Adhyaya 271

Verse 1

सूत उवाच । अथान्यदपि तत्रास्ति सुपुण्यं लिंगसप्तकम् । येनार्चितेन दृष्टेन पूजितेन विशेषतः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ മറ്റൊന്നും ഉണ്ട്: അത്യന്തം പുണ്യപ്രദമായ ഏഴ് ലിംഗങ്ങളുടെ സമുച്ചയം; അവയെ അർച്ചിച്ച്, ദർശിച്ച്, പ്രത്യേകിച്ച് പൂജിച്ചാൽ മഹാപുണ്യം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 2

दीर्घायुर्जायते मर्त्यः सर्वरोगविवर्जितः । मार्कण्डेश्वर इत्युक्तस्तत्र देवो महेश्वरः

മർത്ത്യൻ ദീർഘായുസ്സു പ്രാപിച്ച് എല്ലാ രോഗങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തനാകുന്നു. അവിടെ മഹേശ്വരദേവൻ ‘മാർകണ്ഡേശ്വരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനാണ്.

Verse 3

इन्द्रद्युम्नेश्वरोऽन्यस्तु सर्वपापहरो हरः । पालेश्वरस्तथा चैव सर्वव्याधिविनाशनः

മറ്റൊരാൾ ഇന്ദ്രദ്യുമ്നേശ്വരൻ—ഹരൻ, സർവ്വപാപങ്ങളും ഹരിക്കുന്നവൻ. അതുപോലെ പാലേശ്വരൻ സർവ്വവ്യാധികളും നശിപ്പിക്കുന്നവൻ.

Verse 4

ततो घंटशिवः ख्यातो यो घंटेन प्रतिष्ठितः । कलशेश्वरसंज्ञस्तु वानरेश्वरसंयुतः

അതിനുശേഷം ഘണ്ടാശിവൻ പ്രസിദ്ധൻ, ഘണ്ടയാൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടവൻ. കൂടാതെ കലശേശ്വരൻ എന്ന (ലിംഗം) വാനരേശ്വരനോടു സംയുക്തമാണ്.

Verse 5

ईशान शिव इत्युक्तस्तत्र क्षेत्रेश्वरेश्वरः । पूजितो मानवैर्भक्त्या कामान्यच्छत्यमानुषान्

അവിടെ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അധിപനായ ഈശ്വരനെ ‘ഈശാന ശിവൻ’ എന്നു പറയുന്നു. മനുഷ്യർ ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കുമ്പോൾ, മനുഷ്യപരിധിയെ അതിക്രമിക്കുന്ന ആഗ്രഹങ്ങൾ അവൻ നൽകുന്നു.

Verse 6

वांछितान्मनसा सर्वान्कलिकालेऽपि संस्थिते

കലിയുഗം നിലനിൽക്കുമ്പോഴും, മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്ന എല്ലാം (അവൻ നൽകുന്നു).

Verse 7

ऋषय ऊचुः । कोऽयं मार्कंडसंज्ञस्तु येन लिंगं प्रतिष्ठितम् । इन्द्रद्युम्नो महीपालः कतमो वद सूतज

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—‘മാർകണ്ഡ’ എന്ന പേരുള്ള ഈയാൾ ആരാണ്, അവൻ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്? പിന്നെ രാജാവായ ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ ആരാണ്? ഹേ സൂതപുത്രാ, പറയുക.

Verse 8

तथा पालकनामा च येनायं स्थापितो हरः । तथा यो घण्टसंज्ञस्तु कस्मिञ्जातः स चान्वये

അതുപോലെ ‘പാലക’ എന്ന നാമധാരിയായവൻ ആര്, അവനാൽ ഈ ഹരൻ (ശിവൻ) പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടു? കൂടാതെ ‘ഘണ്ട’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടവൻ ഏതു വംശപരമ്പരയിൽ ജനിച്ചു?

Verse 9

कलशाख्यस्तु यः ख्यातो वानरेण समन्वितः । ईशानोप्यखिलं ब्रूहि परं नःकौतुकं स्थितम्

‘കലശ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ, വാനരനോടു ബന്ധപ്പെട്ടവൻ—ഹേ ഈശാനാ, അതെല്ലാം സമഗ്രമായി വിശദമായി പറയുക; ഞങ്ങളിൽ മഹത്തായ കൗതുകം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 10

यतोऽत्र जायते श्रेयः पुनः पुंसां प्रकीर्तय । यैरेतैः स्थापिता देवाः क्षेत्रेऽस्मिन्मानवोत्तमैः

ഇവിടെ മനുഷ്യർക്കു പരമ ശ്രേയസ് എങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉദിക്കുന്നു എന്നു വീണ്ടും പ്രസ്താവിക്കൂ; കൂടാതെ ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ ഏത് ഏത് മനുഷ്യോത്തമന്മാരാൽ ഈ ദേവതകൾ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടു?

Verse 11

तथा तेषां समाचारं प्रभावं चैव सूतज । दानं वापि यथाकालं मंत्रांश्च विस्तराद्वद

കൂടാതെ, ഹേ സൂതപുത്രാ, അവരുടെ യഥോചിത ആചാരങ്ങളും അവരുടെ പ്രഭാവവും വിശദമായി പറയുക; സമയോചിതമായ ദാനവും മന്ത്രങ്ങളും കൂടി വിപുലമായി വിവരണം ചെയ്യുക.

Verse 12

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् । कथितां भर्तृयज्ञेन आनर्ताधिपतेः स्वयम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ നിങ്ങളോട് ഈ പുരാതന കഥ കീർത്തിക്കും; ഇത് സ്വയം ആനർത്താധിപനായ ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞതാണ്.

Verse 13

श्रुतयापि यया मर्त्यो दीर्घायुर्जायतेनरः । नापमृत्युमवाप्नोति कथंचित्तत्प्रभावतः

അത് കേൾക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടും മനുഷ്യൻ ദീർഘായുസ്സുകാരനാകുന്നു; അതിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അവൻ എങ്ങനെയും അകാലമൃത്യുവിനെ പ്രാപിക്കുകയില്ല।

Verse 14

यो मार्कंड इति ख्यातः प्रथमं परिकीर्तितः । संभूतिस्तस्य संप्रोक्ता युष्माकं पापनाशिनी

‘മാർകണ്ഡ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായവനെ ആദ്യം കീർത്തിക്കുന്നു; ഇനി അവന്റെ ഉദ്ഭവകഥ പറയപ്പെടുന്നു—ഇത് നിങ്ങളുടെ പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന വൃത്താന്തമാണ്।

Verse 15

इंद्रद्युम्नं प्रवक्ष्यामि सांप्रतं मुनिसत्तमाः । यद्वंशो यत्प्रभावश्च सर्वभूपालमानितः

ഇപ്പോൾ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞാൻ ഇന്ദ്രദ്യുമ്നനെക്കുറിച്ച് പറയും—അവന്റെ വംശവും മഹിമയും, സർവ്വരാജാക്കന്മാരാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടത്।

Verse 16

इंद्रद्युम्नो महीपाल आसीत्पूर्वं द्विजोत्तमाः । ब्राह्मण्यश्च शरण्यश्च साधुलोकप्रपालकः । यज्वा दानपतिर्दक्षः सर्वभूतहिते रतः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ പൂർവ്വം ഒരു രാജാവായിരുന്നു—ബ്രാഹ്മണഭക്തൻ, എല്ലാവർക്കും ശരണ്യൻ, സദ്ജനങ്ങളുടെ പരിപാലകൻ. അവൻ യജ്ഞകർതാവ്, ദാനത്തിൽ അഗ്രഗണ്യൻ, പ്രവർത്തിയിൽ ദക്ഷൻ, സർവ്വഭൂതഹിതത്തിൽ രതൻ।

Verse 17

न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्न च चौरकृतं भयम् । तस्मिञ्छासति धर्मज्ञे आसील्लोकस्य कस्यचित्

ആ ധർമ്മജ്ഞ രാജാവ് ഭരിക്കുമ്പോൾ ആര്ക്കും ക്ഷാമമില്ല, രോഗമില്ല, കള്ളന്മാരാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഭയവും ഇല്ലായിരുന്നു।

Verse 18

यथैव वर्षतो धारा यथा वा दिवि तारकाः । गंगायां सिकता यद्वत्संख्यया परिवर्जिताः

മഴയുടെ ധാരകൾ, ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങൾ, ഗംഗയിലെ മണൽകണങ്ങൾ എണ്ണിപ്പറയാനാകാത്തതുപോലെ—അവയും അനന്തസംഖ്യയാണ്.

Verse 19

तद्वत्तेन कृता यज्ञाः सर्वे संपूर्णदक्षिणाः । अग्निष्टोमोऽतिरात्रश्च उक्थः षोडशिकास्तथा

അവൻ എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളും വിധിപൂർവം, പൂർണ്ണ ദക്ഷിണയോടുകൂടി നിർവഹിച്ചു—അഗ്നിഷ്ടോമം, അതിരാത്രം, ഉക്ഥ്യം, കൂടാതെ ഷോഡശീ.

Verse 20

सौत्रामण्याऽथ पशवश्चातुर्मास्या द्विजोत्तमाः । वाजपेयाश्वमेधाश्च राजसूया विशेषतः

കൂടാതെ സൗത്രാമണീ, പശുയജ്ഞങ്ങൾ, ചാതുർമാസ്യകർമ്മങ്ങൾ—ഹേ ദ്വിജോത്തമാ—വാജപേയം, അശ്വമേധം, പ്രത്യേകിച്ച് രാജസൂയവും അവൻ നടത്തി.

Verse 21

पौण्डरीकास्तथैवान्ये श्रद्धापूतेन चेतसा

അതുപോലെ പൗണ്ഡരീകവും മറ്റു പല യജ്ഞങ്ങളും അവൻ ശ്രദ്ധയാൽ ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ നിർവഹിച്ചു.

Verse 22

तेन दानानि दत्तानि तीर्थेषु च विशेषतः । मिष्टान्नानि द्विजेंद्राणां दक्षिणासहितानि च

അവൻ പ്രത്യേകിച്ച് തീർത്ഥങ്ങളിൽ ദാനങ്ങൾ നൽകി; കൂടാതെ ദ്വിജേന്ദ്രന്മാർക്ക് മിഷ്ടാന്നവും ദക്ഷിണയോടുകൂടി ആദരപൂർവം സമർപ്പിച്ചു.

Verse 23

न तदस्ति धरापृष्ठे नगरं पत्तनं तथा । तीर्थं वा यत्र नो तस्य विद्यते त्रिदशालयः

ഭൂമിയുടെ മേൽ അവന്റെ ദേവാലയം—ദേവഗണങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലം—ഇല്ലാത്ത നഗരം, പട്ടണം, തീർത്ഥം ഒന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല।

Verse 24

तेन कन्यासहस्राणि अच्युतान्यर्बुदानि च । ब्राहमणेभ्यः प्रदत्तानि ब्राह्मणानां धनार्थिनाम्

അവൻ ആയിരക്കണക്കിന് കന്യാദാനം ചെയ്തു; അതുപോലെ അളവറ്റ ധനവും—ധനം ആവശ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണർക്കു നൽകി।

Verse 25

दशमीदिवसे तस्य रात्रौ च गजपृष्ठिगः । दुन्दुभिस्ताड्यमानस्तु बभ्राम सकलं पुरम्

അവന്റെ ദശമിദിനത്തിലും രാത്രിയിലും, ആനയുടെ പുറത്ത് കയറി, ദുന്ദുഭികൾ മുഴങ്ങുമ്പോൾ, അവൻ മുഴുവൻ നഗരവും ചുറ്റി നടന്നു।

Verse 26

प्रत्यूषे वैष्णवं भावि पापहारि च वासरम् । उपवासः प्रकर्त्तव्यो मुक्त्वा वृद्धं च बालकम् । अन्यथा निग्रहिष्यामि भोजनं यः करिष्यति

പ്രഭാതത്തിൽ അവൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു—“നാളെ വൈഷ്ണവ പുണ്യദിനം, പാപഹാരിദിവസം. വൃദ്ധരെയും ബാലരെയും ഒഴികെ എല്ലാവരും ഉപവാസം പാലിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ ആരെങ്കിലും ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ ഞാൻ ശിക്ഷിക്കും.”

