Adhyaya 40

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । यदेषा भवता प्रोक्ता ब्राह्मी तत्र महाशिला । मोक्षदा सर्वजंतूनां तथा पातकनाशिनी

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ വിവരിച്ച അവിടെയുള്ള ‘ബ്രാഹ്മീ’ മഹാശില എങ്ങനെ സർവ്വജീവികൾക്കും മോക്ഷം നൽകുന്നു? അതുപോലെ പാപനാശിനിയാകുന്നത് എങ്ങനെ?

Verse 2

सा कथं स्थापिता तत्र किंप्रभावा च सूतज । एतन्नो ब्रूहि निःशेषं न हि तृप्यामहे वयम्

ഹേ സൂതപുത്രാ! അത് അവിടെ എങ്ങനെ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു? അതിന്റെ പ്രഭാവം എന്ത്? ഇതെല്ലാം ഞങ്ങൾക്ക് നിഃശേഷം പറയുക; ഞങ്ങൾ ഇനിയും തൃപ്തരായിട്ടില്ല.

Verse 3

सूत उवाच । ब्रह्मलोकनिविष्टस्य ब्रह्मणोऽ व्यक्तजन्मनः । पुराऽभून्महती चिन्ता तीर्थयात्रासमुद्भवा

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ വസിക്കുന്ന, അവ്യക്തജന്മനായ ബ്രഹ്മാവിന് തീർത്ഥയാത്രാവിഷയത്തിൽ നിന്നുയർന്ന മഹത്തായൊരു ചിന്ത പിടിപെട്ടു।

Verse 4

सर्वेषामेव देवानां संति तीर्थानि भूतले । मुक्त्वा मां तन्मया कार्यं तीर्थमेकं धरातले

(അവൻ ചിന്തിച്ചു:) “ഭൂമിയിൽ എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും തീർത്ഥങ്ങളുണ്ട്; എനിക്കുമാത്രം ഇല്ല. അതിനാൽ ഭൂമിയിൽ എനിക്കർപ്പിതമായ ഒരു തീർത്ഥം സ്ഥാപിക്കണം.”

Verse 5

यत्र त्रिकालमासाद्य कर्म संध्यासमुद्भवम् । मर्त्यलोकं समासाद्य करोमि तदनंतरम्

അവിടെ ത്രികാല-സന്ധ്യാകാലങ്ങളിൽ ഞാൻ ആ സ്ഥലത്തെത്തി സന്ധ്യയിൽ നിന്നുയർന്ന കർമ്മങ്ങൾ (സന്ധ്യാവന്ദനം മുതലായവ) അനുഷ്ഠിക്കും; തുടർന്ന് മർത്ത്യലോകത്തിലേക്ക് വന്ന് യഥോചിതമായി പ്രവർത്തിക്കും।

Verse 6

तथान्यदपि यत्किञ्चित्कर्म धर्म्यं हितावहम् । तत्करोमि यथान्येऽपि चक्रुर्देवाः शिवादयः

അതുപോലെ, ധാർമ്മികവും ഹിതകരവും ആയ മറ്റേതെങ്കിലും കർമ്മം ഉണ്ടെങ്കിൽ അതും ഞാൻ ചെയ്യും; ശിവാദി ദേവന്മാർ ചെയ്തതുപോലെ।

Verse 7

न स्वर्गेऽस्ति हि कृत्यानामधिकारोऽत्र कश्चन । शुभानां कर्मणामेव केवलं भुज्यते फलम्

കാരണം സ്വർഗത്തിൽ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാനുള്ള യാതൊരു അവകാശമോ അവസരമോ ഇല്ല; അവിടെ മുൻപ് ചെയ്ത ശുഭകർമ്മങ്ങളുടെ ഫലമേ മാത്രം അനുഭവിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 8

तस्माद्यत्र धरापृष्ठे शिलेयं निपतिष्यति । त्रिसंध्यं तत्र गन्तव्यमनुष्ठानार्थमेव हि

