ഏഴ് മാസം।

Verse 28

शम्बरोर्मासषट्कं च शशकस्य तु पञ्चकम् । चत्वारः शल्लकस्योक्तास्त्रयो वा तैत्तिरस्य च

ശംബരമാംസത്തിൽ നിന്ന് ആറുമാസ തൃപ്തി; ശശക (മുയൽ) മാംസത്തിൽ നിന്ന് അഞ്ചുമാസം; ശല്ലകമാംസത്തിൽ നിന്ന് നാലുമാസം; തൈത്തിരമാംസത്തിൽ നിന്ന് മൂന്നു മാസവും എന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു।

Verse 29

मासद्वयं च मत्स्यस्य मासमेकं कपिञ्जले । नान्येषां योजयेन्मांसं पितृकार्ये कथंचन

മത്സ്യമാംസത്തിൽ നിന്ന് രണ്ട് മാസം തൃപ്തി; കപിഞ്ജലമാംസത്തിൽ നിന്ന് ഒരു മാസം. മറ്റു ജീവികളുടെ മാംസം പിതൃകാര്യത്തിൽ യാതൊരു വിധത്തിലും ഉപയോഗിക്കരുത്।

Verse 30

एतेषामेव मांसानि पावनानि नृपोत्तम

ഹേ നൃപോത്തമാ, ഇവിടെ പറഞ്ഞ ഇവയുടെ മാംസങ്ങളേ പാവനമായവ (ശുദ്ധികരമായവ) എന്നു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 31

आनर्त उवाच । कस्मादेते पवित्राः स्युर्येषां मांसं प्रचोदितम् । श्राद्धे च तन्ममाचक्ष्व यथावद्द्विजसत्तम

ആനർത്തൻ പറഞ്ഞു—ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ മാംസം വിധേയമെന്നു പറയപ്പെട്ട ഇവർ എങ്ങനെ പവിത്രരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു? ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ശ്രാദ്ധപ്രസംഗത്തിൽ ഇത് എനിക്ക് യഥാവിധി വിശദീകരിക്കൂ।

Verse 32

भर्तृयज्ञ उवाच । सृष्टिं प्रकुर्वता तेन पशवो लोककारिणा । खड्गवाध्रीणसादीनां पश्चात्सृष्टाः स्वयंभुवा

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—ലോകഹിതകാരിയായ സ്വയംഭൂ പ്രഭു സൃഷ്ടി നടത്തുമ്പോൾ, ഖഡ്ഗം (ഗണ്ഡമൃഗം), വ്യാഘ്രം മുതലായ ജീവികളുടെ സൃഷ്ടിക്കു ശേഷം യജ്ഞയോഗ്യമായ (മേധ്യ) പശുക്കൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 33

एकादशप्रमाणेन ततश्चान्ये नृपोत्तम । अजश्च प्रथमं सृष्टः स तथा मेध्यतां गतः

അതിനുശേഷം, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ഏകാദശ-പ്രമാണപ്രകാരം മറ്റുള്ളവരും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു; ആടാണ് ആദ്യം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്, അതും മേധ്യം—യജ്ഞശുദ്ധിക്ക് യോഗ്യം—എന്നു കരുതപ്പെട്ടു।

Verse 34

तथैते प्रथमं सृष्टाः पशवोऽत्र नराधिप । सस्यानि सृजता तेन तिलाः पूर्वं च निर्मिताः

അതുപോലെ, ഹേ നരാധിപാ, ഈ പശുക്കൾ ഇവിടെ ആദ്യം തന്നെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹം ധാന്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചപ്പോൾ, ആദ്യം എള്ള് (തിലം) നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 35

श्राद्धार्थं व्रीहयः सृष्टा वन्येषु च प्रियंगवः । गोधूमाश्च यवाश्चैव माषा मुद्राश्च वै नृप

ശ്രാദ്ധാർത്ഥമായി വ്രീഹി (അരി) സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു; വന്യധാന്യങ്ങളിൽ പ്രിയംഗുവും. കൂടാതെ ഗോതമ്പ്, യവം, മാഷം (ഉഴുന്ന്) മുട്ഗം (പയർ/ചെറുപയർ), ഹേ നൃപാ।

