Adhyaya 111

Verse 1

ऋषय ऊचुः । शिवक्षेत्राणि यैर्विप्रैः समानीतानि तत्र च । तेषां सर्वाणि गोत्राणि वद सूतज विस्तरात्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതപുത്രാ! ഏത് വിപ്രന്മാർ ശിവക്ഷേത്രങ്ങളെ അവിടെ കൊണ്ടുവന്ന് സ്ഥാപിച്ചുവോ, അവരുടെ എല്ലാ ഗോത്രങ്ങളും വിശദമായി പറയുക।

Verse 2

कस्य गोत्रोद्भवैर्विप्रैः किं क्षेत्रं समुपार्जितम् । शंकरस्य प्रसादेन तस्मिन्काल उपस्थिते

ഏത് ഏത് ഗോത്രോത്ഭവ വിപ്രന്മാർ, ആ സമയത്ത് ശങ്കരന്റെ പ്രസാദത്താൽ, ഏത് ക്ഷേത്രം സമ്പാദിച്ച് സ്ഥാപിച്ചു?

Verse 3

कियत्यपि च गोत्राणि चमत्कारपुरोत्तमे । स्थापितानि सुभक्तेन तेनानर्तेन सूतज

ഹേ സൂതപുത്രാ! അത്യുത്തമമായ ചമത്കാരപുരത്തിൽ, ആ സുവക്തനായ ആനർത്ത രാജാവ് എത്ര ഗോത്രങ്ങളെ സ്ഥാപിച്ചു?

Verse 4

त्वया प्रोक्तं पुरा दत्तं पुरं कृत्वा द्विजन्मनाम् । न च तेषां कृता संख्या तस्मात्तां परिकीर्तय

നീ മുമ്പ് പറഞ്ഞത് പോലെ, ദ്വിജന്മാർക്കായി നഗരം നിർമ്മിച്ച് ദാനമായി നൽകിയിരുന്നു; എന്നാൽ അവരുടെ എണ്ണം പറഞ്ഞില്ല. അതിനാൽ ആ എണ്ണം ഇപ്പോൾ പ്രസ്താവിക്കൂ।

Verse 5

सूत उवाच । उपदेशः पुरा दत्तो द्विसप्ततिमुनीश्वरैः । आनर्ताधिपतिः पूर्वं कुष्ठरोग प्रपीडितः । शंखतीर्थं समागत्य स्नानं चक्रे त्वरान्वितः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് എഴുപത്തിരണ്ട് മഹർഷിമാർ ഉപദേശം നൽകിയിരുന്നു. മുൻപ് ആനർത്താധിപൻ കുഷ്ഠരോഗം ബാധിച്ച് ശംഖതീർത്ഥത്തിൽ എത്തി അതിവേഗം സ്നാനം ചെയ്തു.

Verse 6

तेन नाशं गतः कुष्ठो भूपतेस्तस्य तत्क्षणात् । तस्य तीर्थस्य माहात्म्यान्निर्वि ण्णस्य तनुं प्रति

ആ സ്നാനത്താൽ ആ രാജാവിന്റെ കുഷ്ഠം ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നശിച്ചു. ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമകൊണ്ട് അവൻ തന്റെ ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് ഗാഢമായ നിർവേദം പ്രാപിച്ചു.

Verse 7

ततः स नीरुजो भूत्वा तोषेण महतान्वितः । तानुवाच मुनिश्रेष्ठान् प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

പിന്നീട് അവൻ രോഗമുക്തനായി മഹാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു. മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാർക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രണാമം ചെയ്ത് അവരോട് പറഞ്ഞു.

Verse 8

सुवर्णं वा गजाश्वं वा राज्यं सकलमेव वा । भवद्भ्यः संप्रदास्यामि तस्मादब्रूत द्विजोत्तमाः

‘സ്വർണ്ണമോ, ആനയും കുതിരയും ആകട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ മുഴുവൻ രാജ്യമാകട്ടെ—എല്ലാം നിങ്ങള്ക്ക് സമർപ്പിക്കും. അതിനാൽ, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, പറയുക—എന്ത് ചെയ്യണം?’

Verse 9

यद्यस्य रोचते यावन्मात्रमन्यदपि द्विजाः । प्रसादः क्रियतां मह्यं दीनस्य प्रणतस्य च

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! നിങ്ങളിൽ ഓരോരുത്തർക്കും എത്രയും എന്തും ഇഷ്ടമാണോ അതും, വേറെയൊന്നും ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ അതും പറയുക; ഞാൻ ദീനനും ശരണാഗതനും—എന്നോട് പ്രസന്നരായി കൃപാപ്രസാദം നൽകുക.

Verse 10

ब्राह्मणा ऊचुः । निष्परिग्रहधर्माणो वानप्रस्था वयं द्विजाः । सद्यःप्रक्षालकाः किं नो राज्येन विभवेन च

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—ഞങ്ങൾ ദ്വിജ വാനപ്രസ്ഥർ, നിഷ്പരിഗ്രഹധർമ്മനിഷ്ഠർ. ഞങ്ങൾ തത്സമയം ശുദ്ധിയാകുന്നവർ; രാജ്യംയും വൈഭവവും ഞങ്ങൾക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം?

Verse 11

राजोवाच उपकारं समासाद्य यः करोति न पापकृत् । उपकारं पुनस्तस्य स कृतघ्न उदाहृतः

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഉപകാരം ലഭിച്ചിട്ടും പാപം ചെയ്യാത്തവൻ ദോഷി അല്ല. എന്നാൽ ആ ഉപകാരത്തിന് പ്രത്യുപകാരം ചെയ്യാത്തവൻ ‘കൃതഘ്നൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 12

ब्रह्मघ्नं च सुरापे च चौरे भग्नव ते शठे । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

ബ്രഹ്മഹന്താവ്, സുരാപാനി, കള്ളൻ, വ്രതഭംഗി, ശഠൻ—ഇവർക്കെല്ലാം സദ്ജനർ പ്രായശ്ചിത്തം വിധിച്ചിട്ടുണ്ട്; എന്നാൽ കൃതഘ്നനു പ്രായശ്ചിത്തമില്ല.