Verse 27

इंद्रद्युम्नः स राजर्षिस्तदा विष्णोः प्रसादतः । तेनैव स्वशरीरेण ब्रह्मलोकं तदा गतः

ആ രാജർഷി ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ അപ്പോൾ വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രസാദത്താൽ, അതേ ശരീരത്തോടുകൂടി ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് ഗമിച്ചു।

Verse 28

तत्र कल्पसहस्रांते स प्रोक्तो ब्रह्मणा स्वयम् । इंद्रद्युम्न धरां गच्छ न स्थातव्यं त्वयाऽधुना

അവിടെ സഹസ്ര കല്പാന്തത്തിൽ സ്വയം ബ്രഹ്മാവ് അവനോട് അരുളിച്ചെയ്തു— “ഇന്ദ്രദ്യുമ്നാ, ഭൂമിയിലേക്കു പോകുക; ഇപ്പൊഴിവിടെ നിനക്കു താമസിക്കേണ്ടതല്ല।”

Verse 29

इंद्रद्युम्न उवाच । कस्माच्च्यावयसे ब्रह्मन्निजलोकाद्द्रुतं हि माम् । अपापमपि देवेश तथा मे वद कारणम्

ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ ബ്രഹ്മൻ, നിങ്ങളുടെ സ്വലോകത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ ഇത്ര വേഗം എന്തുകൊണ്ട് നീക്കുന്നു? ഹേ ദേവേശ, ഞാൻ പാപരഹിതനായിട്ടും ഇതിന്റെ സത്യകാരണം അരുളുക।”

Verse 30

श्रीब्रह्मोवाच । तव कीर्तिसमुच्छेदः संजातोऽद्य धरातले । यावत्कीर्तिर्धरापृष्ठे तावत्स्वर्गे वसेन्नरः

ശ്രീബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു— “ഇന്ന് ഭൂമിയിൽ നിന്റെ കീർത്തിയുടെ തുടർച്ച മുറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഭൂമിപൃഷ്ഠത്തിൽ കീർത്തി നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം മനുഷ്യൻ സ്വർഗത്തിൽ വസിക്കും।”

Verse 31

एतस्मात्कारणाल्लोकाः स्वनामांकानि चक्रिरे । वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च

ഈ കാരണത്താൽ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ പേരിൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയ സ്മാരക പുണ്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു— പടിക്കിണറുകൾ, കിണറുകൾ, കുളങ്ങൾ, കൂടാതെ ദേവതകളുടെ ആലയങ്ങളും।

Verse 32

तस्माद्गच्छ धरापृष्ठं स्वां कीर्तिं नूतनां कुरु । यदि वांछसि लोकेऽस्मिन्मामके वसतिं चिरम्

“അതുകൊണ്ട് ഭൂമിപൃഷ്ഠത്തിലേക്കു പോകുക; പുതിയ പുണ്യകർമ്മങ്ങളാൽ നിന്റെ കീർത്തിയെ പുതുക്കുക. എന്റെ ഈ ലോകത്തിൽ (സ്വർഗത്തിൽ) ദീർഘകാലം വസിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഇതുതന്നെയാണ് മാർഗം।”

Verse 33

अथात्मानं स राजेंद्रो यावत्पश्यति तत्क्षणात् । तावत्प्राप्तं धरापृष्ठे कांपिल्य नगरं प्रति

അപ്പോൾ രാജാധിരാജൻ സ്വയം തിരിച്ചറിഞ്ഞ നിമിഷം തന്നേ, ഭൂമിയിൽ കാംപില്യ നഗരസമീപത്ത് എത്തിച്ചേർന്നതായി കണ്ടു।

Verse 34

अथ पप्रच्छ लोकान्स किमेतन्नगरं स्मृतम् । कोऽयं देशः कोऽत्र राजा किं पुरं नगरं च किम्

പിന്നീട് അവൻ ജനങ്ങളോട് ചോദിച്ചു—“ഈ നഗരം എന്തെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു? ഇത് ഏത് ദേശം? ഇവിടെ രാജാവ് ആര്? ‘പുരം’ എന്നതും ‘നഗരം’ എന്നതും എന്തർത്ഥം?”

Verse 35

ते तमूचुः परं चैतत्कांपिल्यमिति विश्रुतम् । आनर्तनामा देशोऽयं राजात्र पृथिवीजयः

അവർ അവനോട് പറഞ്ഞു—“ഇത് ‘കാംപില്യ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ നഗരം. ഈ ദേശം ‘ആനർത്ത’ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു; ഇവിടെ രാജാവ് ‘പൃഥിവീജയൻ’.”

Verse 36

को भवान्किमिहायातः किंचित्कार्यं वदस्व नः

“നിങ്ങൾ ആരാണ്? ഇവിടെ എന്തിനാണ് വന്നത്? നിങ്ങളുടെ കാര്യം ഞങ്ങളോട് പറയുക.”

Verse 37

इंद्रद्युम्न उवाच इंद्रद्युम्नो महीपालः पुरासीद्रोचके पुरे । देशे वैजरुके पूर्वं स देशः क्व च तत्पुरम्

ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ, ഭൂമിപാലകനായ രാജാവ്. മുൻപ് വൈജരുക ദേശത്തിലെ രോചക നഗരത്തിൽ വസിച്ചിരുന്നു. ആ ദേശം ഇപ്പോൾ എവിടെ, ആ നഗരം എവിടെ?”

Verse 38

जना ऊचुः । न वयं तत्पुरं विद्मो न देशं न च भूपतिम् । इन्द्रद्युम्नाभिधानं च यं त्वं पृच्छसि भद्रक

ജനങ്ങൾ പറഞ്ഞു—ഞങ്ങൾ ആ നഗരം അറിയുന്നില്ല, ആ ദേശവും അറിയുന്നില്ല, ആ രാജാവിനെയും അറിയുന്നില്ല. ഭദ്രപുരുഷാ, നിങ്ങൾ ചോദിക്കുന്ന ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ എന്ന നാമധാരിയെയും ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല।

Verse 39

इंद्रद्युम्न उवाच । चिरायुरस्ति कोऽप्यत्र यस्तं वेत्ति महीपतिम् । देशं वा तत्पुरं वापि तन्मे वदथ मा चिरम्

ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ ദീർഘായുസ്സുള്ള ആരെങ്കിലും ഉണ്ടോ, ആ രാജാവിനെ അറിയുന്നവൻ—അവന്റെ ദേശമോ നഗരമോ അറിയുന്നവൻ? എനിക്കു ഉടൻ പറയുക; വൈകിക്കരുത്।

Verse 40

जना ऊचुः । सप्तकल्पस्मरो नाम मार्कंडेयो महामुनिः । श्रूयते नैमिषारण्ये तं गत्वा पृच्छ वेत्स्यसि

ജനങ്ങൾ പറഞ്ഞു—‘സപ്തകൽപസ്മര’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ മഹാമുനി മാർക്കണ്ഡേയൻ നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ വസിക്കുന്നു എന്നു കേൾക്കപ്പെടുന്നു। അവിടേക്ക് ചെന്നു ചോദിക്ക; അപ്പോൾ നീ അറിയും।

Verse 41

अथासौ सत्वरं गत्वा व्योममार्गेण तं मुनिम् । पप्रच्छ प्रणिपत्योच्चैर्नैमिषारण्यमाश्रितम्

അപ്പോൾ അവൻ വേഗത്തിൽ ആകാശമാർഗ്ഗം വഴി ചെന്നു നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന ആ മുനിയെ സമീപിച്ചു। പ്രണാമം ചെയ്ത് ഉച്ചസ്വരത്തിൽ ചോദിച്ചു।

Verse 42

इंद्रद्युम्नेति वै भूपस्त्वया दृष्टः श्रुतोऽथ वा । चिरायुस्त्वं श्रुतोऽस्माभिः पृच्छामस्तेन सन्मुने

‘ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ’ എന്ന നാമമുള്ള ആ രാജാവിനെ നിങ്ങൾ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ കേട്ടിട്ടുണ്ടോ? നിങ്ങൾ ദീർഘായുസ്സുള്ളവൻ എന്നു ഞങ്ങൾ കേട്ടിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട്, ഹേ സന്മുനേ, ഞങ്ങൾ നിങ്ങളോടു ചോദിക്കുന്നു।

Verse 43

श्रीमार्कंडेय उवाच सप्तकल्पांतरे भूपो न दृष्टो न मया श्रुतः । इंद्रद्युम्नाभिधानोऽत्र तत्र किं नु वदामि ते

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഏഴ് കല്പാന്തരങ്ങളിലുപോലും ഇവിടെ ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ എന്ന പേരുള്ള രാജാവിനെ ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല, കേട്ടിട്ടില്ല. അതിനാൽ അവനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ നിന്നോട് എന്തു പറയാൻ?

Verse 44

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा निराशः स महीपतिः । वैराग्यं परमं गत्वा मरणे कृतनिश्चयः

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് നിരാശനായി. പരമവൈരാഗ്യത്തിലേക്ക് കടന്ന് മരണത്തെക്കുറിച്ച് ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്തു.

Verse 45

तेन चानीय दारूणि प्रज्वाल्य च हुताशनम् । प्रवेष्टुकामः स प्रोक्त इन्द्रद्युम्नो महीपतिः

പിന്നീട് ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ രാജാവ് വിറകുകൾ കൊണ്ടുവന്ന് അഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ചു; അതിൽ പ്രവേശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനായി പറയപ്പെട്ടു.

Verse 46

त्वया चात्र न कर्तव्यमहं ते मित्रतां गतः । नाशयिष्यामि ते मृत्युं यद्यपि स्यान्महत्तरम्

“നീ ഇവിടെ ഇത് ചെയ്യരുത്. ഞാൻ നിന്റെ സുഹൃത്തായി മാറിയിരിക്കുന്നു. അത് എത്ര ഭീകരമായ മരണമായാലും ഞാൻ അത് നീക്കിക്കളയും.”

Verse 47

नीरोगोऽसि सुभव्योऽसि कस्मान्मृत्युं प्रवांछसि । वद मे कारणं मृत्योः प्रतीकारं करोमि ते

“നീ രോഗമില്ലാത്തവൻ, ശുഭലക്ഷണസമ്പന്നൻ; പിന്നെ മരണത്തെ എന്തിന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു? കാരണം പറയുക; ഞാൻ നിനക്കു പ്രതികാരം ചെയ്യും.”

Verse 48

इंद्रद्युम्न उवाच । चिरायुर्मे भवान्प्रोक्तः कांपिल्यपुरवासिभिः । तेनाहं तव पार्श्वेऽत्र समायातो महामुने

ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു—കാംപില്യപുരവാസികൾ നിങ്ങൾ ദീർഘായുസ്സുള്ളവൻ എന്നു എനിക്കു പറഞ്ഞു. അതുകൊണ്ട്, ഹേ മഹാമുനേ, ഞാൻ ഇവിടെ നിങ്ങളുടെ സന്നിധിയിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 49

इंद्रद्युम्नोद्भवां वार्तां त्वं वदिष्यसि सन्मुने । मत्कीर्तिर्न परिज्ञाता ततो मृत्युं व्रजाम्यहम्

ഹേ സന്മുനേ, ഇന്ദ്രദ്യുമ്നനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വൃത്താന്തം നിങ്ങൾ പറയും. എന്നാൽ എന്റെ കീർത്തി അറിയപ്പെടുന്നില്ല; അതിനാൽ ഞാൻ മരണത്തിലേക്ക് പോകും.

Verse 50

सूत उवाच । तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा दयावान्स मुनीश्वरः । वृथाश्रमं च तं ज्ञात्वा दाक्षिण्यादिदमब्रवीत्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ ദൃഢനിശ്ചയം അറിഞ്ഞ്, കരുണാമയനായ മുനീശ്വരൻ—അവന്റെ പരിശ്രമം വ്യർത്ഥമാകാതിരിക്കണമെന്ന് മനസ്സിലാക്കി—സൗജന്യത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 51

यद्येवं मा विशाग्निं त्वमहं ज्ञास्यामि तं नृपम् । नाडीजंघो बको नाम ममास्ति परमः सुहृत्

അങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ, ഹേ വിശാഗ്നേ, നിരാശപ്പെടരുത്. ആ രാജാവിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ അറിയാം. എനിക്ക് അത്യന്തം അടുത്ത സുഹൃത്ത് ഒരാൾ ഉണ്ട്—ബക എന്ന പേരിൽ, നാഡീജംഘ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ.