Verse 36

नीवाराश्चापि श्यामाकाः प्रवक्ष्यामि यथाक्रमम् । तृप्तिं मांसेन वाञ्छंति मांसं मांसेन वर्जितम्

നീവാരവും ശ്യാമാകവും എന്ന ധാന്യങ്ങളെയും ഞാൻ ക്രമമായി വിവരിക്കുന്നു. അവർ ‘മാംസം’ കൊണ്ട് തൃപ്തി ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഇവിടെ ‘മാംസം’ എന്നത് ഹിംസാജന്യ മാംസവിരഹിതമായ ശുദ്ധാഹാരമാണ്.

Verse 37

पुष्पजात्यो यदा सृष्टास्तदा प्राक्छतपत्रिका । सृष्टा तेन च मुख्या सा श्राद्धकर्मणि सर्वदा

പുഷ്പജാതികൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ആദ്യം ശതപത്രിക സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. അവൻ തന്നെയാണ് അതിനെ എപ്പോഴും ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ മുഖ്യമായി നിശ്ചയിച്ചത്.

Verse 38

धातूनि सृजता तेन रूप्यं सृष्टं स्वयंभुवा । तेन तद्विहितं श्राद्धे दक्षिणायां प्रतृप्तये

ധാതുക്കൾ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ സ്വയംഭൂ രൂപ്യം (വെള്ളി) സൃഷ്ടിച്ചു. അതിനാൽ ശ്രാദ്ധത്തിൽ പൂർണ്ണ തൃപ്തിക്കായി അതിനെ ദക്ഷിണയായി വിധിച്ചു.

Verse 39

राजतेषु च पात्रेषु यद्द्विजेभ्यः प्रदीयते । पितृभ्यस्तस्य नैवाऽन्तो युगान्तेऽपि प्रजायते

വെള്ളി പാത്രങ്ങളിൽ ദ്വിജന്മാർക്ക് എന്ത് നൽകിയാലും, അത് പിതൃകൾക്കുള്ള അർപ്പണമായി യുഗാന്തത്തിലും അവസാനമില്ലാത്തതാകുന്നു.

Verse 40

अभावे रूप्यपात्राणां नामापि परिकीर्तयेत् । तुष्यंति पितरो राजन्कीर्तनादपि वै यतः

വെള്ളി പാത്രങ്ങൾ ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ, കുറഞ്ഞത് അവയുടെ നാമം എങ്കിലും ഉച്ചരിക്കണം. രാജാവേ, പിതൃകൾ കീർത്തന-സ്മരണത്താലും പ്രസന്നരാകുന്നു.

Verse 41

रसांश्च सृजता तेन मधु सृष्टं स्वयंभुवा । तेन तच्छस्यते श्राद्धे पितॄणां तुष्टिदायकम्

രസങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ സ്വയംഭൂ തന്നെ മധു സൃഷ്ടിച്ചു. അതുകൊണ്ട് ശ്രാദ്ധത്തിൽ മധു പ്രശംസിതം; അത് പിതൃകൾക്ക് തൃപ്തിദായകം.

Verse 42

यच्छ्राद्धं मधुना हीनं तद्रसैः सकलैरपि । मिष्टान्नैरपि संयुक्तं तत्पितॄणां न तृप्तये

മധുവില്ലാത്ത ശ്രാദ്ധം എല്ലാ രസങ്ങളോടും മിഠായിഭോജനങ്ങളോടും കൂടിയാലും പിതൃകളുടെ തൃപ്തിക്ക് കാരണമാകില്ല.