Verse 16

तस्मात्त्वं गच्छ राज्यं स्वं स्वधर्मेण प्रपालय । इह लोके परे चैव येन सौख्यं प्रजायते

അതുകൊണ്ട് നീ നിന്റെ രാജ്യത്തിലേക്ക് ചെന്നു, സ്വധർമ്മപ്രകാരം അതിനെ പരിപാലിച്ചു സംരക്ഷിക്ക; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും സുഖം ജനിക്കും.

Verse 18

तत्र गत्वा प्रहृष्टा त्माकृत्वा रम्यं महेश्वरम् । गीतनृत्यसवाद्यैश्च रात्रिजागरणादिभिः । चकार पूर्ववद्राज्यं समंताद्धतकंटकम्

അവിടെ ചെന്നു ഹർഷിതഹൃദയനായി മഹേശ്വരന്റെ മനോഹരമായ ക്ഷേത്രം സ്ഥാപിച്ച് പൂജ ചെയ്തു. ഗാനം, നൃത്തം, വാദ്യങ്ങൾ, രാത്രിജാഗരണം മുതലായ അനുഷ്ഠാനങ്ങളാൽ അവൻ തന്റെ രാജ്യം മുൻപുപോലെ എല്ലാടവും കണ്ഠകമില്ലാത്തതായി (നിർവിഘ്നമായി) ആക്കി.

Verse 19

चिंतयानो दिवानक्तं ब्राह्मणान्प्रति तत्सदा । कथं तेषां द्विजेंद्राणामुपकारो भविष्यति । मदीयो मम यैर्दत्तं गात्रमेतत्पुनर्नवम्

അവൻ പകലും രാത്രിയും നിരന്തരം ആ ബ്രാഹ്മണരെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചു—“എന്റെ ഈ ദേഹം വീണ്ടും പുതുതായി നൽകിയ ആ ദ്വിജേന്ദ്രന്മാർക്ക് ഞാൻ എങ്ങനെ സേവനോപകാരം ചെയ്യാം?”

Verse 20

तेऽपि सर्वे मुनिश्रेष्ठाः खेचरत्व समन्विताः । तपःशक्त्या यांति नानातीर्थेषु भक्तितः

ആ മുണിശ്രേഷ്ഠന്മാരും—ആകാശഗമനശക്തിയോടെ സമന്വിതരായി—തപശ്ശക്തിയുടെ ബലത്തിൽ ഭക്തിയോടെ അനേകം തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കു സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 21

तेषु स्नानं जपं कृत्वा तथैव पितृतर्पणम् । प्राणयात्रां पुनश्चक्रुस्तत्रागत्य स्व आश्रमे

ആ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം, ജപം, പിതൃതർപ്പണം എന്നിവ നടത്തി, അവിടെ നിന്ന് മടങ്ങി സ്വന്തം ആശ്രമത്തിൽ വീണ്ടും ജീവിതയാത്ര തുടർന്നു.

Verse 22

अन्ये तत्रैव कुर्वंति नित्यकृत्यानि ये द्विजाः । तथान्ये दूरमासाद्य तीर्थं दृष्ट्वा मनोहरम्

ചില ദ്വിജന്മാർ അവിടെയേ നിത്യകർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചു; മറ്റുചിലർ ദൂരത്തുനിന്ന് വന്ന് ആ മനോഹര തീർത്ഥം ദർശിച്ച് സന്തോഷിച്ചു.

Verse 23

उषित्वा रजनीं तत्र द्विरात्रं वा पुनर्गृहम् । समागच्छंति चान्ये तु त्रिरात्रेण समाययुः

അവിടെ ഒരു രാത്രി അല്ലെങ്കിൽ രണ്ട് രാത്രികൾ താമസിച്ച് ചിലർ വീണ്ടും വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങി; മറ്റുചിലർ മൂന്ന് രാത്രികൾക്കുശേഷം തിരിച്ചുവന്നു.

Verse 24

वाराणस्यां प्रयागे वा पुष्करे वाथ नैमिषे । प्रभासे वाऽथ केदारे ह्यन्यस्मिन्नहि वांछ्यते

വാരാണസി ആയാലും, പ്രയാഗമായാലും, പുഷ്കരമോ നൈമിഷമോ; പ്രഭാസമോ കേദാരമോ—ഈ പ്രസിദ്ധ തീർത്ഥങ്ങളെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായ മറ്റൊരു സ്ഥലം ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നില്ല।

Verse 25

कदाचिदथ ते सर्वे कार्तिक्यां पुष्करत्रये । गता विनिश्चयं कृत्वा स्नानार्थं द्विजसत्तमाः

ഒരിക്കൽ കാർത്തിക മാസത്തിൽ ആ എല്ലാ ദ്വിജോത്തമരും ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്ത് പുണ്യസ്നാനാർത്ഥം പുഷ്കരത്രയത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 26

पंचरात्रं वसिष्यामो वयं तत्र समाहिताः । तस्माद्वह्निषु दारेषु रक्षा कार्या स्वशक्तितः

ഞങ്ങൾ അവിടെ സമാഹിതചിത്തരായി അഞ്ചു രാത്രികൾ വസിക്കും; അതിനാൽ നിങ്ങളുടെ ശേഷിയനുസരിച്ച് അഗ്നികളെയും ഗൃഹിണികളെയും (ഗൃഹകാര്യങ്ങളെയും) സംരക്ഷിക്കണം।