Verse 52

चिरंतनश्च सोऽस्माकं नूनं ज्ञास्यति तं नृपम् । तस्मादागच्छ गच्छावस्तस्य पार्श्वे हिमाचले

അവൻ പുരാതനൻ, ഞങ്ങളോടു ദീർഘകാലബന്ധമുള്ളവൻ; അവൻ തീർച്ചയായും ആ രാജാവിനെ അറിയും. അതുകൊണ്ട് വരിക; ഹിമാചലത്തിൽ അവന്റെ സന്നിധിയിലേക്ക് പോകാം.

Verse 53

साधूनां दर्शनं जातु न वृथा जायते क्वचित्

സാധുപുരുഷന്മാരുടെ ദർശനം ഒരിക്കലും നിഷ്ഫലമാകുന്നില്ല; അത് ഏതുകാലത്തും വ്യർത്ഥമാവുകയില്ല.

Verse 54

एवमुक्त्वा ततस्तौ तु प्रस्थितौ मुनिपार्थिवौ । व्योममार्गेण संतुष्टौ बकं प्रति हिमाचले

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം മുനിയും രാജാവും സന്തുഷ്ടരായി ആകാശമാർഗ്ഗം വഴി ഹിമാചലത്തിലെ ബകനെ ലക്ഷ്യമാക്കി പുറപ്പെട്ടു.

Verse 55

बकोऽपि तं समालोक्य मार्कण्डेयं समागतम् । संमुखः प्रययौ तुष्टः स्वागतेनाभ्यपूजयत्

ബകനും മാർക്കണ്ഡേയൻ എത്തിയതായി കണ്ടു സന്തോഷത്തോടെ മുന്നോട്ട് ചെന്നു കണ്ടുമുട്ടി, സ്വാഗതവചനങ്ങളാൽ ആദരിച്ചു.

Verse 56

धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं यस्य मे त्वत्समागमः । भो भो ब्रह्मविदां श्रेष्ठ आतिथ्यं ते करोमि किम्

ഞാൻ ധന്യൻ, ഞാൻ പുണ്യവാൻ—എനിക്ക് നിങ്ങളോടുള്ള സംഗമം ലഭിച്ചതിനാൽ. ഹേ ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഞാൻ നിങ്ങളെ എങ്ങനെ അതിഥിസത്കരിക്കണം?

Verse 57

श्रीमार्कंडेय उवाच । मत्तोपि त्वं चिरायुश्च यतो मित्रं व्यवस्थितः । इन्द्रद्युम्नो महीपालस्त्वया दृष्टः श्रुतोऽथवा

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—മിത്രഭാവത്തിൽ സ്ഥിരനായതിനാൽ നീ എനിക്കിലും ദീർഘായുസ്സുള്ളവൻ. ഇന്ദ്രദ്യുമ്ന മഹീപാലനെ നീ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ കുറഞ്ഞപക്ഷം അവനെക്കുറിച്ച് കേട്ടിട്ടുണ്ടോ?

Verse 58

एतस्य मम मित्रस्य तेन दृष्टेन कारणम् । अन्यथा जायते मृत्युस्ततोऽहं त्वां समागतः

ഈ എന്റെ സുഹൃത്തിനുവേണ്ടി—അവൻ അറിയപ്പെടുകയും അംഗീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യേണ്ടതിനാൽ—ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ മരണം സംഭവിക്കുമായിരുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നരികിൽ എത്തി.

Verse 59

बक उवाच सप्तद्विगुणितान्कल्पान्स्मराम्यहमसंशयम् । न स्मरामि कथामेव इंद्रद्युम्नसमुद्भवाम्

ബകൻ പറഞ്ഞു—സംശയമില്ലാതെ ഞാൻ പതിനാലു കല്പങ്ങൾ ഓർക്കുന്നു; എന്നാൽ ഇന്ദ്രദ്യുമ്നന്റെ ഉദ്ഭവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥ എനിക്കൊട്ടും ഓർമ്മയില്ല.

Verse 60

आस्तां हि दर्शनं तावत्सत्यमेतन्मयोदिम्

‘ദർശനം’ എന്ന കാര്യം ഇപ്പോൾ വിട്ടേക്കുക; ഞാൻ പറഞ്ഞത് സത്യമത്രേ.

Verse 61

इंद्रद्युम्न उवाच । तपसः किं प्रभावोऽयं दानस्य नियमस्य च । यदायुरीदृशं जातं बकत्वेऽपि वदस्व नः

ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു—തപസ്സ്, ദാനം, നിയമാനുഷ്ഠാനം ഇവയുടെ പ്രഭാവം എന്താണ്? ബകാവസ്ഥയിലുപോലും ഇത്തരമൊരു ആയുസ്സ് എങ്ങനെ ലഭിച്ചു? ഞങ്ങളോട് പറയുക.

Verse 62

बक उवाच घृतकंबलमाहात्म्याद्देवदेवस्य शूलिनः । ममायुरीदृशं जातं बकत्वं मुनिशापतः

ബകൻ പറഞ്ഞു—ദേവദേവനായ ശൂലധാരിയുടെ ‘ഘൃതകംബല’ മഹാത്മ്യത്താൽ എനിക്ക് ഇത്തരമൊരു ആയുസ്സ് ലഭിച്ചു; എന്നാൽ എന്റെ ബകത്വം മുനിയുടെ ശാപം മൂലമാണ്.

Verse 64

अहमासं पुरा बालो ब्राह्मणस्य निवेशने । चमत्कारपुरे रम्ये पाराशर्यस्य धीमतः

പൂർവകാലത്ത് ഞാൻ ഒരു ബാലനായിരുന്നു—പരാശരവംശജനായ ധീമാൻ ബ്രാഹ്മണന്റെ ഗൃഹത്തിൽ, രമ്യമായ ‘ചമത്കാരപുര’ നഗരത്തിൽ।

Verse 65

कस्यचित्त्वथ कालस्य संक्रांतौ मकरस्य भोः । संप्राप्यातीव चापल्याल्लिंगं जागेश्वरं मया । घृतकुम्भे परिक्षिप्तं पूजितं जनकेन यत्

പിന്നീട് ഒരു സമയത്ത്, മകരസംക്രാന്തിദിനത്തിൽ, ബാലചാപല്യത്താൽ ഞാൻ പിതാവ് പൂജിച്ച ജാഗേശ്വരലിംഗം എടുത്ത് നെയ്യുകുടത്തിൽ ഇട്ടുകളഞ്ഞു।

Verse 66

अथ रात्र्यां व्यतीतायां पृष्टोऽहं जनकेन च । त्वया पुत्र परिक्षिप्तं नूनं जागेश्वरं क्वचित् । तस्माद्वद प्रयच्छामि तेन ते भक्ष्यमुत्तमम्

രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പിതാവ് എന്നോടു ചോദിച്ചു—‘മകനേ, നീ ജാഗേശ്വരനെ എവിടെയോ വെച്ചിട്ടുണ്ടാകും; പറയുക, എന്നാൽ ഞാൻ നിനക്ക് ഉത്തമഭക്ഷണം തരാം.’

Verse 67

ततो मयाज्यकुम्भाच्च तस्मादादाय सत्वरम् । भक्ष्यलौल्यात्पितुर्हस्ते विन्यस्तं घृतसंप्लुतम्

അപ്പോൾ ഭക്ഷ്യലോഭത്താൽ ഞാൻ ആ നെയ്യുകുടത്തിൽ നിന്ന് അതിനെ വേഗത്തിൽ എടുത്ത്, നെയ്യിൽ മുക്കപ്പെട്ടതുപോലെ പിതാവിന്റെ കൈയിൽ വെച്ചു।

Verse 68

कस्यचित्त्वथ कालस्य पंचत्वं च समागतः । जातिस्मरस्ततो जातस्तत्प्रभावान्नृपालये

കുറച്ച് കാലത്തിന് ശേഷം എനിക്ക് മരണം വന്നു; തുടർന്ന് അതേ പ്രഭാവത്താൽ ഞാൻ രാജഗൃഹത്തിൽ പൂർവജന്മസ്മൃതിയോടെ ജനിച്ചു।

Verse 69

आनर्ताधिपतेर्हर्म्ये नाम्ना ख्यातस्त्वहं बकः । चमत्कारपुरे देवो हरः संस्थापितो मया

ആനർത്താധിപതിയുടെ രാജമന്ദിരത്തിൽ ഞാൻ ‘ബക’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി. ചമത്കാരപുരത്തിൽ ഞാൻ ദേവൻ ഹരൻ (ശിവൻ)നെ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 70

तत्प्रभावेण विप्रेंद्र प्राप्तः पैतामहं पदम्

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! ആ പുണ്യകൃത്യത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അവൻ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പരമ പദം പ്രാപിച്ചു.

Verse 71

ततो यानि धरापृष्ठे सुलिंगानि स्थितानि च । घृतेनच्छादयाम्येव मकरस्थे दिवाकरे । मया यत्स्थापितं लिंगं चमत्कारपुरे शुभम्

പിന്നീട് ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലത്തിൽ സ്ഥാപിതമായിരുന്ന ഏതു മംഗളലിംഗങ്ങളുണ്ടായിരുന്നുവോ, സൂര്യൻ മകരത്തിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ ഞാൻ അവയെ നെയ്യാൽ നിർബന്ധമായി മൂടുമായിരുന്നു. ചമത്കാരപുരത്തിൽ ഞാൻ തന്നെ സ്ഥാപിച്ച മംഗളലിംഗത്തെയും (അങ്ങനെ തന്നെയാരാധിച്ചു).

Verse 72

आराधितं दिवा नक्तं राज्ये संस्थाप्य पुत्रकम् । नियोज्य सर्वतो भृत्यान्धनवस्त्रसमन्वितान्

ഞാൻ പകലും രാത്രിയും (ശിവനെ) ആരാധിച്ചു. പുത്രനെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, ധനവും വസ്ത്രവും ഉള്ള ഭൃത്യരെ എല്ലാടത്തും നിയമിച്ചു.

Verse 73

ततःकालेन महता तुष्टो मे भगवाञ्छिवः । मत्समीपं समासाद्य वाक्यमेतदुवाच सः

പിന്നീട് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഭഗവാൻ ശിവൻ എന്നിൽ പ്രസന്നനായി. എന്റെ സമീപത്തേക്ക് വന്ന് അദ്ദേഹം ഈ വാക്കുകൾ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 74

परितुष्टोऽस्मि भद्रं ते तव पार्थिवसत्तम । घृतकंबलदानेन संख्यया रहितेन च

ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ, നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ. നീ ഘൃതകംബളങ്ങൾ എണ്ണമില്ലാതെ, അപരിമിതമായി ദാനം ചെയ്തതിനാൽ ഞാൻ പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നനാകുന്നു.

Verse 75

तस्माद्वरय भद्रं ते वरं यन्मनसि स्थितम् । अदेयमपि दास्यामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

അതുകൊണ്ട്—നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ—ഹൃദയത്തിൽ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്ന വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക. സാധാരണയായി അദേയമായതും, അത്യന്തം ദുർലഭമായതുമെങ്കിലും ഞാൻ നിനക്കു നൽകും.

Verse 76

ततो मया हरः प्रोक्तो यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो । कुरुष्व मां गणं देव नान्यत्किंचिद्वृणोम्यहम्

അപ്പോൾ ഞാൻ ഹരനോടു പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രഭോ, നിങ്ങൾ എനിക്കു പ്രസന്നനായാൽ, ഹേ ദേവാ, എന്നെ നിങ്ങളുടെ ഗണമായി ആക്കണമേ; മറ്റൊന്നും ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നില്ല.