അതുകൊണ്ട് ഭൂമിയുടെ മേൽപ്പുറത്ത് എവിടെ ഈ ശില വീഴും, അവിടേക്ക് ത്രിസന്ധ്യാകാലങ്ങളിൽ തീർച്ചയായും പോകണം—അനുഷ്ഠാനാർത്ഥം മാത്രമായി।

Verse 9

एवमुक्त्वा सुविस्तीर्णां शिलां तामा सनोद्भवाम् । प्रचिक्षेप धरापृष्ठं समुद्दिश्य पितामहः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് സനയിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച, വിശാലമായി പരന്ന ആ ശിലയെ അതിന്റെ നിശ്ചിത ലക്ഷ്യം ഉദ്ദേശിച്ച് ഭൂമിയുടെ മേൽപ്പുറത്തേക്ക് എറിഞ്ഞു।

Verse 10

अथ सा पतिता भूमौ सर्वरत्नमयी शिला । चमत्कारपुरे क्षेत्रे सर्वक्षेत्रमहोदये

അപ്പോൾ സർവ്വരത്നമയമായ ആ ശില ഭൂമിയിൽ പതിച്ചു—സകലക്ഷേത്രങ്ങളിലും മഹോദയമായി പ്രകാശിക്കുന്ന ചമത്കാരപുരക്ഷേത്രത്തിൽ।

Verse 11

तत आगत्य लोकेशः स्वयमेव धरातलम् । तत्क्षेत्रं वीक्षयामास व्याप्तं तीर्थैः समन्ततः

അനന്തരം ലോകേശൻ സ്വയം ഭൂതലത്തിലേക്ക് വന്നു, എല്ലാദിക്കുകളിലും തീർത്ഥങ്ങളാൽ വ്യാപിച്ചിരുന്ന ആ ക്ഷേത്രഭൂമിയെ ദർശിച്ചു।

Verse 12

ततः पुण्यतमे देशे दृष्ट्वा तां समुपस्थिताम् । शिलामानंदमापन्नः प्रोवाच तदनन्तरम्

പിന്നീട് അത്യന്തം പുണ്യമയമായ ആ ദേശത്ത് സമീപസ്ഥയായ ആ ശിലയെ കണ്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു; ഉടൻതന്നെ തുടർന്ന് പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 14

सलिलेन विना यस्मान्न क्रिया संप्रवर्तते । तस्मादत्र मया कार्यः शुचितोयो महाह्रदः

ജലം ഇല്ലാതെ യാതൊരു ധാർമ്മികക്രിയയും നടക്കുകയില്ല; അതിനാൽ ഇവിടെ ഞാൻ ശുദ്ധജലത്തോടെ നിറഞ്ഞ ഒരു മഹാഹ്രദം സൃഷ്ടിക്കണം।

Verse 15

ततः संचिंतयामास स्वसुतां च सरस्वतीम् । जन संस्पर्शभीत्या च पातालतलवाहिनीम्

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം തന്റെ പുത്രി സരസ്വതിയെ ധ്യാനിച്ചു—മനുഷ്യസ്പർശഭീതിയാൽ പാതാളതലങ്ങളിലൂടെ ഒഴുകുന്ന അവളെ।

Verse 16

अथ भूमितलं भित्त्वा प्रादुर्भूता महानदी । तां शिलाममलैस्तोयैः क्षालयन्ती समंततः

അപ്പോൾ ഭൂമിതലം ഭേദിച്ച് മഹാനദി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; മലിനതയറ്റ ജലങ്ങളാൽ ആ ശിലയെ എല്ലാടവും കഴുകിത്തുടങ്ങി।

Verse 18

ब्रह्मोवाच । त्वयात्रैव सदा स्थेयं शिलायां मम संनिधौ । संध्यात्रयेऽपि त्वत्तोयैर्येन कृत्यं करोम्यहम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—നീ ഇവിടെ തന്നേ സദാ, ഈ ശിലയിൽ, എന്റെ സന്നിധിയിൽ വസിക്കണം; കാരണം ത്രിസന്ധ്യകളിലും ഞാൻ നിന്റെ ജലങ്ങളാൽ നിത്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നു।