Verse 27

एवं ते समयं कृत्वा गता यावद्द्विजोत्तमाः । तावद्ध पतिना ज्ञाता न कश्चित्तत्र तिष्ठति

ഇങ്ങനെ കരാർ നിശ്ചയിച്ച് ആ ദ്വിജോത്തമർ പുറപ്പെട്ടു; അപ്പോൾ ഭർത്താവ് അറിഞ്ഞു—അവിടെ ആരും തന്നെ താമസിക്കുന്നില്ലെന്ന്।

Verse 28

तेषां मध्ये मुनींद्राणां सुतीर्थाश्रमवासिनाम् । दमयंतीति विख्याता चंद्रबिंबसमानना

സുതീർത്ഥാശ്രമവാസികളായ ആ മുനീന്ദ്രന്മാരുടെ ഇടയിൽ ‘ദമയന്തി’ എന്നു പ്രസിദ്ധയായ ഒരു സ്ത്രീ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവളുടെ മുഖം ചന്ദ്രബിംബംപോലെ മനോഹരമായിരുന്നു।

Verse 29

तामुवाच रहस्येवं व्रज त्वं चारुहासिनि । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे ममादेशोऽधुना ध्रुवम्

അവൻ അവളോടു രഹസ്യമായി പറഞ്ഞു—“ഹേ മധുരഹാസിനീ! ഹാടകേശ്വരന്റെ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകുക; ഇപ്പോൾ എന്റെ ആജ്ഞ നിശ്ചയമായി ദൃഢമാണ്.”

Verse 30

तत्र तिष्ठंति याः पत्न्यो मुनीनां भावितात्मनाम् । भूषणानि विचित्राणि तासां यच्छ यथेच्छया

അവിടെ സംയതചിത്തരായ മുനിമാരുടെ പത്നിമാർ വസിക്കുന്നു; നിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം അവർക്കു വിവിധവിധ വിചിത്രാഭരണങ്ങൾ നൽകുക.”

Verse 31

न तासां पतयोऽस्माकं प्रकुर्वंति प्रतिग्रहम् । कथंचिदपि सुश्रोणि लोभ्यमानापि भूरिशः

അവരുടെ ഭർത്താക്കന്മാർ—ഞങ്ങളുടെ മുനിമാർ—പ്രതിഗ്രഹം സ്വീകരിക്കുകയില്ല; ഹേ സുശ്രോണീ, എത്രവിധം അത്യന്തം പ്രലോഭിപ്പിച്ചാലും അവർ ഒരിക്കലും എടുക്കുകയില്ല.”

Verse 32

स्त्रीणां भूषणजा चिन्ता सदा चैवाधिका भवेत् । लौल्यं च कौतुकं चैव सदा भूषणजं भवेत्

സ്ത്രീകളിൽ ആഭരണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ചിന്ത എപ്പോഴും കൂടുതലായിരിക്കും; ആഭരണങ്ങളാൽ തന്നെയാണ് ചാഞ്ചല്യമായ ആഗ്രഹവും കൗതുകവും വീണ്ടും വീണ്ടും ഉണരുന്നത്.

Verse 33

अपि मृन्मयकं किंचित्काष्ठसूत्रमयं च वा । जतुकाचमयं वापि नारी धत्ते विभूषणम्

അത് അല്പം മണ്ണിൽ നിർമ്മിച്ചതായാലും, അല്ലെങ്കിൽ മരം-നൂൽ കൊണ്ടുള്ളതായാലും, അതുപോലെ റെസിൻയും ഗ്ലാസും കൊണ്ടുള്ളതായാലും—സ്ത്രീ അതിനെ ആഭരണമായി ധരിക്കുന്നു.

Verse 34

एष एव भवेत्तेषामुपकारस्यसंभवः । उपायः पद्मपत्राक्षि न चान्योऽस्ति कथंचन

ഇതുതന്നെയാകും അവർക്കു ഉപകാരം സാധ്യമാക്കുന്ന ഏക മാർഗം; ഹേ പദ്മപത്രനയനേ, ഇതേ ഉപായം—മറ്റൊരു വഴി ഒരിക്കലുമില്ല।

Verse 35

सा तथेति प्रतिज्ञाय विचित्राभरणानि च । गृहीत्वा हर्षसंयुका ततस्तत्क्षेत्रमाययौ

അവൾ “തഥേതി” എന്നു സമ്മതിച്ച് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു; ഹർഷം നിറഞ്ഞ ഹൃദയത്തോടെ ആ വിചിത്രാഭരണങ്ങൾ എടുത്തുകൊണ്ട്, പിന്നെ ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 36

मणिमुक्तामयान्येव कुण्डलानि शुभानि च । तथा चन्द्रोज्ज्वलाहारान्नूपुराणि बृहंति च

മണിയും മുത്തും ചേർത്ത് നിർമ്മിച്ച ശുഭ കുണ്ഡലങ്ങൾ; ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ദീപ്തമായ ഹാരങ്ങൾ; കൂടാതെ വലിയ നൂപുരങ്ങളും।

Verse 37

इन्द्रनीलमहानीलवैडूर्यखचितानि च । पद्मरागैस्तथा वज्रैर्माणिक्यैश्च मनोरमैः

ഇന്ദ്രനീല, മഹാനീല, വൈഡൂര്യ രത്നങ്ങൾ പതിപ്പിച്ചവ; കൂടാതെ പദ്മരാഗം, വജ്രം, മനോഹര മാണിക്യങ്ങൾ കൊണ്ടും അലങ്കരിച്ചവ।

Verse 38

केशैः कंकणैर्दिव्यैः शक्रचापनिभैः शुभैः । हेमसूत्रैश्च जात्यैश्च मेखलाभिस्तथैव च

ദിവ്യ കേയൂരങ്ങളും കങ്കണങ്ങളും—ശുഭമായി ഇന്ദ്രധനുസ്സുപോലെ ദീപ്തമായവ; സ്വർണ്ണസൂത്രങ്ങൾ, ഉത്തമാഭരണങ്ങൾ, കൂടാതെ മേഖലകളും കൂടി।

Verse 39

अथ सा बोधने विष्णोः संप्राप्ते दिवसे शुभे । उपवासपरा स्नाता एकस्मिन्सलिलाशये

പിന്നീട് വിഷ്ണുവിന്റെ ബോധനത്തിന്റെ ശുഭദിനം വന്നപ്പോൾ, ഉപവാസപരായണയായി അവൾ ഒരു ജലാശയത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തു.