Verse 77

श्रीभगवानुवाच । बकैहि त्वं महाभाग कैलासं पर्वतोत्तमम् । मया सार्धमनेनैव शरीरेण गणो भव

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാഭാഗാ, വിടപറഞ്ഞ് പർവതോത്തമമായ കൈലാസത്തിലേക്ക് വരിക. എന്റെ കൂടെ, ഈ ശരീരത്തോടുകൂടി തന്നെ, നീ ഗണനാകുക.

Verse 78

अन्योऽपि मर्त्यलोकेत्र यः करिष्यति मानवः । मकरस्थे रवौ मह्यं संक्रांतौ रजनीमुखे । स नूनं मद्गणो भावी सकृत्कृत्वाऽथ कंबलम्

മർത്ത്യലോകത്തിൽ മറ്റേതെങ്കിലും മനുഷ്യൻ എന്റെ നിമിത്തം ഈ കർമ്മം ചെയ്താൽ—സൂര്യൻ മകരത്തിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, സംക്രാന്തി സമയത്ത്, രാത്രിയുടെ ആരംഭത്തിൽ—ഘൃതകംബളം ഒരിക്കൽ മാത്രം ചെയ്താലും/അർപ്പിച്ചാലും അവൻ തീർച്ചയായും എന്റെ ഗണമായിത്തീരും.

Verse 79

त्वं पुनर्मामकं लिंगं समं कुर्वन्भविष्यसि । धर्मसेनेति विख्यातो विकृत्या परिवर्जितः

നീ വീണ്ടും എന്റെ ലിംഗത്തെ സമവും സുസ്വരൂപവുമാക്കി തീർക്കുന്നവനാകും; ‘ധർമ്മസേന’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി, വികൃതിയും മലിനതയും ഇല്ലാത്തവനാകും।

Verse 80

एवमुक्त्वा स भगवान्मामादाय ततः परम् । कैलासं पर्वतं गत्वा गणकोटीशतामदात्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭഗവാൻ എന്നെ കൂടെ എടുത്തു മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; പിന്നെ കൈലാസപർവതത്തിൽ ചെന്നു എനിക്ക് ഗണങ്ങളുടെ നൂറുകോടികളെ ദാനമായി നൽകി।

Verse 81

कस्यचित्त्वथ कालस्य भ्रममाणो यदृच्छया । गतोऽहं पर्वतश्रेष्ठं हिमवंतं महागिरिम्

കുറച്ച് കാലത്തിനു ശേഷം, യാദൃശ്ചികമായി അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഞാൻ പർവ്വതശ്രേഷ്ഠനായ മഹാഗിരി ഹിമവാനെ സമീപിച്ചു।

Verse 82

यत्रास्ते गालवो नाम सदैव तपसि स्थितः । तस्य भार्या विशालाक्षी सर्वलक्षणलक्षिता

അവിടെ ‘ഗാലവൻ’ എന്ന മുനി എപ്പോഴും തപസ്സിൽ സ്ഥിരനായിരുന്നു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ വിശാലാക്ഷി എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളാലും സമ്പന്നയായിരുന്നു।

Verse 83

सप्तरक्ता त्रिगंभीरा गूढगुल्फा कृशोदरी । तां दृष्ट्वा मन्मथाविष्टः संजातोऽहं मुनीश्वर

അവൾ സപ്തരക്തിമ കാന്തിയാൽ ദീപ്തയായി, ത്രിഭംഗി ലാവണ്യത്തോടെ മനോഹരയായി, ഗൂഢഗുല്ഫയുമായി കൃശോദരിയായി നിലകൊണ്ടു; അവളെ കണ്ടപ്പോൾ, ഹേ മുനീശ്വരാ, ഞാൻ കാമാവേശത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു।

Verse 84

चिंतितं च मया चित्ते कथमेतां हराम्यहम् । तस्माच्छिष्यत्वमासाद्य भक्तिमस्य करोम्यहम्

ഞാൻ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു—‘അവളെ ഞാൻ എങ്ങനെ കൊണ്ടുപോകും?’ അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യത്വം നേടി അദ്ദേഹത്തോടു ഭക്തി അർപ്പിക്കും।

Verse 85

शुश्रूषानिरतो भूत्वा येन प्राप्नोमि भामिनीम्

ശുശ്രൂഷാ-സേവയിൽ നിരതനായി, അതേ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ഞാൻ ആ കാമിനിയെ പ്രാപിക്കും।

Verse 86

ततो बटुकरूपेण संप्राप्तो गालवो मया । संसारस्य विरक्तोऽहं करिष्यामि मह्त्तपः

പിന്നീട് ബടുകരൂപം ധരിച്ചു ഞാൻ ഗാലവനെ സമീപിച്ചു; ‘ഞാൻ ലോകജീവിതത്തിൽ വിരക്തൻ; മഹത്തപസ് ചെയ്യും’ എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 87

दीक्षां यच्छ विभो मह्यं येन शिष्यो भवामि ते

ഹേ വിഭോ, എനിക്ക് ദീക്ഷ നൽകണമേ; അതിനാൽ ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ശിഷ്യനാകട്ടെ।

Verse 88

आहरिष्याम्यहं दर्भांस्तथा सुमनसः सदा । समिधश्च सदैवाहं फलानि जलमेव च

ഞാൻ എപ്പോഴും ദർഭയും പുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ടുവരും; കൂടാതെ സമിധകൾ, ഫലങ്ങൾ, ജലം എന്നിവയും നിത്യമായി കൊണ്ടുവരും।

Verse 89

स मां विनयसंपन्नं ज्ञात्वा ब्राह्मणरूपिणम् । ददौ दीक्षां ततो मह्यं शास्त्रदृष्टेन कर्मणा

അവൻ എന്നെ വിനയസമ്പന്നനായി, ബ്രാഹ്മണരൂപധാരിയായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം എനിക്ക് ദീക്ഷ നൽകി।

Verse 90

अथ दीक्षां समासाद्य तोषयामि दिनेदिने । तं चैव तस्य पत्नीं तां यथोक्तपरिचर्यया । अशुद्धेनापि चित्तेन छिद्रान्वेषणतत्परः

പിന്നീട് ദീക്ഷ ലഭിച്ച ശേഷം ഞാൻ ദിനംപ്രതി അവനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു; ശാസ്ത്രോക്തപരിചര്യയോടെ അവന്റെ ഭാര്യയെയും സേവിച്ചു. എങ്കിലും അശുദ്ധചിത്തത്തോടെ ഞാൻ പിഴവു തേടുന്നതിൽ തന്നെ തൽപരനായിരുന്നു।

Verse 91

अन्यस्मिन्दिवसे प्राप्ते सा स्त्रीधर्मसमन्विता । उटजं दूरतस्त्यक्त्वा रात्रौ सुप्ता मनस्विनी

മറ്റൊരു ദിവസം ആ മനസ്വിനി, സ്ത്രീധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരയായ അവൾ, കുടിലിൽ നിന്ന് കുറച്ച് അകലെ മാറി രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങി।

Verse 92

सोऽहं रूपं महत्कृत्वा तामादाय तपस्विनीम् । सुखसुप्तां सुविश्रब्धां प्रस्थितो दक्षिणामुखः

അപ്പോൾ ഞാൻ ഭയങ്കരമായ മഹാരൂപം ധരിച്ചു ആ തപസ്വിനിയെ പിടിച്ചെടുത്തു; അവൾ സുഖമായി നിർഭയമായി ഉറങ്ങുമ്പോൾ ഞാൻ ദക്ഷിണമുഖമായി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 93

अथासौ संपरित्यक्ता संस्पर्शान्मम निद्रया । चौररूपं परिज्ञाय मां शिष्यं प्ररुरोद ह

പിന്നീട് എന്റെ സ്പർശം മൂലം അവളുടെ നിദ്ര വിട്ടു; എന്നെ കള്ളരൂപത്തിൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവൾ കരഞ്ഞു—‘ഇവൻ നിങ്ങളുടെ ശിഷ്യൻ!’

Verse 94

साब्रवीच्च स्वभर्तारं गालवं मुनिसत्तमम् । एष शिष्यो दुराचारो हरते मामितः प्रभो

അപ്പോൾ അവൾ തന്റെ ഭർത്താവായ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ഗാലവനോടു പറഞ്ഞു— “പ്രഭോ! ഈ ദുരാചാരിയായ ശിഷ്യൻ എന്നെ ഇവിടെ നിന്ന് അപഹരിച്ചു കൊണ്ടുപോകുന്നു।”

Verse 95

तस्माद्रक्ष महाभाग यावद्दूरं न गच्छति

അതിനാൽ, ഹേ മഹാഭാഗനേ! അവൻ ദൂരെയ്ക്ക് പോകുന്നതിന് മുമ്പേ എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 96

तच्छ्रुत्वा गालवः प्राह तिष्ठतिष्ठेति चासकृत् । पापाचार सुदुष्टात्मन्गतिस्ते स्तंभिता मया

അത് കേട്ട് ഗാലവൻ ആവർത്തിച്ച്— “നിർത്തു! നിർത്തു!” എന്നു പറഞ്ഞു; പിന്നെ— “ഹേ പാപാചാരീ, അതിദുഷ്ടാത്മാവേ! നിന്റെ ഗതി ഞാൻ സ്തംഭിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു” എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചു।

Verse 97

तस्य वाक्यात्ततो मह्यं गतिस्तंभो व्यजायत । यद्वल्लिखित एवाहं प्रतिष्ठामि सुनिश्चलः

അവന്റെ വാക്കുകളാൽ എന്റെ ഗതി ഉടൻ തന്നെ തടഞ്ഞു; ഞാൻ ചിത്രത്തിൽ വരച്ചതുപോലെ പൂർണ്ണ നിശ്ചലനായി നിന്നു।

Verse 98

ततस्तेन च शप्तोऽहं गालवेन महात्मना । वंचितोऽहं त्वया यस्माद्बको भव सुदुर्मते

പിന്നീട് മഹാത്മാവായ ഗാലവൻ എന്നെ ശപിച്ചു— “നീ എന്നെ വഞ്ചിച്ചതിനാൽ, ഹേ സുദുർമതേ! നീ കൊക്കായി (ബകയായി) മാറുക।”

Verse 99

ततः पश्यामि चात्मानं सहसा बकरूपिणम् । बकत्वेऽपि न मे नष्टा या स्मृतिः पूर्वसंभवा

അപ്പോൾ പെട്ടെന്നു ഞാൻ എന്നെ തന്നെ കൊക്കിന്റെ രൂപത്തിൽ കണ്ടു; കൊക്കാവസ്ഥയിലും മുൻജന്മസ്മൃതി എനിക്കു നശിച്ചില്ല.

Verse 100

ततः साऽपि च तत्पत्नी सचैलं स्नानमाश्रिता । मत्स्पर्शादुःखितांगी च शापाय समुपस्थिता

പിന്നെ അവന്റെ ഭാര്യയും വസ്ത്രസഹിതം ശുദ്ധിസ്നാനം ആശ്രയിച്ചു; എന്റെ സ്പർശം മൂലം വേദനിച്ച ശരീരത്തോടെ ശാപം ചൊല്ലാൻ മുന്നോട്ടുവന്നു.

Verse 101

यस्मात्पाप त्वया स्पृष्टा प्रसुप्ताहं रजस्वला । बकधर्मं समाश्रित्य भर्त्ता मे वंचितस्त्वया । अन्यरूपं समास्थाय तस्मात्सत्यं बको भव

ഹേ പാപീ! രജസ്വലാവസ്ഥയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടന്ന എന്നെ നീ സ്പർശിച്ചു; ‘കൊക്കിന്റെ ധർമ്മം’ ആശ്രയിച്ച് എന്റെ ഭർത്താവിനെ നീ വഞ്ചിച്ചു; അതിനാൽ മറ്റൊരു രൂപം ധരിച്ചു സത്യമായും കൊക്കായി മാറുക.

Verse 102

एवं शप्तस्ततो द्वाभ्यां ताभ्यां वै दुःखसंयुतः । चरणाभ्यां प्रलग्नस्तु गालवस्य महात्मनः

ഇങ്ങനെ ആ രണ്ടുപേരുടെ ശാപം ലഭിച്ചതോടെ അവൻ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, മഹാത്മാവായ ഗാലവ മുനിയുടെ പാദങ്ങളിൽ ചേർന്നു പിടിച്ചു.