Verse 19

तथा ये मानवाः स्नानं करिष्यंति जले तव । ते यास्यंति परां सिद्धिं दुर्लभां देवा मानुषैः

അതുപോലെ നിന്റെ ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യർ, ദേവന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും ദുർലഭമായ പരമസിദ്ധി പ്രാപിക്കും।

Verse 20

सरस्वत्युवाच । अहं कन्या सुरश्रेष्ठ पातालतलवाहिनी । जनस्पर्शभयाद्भीता नागच्छामि महीतले

സരസ്വതി പറഞ്ഞു—ഹേ സുരശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ കന്യകയും പാതാളതലത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്നവളുമാണ്; ജനസ്പർശഭയത്താൽ ഞാൻ ഭൂമിതലത്തിലേക്ക് വരാറില്ല।

Verse 21

तवादेशोऽन्यथा नैव मया कार्यः कथंचन । एवं मत्वा सुरश्रेष्ठ यद्युक्तं तत्समाचर

നിന്റെ ആജ്ഞയെ ഞാൻ യാതൊരു വിധത്തിലും വ്യത്യസ്തമായി ചെയ്യാൻ പാടില്ല; ഇതറിഞ്ഞ്, ഹേ സുരശ്രേഷ്ഠാ, യുക്തമായതു തന്നെ ആചരിക്കൂ।

Verse 22

ब्रह्मोवाच । तवार्थे कल्पयिष्यामि स्थानेऽत्रैव महाह्रदम् । अगम्यं सर्वमर्त्यानां तत्र त्वं स्थातुमर्हसि

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—നിന്റെ ഹിതാർത്ഥം ഈ സ്ഥലത്തുതന്നെ ഞാൻ ഒരു മഹാഹ്രദം സൃഷ്ടിക്കും; അത് എല്ലാ മർത്ത്യർക്കും അഗമ്യം. നീ അവിടെ വസിക്കേണ്ടതാകുന്നു.

Verse 23

एवमुक्त्वा स देवेशश्चखान च महाह्रदम् । ततः सरस्वती तत्र स्वस्थानमकरो दथ

ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്ത് ദേവേശ്വരൻ ആ മഹാഹ്രദം ഖനിച്ചു. തുടർന്ന് സരസ്വതി അവിടെ തന്നെ തന്റെ സ്വസ്ഥാനം ആക്കി.

Verse 24

ततो दृष्टिविषान्सर्पानादिदेश पितामहः । युष्माभिः सर्वदा स्थेयं ह्रदेस्मिञ्छासनान्मम

അനന്തരം പിതാമഹൻ ദൃഷ്ടിവിഷമുള്ള സർപ്പങ്ങളെ ആജ്ഞാപിച്ചു—‘എന്റെ ശാസനപ്രകാരം നിങ്ങൾ എപ്പോഴും ഈ ഹ്രദത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളണം.’

Verse 25

यथा सरस्वतीं मर्त्या न स्पृशंति कथंचन । भवद्भिः सर्वथा कार्यं तथा पन्नगसत्तमाः

‘മർത്ത്യർ എങ്ങനെയും സരസ്വതിയെ സ്പർശിക്കാതിരിക്കേണ്ടതിന്—ഹേ പന്നഗശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങൾ എല്ലാ വിധത്തിലും അതുപോലെ ചെയ്യണം.’