Verse 40

तीरदेशे निवेश्यैव महाभूषणपर्वतम् । यस्य प्रभाभिरुग्राभिर्व्याप्तं गगनमंडलम्

കൂടാതെ തീരദേശത്ത് അവൾ മഹാ ആഭരണങ്ങളുടെ ഒരു ‘പർവ്വതം’ സ്ഥാപിച്ചു; അതിന്റെ ഉഗ്രപ്രഭകളാൽ ആകാശമണ്ഡലം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചു.

Verse 41

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तास्तापस्यः कौतुकान्विताः । कीदृशा राजपत्नी सा किंरूपा किंविभूषणा

ഇതിനിടയിൽ കൗതുകം നിറഞ്ഞ തപസ്വിനികൾ എത്തി—“ആ രാജപത്നി എങ്ങനെയുണ്ട്? അവളുടെ രൂപം എന്ത്? ഏതു ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു?”

Verse 42

अथ तास्तां समालोक्य दिव्यभूषणभूषिताम् । सुरूपांगीं समाधिस्थां चित्ते चिन्तां प्रचक्रिरे

അപ്പോൾ അവർ അവളെ ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവളായി, സുന്ദരാംഗിയായി, സമാധിസ്ഥയായി കണ്ടു; ഹൃദയത്തിൽ ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി.

Verse 43

धन्येयं भूपतेर्भार्या यैवं भूषणभूषिता । दमयंती सुरूपाढ्या सर्वलक्षणलक्षिता

“ധന്യയാണ് ഈ ഭൂപതിയുടെ ഭാര്യ, ഇങ്ങനെ ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൾ—ഈ ദമയന്തി സുന്ദരീരൂപസമ്പന്നയും സർവ്വ ശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ ലക്ഷിതയുമാണ്।”

Verse 44

समाध्यंतं समासाद्य तापसीर्वीक्ष्य साऽपि च । दमयंती नमश्चक्रे ताः सर्वा विधिपूर्वकम्

ധ്യാനത്തിൽ നിന്നുയർന്ന് മുമ്പിൽ നിന്ന തപസ്വിനികളെ കണ്ട ദമയന്തിയും വിധിപൂർവം എല്ലാവർക്കും ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചു।

Verse 45

ताः कृतांजलिना प्राह वल्गुवाक्यं मनोहरम् । मयायं भूषणस्तोम उद्दिश्य गरुडध्वजम् । कल्पितोऽद्य दिने स्नात्वा समुपोष्य दिने हरेः

കൈകൂപ്പി അവൾ മധുരവും മനോഹരവും ആയ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു—“ഗരുഡധ്വജനായ ഹരിയെ ഉദ്ദേശിച്ച് ഈ ആഭരണസമൂഹം ഞാൻ അർപ്പണാർത്ഥം ഒരുക്കിയതാണ്. ഇന്ന് സ്നാനം ചെയ്ത് ഹരിയുടെ പുണ്യദിനത്തിൽ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച്…”

Verse 46

तस्माद्गृह्णंतु तापस्यो मया दत्तानि वांछया । भूषणानि विचित्राणि प्रसादः क्रियतां मम

“അതുകൊണ്ട്, ഹേ തപസ്വിനികളേ, എന്റെ ഹൃദയാഭിലാഷത്തോടെ നൽകിയ ഈ വിചിത്ര ആഭരണങ്ങൾ സ്വീകരിക്കൂ; എന്നോട് പ്രസന്നരായി അനുഗ്രഹിക്കൂ।”

Verse 47

ततश्चैकाऽब्रवीत्तासामेषा मुक्तावली मम । इमां देहि न मे वांछा विद्यतेऽन्या नृपप्रिये

അപ്പോൾ അവരിൽ ഒരാൾ പറഞ്ഞു—“ഈ മുത്തുമാല എന്റേതാണ്; ഇത് എനിക്ക് തരിക. ഹേ രാജപ്രിയേ, എനിക്ക് മറ്റൊന്നും ആഗ്രഹമില്ല।”

Verse 48

ततस्तया विहस्योच्चैः प्रक्षाल्य चरणौ स्वयम् । दत्ता मुक्तावली तस्या वस्त्रैर्दिव्यैः समन्विता । यस्याः षण्माषतुल्यानि मौक्तिकान्यमलानि च

അപ്പോൾ അവൾ ഉച്ചത്തിൽ ചിരിച്ച്, സ്വയം അവളുടെ പാദങ്ങൾ കഴുകി, ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങളോടുകൂടി ആ മുത്തുമാല അവൾക്ക് നൽകി—അതിലെ നിർമല മുത്തുകൾ ഓരോന്നും ആറു മാഷ തൂക്കമുള്ളവയായിരുന്നു।

Verse 49

शरत्काले यथा व्योम्नि नक्षत्राणि द्विजोत्तमाः । तथान्या स्पर्द्धया युक्ता ययाचेऽमलवर्चसम् । हारं निर्मूल्यतायुक्तं चित्ताह्लादकरं परम्