Verse 103

गणोऽहं देवदेवस्य त्रिनेत्रस्य महात्मनः । पालकेति च विख्यातो गणकोटिप्रभुः स्थितः

ഞാൻ ദേവദേവനായ മഹാത്മ ത്രിനേത്രപ്രഭുവിന്റെ ഗണമാണ്; ‘പാലക’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി, കോടിക്കണക്കിന് ഗണങ്ങളുടെ അധിപനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 104

सोऽहमत्र समायातः प्रभोः कार्येण केनचित् । तव भार्यां समालोक्य कामदेववशं गतः

ഞാൻ എന്റെ പ്രഭുവിന്റെ ഏതോ കാര്യത്തിനായി ഇവിടെ വന്നതാണ്; എന്നാൽ നിങ്ങളുടെ ഭാര്യയെ കണ്ടപ്പോൾ കാമദേവന്റെ വശത്തിലായി വീണുപോയി।

Verse 105

क्षमापराधं त्वं मह्यमेवं ज्ञात्वा मुनीश्वर । दुर्विनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव च

ഹേ മുനീശ്വരാ, ഇതറിഞ്ഞ് എന്റെ അപരാധം ക്ഷമിക്കണമേ. ഞാൻ ദുർവിനീതനായിട്ടും ശ്രീ, വിദ്യ, ഐശ്വര്യം എന്നിവ നേടി।

Verse 106

न तिष्ठति चिरं स्थाने यथाहं मदगर्वितः । शिष्यरूपं समास्थाय ततः प्राप्तस्तवांतिकम्

എന്നെപ്പോലെ മദഗർവത്തിൽ മുങ്ങിയവൻ തന്റെ സ്ഥാനത്ത് ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുകയില്ല. അതുകൊണ്ട് ശിഷ്യരൂപം ധരിച്ചു നിങ്ങളുടെ സന്നിധിയിൽ എത്തി।

Verse 107

अस्या हरणहेतोश्च महासत्या मुनीश्वर । तस्मात्कुरु प्रसादं मे दीनस्य प्रणतस्य च

ഹേ മുനീശ്വരാ, അവളെ അപഹരിച്ചതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാരണത്താലും—അവൾ മഹാസത്യവതിയായതിനാലും—ദീനനായി പ്രണതനായ എനിക്കു പ്രസാദം അരുളണമേ।

Verse 108

अनुग्रहप्रदानेन क्षमा यस्मात्तपस्विनाम् । कोकिलानां स्वरो रूपं नारीरूपं पतिव्रता । विद्या रूपं कुरूपाणां क्षमा रूपं तपस्विनाम्

തപസ്വികൾ അനുഗ്രഹം നൽകുന്നതിനാൽ ക്ഷമ തന്നെയാണ് അവരുടെ അലങ്കാരം. കോകിലയുടെ സൗന്ദര്യം അതിന്റെ സ്വരം; സ്ത്രീയുടെ സൗന്ദര്യം പതിവ്രതാധർമ്മം; കുരൂപരുടെ സൗന്ദര്യം വിദ്യ; തപസ്വികളുടെ സൗന്ദര്യം ക്ഷമ.

Verse 109

सूत उवाच । तस्य तत्कृपणं श्रुत्वा सोपि माहेश्वरो मुनिः । ज्ञात्वा तं बांधवस्थाने दयां कृत्वाऽब्रवीद्वचः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ ദീനവിലാപം കേട്ട് ആ മാഹേശ്വര മുനിയും, അവനെ ബന്ധുസ്ഥാനത്തിൽ നിൽക്കുന്നവനെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, കരുണചെയ്ത് ഈ വചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 110

सत्यवाक्तिष्ठते विप्रश्चमत्कारपुरे शुभे

ഹേ വിപ്രാ! സത്യവാകനായവൻ ശുഭമായ ‘ചമത്കാരപുര’ നഗരത്തിൽ വസിക്കുന്നു।

Verse 111

भर्त्तृयज्ञ इति ख्यातस्तदा तस्योपदेशतः । बकत्वं यास्यते नूनं मम वाक्यादसंशयम्

അപ്പോൾ അവന്റെ ഉപദേശത്താൽ അവൻ ‘ഭർത്തൃയജ്ഞ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി; എന്റെ വാക്കിനാൽ—സംശയമില്ലാതെ—അവൻ ബക (കൊക്ക്) അവസ്ഥയിലേക്കു പോകും।

Verse 112

ततः पश्यामि चात्मानं बकत्वेन समाश्रितम्

അപ്പോൾ ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ ബക (കൊക്ക്) അവസ്ഥയെ ആശ്രയിച്ചവനായി കാണുന്നു।

Verse 113

एवं मे दीर्घमायुष्यं संजातं शिवभक्तितः । घृतकम्बलमाहात्म्याद्बकत्वं मुनिशापतः

ഇങ്ങനെ ശിവഭക്തിയാൽ എനിക്ക് ദീർഘായുസ്സ് ലഭിച്ചു; എന്നാൽ ഘൃതകംബലത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം നിമിത്തം, മുനിയുടെ ശാപത്താൽ, ഞാൻ ബക (കൊക്ക്) അവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ചു।

Verse 114

इंद्रद्युम्न उवाच एतदर्थं समानीतस्त्वत्सकाशं विहंगम । इंद्रद्युम्नस्य वार्तार्थं मरणे कृतनिश्चयः

ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിഹംഗമേ! ഇന്ദ്രദ്യുമ്നന്റെ വാർത്ത അറിയിക്കാനായി തന്നെയാണ് നിന്നെ എന്റെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുവന്നത്; ഞാൻ മരണത്തിൽ ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്തിരിക്കുന്നു।

Verse 115

सा त्वया नैव विज्ञाता ममाभाग्यैर्विहंगम । सेवयिष्याम्यहं तस्मात्प्रदीप्तं हव्यवाहनम्

ഹേ വിഹംഗമേ! എന്റെ ദുര്ഭാഗ്യം മൂലം ആ കാര്യം നിനക്ക് അറിയാനായില്ല; അതിനാൽ ഞാൻ ജ്വലിക്കുന്ന ഹവ്യവാഹനനായ അഗ്നിയെ ആശ്രയിക്കും।

Verse 116

प्रतिज्ञातं मया पूर्वमेतन्निश्चित्य चेतसि । इंद्रद्युम्ने ह्यविज्ञाते संसेव्यः पावको मया

ഇത് ഞാൻ മുമ്പേ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തതും ഹൃദയത്തിൽ ദൃഢമായി നിശ്ചയിച്ചതുമാണ്—ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ അജ്ഞാതനായി തുടരുകയാണെങ്കിൽ, ഞാൻ പാവകനായ അഗ്നിയെ ആശ്രയിക്കണം।

Verse 117

तस्माद्देहि ममादेशं मार्कंडेयसमन्वितः । प्रविशामि यथा वह्निं भ्रष्टकीर्तिरहं बक

അതുകൊണ്ട് മാർകണ്ഡേയനോടുകൂടെ എനിക്ക് അനുമതി തരുക; ഞാൻ വഹ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കേണ്ടതിന്ന്—കീർത്തിഭ്രഷ്ടനായ ഞാൻ, ബക (കൊക്ക്)।

Verse 118

मार्कंडेय उवाच । वेत्सि चान्यं नरं कञ्चिद्वयसा चात्मनोऽधिकम् । पृच्छामि येन तं गत्वा कृते ह्यस्य महात्मनः

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—നിനക്കാൾ വയസ്സിൽ മുതിർന്ന മറ്റൊരു പുരുഷനെ നീ അറിയുമോ? അവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു ഈ മഹാത്മാവിനായി എന്തെങ്കിലും ചെയ്യാൻ കഴിയേണ്ടതിന്ന് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു।

Verse 119

श्रद्धया परया युक्तः संप्राप्तोऽयं मया सह । तत्कथं त्यजति प्राणान्सहाये मयि संस्थिते

പരമശ്രദ്ധയോടെ യുക്തനായ അവൻ എന്റെ കൂടെ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു. ഞാൻ സഹായി ആയി സമീപം നിൽക്കുമ്പോൾ അവൻ പ്രാണൻ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?

Verse 120

अपरं च क्षमं वाक्यं यत्त्वां वच्मि विहंगम । अयं दुःखेन संयुक्तः साधयिष्यति पावकम् । अहमेनमनुद्धृत्य कस्माद्गच्छामि चाश्रमम्

ഹേ വിഹംഗമേ, ഞാൻ പറയുന്ന മറ്റൊരു വാക്ക് ക്ഷമിക്കൂ. ഇദ്ദേഹം ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കാൻ ഒരുക്കം ചെയ്യുന്നു. ഇദ്ദേഹത്തെ രക്ഷിക്കാതെ ഞാൻ ആശ്രമത്തിലേക്ക് എങ്ങനെ പോകും?

Verse 121

सूत उवाच । तयोस्तं निश्चयं ज्ञात्वा बकः परमदुर्मना । सुचिरं चिंतयामास कथं स्यादेतयोः सुखम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവരുടെ രണ്ടുപേരുടെയും നിശ്ചയം അറിഞ്ഞ് ബകപക്ഷി അത്യന്തം വിഷണ്ണനായി. ദീർഘനേരം ചിന്തിച്ചു—ഇരുവർക്കും ക്ഷേമം എങ്ങനെ വരും?

Verse 122

ततो राजा मुनिश्चैव दारूण्याहृत्य पावकम् । प्रवेष्टुकामौ तौ दृष्ट्वा बको वचनमब्रवीत्

അപ്പോൾ രാജാവും മുനിയും വിറകുകൾ കൊണ്ടുവന്ന് അഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ചു. അവർ ഇരുവരും അതിൽ പ്രവേശിക്കാൻ ഒരുങ്ങുന്നതു കണ്ട ബകൻ വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 123

मम वाक्यं कुरु प्राज्ञ यदि जीवितुमिच्छसि । ज्ञातः सोऽद्य मया व्यक्तमिन्द्रद्युम्नं नराधिपम्

ഹേ പ്രാജ്ഞാ, നീ ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ എന്റെ വാക്ക് അനുസരിക്കൂ. ഇന്ന് ഞാൻ അവനെ വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു—നരാധിപൻ രാജാവ് ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ.

Verse 124

यो ज्ञास्यति मम ज्येष्ठः सर्वशास्त्रविचक्षणः । तत्त्वमेनं समादाय मरणे कृतनिश्चयम्

എന്റെ ജ്യേഷ്ഠൻ—സകലശാസ്ത്രങ്ങളിലും വിവേകമുള്ളവൻ—ഇവന്റെ തത്ത്വം നിശ്ചയമായി അറിയും. മരണം നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഇവനെ കൂടെ കൊണ്ടുവരിക।

Verse 125

निश्वसन्तं यथा नागं बाष्पव्याकुललोचनम् । समागच्छ मया सार्धं कैलासं पर्वतं प्रति

അവൻ നാഗത്തെപ്പോലെ നിശ്വാസം വിടുന്നു, കണ്ണീർകൊണ്ട് കലങ്ങിയ കണ്ണുകളോടെ. എന്റെ കൂടെ കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് വരിക।

Verse 126

यत्रास्ति दयितो मह्यमुलूकश्चिरजीवभाक् । स नूनं ज्ञास्यते तं हि मा वृथा मरणं कृथाः

എന്റെ പ്രിയ സഹചാരി ഉലൂകൻ അവിടെ ഉണ്ട്; അവൻ ദീർഘായുസ്സുള്ളവൻ. അവൻ നിശ്ചയമായി അവനെ (സത്യമൊടുകൂടി) അറിയും; വ്യർത്ഥമായി മരണം സ്വീകരിക്കരുത്।

Verse 127

ततोऽसौ तेन संयुक्तो बकेन सुमहात्मना । मार्कंडेयेन संप्राप्तः कैलासं पर्वतोत्तमम्

അതിനുശേഷം അവൻ മഹാത്മാവായ ബകനോടും മാർക്കണ്ഡേയനോടും കൂടെ ചേർന്ന്, പർവതോത്തമമായ കൈലാസത്തെ പ്രാപിച്ചു।

Verse 128

सोऽपि दृष्ट्वा बकं प्राप्तं मित्रं परमसंमतम् । समागच्छदसौ हृष्टः स्वागतेनाभ्यनन्दयत्

അവനും, പരമസമ്മതനായ സുഹൃത്ത് ബകൻ എത്തിയതു കണ്ടു, ഹർഷത്തോടെ മുന്നോട്ട് വന്ന് ‘സ്വാഗതം’ എന്നു പറഞ്ഞ് അഭ്യനന്ദിച്ചു।

Verse 129

अथ तं चैव विश्रान्तं समालिङ्ग्य मुहुर्मुहुः । प्राकारवर्णनामासौ वाक्यमेतदुवाच ह

അവൻ വിശ്രമിച്ച ശേഷം, അവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആലിംഗനം ചെയ്ത്, പ്രാകാരവർണ്ണൻ എന്ന പേരുള്ളവൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 130

स्वागतं ते द्विजश्रेष्ठ भूप सुस्वागतं च ते । सख्येऽद्य यच्च ते कार्यं वदागमनकारणम्

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, നിനക്കു സ്വാഗതം; ഹേ രാജാവേ, നിനക്കും സുസ്വാഗതം. ഇന്ന് സുഹൃദ്‌ഭാവത്തോടെ പറയുക—നിന്റെ കാര്യമെന്ത്, വരവിന്റെ കാരണമെന്ത്?