Verse 43

अणुमात्रमपि श्राद्धे यदि न स्याद्धि माक्षिकम् । नामापि कीर्तयेत्तस्य पितॄणां तुष्टये यतः

ശ്രാദ്ധത്തിൽ അണുമാത്രം പോലും മാക്ഷികമധു ഇല്ലെങ്കിൽ, അതിന്റെ നാമം എങ്കിലും ഉച്ചരിക്കണം; കാരണം അത് പിതൃകളുടെ തൃപ്തിക്ക് ഹേതുവായി കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 44

शाकानि सृजता तेन ब्रह्मणा परमेष्ठिनौ । कालशाकं पुरः सृष्टं तेन तत्तृप्तिदायकम्

പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവ് ശാകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ ആദ്യം കാലശാകം സൃഷ്ടിച്ചു; അതുകൊണ്ട് അത് (ശ്രാദ്ധത്തിൽ) തൃപ്തിദായകമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 45

कालं हि सृजता तेन कुतपः प्राग्विनिर्मितः । तस्मात्कुतप काले च श्राद्धं कार्यं विजानता । य इच्छेच्छाश्वतीं तृप्तिं पितॄणामात्मनः सुखम्

കാലത്തെ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം മുമ്പേ കുതപം (ശുഭകാലം) നിർമ്മിച്ചു. അതിനാൽ അറിവുള്ളവൻ കുതപകാലത്തുതന്നെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം—പിതൃകളുടെ ശാശ്വത തൃപ്തിയും സ്വന്തം സുഖവും ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ.

Verse 46

वीरुधः सृजता तेन विधिना नृपसत्तम । दर्भास्तु प्रथमं सृष्टाः श्राद्धार्हास्तेन ते स्मृताः

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! ആ വിധാതാവ് സസ്യങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചപ്പോൾ ആദ്യം ദർഭ പുല്ല് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു; അതുകൊണ്ട് അത് ശ്രാദ്ധത്തിന് പ്രത്യേകമായി യോഗ്യമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 47

श्राद्धार्हान्ब्राह्मणांस्तेन सृजता पद्मयोनिना । दौहित्राः प्रथमं सृष्टाः श्राद्धार्हास्तेन ते स्मृताः

പദ്മയോനി ബ്രഹ്മാവ് ശ്രാദ്ധാർഹ ബ്രാഹ്മണരെ സൃഷ്ടിച്ചപ്പോൾ ആദ്യം ദൗഹിത്രർ (മകളുടെ മകൻ) സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു; അതുകൊണ്ട് അവർ ശ്രാദ്ധത്തിന് പ്രത്യേകമായി അർഹരെന്നു സ്മൃതമാണ്.

Verse 48

अपि शौचपरित्यक्तं हीनांगाधिकमेव वा । दौहित्रं योजयेच्छ्राद्धे पितॄणां परितुष्टये

ദൗഹിത്രൻ ശൗചം പാലിക്കാത്തവനായാലും, അവയവങ്ങളിൽ കുറവോ അധികമോ ഉണ്ടായാലും, പിതൃകളുടെ പരിതൃപ്തിക്കായി ശ്രാദ്ധത്തിൽ മകളുടെ മകനെ നിർബന്ധമായി ഉൾപ്പെടുത്തണം.

Verse 49

पशून्विसृजता तेन पूर्वं गावो विनिर्मिताः । तेन तासां पयः शस्तं श्राद्धे सर्पिर्विशेषतः

അവൻ മൃഗങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചപ്പോൾ ആദ്യം ഗാവുകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു; അതുകൊണ്ട് ശ്രാദ്ധത്തിൽ അവരുടെ പാൽ പ്രശംസനീയം—വിശേഷിച്ച് നെയ്യ്.

Verse 50

तस्माच्छ्राद्धे घृतं शस्तं प्रदत्तं पितृतुष्टये

അതുകൊണ്ട് ശ്രാദ്ധത്തിൽ നെയ്യ് ദാനം അത്യന്തം പ്രശംസനീയം; അത് പിതൃകൾക്ക് തൃപ്തി നൽകുന്നു.

Verse 51

प्रजाश्च सृजता तेन पूर्वं दृष्टा द्विजोत्तमाः । तस्मात्प्रशस्तास्ते श्राद्धे पितृतृप्तिकराः सदा

അവൻ പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ ആദ്യം ദ്വിജോത്തമന്മാരെയായിരുന്നു കണ്ടത്. അതുകൊണ്ട് ശ്രാദ്ധത്തിൽ അവർ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു; അവർ എപ്പോഴും പിതൃകളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു.