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ശരത്കാലത്തെ ആകാശത്തിൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ എങ്ങനെ ദീപ്തമാകുന്നുവോ, അതുപോലെ സ്പർധയാൽ പ്രേരിതയായ മറ്റൊരു സ്ത്രീ നിർമലപ്രഭയുള്ള, അമൂല്യവും ഹൃദയാനന്ദകരവുമായ പരമഹാരം യാചിച്ചു।

Verse 50

अथ सा तं करे कृत्वा तस्या हारं प्रयच्छति । तावदन्या प्रजग्राह हारं शृंगारलालसा

അപ്പോൾ അവൾ ആ ഹാരം അവളുടെ കൈയിൽ വെച്ച് നൽകി; എന്നാൽ അതേ നിമിഷം അലങ്കാരലാലസയുള്ള മറ്റൊരു സ്ത്രീ ഹാരം പിടിച്ചുപറിച്ചു।

Verse 51

ततः शेषाश्च तापस्यो भूषणार्थं समुत्सुकाः । सस्पर्द्धा जगृहुस्तानि भूषणानि स्वयं द्विजाः

പിന്നീട് ശേഷിച്ച തപസ്വിനികളും ആഭരണങ്ങൾക്കായി ഉത്സുകരായി, സ്പർധ നിറഞ്ഞവരായി, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ആ ആഭരണങ്ങൾ സ്വയം ഏറ്റെടുത്തു।

Verse 52

अन्याश्चान्याकरे कृत्वा भूषणं सुमनोहरम् । बलादाकृष्य जग्राह धर्षयित्वा ततः परम्

മറ്റൊരു സ്ത്രീ, മറ്റൊരാളുടെ കൈയിൽ ആ അതിമനോഹരമായ ആഭരണം വെച്ച്, ബലമായി വലിച്ചെടുത്തു പിടിച്ചുപറിച്ചു; പിന്നെയും അധിക ധർഷണവും നടത്തി।

Verse 53

यथायथा प्रगृह्णंति तापस्यो भूषणार्चिताः । तथातथास्याः संजज्ञे दमयंत्या मुदा हृदि

ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട തപസ്വിനികൾ അവയെ എത്ര എത്രയായി ഏറ്റെടുക്കുകയുണ്ടായോ, അത്ര അത്രയായി ദമയന്തിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ആനന്ദം ഉദിച്ചു।

Verse 54

अन्यानि च प्रचिक्षेप शतशोऽथ सहस्रशः । न तृप्तिर्जायते तासां तथापि द्विजसत्तमाः

അവൾ മറ്റു ദാനങ്ങളും നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും അർപ്പിച്ചു; എങ്കിലും, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അവരുടെ തൃപ്തി ഉദിച്ചില്ല।

Verse 55

भूषणाभावमासाद्य ततः सा पार्थिवप्रिया । हृष्टा प्रोवाच ताः सर्वाः संतोषः क्रियतामिति

ആഭരണങ്ങളില്ലാത്ത നിലയിൽ എത്തിയപ്പോൾ രാജപ്രിയയായ റാണി സന്തോഷത്തോടെ എല്ലാവരോടും—“സന്തോഷം വളർത്തുക” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 56

पुनश्चैवानयिष्यामि प्रभाते नात्र संशयः । अन्यानि च विचित्राणि यस्या रोचंति यानि च

വീണ്ടും പ്രഭാതത്തിൽ ഞാൻ തീർച്ചയായും കൊണ്ടുവരും—ഇതിൽ സംശയമില്ല; നിങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്ന മറ്റു വിചിത്ര വസ്തുക്കളും കൂടി।

Verse 57

ततस्ताः सकलाः प्रोचुर्गच्छ त्वं पार्थिवप्रिये । आगंतव्यं च भूयोऽपि प्रगृह्याभरणानि च

അപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും പറഞ്ഞു—“ഹേ രാജപ്രിയേ, നീ പോകുക; പിന്നെയും വരണം, ആഭരണങ്ങളും കൊണ്ടുവരണം।”

Verse 58

एवमुक्ता ततस्ताभिः प्रणिपत्य नृपप्रिया । प्रहृष्टा प्रययौ तूर्णं स्वपुरं प्रति सद्द्विजाः

അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാജപ്രിയയായ റാണി നമസ്കരിച്ചു; ആനന്ദം നിറഞ്ഞ് വേഗത്തിൽ സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു, ഹേ സദ്ദ്വിജന്മാരേ।

Verse 59

तापस्योपि गृहं गत्वा वस्त्राणि विविधानि च । भूषणानि च गात्रेषु सस्पर्द्धा निदधुस्तदा

അപ്പോൾ അവർ തപസ്വിനിയുടെ ഗൃഹത്തിൽ ചെന്നു, വിവിധ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ശരീരത്തിൽ മത്സരിക്കുന്നതുപോലെ ധരിച്ചു।

Verse 60

तापसीनां चतुष्कं च परित्यज्य यतव्रतम् । शेषाभिः प्रगृहीतानि मण्डनानि यथेच्छया

എന്നാൽ വ്രതനിഷ്ഠയായ നാല് തപസ്വിനികൾ ആ അലങ്കാരം ഉപേക്ഷിച്ചു; ശേഷിച്ചവർ ഇഷ്ടാനുസരണം ആഭരണങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു।

Verse 61

ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले । भूयोपि राजपत्नी सा भूषणान्यंबराणि च

പിന്നീട് നിർമലമായ പ്രഭാതത്തിൽ, സൂര്യമണ്ഡലം ഉദിച്ചപ്പോൾ, ആ രാജ്ഞി വീണ്ടും ആഭരണങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും കൂടി കൊണ്ടുവന്നു।