Verse 131

कावेतौ पुरुषौ प्राप्तौ त्वया सार्धं ममांतिकम् । दिव्यरूपौ महाभागौ तेजसा परिवारितौ

നിനക്കൊപ്പം എന്റെ അടുക്കൽ വന്നിരിക്കുന്ന ഈ രണ്ടു പുരുഷന്മാർ ആരാണ്? ദിവ്യരൂപമുള്ളവർ, മഹാഭാഗ്യവാന്മാർ, തേജസ്സാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവർ.

Verse 132

बक उवाच । एष मार्कंडसंज्ञोऽत्र प्रसिद्धो भुवनत्रये । महेश्वरप्रसादेन संसिद्धिं परमां गतः । द्वितीयोऽसौ सुहृच्चास्य कश्चिन्नो वेद्मि तत्त्वतः । मार्कंडेन समायातः सुहृदा व ममांतिकम्

ബകൻ പറഞ്ഞു—ഇവൻ മാർകണ്ഡൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ; ത്രിലോകങ്ങളിലും ഖ്യാതനായവൻ. മഹേശ്വരപ്രസാദത്താൽ പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. രണ്ടാമൻ അവന്റെ സുഹൃത്ത്; അവനെ ഞാൻ തത്ത്വമായി അറിയുന്നില്ല. മാർകണ്ഡനോടൊപ്പം സുഹൃദ്ഭാവത്തോടെ എന്റെ അടുക്കൽ വന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 135

यदि जानासि तं भूपमिन्द्रद्युम्नं महामते । तत्त्वं कीर्तय येनासौ मरणाद्विनिवर्तते

ഹേ മഹാമതേ, നീ ആ ഇന്ദ്രദ്യുമ്ന രാജാവിനെ അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ മരണത്തിൽ നിന്ന് പിന്തിരിയാൻ ഇടയാക്കുന്ന തത്ത്വം പ്രസ്താവിക്കൂ।

Verse 136

चिरायुस्त्वं मया ज्ञातो ह्यतः प्राप्तोऽस्मि तेंऽतिकम्

നീ ദീർഘായുസ്സുള്ളവനെന്ന് ഞാൻ അറിഞ്ഞു; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 137

उलूक उवाच । अष्टाविंशत्प्रमाणेन कल्पा जातस्य मे स्थिताः । न दृष्टो न श्रुतः कश्चिदिंद्रद्युम्नो महीपतिः

ഉലൂകൻ പറഞ്ഞു—എണ്ണപ്രകാരം എന്റെ ജന്മം മുതൽ ഇരുപത്തിയെട്ട് കല്പങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു; എങ്കിലും ‘ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ’ എന്ന രാജാവിനെ ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല, കേട്ടിട്ടില്ലയും.

Verse 138

इंद्रद्युम्न उवाच । तव कस्मादुलूकत्वं शीघ्रं तन्मे प्रकीर्तय । एतन्मे कौतुकं भावि यत्ते ह्यायुरनन्तकम् । उलूकत्वं च संजातं रौद्रं लोकविगर्हितम्

ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു—നിനക്ക് എന്തുകൊണ്ട് മൂങ്ങയായിത്തീർന്നു? വേഗം എനിക്ക് പറയുക. നിന്റെ ആയുസ്സ് അനന്തമാണെങ്കിലും, മൂങ്ങത്ത്വം ജനിച്ചു—ഭയങ്കരവും ലോകനിന്ദിതവും—ഇത് എനിക്ക് അത്ഭുതമാണ്.

Verse 139

उलूक उवाच । शृणु तेऽहं प्रवक्ष्यामि दीर्घायुर्मे यथा स्थितम् । महेश्वरप्रसादेन बिल्वपत्रार्चनान्मया । उलूकत्वं मया प्राप्तं भृगोः शापान्महात्मनः

ഉലൂകൻ പറഞ്ഞു—കേൾക്കുക; എന്റെ ദീർഘായുസ്സ് എങ്ങനെ നിലനിന്നുവെന്ന് ഞാൻ വിശദമാക്കാം. മഹേശ്വരന്റെ പ്രസാദത്താൽ—ബിൽവപത്രങ്ങളാൽ ചെയ്ത എന്റെ അർച്ചനയാൽ—അത് ലഭിച്ചു; എന്നാൽ മൂങ്ങത്ത്വം മഹാത്മാവായ ഭൃഗുവിന്റെ ശാപം മൂലം എനിക്ക് ലഭിച്ചു.

Verse 140

अहमासं पुरा विप्रः सर्वविद्यासु पारगः । चमत्कारपुरे श्रेष्ठे नाम्ना ख्यातस्तु घंटकः । ब्रह्मचारी दमोपेतो हरपूजार्चने रतः

പണ്ടുകാലത്ത് ഞാൻ ഒരു വിപ്രനായിരുന്നു, എല്ലാ വിദ്യകളിലും പാരംഗതൻ. ശ്രേഷ്ഠമായ ചമത്കാരപുരത്തിൽ ‘ഘണ്ടകൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു. ബ്രഹ്മചാരിയായി, ദമം ഉള്ളവനായി, ഹരൻ (ശിവൻ) പൂജാ-അർച്ചനയിൽ നിരതനായിരുന്നു.

Verse 141

अखंडितैर्बिल्वपत्रैरग्रजातैस्त्रिपत्रकैः । त्रिकालं पूजितः शंभुर्लक्षमात्रैः सदा मया

അഖണ്ഡമായ, പുതുതായി മുളച്ച ത്രിപത്ര ബില്വപത്രങ്ങളാൽ ഞാൻ നിത്യം ത്രികാലവും ശംഭുവിനെ പൂജിച്ചു, ലക്ഷസംഖ്യയായി അർപ്പിച്ചു.

Verse 142

ततो वर्षसह्स्रांते तुष्टो मे भगवान्हरः । प्रोवाच दर्शनं गत्वा मेघगंभीरया गिरा

പിന്നെ ആയിരം വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഭഗവാൻ ഹരൻ എന്നിൽ പ്രസന്നനായി; ദർശനം നൽകി മേഘഗംഭീരമായ വാണിയിൽ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 143

अहं तुष्टोऽस्मि ते वत्स वरं वरय सुव्रत । अखंडितैर्बिल्वपत्रैस्त्रिकाले यत्त्वयार्चितः

‘വത്സാ, ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാണ്. ഹേ സുവ്രതാ, വരം ചോദിക്ക; കാരണം നീ അഖണ്ഡ ബില്വപത്രങ്ങളാൽ ത്രികാലവും എന്നെ അർച്ചിച്ചു.’

Verse 144

बिल्वस्य प्रसवाग्रेण त्रिपत्रेण प्रजायते । एकेनापि यथातुष्टिस्तथान्येषां न कोटिभिः

ബില്വത്തിന്റെ কোমല മുളയിൽ നിന്നാണ് ത്രിപത്രം ജനിക്കുന്നത്; അതിലെ ഒരു പത്രം കൊണ്ടുള്ള തൃപ്തി, മറ്റു അർപ്പണങ്ങളുടെ കോടികളാലും ലഭ്യമല്ല.

Verse 145

पुष्पाणामपि भद्रं ते सुगंधानामपि ध्रुवम् । सखे मया प्रणम्योच्चैः स प्रोक्तः शशिशेखरः

പുഷ്പങ്ങളിലുമെൻപോലും നിന്റെ അർപ്പണമേ പരമ മംഗളം; സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളിലുമെൻപോലും നിന്റേതേ നിശ്ചയമായി ശ്രേഷ്ഠം. ഹേ സഖേ, പ്രണാമം ചെയ്ത് ഞാൻ ശശിശേഖര ശിവന്റെ മഹിമ ഉച്ചത്തിൽ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 146

यदि तुष्टोसि मे देव यदि देयो वरो मम । तन्मां कुरु जगन्नाथ जरामरणवर्जितम्

ഹേ ദേവാ! നീ എനിക്കു പ്രസന്നനായിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, എനിക്കൊരു വരം നൽകേണ്ടതാണെങ്കിൽ, ഹേ ജഗന്നാഥാ, എന്നെ ജരയും മരണവും ഇല്ലാത്തവനാക്കണമേ।

Verse 147

स तथेति प्रतिज्ञाय महादेवो महेश्वरः । कैलासं प्रति देवेशः क्षणाच्चादर्शनं गतः

മഹാദേവൻ മഹേശ്വരൻ ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു; ദേവേശൻ കൈലാസത്തേയ്ക്ക് തിരിഞ്ഞു, ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ദർശനാതീതനായി അദൃശനായി।

Verse 148

ततोहं परितुष्टोथ वरं प्राप्य महेश्वरात् । कृतकृत्यमिवात्मानं चिंतयामि प्रहर्षितः

അപ്പോൾ ഞാനും പൂർണ്ണമായി തൃപ്തനായി; മഹേശ്വരനിൽ നിന്ന് വരം ലഭിച്ചതോടെ, ആനന്ദത്തോടെ എന്നെ കൃതകൃത്യനെന്നപോലെ കരുതി।

Verse 149

एतस्मिन्नेव काले तु भार्गवो मुनिसत्तमः । कुशलः सर्वशास्त्रेषु वेदवेदांग पारगः

അന്നേ സമയത്ത് മുനിശ്രേഷ്ഠനായ ഭാർഗവൻ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു—എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും നിപുണനും, വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞവനും।

Verse 150

तस्य भार्याऽभवत्साध्वी नाम्ना ख्याता सुदर्शना । प्राणेभ्योऽपि प्रिया तस्य गालवस्य मुनेः सुता

അവന്റെ ഭാര്യ ‘സുദർശനാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായ സാദ്ധ്വിയായിരുന്നു; അവൾ അവനു പ്രാണങ്ങളെക്കാളും പ്രിയപ്പെട്ടവൾ—മുനി ഗാലവന്റെ പുത്രി।

Verse 151

तस्य कन्या समभवद्रूपेणाप्रतिमा भुवि । सा मया सहसा दृष्टा क्रीडमाना यथेच्छया

അവനു ഭൂമിയിൽ സൗന്ദര്യത്തിൽ അപരിമിതയായ ഒരു പുത്രി ഉണ്ടായി. ഞാൻ അവളെ പെട്ടെന്നു കണ്ടു—അവൾ തനിക്കിഷ്ടമുള്ളപോലെ സ്വൈരമായി ക്രീഡിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 152

मध्यक्षामा सुकेशी च बिंबोष्ठी दीर्घलोचना । तामहं वीक्षयित्वा तु कामदेववशं गतः

അവൾ മദ്ധ്യത്തിൽ സുന്ദരമായി സ്ലിം, സുകേശിനി, ബിംബഫലസമമായ അധരങ്ങളുള്ളവൾ, ദീർഘനയനയുമായിരുന്നു. അവളെ കണ്ടയുടൻ ഞാൻ കാമദേവന്റെ വശത്തിലായി.