Verse 26

सूत उवाच । एवं ब्रह्मा व्यवस्थाप्य तत्र क्षेत्रे सरस्वतीम् । तां च चित्रशिलां मध्ये ब्रह्मलोकं जगाम ह

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവ് ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ സരസ്വതിയെ വിധിപൂർവ്വം സ്ഥാപിച്ചു; അവളെ ചിത്രശിലയുടെ മദ്ധ്യേ വച്ച് ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 27

अथ मंकणकोनाम महर्षिः संशितव्रतः । क्षेत्रे तत्र समायातो विषविद्याविचक्षणः

അപ്പോൾ മങ്കണകനെന്ന മഹർഷി—ദൃഢവ്രതനും വിഷവിദ്യയിൽ നിപുണനും—ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 28

सक्रमाद्भ्रममाणस्तु तस्मिन्सर्पाभिरक्षिते । तं मुनिं वेष्टयामासुर्बबन्धुश्चैव पाशकैः

എന്നാൽ സർപ്പങ്ങൾ കാത്തിരുന്ന ആ സ്ഥലത്ത് കാൽവെച്ച് സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, ആ നാഗങ്ങൾ മുനിയെ ചുറ്റിപ്പിടിച്ച് പാശങ്ങളാൽ ബന്ധിച്ചതുപോലെ കെട്ടിയിട്ടു।

Verse 29

सोऽपि विद्याबलात्सर्पान्निर्विषांस्तांश्चकारह । तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा कृत्वा च पितृतर्पणम् । निष्क्रांतः सलिलात्तस्मात्कृतकृत्यो मुदान्वितः

അവനും തന്റെ വിദ്യാബലത്താൽ ആ സർപ്പങ്ങളെ നിർവിഷങ്ങളാക്കി. തുടർന്ന് അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ശുദ്ധനായി, പിതൃതർപ്പണം നടത്തി, ആ ജലത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു—കൃതകൃത്യനും ആനന്ദപരവശനും ആയി।

Verse 30

ततश्चक्रे मुनिर्यावत्सम्यक्कुशपरिग्रहम् । दर्भाग्रेणास्य हस्ताग्रं पाटितं तावदेव हि

അതിനുശേഷം മുനി യഥാവിധി കുശം കൈക്കൊള്ളാൻ തുടങ്ങി; എന്നാൽ അതേ നിമിഷം ദർഭയുടെ മൂർച്ചയുള്ള അഗ്രം കൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈത്തുമ്പ് മുറിഞ്ഞു।

Verse 31

अथ तस्मात्क्षताज्जातस्तस्य शाकरसो महान् । तं दृष्ट्वा स विशेषेण हर्षितो विस्मयान्वितः

അപ്പോൾ ആ മുറിവിൽ നിന്ന് മഹത്തായ ശർക്കരാരസമുപോലെ ഒരു പ്രവാഹം ഉദിച്ചു. അത് കണ്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം പ്രത്യേകമായി ഹർഷിതനും വിസ്മയപരവശനും ആയി।

Verse 32

सिद्धोऽहमिति विज्ञाय नृत्यं चक्रे ततः परम् । ब्राह्मीं शिलां समारुह्य आनंदाश्रुपरिप्लुतः

“ഞാൻ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു” എന്നു അറിഞ്ഞ് അവൻ പിന്നെ നൃത്തം തുടങ്ങി. ബ്രാഹ്മീ ശിലയിൽ കയറി, ആനന്ദാശ്രുക്കളാൽ മുഴുവനും നനഞ്ഞു.

Verse 33

अथैवं नृत्यमानस्य मुनेस्तस्य महात्मनः । लास्यं चक्रे ततः सर्वं जगत्स्थावरजंगमम्

ആ മഹാത്മ മുനി ഇങ്ങനെ നൃത്തം ചെയ്യുമ്പോൾ, അപ്പോൾ സർവ്വ ജഗത്ത്—സ്ഥാവരവും ജംഗമവും—അവനോടൊപ്പം ലാസ്യം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.

Verse 34

चमत्कारपुरं कृत्स्नं भग्नं नष्टा द्विजोत्तमाः । प्रासादैर्ध्वंसितैस्तत्र हाहाकारो महानभूत्

സമസ്ത ചമത്കാരപുരം തകർന്നു; ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ നശിച്ചു. അവിടെ പ്രാസാദങ്ങൾ ഇടിഞ്ഞുവീണതോടെ മഹാ ഹാഹാകാരം ഉയർന്നു.