Verse 62

तथैव प्रददौ तासां जगृहुश्च तथैव ताः । एवं तस्याः प्रयच्छंत्या अहन्यहनि भक्तितः

അവൾ അതുപോലെ തന്നേ നൽകി, അവർ അതുപോലെ തന്നേ സ്വീകരിച്ചു. ഇങ്ങനെ അവൾ ഭക്തിയോടെ ദിനംപ്രതി നൽകിക്കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 63

पंचरात्रमतिक्रांतं तृप्तास्तास्तापसप्रियाः । न राज्ञी तृप्तिमायाति प्रयच्छंती प्रभक्तितः

അഞ്ചു രാത്രികൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ആ തപസ്വിനികൾ തൃപ്തരായി; എന്നാൽ രാജ്ഞി ആഴമുള്ള ഭക്തിയോടെ നൽകിക്കൊണ്ടിരുന്നിട്ടും തൃപ്തിയിലേക്കെത്തിയില്ല।

Verse 64

ततः शुश्राव तापस्यश्चतस्रोऽत्र सुनिःस्पृहाः । वल्कलाजिनधारिण्यो न तस्याः पार्श्वमागताः । न चान्या भूषिता दृष्ट्वा चक्रुरीर्ष्यां कथंचन

അപ്പോൾ ഇവിടെ നാലു തപസ്വിനികൾ—സമ്പൂർണ്ണ നിർസ്പൃഹർ, വൽക്കലവും അജിനവും ധരിച്ചവർ—അവളുടെ സമീപത്തേക്ക് വന്നില്ലെന്ന് കേട്ടു. മറ്റസ്ത്രീകളും അലങ്കൃതയെ കണ്ടിട്ടും യാതൊരു വിധത്തിലും അസൂയ കാണിച്ചില്ല।

Verse 65

अथ सा त्वरितं गत्वा तासां पार्श्वमनिंदिता । भूषणानि महार्हाणि गृहीत्वा पंचमीदिने

പിന്നീട് ആ നിന്ദാരഹിതയായ സ്ത്രീ വേഗത്തിൽ അവരുടെ സമീപത്തേക്ക് ചെന്നു, പഞ്ചമി തിഥിയിൽ അത്യന്തം വിലയേറിയ ആഭരണങ്ങൾ എടുത്തുകൊണ്ട് (അവരുടെ മുമ്പിൽ) നിന്നു।

Verse 66

ततः प्रोवाच ताः सर्वाः प्रसादः क्रियतामिति । इमानि भूषणार्थाय भूषणानि प्रगृह्यताम्

അപ്പോൾ അവൾ എല്ലാവരോടും പറഞ്ഞു—“പ്രസന്നരാകുവിൻ. ഇവ അലങ്കാരാർത്ഥമുള്ള ആഭരണങ്ങളാണ്; ദയവായി സ്വീകരിക്കുവിൻ।”

Verse 67

तापस्य ऊचुः । नास्माकं भूषणैः कार्यं भूषिता वल्कलैर्वयम् । तस्माद्गच्छ निजं हर्म्यमर्थिभ्यः संप्रदीयताम्

തപസ്വിനികൾ പറഞ്ഞു—“ഞങ്ങൾക്ക് ആഭരണങ്ങൾ ആവശ്യമില്ല; വൽക്കലവസ്ത്രങ്ങളാൽ തന്നെയാണ് ഞങ്ങൾ അലങ്കൃതർ. അതിനാൽ നീ നിന്റെ മന്ദിരത്തിലേക്ക് മടങ്ങുക; ഇവ ആവശ്യക്കാരെക്കു യഥാവിധി ദാനം ചെയ്യപ്പെടട്ടെ।”

Verse 68

वदन्तीनां तया सार्धमेवं तासां द्विजोत्तमाः । चत्वारः पतयः प्राप्ता एकैकस्याः पृथक्पृथक्

അവർ അവളോടൊപ്പം ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ആ തപസ്വിനികളുടെ ഭർത്താക്കളായ നാലു ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ അവിടെ എത്തി; ഓരോരുത്തനും താന്താന്റെ ഭാര്യയിലേക്കു വേർവേറായി വന്നു।

Verse 69

शुनःशेपोऽथ शाक्रेयो बौद्धो दान्तश्चतुर्थकः । वियन्मार्गं हि चत्वारः स्वाश्रममाययुः

ശുനഃശേപൻ, ശാക്രേയൻ, ബൗദ്ധൻ, നാലാമനായ ദാന്തൻ—ഈ നാലുപേരും ആകാശമാർഗ്ഗം വഴി തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ആശ്രമങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി.

Verse 70

शेषाः सर्वे गतिभ्रंशं प्राप्य भूमार्गमाश्रिताः । अथ ते स्वाश्रमं दृष्ट्वा विकृताकारभूषणम् । किमिदंकिमिदं प्रोचुर्यत्तापस्यो विडंबिताः

മറ്റുള്ളവർ എല്ലാവരും മുൻഗതിയുടെ ഭ്രംശം പ്രാപിച്ച് ഭൂമാർഗ്ഗം ആശ്രയിച്ചു. പിന്നെ തങ്ങളുടെ ആശ്രമം വിചിത്രമായി മാറി, വികൃത ‘ആഭരണങ്ങളാൽ’ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതായി കണ്ടപ്പോൾ അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും—“ഇതെന്ത്, ഇതെന്ത്?” എന്നു വിളിച്ചു; തപസ്വിനികൾ പരിഹസിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ.

Verse 71

केनैवं पाप्मनाऽस्माकमाश्रमोऽयं विडंबितः । प्रदत्त्वा तापसीनां च भूषणान्यंबराणि च

തപസ്വിനികൾക്ക് ആഭരണങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും നൽകി നമ്മുടെ ഈ ആശ്രമത്തെ ഇങ്ങനെ ആരാണ് പാപിയായി അപമാനിച്ചത്?