Verse 153

ततः पृष्टा मया कस्य कन्येयं चारुलोचना । विभक्तसर्वावयवा देवकन्येव राजते

അപ്പോൾ ഞാൻ ചോദിച്ചു—“ഈ ചാരുലോചന കന്യ ആരുടെ പുത്രിയാണ്?” അവളുടെ എല്ലാ അവയവങ്ങളും സുസമമായി ചേർന്നിരുന്നു; അവൾ ദേവകന്യയെപ്പോലെ ദീപ്തിയായി.

Verse 154

सखीभिः कीर्तिता मह्यं भार्गवस्य मुनेः सुता । एषा चाद्यापि कन्यात्वे वर्तते चारुहासिनी

സഖിമാർ എന്നോട് പറഞ്ഞു—“ഇവൾ ഭാർഗവ മുനിയുടെ പുത്രിയാണ്. ഈ ചാരുഹാസിനി ഇപ്പോഴും കന്യാത്വത്തിൽ തന്നെയാണ്, അവിവാഹിതയാണ്.”

Verse 155

ततोऽहं भार्गवं गत्वा विनयेन समन्वितः । ययाचे कन्यकां ता च कृतांजलिपुटः स्थितः

പിന്നീട് ഞാൻ വിനയത്തോടെ ഭാർഗവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു. ആ കന്യയെ ഞാൻ അപേക്ഷിച്ചു; കൃതാഞ്ജലിയായി ഭക്തിയോടെ അവിടെ നിന്നു.

Verse 156

सवर्णं मां परिज्ञाय सोऽपि भार्गवनंदनः । दत्तवांस्तां महाभाग विरूपस्यापि कन्यकाम्

എന്നെ സമസ്ഥാനയോഗ്യനെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടും ആ ഭാര്ഗവനന്ദനൻ, ഹേ മഹാഭാഗ, വിരൂപനേക്കൂടി ആ കന്യയെ ദാനം ചെയ്തു.

Verse 158

सुलज्जा साऽतिदुःखार्ता पश्यांब जनकेन च । विरूपाय प्रदत्तास्मि नाहं जीवितुमुत्सहे

ലജ്ജയും അതിദുഃഖവും നിറഞ്ഞ് അവൾ പറഞ്ഞു—“അമ്മേ, നോക്കൂ! എന്റെ പിതാവുതന്നെ എന്നെ വിരൂപനു നൽകി; എനിക്ക് ഇനി ജീവിക്കാൻ മനസ്സില്ല.”

Verse 159

विषं वा भक्षयिष्यामि प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा निषिद्धः स द्विजस्तया

“ഞാൻ വിഷം കഴിക്കും, അല്ലെങ്കിൽ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കും.” അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ ദ്വിജൻ അവളാൽ തടയപ്പെട്ടു.

Verse 160

कस्मान्नाथ प्रदत्तासौ विरूपाय त्वया विभो । कन्यकेयं सुरूपाढ्या सर्वलक्षणसंयुता

“ഹേ നാഥാ, ഹേ വിഭോ! അവളെ വിരൂപനു എന്തിന് നൽകി? ഈ കന്യ സുന്ദരരൂപിണി, സർവ്വശുഭലക്ഷണസമ്പന്നയാണ്.”

Verse 161

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं भार्गवो मुनिसत्तमः । ततस्तां गर्हयित्वासौ धिङ्नारी पुरुषायते

ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് മുനിശ്രേഷ്ഠനായ ഭാര്ഗവൻ അവളെ ശാസിച്ച് പറഞ്ഞു—“ധിക്! ഇങ്ങനെ വാദിക്കുന്ന സ്ത്രീ പുരുഷനെപ്പോലെ പെരുമാറുന്നു.”

Verse 162

अनेन प्रार्थिता कन्या मया चास्मै प्रदीयते । तत्किं निषेधयसि मां दीयमानां सुतामिमाम्

ഈ പുരുഷൻ കന്യയെ അപേക്ഷിച്ചു; ഞാനും എന്റെ പുത്രിയെ അവനു നൽകുന്നു. അങ്ങനെ ഇരിക്കെ, നൽകപ്പെടുന്ന ഈ പുത്രിയെ നൽകുന്നതിൽ നിന്ന് നീ എന്നെ എന്തിന് തടയുന്നു?

Verse 163

इत्युक्त्वा स प्रसुष्वाप पत्न्याथ कन्यया समम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ ഭാര്യയോടും കന്യയോടും കൂടി ഉറങ്ങിപ്പോയി.

Verse 164

ततोऽर्द्धरात्रे चागत्य मया सुप्ता च भार्गवी । हृत्वा स्वभवने नीता निशि सुप्ते जने तदा

പിന്നീട് അർദ്ധരാത്രിയിൽ ഞാൻ വന്നു; ഭാർഗവീ ഉറങ്ങുകയായിരുന്നു. രാത്രിയിൽ ജനങ്ങൾ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുമ്പോൾ ഞാൻ അവളെ എടുത്തുകൊണ്ട് എന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.

Verse 165

नियुक्ता कामधर्मेण ह्यनिच्छंती बलान्मया । विप्रः प्रातर्जजागार पिता तस्यास्ततः परम्

അവൾ ഇച്ഛിക്കാതിരുന്നിട്ടും ഞാൻ ബലമായി അവളെ കാമധർമ്മപ്രവൃത്തികളിൽ നിയോഗിച്ചു. തുടർന്ന് അവളുടെ പിതാവായ ബ്രാഹ്മണൻ പ്രഭാതത്തിൽ ഉണർന്നു.

Verse 166

क्वासौ सा दुहिता केन हृता नष्टा मदीयिका । अथासौ वीक्षितुं बाह्ये बभ्राम स्ववनांतिकम्

‘എന്റെ മകൾ എവിടെ? ആരാണ് അവളെ അപഹരിച്ച് കൊണ്ടുപോയത്, അവൾ എങ്ങനെ എനിക്കു നഷ്ടപ്പെട്ടു?’ എന്ന് പറഞ്ഞു, അവൻ അന്വേഷിക്കാൻ പുറത്തേക്ക് പോയി തന്റെ വനോദ്യാനത്തിന്റെ സമീപത്ത് അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു.

Verse 167

पदसंहतिमार्गेण मुनिभिर्बहुभिर्वृतः । तेन दृष्टाऽथ सा कन्या कृतकौतुकमंगला

അനേകം മുനിമാർ ചുറ്റിനിന്ന്, നന്നായി നടന്നു തെളിഞ്ഞ പാതയിലൂടെ അവൻ പോയി; അപ്പോൾ കൗതുകമംഗലം (വിവാഹസൂത്രവും ശുഭകർമ്മങ്ങളും) ധരിച്ച ആ കന്യയെ അവൻ കണ്ടു।

Verse 168

रुदंती सस्वनं तत्र लज्जमाना ह्यधोमुखी । ततः कोपपरीतात्मा मां प्रोवाच स भार्गवः

അവൾ അവിടെ ശബ്ദത്തോടെ കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, ലജ്ജയാൽ തലകുനിഞ്ഞിരുന്നു; പിന്നെ കോപം നിറഞ്ഞ ഹൃദയത്തോടെ ഭാർഗവൻ എന്നോടു പറഞ്ഞു।

Verse 169

निशाचरस्य धर्मेण यस्मादूढा सुता मम । निशाचरो भवानस्तु कर्मणानेन सांप्रतम्

നിശാചരരുടെ രീതിയിൽ എന്റെ പുത്രിയെ നീ അപഹരിച്ചു സ്വീകരിച്ചതിനാൽ, ഈ കർമഫലത്താൽ തന്നെ, ഇപ്പോഴുതന്നെ, നീ നിശാചരനായിത്തീരുക।

Verse 170

घंटक उवाच । निर्दोषं मां द्विजश्रेष्ठ कस्मात्त्वं शपसि द्रुतम् । त्वयैषा मे स्वयं दत्ता तेन रात्रौ हृता मया

ഘണ്ടകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ഞാൻ നിർദോഷനാണ്; പിന്നെ നീ എന്തിന് വേഗത്തിൽ എന്നെ ശപിക്കുന്നു? ഈ കന്യയെ നീ തന്നേ എനിക്ക് സ്വമേധയാ നൽകിയിരുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ അവളെ രാത്രിയിൽ കൊണ്ടുപോയത്।

Verse 171

यो दत्वा कन्यकां पूर्वं पश्चाद्यच्छेन्न दुर्मतिः । स याति नरकं घोरं यावदाभूतसंप्लवम्

ആദ്യം കന്യാദാനം ചെയ്ത് പിന്നെ വീണ്ടും അവളെ തിരികെ പിടിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ—ആ ദുർമതി ഭൂതസമ്പ്ലവം (പ്രളയം) വരെയും ഭയങ്കര നരകത്തിൽ പതിക്കും।

Verse 172

अथासौ चिंतयामास सत्यमेतेन जल्पितम् । पश्चात्तापसमोपेतो वाक्यमेतदुवाच ह

അപ്പോൾ അവൻ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു—‘ഇവൻ പറഞ്ഞത് സത്യമത്രേ.’ പശ്ചാത്താപം നിറഞ്ഞ് അവൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 173

सत्यमेतत्त्वया प्रोक्तं न मे वचनमन्यथा । उलूकरूपसंयुक्तो भविष्यसि न संशयः

‘നീ പറഞ്ഞത് സത്യമത്രേ; എന്റെ വാക്ക് മറ്റെങ്ങനെ ആകുകയില്ല. സംശയമില്ല, നീ മൂങ്ങയുടെ രൂപം പ്രാപിക്കും।’

Verse 174

उत्पत्स्यते यदा चात्र भर्तृयज्ञो महामुनिः । तस्योपदेशमासाद्य भूयः प्राप्स्यसि स्वां तनुम्

‘ഇവിടെ മഹാമുനി ഭർത്തൃയജ്ഞൻ ജനിക്കുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേശം സമീപിച്ച് സ്വീകരിച്ചാൽ നീ വീണ്ടും നിന്റെ ശരീരം പ്രാപിക്കും।’

Verse 175

ततः कौशिकरूपं तु पश्याम्यात्मानमेव च । तथापि न स्मृतिर्नष्टा मम या पूर्वसंभवा

‘അപ്പോൾ ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ കൗശികരൂപത്തിൽ കണ്ടു. എങ്കിലും മുൻജന്മജന്യമായ എന്റെ സ്മൃതി നശിച്ചില്ല।’

Verse 176

अथ या तत्सुता चोढा मया तस्मिन्गिरौ तदा । सापि मां संनिरीक्ष्याथ तद्रूपं दुःखसंयुता । प्रविष्टा हव्यवाहं सा विधवात्वमनिच्छती

‘പിന്നീട് ആ മനുഷ്യന്റെ പുത്രി—അന്ന് ആ പർവതത്തിൽ ഞാൻ വിവാഹം ചെയ്തവൾ—എന്നെ ആ മാറിയ രൂപത്തിൽ കണ്ടപ്പോൾ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി. വൈധവ്യം ഇച്ഛിക്കാതെ അവൾ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ചു।’

Verse 177

एवं मे कौशिकत्वं हि संजातं तु महाद्युते । भार्गवस्य तु शापेन कन्यार्थे यत्तवोदितम्

ഹേ മഹാദ്യുതിയേ! ഭാർഗവന്റെ ശാപം മൂലം എന്റെ ‘കൗശികത്വം’ ഇങ്ങനെ തന്നെയുണ്ടായി—കന്യാവിഷയത്തിൽ നീ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ।

Verse 178

अखंडबिल्वपत्रेण पूजितो यन्महेश्वरः । चिरायुस्तेनसंजातं सत्यमेतन्मयोदितम्

അഖണ്ഡമായ ബിൽവപത്രംകൊണ്ട് മഹേശ്വരനെ പൂജിച്ചതിനാൽ ദീർഘായുസ്സ് ലഭിച്ചു; ഇത് സത്യം—എന്ന് ഞാൻ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു।

Verse 179

सत्यं कथय यत्कृत्यं गृहायातस्य किं तव । प्रकरोमि महाभाग यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

സത്യം പറയുക—ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയ ശേഷം നിനക്ക് എന്ത് കൃത്യം ബാക്കിയുണ്ട്? ഹേ മഹാഭാഗാ! അതി ദുർലഭമായാലും ഞാൻ നിർവഹിക്കും।

Verse 180

इन्द्रद्युम्न उवाच । इन्द्रद्युम्नस्य ज्ञानाय प्राप्तोऽहं यत्तवांतिकम् । नाडीजंघेन चानीतो मरणे कृतनिश्चयः

ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു: ഇന്ദ്രദ്യുമ്നന്റെ യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം/അറിയിപ്പിനായി ഞാൻ നിന്റെ അടുക്കൽ വന്നിരിക്കുന്നു. നാഡീജംഘൻ എന്നെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു; ഞാൻ മരണത്തിൽ നിശ്ചയം ചെയ്തിരിക്കുന്നു।

Verse 181

यदि नो ज्ञास्यति भवांस्तं कीर्त्या च कुलेन च । प्रविशामि ततो नूनं प्रदीप्तं हव्यवाहनम्

അവന്റെ കീർത്തിയാലും കുലത്താലും പോലും നീ അവനെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, അപ്പോൾ ഞാൻ തീർച്ചയായും ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കും।

Verse 182

नो चेत्कीर्तय मे कञ्चिदन्यं तु चिरजीविनम् । पृच्छामि तेन तं गत्वा येन वेत्ति न वा च सः

അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു ചിരഞ്ജീവിയെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് പറയുക. ഞാൻ അവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു ചോദിക്കും—അവൻ അവനെ അറിയുമോ ഇല്ലയോ എന്ന്.