Verse 35

ततो देवगणाः सर्वे तद्दृष्ट्वा तस्य चेष्टितम् । लास्यस्य वारणार्थाय प्रोचुर्वृषभवाहनम्

പിന്നീട് എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും അവന്റെ ആ പ്രവർത്തി കണ്ടു, ആ ലാസ്യം തടയുന്നതിനായി വൃഷഭവാഹനനായ പ്രഭുവിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 36

अनेन नृत्यमानेन जगत्स्थावरजंगमम् । नृत्यं करोति देवेश तस्माद्गत्वा निवारय

“ഇവൻ നൃത്തം ചെയ്യുന്നതിനാൽ സർവ്വ ജഗത്ത്—സ്ഥാവരവും ജംഗമവും—നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ, ഹേ ദേവേശ, നിങ്ങൾ ചെന്നു ഇതിനെ തടയുക.”

Verse 37

नान्यः शक्तः सुरश्रेष्ठ मुनिमेनं कथंचन । निषेधयितुमीशान ततः कुरु जगद्धितम्

ഹേ സുരശ്രേഷ്ഠാ! ഈ മുനിയെ ഏതുവിധേനയും തടയാൻ മറ്റാരും ശേഷിയുള്ളവരല്ല. അതിനാൽ ഹേ ഈശാന, ലോകഹിതത്തിനായി നീ തന്നെ പ്രവർത്തിക്കണം.

Verse 38

अथ तेषां वचः श्रुत्वा भगवान्वृषभध्वजः । कृत्वा रूपं द्विजेंद्रस्य तत्सकाशमुपाद्रवत्

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട വൃഷഭധ്വജനായ ഭഗവാൻ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്റെ രൂപം ധരിച്ചു ഉടൻ തന്നെ അവന്റെ സമീപത്തേക്ക് പാഞ്ഞെത്തി.

Verse 39

अब्रवीच्च मुने कस्मात्त्वयैतन्नृत्यतेऽधुना । तस्मात्कार्यं वदाशु त्वं परं कौतूहलं हि नः

അവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ! നീ ഇപ്പോൾ ഇങ്ങനെ എന്തുകൊണ്ട് നൃത്തം ചെയ്യുന്നു? കാരണം വേഗം പറയുക; ഞങ്ങൾക്ക് മഹത്തായ കൗതുകമുണ്ട്.

Verse 40

एवमुक्तः स विप्रेंद्रः शंकरेण द्विजोत्तमाः । हस्तं संदर्शयामास तस्य शाकरसान्वितम्

ശങ്കരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ കൈ കാണിച്ചു; അതിൽ അത്ഭുതകരമായ ‘ശാകരസ’ം നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 41

किं नपश्यसि मे ब्रह्मन्कराच्छाकरसो महान् । संजातः क्षतवक्त्रेण तस्मात्सिद्धिरुपस्थिता

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! നീ കാണുന്നില്ലേ? എന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് മഹത്തായ ‘ശാകരസ’ം ഉദ്ഭവിച്ചു—വായിലെ മുറിവ് കാരണം; അതിനാൽ എനിക്ക് സിദ്ധി ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 42

एतस्मात्कारणाद्विप्र नृत्यमेतत्करोम्यहम् । आनंदं परमं प्राप्य सिद्धिजं सिद्धसत्तम

ഈ കാരണത്താൽ, ഹേ വിപ്രാ, ഞാൻ ഈ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; സിദ്ധിജന്യ പരമാനന്ദം പ്രാപിച്ച്, ഹേ സിദ്ധസത്തമാ।

Verse 43

एवं तु वदतस्तस्य भगवान्वृषभध्वजः । अंगुष्ठं ताडयामास स्वांगुल्यग्रेण तत्क्षणात्

അവൻ ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ, വൃഷഭധ്വജനായ ഭഗവാൻ ആ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ തന്റെ വിരലിന്റെ അഗ്രംകൊണ്ട് തന്റെ അങ്കുഷ്ഠത്തെ തട്ടുകയോ അടിക്കുകയോ ചെയ്തു।