Verse 52

देवांश्च सृजता तेन विश्वेदेवाः कृताः पुरः । तेन ते प्रथमं पूज्याः प्रवृत्ते श्राद्धकर्मणि

അവൻ ദേവസൃഷ്ടി ആരംഭിച്ചപ്പോൾ വിശ്വേദേവന്മാർ ആദ്യം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. അതുകൊണ്ട് ശ്രാദ്ധകർമ്മം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ ആദ്യം അവരെ തന്നെ പൂജിക്കണം.

Verse 53

ते रक्षंति ततः श्राद्धं यथावत्परितर्पिताः । छिद्राणि नाशयंति स्म श्राद्धे पूर्वं प्रपूजिताः

യഥാവിധി അർപ്പണങ്ങളാൽ തൃപ്തരായ ശേഷം അവർ ശ്രാദ്ധത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. ശ്രാദ്ധത്തിൽ ആദ്യം പൂജിക്കപ്പെട്ടാൽ, അതിലെ വിടവുകളും പിഴവുകളും അവർ നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 54

एतैर्मुख्यतमैः सृप्तैः फूरा श्राद्धं विनिर्मितम् । स्वयं पितामहेनैव ततो देवा विनिर्मिताः

ഈ മുഖ്യന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയതോടെ ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ പൂർണ്ണരൂപം സ്ഥാപിതമായി. തുടർന്ന് സ്വയം പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവാണ് മറ്റു ദേവന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചത്.

Verse 55

तेन ते सर्वलोकेषु गताः ख्यातिं पुरा नृप

അതുകൊണ്ട്, ഹേ നൃപാ, അവർ പുരാതനകാലം മുതൽ എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ഖ്യാതി പ്രാപിച്ചു.

Verse 56

एतच्छ्राद्स्य सत्रत्वं मया ते परिकीर्तितम् । पितॄणां परमं गुह्यं दत्तस्याक्षयकारकम्

ഈ ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ സത്രസദൃശമായ സ്വഭാവം ഞാൻ നിന്നോട് പ്രസ്താവിച്ചു. ഇത് പിതൃദേവന്മാർക്കുള്ള പരമഗുഹ്യം; ഇതിൽ നൽകിയ ദാനം അക്ഷയപുണ്യകാരകമാകുന്നു.

Verse 57

यश्चैतत्कीर्तयेच्छ्राद्धे क्रियमाणे नृपोत्तम । विप्राणां भोक्त्तुकामानां तच्छ्राद्धं त्वक्षयं भवेत्

ഹേ നൃപോത്തമാ! ശ്രാദ്ധം നടക്കുമ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണർ ഭോജനത്തിന് തയ്യാറാകുന്ന സമയത്ത് ആരെങ്കിലും ഇതു ജപിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ആ ശ്രാദ്ധം ഫലത്തിൽ അക്ഷയമാകും.

Verse 58

यश्चैतच्कृणुयाद्राजन्सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । विहितस्य भवेत्पुण्यं यच्छ्राद्धस्य तदाप्नुयात्

ഹേ രാജാവേ! യഥാർത്ഥ ശ്രദ്ധയോടെ ആരെങ്കിലും ഇതു ആചരിച്ചാൽ, വിധിപ്രകാരം നിർദ്ദേശിച്ച ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ പുണ്യം ലഭിക്കും; ആ ശ്രാദ്ധം നൽകേണ്ട പൂർണ്ണഫലവും അവൻ പ്രാപിക്കും.

Verse 221

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे सृष्ट्युत्पत्तिकालिकब्रह्मोत्सृष्टश्राद्धार्हवस्तुपरिगणनवर्णनं नामैकविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ആറാം നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ശ്രാദ്ധകൽപ്പ വിഭാഗത്തിൽ ‘സൃഷ്ട്യുത്പത്തി കാലത്ത് ബ്രഹ്മാവ് ഉപദേശിച്ച ശ്രാദ്ധാർഹ വസ്തുക്കളുടെ പരിഗണനാവർണ്ണനം’ എന്ന 221-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.