Verse 72

अनया संप्रदत्तानि सर्वासां भूषणानि वै

നിശ്ചയമായും, അവളാൽ തന്നെയാണ് എല്ലാവരുടെയും ആഭരണങ്ങൾ ദാനമായി നൽകപ്പെട്ടത്.

Verse 73

अस्माकमपि संप्राप्ता गृहे वै नृपवल्लभा । दातुं विभूषणान्येव निषिद्धाऽस्माभिरद्य सा

രാജാവിന്റെ പ്രിയഭാര്യ നമ്മുടെ ഗൃഹത്തിലും എത്തിയിരുന്നു. ഇന്ന് അവൾ അതേ ആഭരണങ്ങൾ ദാനമായി നൽകാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ ഞങ്ങൾ അവളെ വിലക്കി.

Verse 74

सूत उवाच । तासां तद्वचनं श्रुत्वा ततस्ते कोप मूर्च्छिताः । ऊचुस्तां नृपतेर्भार्यां शापं दातुं मुहुर्मुहुः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ അവർ ക്രോധത്തിൽ ആകുലരായി, രാജാവിന്റെ ഭാര്യയ്ക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും ശാപം നൽകുമെന്ന് പറഞ്ഞു.

Verse 75

द्विसप्ततिर्वयं पापे स्नानार्थं पुष्करे गताः । कार्तिक्यां व्योममार्गेण मनोमारुतरंहसा

‘പാപികളായ ഞങ്ങൾ എഴുപത്തിരണ്ട് പേർ സ്നാനാർത്ഥം പുഷ്കരത്തിലേക്ക് പോയി. കാർത്തിക മാസത്തിൽ ആകാശമാർഗ്ഗം വഴി മനസ്സും കാറ്റും പോലെ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു.’

Verse 76

चत्वारस्त इमे प्राप्ता येषां दारैः प्रतिग्रहः । न कृतस्तस्य भूपस्य कुभार्यायाः कथंचन

‘ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്ന ഈ നാലുപേർ—ഭാര്യകളിലൂടെ ദാനസ്വീകരണം ഒരിക്കലും ചെയ്തിട്ടില്ലാത്തവർ; ആ രാജാവിന്റെ ദുഷ്ടഭാര്യയുടെ കാര്യത്തിൽ യാതൊരു വിധത്തിലും യുക്തമായ സ്വീകരണവും നടന്നിട്ടില്ല.’

Verse 78

अथ सा तत्क्षणादेव शिलारूपा बभूव ह । निश्चेष्टा तत्क्षणादेव मुनिवाक्यादनंतरम्

അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അവൾ ശിലാരൂപയായി; മുനിവാക്യത്തിന് പിന്നാലെ ഉടൻ അവൾ നിശ്ചേഷ്ടയായി നിന്നു.

Verse 79

ततः स परिवारोऽस्यास्तद्दुःखेन समाकुलः । वाष्पपूर्णेक्षणो दीनः प्रस्थितः स्वपुरं प्रति

അതിനുശേഷം അവളുടെ കുടുംബം ആ ദുഃഖത്തിൽ ആകുലമായി; കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ ദീനരായി അവർ സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 80

कथयामास तत्सर्वं दमयंत्याः समुद्भवम् । वृत्तांतं ब्राह्मणश्रेष्ठास्तस्याः शापसमुद्भवम्

അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാർ ദമയന്തിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് എങ്ങനെ ആ സംഭവമുണ്ടായുവെന്നും, അവൾക്കു വന്ന ശാപത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ വൃത്താന്തവും വിവരിച്ചു പറഞ്ഞു।

Verse 81

श्रुत्वा स पार्थिवस्तूर्णं वृत्तांतं शापजं तदा । प्रसादनाय विप्राणां दुःखितः स वनं ययौ

ശാപജന്യമായ ആ വൃത്താന്തം കേട്ട ഉടൻ രാജാവ് ദുഃഖിതനായി, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ പ്രസാദിപ്പിക്കാനായി വനത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 82

ततस्ते मुनयस्तूर्णं चत्वारोऽपि महीपतिम् । ज्ञात्वा प्रसादनार्थाय भार्यार्थं समुपस्थितम्

അപ്പോൾ ആ നാലു മുനിമാർ രാജാവ് ഭാര്യയ്ക്കുവേണ്ടി പ്രസാദം തേടി വന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് വേഗത്തിൽ മനസ്സിലാക്കി, അദ്ദേഹത്തെ കാണാൻ സമീപിച്ചു।

Verse 83

अग्रिहोत्राणि दारांश्च समादाय ततः परम् । कुरुक्षेत्रं समाजग्मुः खमार्गेण द्रुतं तदा

അതിനുശേഷം അവർ അഗ്നിഹോത്രത്തിന്റെ പവിത്ര അഗ്നികളും തങ്ങളുടെ ഭാര്യമാരെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, ആകാശമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ വേഗത്തിൽ കുരുക്ഷേത്രത്തിലെത്തി।

Verse 85

ततो जगाम तं देशं यत्र भार्या शिलामयी । सा स्थिता तापसीवृन्दैः सर्वतोऽपि समन्विता

പിന്നീട് അവൻ തന്റെ ഭാര്യ ശിലാമയിയായി നിലകൊണ്ടിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി; അവൾ എല്ലാടത്തും താപസീ സ്ത്രീകളുടെ സംഘങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 87

ततः कृच्छ्रात्समासाद्य संज्ञां तोयसमुक्षितः । प्रलापमकरोत्पश्चात्स्मृत्वास्मृत्वा प्रियान्गुणान्

അപ്പോൾ അവൻ ഏറെ പ്രയാസത്തോടെ ബോധം വീണ്ടെടുത്തു; ജലം തളിച്ച ശേഷം, പ്രിയയുടെ ഗുണങ്ങളെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർത്ത് വിലപിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 88

हा प्रिये मृगशावाक्षि मम प्राणविनाशिनि । मां मुक्त्वाऽद्य प्रियं कांतं क्व गतासि शुभानने

“ഹാ പ്രിയേ! മൃഗശാവകസദൃശനേത്രയേ, എന്റെ പ്രാണനാശിനിയേ! ഇന്ന് എന്നെ, നിന്റെ പ്രിയ കാന്തനെ വിട്ട്, എവിടേക്ക് പോയി, ശുഭമുഖിയേ?”