Verse 44

निश्चक्राम ततो भस्म हिमस्फटिकसंनिभम् । क्षताग्रात्सहसा तस्य महाविस्मयकारकम्

പിന്നീട് അവന്റെ ക്ഷതത്തിന്റെ/ചിഹ്നത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്ന് ഹിമസ്ഫടികസദൃശമായ വെളുത്ത ഭസ്മം പുറപ്പെട്ടു; അത് മഹാവിസ്മയം ഉണ്ടാക്കി।

Verse 45

ततः प्रोवाच तं विप्रं स देवो द्विजसत्तमाः । यस्यांगुष्ठाग्रतो मह्यं निष्क्रांतं भस्म पांडुरम्

അപ്പോൾ ആ ദേവൻ ആ വിപ്രനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, എന്റെ അങ്കുഷ്ഠത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ നിന്ന് പാണ്ഡുരമായ (വെളുത്ത) ഭസ്മം പുറപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.”

Verse 46

तथाप्यहं मुनिश्रेष्ठ न नृत्यं कर्तुमुत्सहे । त्वं पुनर्नृत्यसे कस्मादपि शाकरसेक्षणात्

എന്നിരുന്നാലും, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, എനിക്ക് നൃത്തം ചെയ്യാൻ ഉത്സാഹമില്ല; എന്നാൽ നീ ശാകരസം കണ്ടതുമാത്രം എന്തുകൊണ്ട് നൃത്തം ചെയ്യുന്നു?

Verse 47

विरामं कुरु तस्मात्त्वं नृत्यादस्माद्विगर्हितात् । तपः क्षरति विप्रेन्द्र नृत्यगीताद्द्विजन्मनः

അതുകൊണ്ട് നീ ഈ നിന്ദ്യമായ നൃത്തം നിർത്തുക. ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ദ്വിജന്റെ തപസ് നൃത്തവും ഗാനവും മൂലം ക്ഷയിക്കുന്നു.

Verse 49

अब्रवीत्त्वामहं मन्ये नान्यं देवान्महेश्वरात् । तस्मात्कुरु प्रसादं मे यथा न स्यात्तपःक्षतिः

അവൻ പറഞ്ഞു—മഹേശ്വരനേക്കാൾ ഉയർന്ന മറ്റൊരു ദേവൻ ഇല്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. അതിനാൽ എനിക്കു പ്രസാദം അരുളുക, എന്റെ തപസ്സിന് ക്ഷതി വരാതിരിക്കട്ടെ.

Verse 50

श्रीभगवानुवाच । तपस्ते मत्प्रसादेन वृद्धिं शस्यति नित्यशः । स्थानेऽत्र भवता सार्धमहं स्थास्यामि सर्वदा

ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—എന്റെ പ്രസാദംകൊണ്ട് നിന്റെ തപസ് നിത്യവും വർദ്ധിച്ച് ഫലപ്രദമാകും. ഈ സ്ഥലത്തുതന്നെ നിനക്കൊപ്പം ഞാൻ എപ്പോഴും വസിക്കും.

Verse 51

आनन्दितेन भवता प्रार्थितोऽहं यतो मुने । आनन्देश्वरसंज्ञस्तु ख्यातिं यास्यामि भूतले । एतत्पुरं च मे नाम्ना आनन्दाख्यं भविष्यति

ഹേ മുനേ, ആനന്ദഭാവത്തോടെ നീ എന്നെ പ്രാർത്ഥിച്ചതിനാൽ ഞാൻ ഭൂതലത്തിൽ ‘ആനന്ദേശ്വരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനാകും. ഈ നഗരവും എന്റെ നാമത്തിൽ ‘ആനന്ദാ’ എന്നു അറിയപ്പെടും.