Verse 89

नाभुक्ते मयि भुक्तासि निद्रां नाऽनिद्रिते गता । न सौभाग्यस्य गर्वेण ममाज्ञा लंघिता क्वचित्

“ഞാൻ ഭക്ഷിക്കാതെ നീ ഒരിക്കലും ഭക്ഷിച്ചില്ല; ഞാൻ ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോൾ നീ ഉറങ്ങാൻ പോയില്ല. സൗഭാഗ്യഗർവത്താലും നീ എന്റെ ആജ്ഞ ഒരിക്കലും ലംഘിച്ചിട്ടില്ല।”

Verse 90

न स्मरामि त्वया प्रोक्तं कदाचिद्वि कृतं वचः । रहस्यपि विशालाक्षि किमु भोजनसंसदि

“നീ ഒരിക്കലും കടുപ്പമോ അനുപയോഗമോ ആയ വാക്ക് പറഞ്ഞതായി എനിക്ക് ഓർമ്മയില്ല. ഹേ വിശാലനേത്രയേ, രഹസ്യത്തിലുപോലും അല്ല; പിന്നെ ഭോജനസഭയിൽ എങ്ങനെ?”

Verse 91

सूत उवाच । एवं प्रलपतस्तस्य भूपतेः करुणं बहु । आयाता मंत्रिणस्तस्य श्रुत्वा भूपं तथाविधम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—“അങ്ങനെ ആ രാജാവ് അത്യന്തം കരുണയായി പലവിധം വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അവനെ ആ നിലയിൽ കേട്ട് അവന്റെ മന്ത്രിമാർ അവിടെ എത്തി।”

Verse 92

ततः संबोध्य तं कृच्छाद्दृष्टान्तैर्वहुविस्तरैः । राजर्षीणां पुराणानां महद्व्यसनसंभवैः

അനന്തരം അവർ വലിയ പ്രയാസത്തോടെ അവനെ ബോധിപ്പിച്ചു ഉണർത്തി—രാജർഷികളുടെ പുരാതന പുരാണവൃത്താന്തങ്ങളിലും അവർക്കു സംഭവിച്ച മഹാവിപത്തുകളിലും നിന്നെടുത്ത അനവധി വിശാല ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളാൽ।

Verse 93

निन्युस्तं भूपतिं दीनं वाष्पव्याकुललोचनम् । निश्वसंतं यथानागं तेजसा परिवर्जितम्

അവർ ആ ദീനനായ ഭൂപതിയെ കൊണ്ടുപോയി—കണ്ണീർകൊണ്ട് വ്യാകുലമായ കണ്ണുകളോടെ; ആനയെപ്പോലെ നെടുവീർപ്പിടുകയും മുൻ തേജസ്സിൽ നിന്ന് വഞ്ചിതനാവുകയും ചെയ്തു।

Verse 94

पार्थिवोऽपि समन्वेष्य यत्नात्तान्सर्वतो मुनीन् । निर्विण्णः श्रमार्तश्च भार्याव्यसनदुःखितः

രാജാവും ആ മുനിമാരെ എല്ലായിടത്തും പരിശ്രമത്തോടെ അന്വേഷിച്ചു; എന്നാൽ ഭാര്യയുടെ ദുരന്തജന്യ ദുഃഖത്തിൽ പീഡിതനായി അവൻ നിരാശനും ക്ഷീണിതനുമായി।

Verse 96

अथ तां तादृशीं दृष्ट्वा सेवकैः सकलैर्वृतः । हाहेति स मुहुः प्रोच्य मूर्च्छितः प्रापतत्क्षितौ

പിന്നീട് അവളെ ആ നിലയിൽ കണ്ടു, എല്ലാ സേവകരാലും ചുറ്റപ്പെട്ട അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ‘ഹാ ഹാ!’ എന്നു വിലപിച്ച് മൂർച്ചിച്ചു ഭൂമിയിൽ വീണു।

Verse 111

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये दमयन्त्युपाख्याने दमयन्त्या विप्रशापेन शिलात्वप्राप्तावानर्ताधिपतिकृतशोककथनंनामैकादशोत्तर शततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ എൺപത്തൊന്നായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ശ്രീഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിനകത്തെ ദമയന്തീ ഉപാഖ്യാനത്തിൽ, ‘ബ്രാഹ്മണശാപം മൂലം ദമയന്തി ശിലാരൂപം പ്രാപിച്ചപ്പോൾ ആനർത്താധിപന്റെ ശോകവിവരണം’ എന്ന നൂറ്റി പതിനൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 707

तस्माद्विडंबितो यस्मादाश्रमोऽयं तपस्विनाम् । शिलारूपा च भवती तस्माद्भवतु कुत्सिता

അതുകൊണ്ട്—തപസ്വികളുടെ ഈ ആശ്രമം പരിഹസിക്കപ്പെട്ടതിനാലും നീ ശിലാരൂപം ധരിച്ചതിനാലും—അതുകൊണ്ട് നീ നിന്ദിതയും ധിക്കൃതയും ആകുക।