Verse 52

एवमुक्त्वा महादेवो गतश्चादर्शनं ततः । सोऽपि मंकणकस्तत्र तपस्तेपे मुनीश्वरः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹാദേവൻ പിന്നെ ദർശനത്തിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി. അവിടെ മുനീശ്വരൻ മങ്കണകൻ തപസ്സു തുടരുകയായിരുന്നു.

Verse 54

तस्मात्कुरु प्रसादं नो यथा स्याद्दारुणं विषम् । नो चेद्वयं गमिष्यामः सर्वलोक पराभवम्

അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങളോടു പ്രസാദം ചെയ്യണമേ, ഭയങ്കരമായ വിഷം ഉദ്ഭവിക്കാതിരിക്കട്ടെ. അല്ലെങ്കിൽ ഞങ്ങൾ സർവ്വലോകങ്ങളുടെ മുമ്പിൽ പരാജയപ്പെട്ടു നാശത്തിലേക്കു പോകും.

Verse 55

मंकणक उवाच । अनृतं न मया प्रोक्तं स्वैरेणापि कदाचन । तस्मादेवंविधाः सर्वे जलसर्पा भविष्यथ

മങ്കണകൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ ഒരിക്കലും, സ്വൈരത്തിലായാലും അശ്രദ്ധയിലായാലും, അസത്യം പറഞ്ഞിട്ടില്ല. അതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഇതേവിധം ജലസർപ്പങ്ങളാകും.

Verse 56

सूत उवाच । ततःप्रभृति संजाता जलसर्पा महीतले । तद्वद्रूपा द्विजिह्वाश्च केवलं विषवर्जिताः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അന്നുമുതൽ ഭൂമിയിൽ ജലസർപ്പങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു; അവ അതേ രൂപമുള്ളവ, ദ്വിജിഹ്വകൾ, എന്നാൽ പൂർണ്ണമായും വിഷരഹിതങ്ങൾ.

Verse 57

अथ तस्मिन्ह्रदे मर्त्याः स्नात्वा सारस्वते शुभे । स्पृष्ट्वा चित्रशिलां तां च प्रयांति परमां गतिम्

പിന്നീട് ആ തടാകത്തിൽ മർത്ത്യർ ശുഭമായ സാരസ്വത ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ആ ചിത്രശിലയെ സ്പർശിച്ച്, പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 58

अथ भीतः सहस्राक्षो गत्वा देवं पितामहम् । यमेन सहितस्तूर्णं प्रोवाचेदं वचस्तदा

അപ്പോൾ ഭീതനായ സഹസ്രാക്ഷൻ (ഇന്ദ്രൻ) വേഗത്തിൽ ദേവ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) അടുക്കൽ ചെന്നു; യമനോടൊപ്പം ചേർന്ന് അപ്പോൾ ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 59

त्वत्प्रसादात्समुद्वीक्ष्य गच्छंति मनुजा दिवम् । पितामह महातीर्थं यत्त्वया विहितं क्षितौ । सारस्वतं नरास्तत्र स्नात्वा यांति त्रिविष्टपम्

നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ അതിനെ ദർശിച്ച മാത്രത്തിൽ മനുഷ്യർ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. ഹേ പിതാമഹാ! ഭൂമിയിൽ നീ സ്ഥാപിച്ച ആ മഹാതീർത്ഥം ‘സാരസ്വതം’; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗ്ഗലോകം) പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 60

अपि पापसमाचाराः सर्वधर्मबहिष्कृताः । तत्र स्नात्वा शिलां स्पृष्ट्वा तदैवायांति सद्गतिम्

പാപാചാരത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവരും എല്ലാ ധർമ്മകർമ്മങ്ങളിൽ നിന്നും ബഹിഷ്കൃതരുമായവരും—even അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ആ പാവനശില സ്പർശിച്ചാൽ ഉടൻ തന്നെ സദ്ഗതി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 61

यम उवाच । अप्रमाणं विभो कर्म संप्रयातं ममोचितम् । शुभाशुभपरिज्ञानं सर्वेषामेव देहिनाम्

യമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രഭോ! എനിക്ക് നിയോഗിക്കപ്പെട്ട കര്‍ത്തവ്യം ഇപ്പോൾ അളവറ്റതും അസ്ഥിരവുമായിരിക്കുന്നു; കാരണം എല്ലാ ദേഹികളുടെയും ശുഭാശുഭ കര്‍മ്മങ്ങൾ ഞാൻ വിവേചിച്ച് അറിയേണ്ടിവരുന്നു.

Verse 62

तस्मात्त्यज त्वं मां देव यद्वा तत्तीर्थमुत्तमम् । यत्प्रभावाज्जनैर्हीनाः संजाता नरका मम

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവാ! എന്നെ ഉപേക്ഷിക്കുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ ആ ഉത്തമ തീർത്ഥം നീക്കുകയോ ചെയ്യുക; അതിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ എന്റെ നരകങ്ങൾ ജനശൂന്യമായിരിക്കുന്നു.

Verse 63

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा यमस्य प्रपितामहः । प्राह पार्श्वस्थितं शक्रं तत्तीर्थं नय संक्षयम्

യമന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് പ്രപിതാമഹൻ സമീപം നിന്ന ശക്രനോട് പറഞ്ഞു—“ആ തീർത്ഥത്തെ നാശത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുക.”

Verse 64

ततः शक्रो ह्रदं गत्वा पूरयामास पांसुभिः । ह्रदं सारस्वतं तं च तां च चित्रशिलां द्विजाः

അനന്തരം ശക്രൻ ഹ്രദത്തിലേക്കു ചെന്നു അതിനെ പൊടികൊണ്ടു നിറച്ചു—ആ സാരസ്വത ഹ്രദവും ആ അത്ഭുത ചിത്രശിലയും കൂടി, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ।

Verse 65

अद्यापि मनुजः सम्यक्त स्मिन्स्थाने व्यवस्थितः । यः करोति तपश्चर्यां स शीघं सिद्धिमाप्नुयात्

ഇന്നും ആ സ്ഥലത്ത് യഥാവിധി നിലകൊണ്ട് തപശ്ചര്യ ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ शीഘ്രം സിദ്ധി പ്രാപിക്കും।

Verse 66

सोऽपि मंकणकस्तत्र सार्द्धं देवेन शंभुना । तिष्ठत्यद्यापि विप्रेंद्र पूरितं चैव पांसुभिः

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ആ മങ്കണകനും ഇന്നും അവിടെ ദേവൻ ശംഭുവിനോടൊപ്പം നിലകൊള്ളുന്നു; ആ സ്ഥലം പൊടികൊണ്ടു നിറഞ്ഞതായിരിക്കുന്നു।

Verse 67

लिंगं मंकणकन्यस्तं तत्रास्ति सुमहोदयम् । तत्स्पृष्ट्वा मानवाः पापैर्मुच्यंते द्विजसत्तमाः

ഹേ ദ്വിജസത്തമന്മാരേ, അവിടെ മങ്കണകൻ സ്ഥാപിച്ച അതിമഹിമയുള്ള ലിംഗം ഉണ്ട്; അതിനെ സ്പർശിച്ചാൽ മനുഷ്യർ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരാകും।

Verse 68

माघ शुक्लचतुर्दश्यां यस्तं पूजयते नरः । स पापैरपि संयुक्तः शिवलोके महीयते

മാഘ ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ ആ (ലിംഗം) പൂജിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ, പാപങ്ങളോടുകൂടിയവനായാലും ശിവലോകത്തിൽ മഹത്വപ്പെടുന്നു।

Verse 93

अथ ते पन्नगाः प्रोचुः प्रणिपत्य मुनीश्वरम् । भगवन्निर्विषाः सर्वे वयं हि भवता कृताः

അപ്പോൾ ആ പന്നഗങ്ങൾ മുനീശ്വരനെ പ്രണാമിച്ച് പറഞ്ഞു— “ഭഗവൻ, നിങ്ങളുടെ കൃപയാൽ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും വിഷമുക്തരായി.”