Verse 183

बक उवाच । युक्तमुक्तमनेनाद्य तत्कुरुष्व वदास्य भोः । यदि जानासि कंचित्वमात्मनश्चिरजीविनम्

ബകൻ പറഞ്ഞു—ഇന്ന് ഇവൻ പറഞ്ഞത് യുക്തമാണ്. അതിനാൽ അതേ ചെയ്യുക; മഹാശയാ, പറയുക—സ്വഹിതാർത്ഥം ഭൂമിയിൽ ഏതെങ്കിലും ചിരഞ്ജീവിയെ നിങ്ങൾ അറിയുമോ?

Verse 184

नो चेदहमपि क्षिप्रं प्रविशामि हुताशनम् । मार्कंडेनापि सहितः सांप्रतं तव पश्यतः

അല്ലെങ്കിൽ ഞാനും വേഗത്തിൽ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കും—മാർകണ്ഡേയനോടുകൂടി—ഇപ്പോൾ തന്നെ, നിന്റെ കണ്ണുകൾക്കുമുന്നിൽ.

Verse 185

एवम् ज्ञात्वा महाभाग चिन्तयस्व चिरंतनम् । कंचिद्भूमितलेऽन्यत्र यतस्त्वं चिरजीवधृक्

ഹേ മഹാഭാഗാ, ഇത് അറിഞ്ഞ് ദീർഘകാലദൃഷ്ടിയോടെ നന്നായി ചിന്തിക്കുക. ഭൂമിയിലെ മറ്റെവിടെയെങ്കിലും ഒരാളെ തേടുക; കാരണം നിങ്ങൾ ചിരായുസ്സിന്റെ ധാരകനാണ്.

Verse 186

आशया परया प्राप्तस्तवाहं किल मंदिरे । पुमानेष विशेषेण मार्कंडेयः प्रियो मम

പരമമായ പ്രത്യാശയോടെ ഞാൻ നിന്റെ മന്ദിരത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു. ഈ പുരുഷൻ—പ്രത്യേകിച്ച് മാർകണ്ഡേയൻ—എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയൻ.

Verse 187

संत्यत्र पर्वतश्रेष्ठाः शतशोऽथ सहस्रशः । येषु सन्ति महाभागास्तापसाश्चिरजीविनः । नान्यथा जीवितं चास्य कथंचित्संभविष्यति

ഇവിടെ നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും ശ്രേഷ്ഠമായ പർവ്വതങ്ങളുണ്ട്, അവയിൽ ദീർഘായുസ്സുള്ള മഹത്തായ തപസ്വികൾ വസിക്കുന്നു. അല്ലാത്തപക്ഷം, ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവൻ ഒരുതരത്തിലും നിലനിൽക്കില്ല.

Verse 188

इंद्रद्युम्नस्य राजर्षेर्हितं परमकं भवेत् । तथावयोर्द्वयोश्चापि तस्माच्चिंतय सत्वरम्

ഇത് രാജർഷി ഇന്ദ്രദ്യുമ്നനും നമുക്കിരുവർക്കും അത്യന്തം ഗുണകരമായിരിക്കും. അതിനാൽ വേഗത്തിൽ ചിന്തിക്കുക.

Verse 189

तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा मरणार्थं महीपतेः । स उलूकः कृपां गत्वा ततो वचनमब्रवीत्

മരിക്കാനുള്ള രാജാവിന്റെ ആ തീരുമാനം അറിഞ്ഞ്, ആ മൂങ്ങ കരുണയോടെ പിന്നീട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 190

यद्येवं तु महाभाग मर्तुकामोऽसि सांप्रतम् । तदागच्छ मया सार्धं गन्धमादनपर्वतम्

ഹേ മഹാഭാഗ! അങ്ങനെയെങ്കിൽ, അങ്ങ് ഇപ്പോൾ മരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, എന്നോടൊപ്പം ഗന്ധമാദന പർവ്വതത്തിലേക്ക് വരൂ.

Verse 191

तत्र संतिष्ठते गृध्रः स च मे परमः सुहृत् । चिरंतनस्तथा सम्यक्स ते ज्ञास्यति तं नृपम् । कथयिष्यत्यसंदिग्धं मम वाक्यादसंशयम्

അവിടെ ഒരു കഴുകൻ വസിക്കുന്നു, അവൻ എന്റെ ഉറ്റ സുഹൃത്തും വളരെ പുരാതനനുമാണ്. അവൻ ആ രാജാവിനെ ശരിയായി തിരിച്ചറിയുകയും എന്റെ വാക്കുകൾ പ്രകാരം സംശയമില്ലാതെ കാര്യങ്ങൾ പറയുകയും ചെയ്യും.

Verse 192

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा मार्कंडेयादिभिस्त्रिभिः । प्रोक्तः सर्वैर्महाभाग मा त्वं प्रविश पावकम्

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മാർകണ്ഡേയപ്രമുഖരായ ആ മൂന്നുപേരും മറ്റു എല്ലാവരും ചേർന്ന് ആ മഹാഭാഗനോട് പറഞ്ഞു—“നീ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കരുത്।”

Verse 193

वयं यास्यामहे सर्वे त्वया सार्धं च तत्र हि । कदाचित्सोऽपि जानाति इंद्रद्युम्नं महीपतिम्

“ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിനക്കൊപ്പം അവിടേക്കു പോകും; ഒരുപക്ഷേ അവനും ഭൂമിപതി ഇന്ദ്രദ്യുമ്നരാജാവിനെ അറിയാം।”

Verse 194

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा आशया परया युतः । स राजा सह तैः सर्वैः प्रययौ गंधमादनम्

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പരമാശയാൽ നിറഞ്ഞ ആ രാജാവ് അവരൊക്കെയുമായി ഗന്ധമാദനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 195

गृध्रराजोऽपि तान्दृष्ट्वा सर्वानेव कृतांजलिः । उलूकं पुरतो दृष्ट्वा प्रहृष्टः सन्मुखो ययौ

ഗൃധ്രരാജനും അവരെ എല്ലാവരെയും കണ്ടു കരംകൂപ്പി വന്ദിച്ചു; മുന്നിൽ നിന്ന ഉലൂകനെ കണ്ടപ്പോൾ ആനന്ദിച്ച് നേരെ മുന്നോട്ട് ചെന്നു കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്കായി എത്തി।

Verse 196

ततोऽब्रवीत्प्रहृष्टात्मा स्वागतं ते द्विजोत्तम । चिरकालात्प्रदृष्टोऽसि क एतेऽन्येऽत्र ये स्थिताः

അപ്പോൾ ഹർഷഭരിതമായ ഹൃദയത്തോടെ അവൻ പറഞ്ഞു—“സ്വാഗതം, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം നിന്നെ വീണ്ടും കാണുന്നു. ഇവിടെ നിൽക്കുന്ന ഈ മറ്റുള്ളവർ ആരാണ്?”

Verse 197

उलूक उवाच । एष मे परमं मित्रं नाडीजंघो बकः स्मृतः । एतस्यापि तु मार्कण्डः संस्थितः परमः सुहृत्

ഉലൂകൻ പറഞ്ഞു—ഇവൻ എന്റെ പരമപ്രിയ സുഹൃത്ത്; ‘നാഡീജംഘ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ബക (കൊക്ക്). ഇവനുവേണ്ടിയും മാർകണ്ഡൻ പരമസുഹൃത്തായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 198

असौ त्रैलोक्यविख्यातः सप्तकल्पस्मरो भुवि । एतस्यापि सुहृत्कश्चिन्नैनं जानामि सत्वरम्

അവൻ ത്രിലോകത്തും വിഖ്യാതൻ; ഭൂമിയിൽ ഏഴ് കല്പങ്ങൾ വരെ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നവൻ. എന്നാൽ അവന്റെ സ്വന്തം സുഹൃത്ത് ആരെന്നത് ഞാൻ ഉടൻ അറിയുന്നില്ല.

Verse 199

म्रियमाणो मया ह्येष समानी तस्तवांतिकम् । अयं जीवति विज्ञात इंद्रद्युम्ने नरेश्वरे । नो चेत्प्रविशति क्षिप्रं प्रदीप्तं हव्यवाहनम्

മരണാസന്നനായിരുന്ന ഇവനെ ഞാൻ നിങ്ങളുടെ സന്നിധിയിലേക്കു കൊണ്ടുവന്നു. നരേശ്വരനായ ഇന്ദ്രദ്യുമ്നനെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ്/സ്മരണം നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം മാത്രമേ ഇവൻ ജീവിക്കൂ എന്ന് നിശ്ചയമായി; അല്ലെങ്കിൽ ഉടൻ ജ്വലിക്കുന്ന ഹവ്യവാഹനത്തിൽ (അഗ്നിയിൽ) പ്രവേശിക്കും.

Verse 200

स त्वं जानासि चेद्ब्रूहि इन्द्रद्युम्नं महीपतिम् । चिरंतनो मयापि त्वं तेन प्रष्टुं समागतः

അതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾക്ക് അറിയാമെങ്കിൽ ഭൂപതി ഇന്ദ്രദ്യുമ്നനെക്കുറിച്ച് പറയുക. നിങ്ങൾ ചിരന്തനൻ; ഞാനും അവനെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കാനായി വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 201

गृध्र उवाच । इन्द्रद्युम्नेति विख्यातं राजानं न स्मराम्यहम् । न दृष्टो न श्रुतश्चापि इन्द्रद्युम्नो महीपतिः

ഗൃധ്രൻ പറഞ്ഞു—‘ഇന്ദ്രദ്യുമ്ന’ എന്നു വിഖ്യാതനായ രാജാവിനെ ഞാൻ സ്മരിക്കുന്നില്ല. ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ എന്ന ആ മഹീപതിയെ ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല; കേട്ടിട്ടുമില്ല.

Verse 202

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सोऽपि राजा सुदुर्मनाः । मनसा चिन्तयामास मरणे कृतनिश्चयः

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ആ രാജാവും അത്യന്തം വിഷണ്ണനായി; മനസ്സിൽ മരണനിശ്ചയം എടുത്ത് ആലോചിച്ചു തുടങ്ങി.

Verse 203

ततस्तु कौतुकाविष्टस्तं पप्रच्छ द्विजोत्तमम् । कर्मणा केन संप्राप्तमायुष्यं चेदृशं वद

പിന്നീട് കൗതുകം നിറഞ്ഞവൻ ആ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജനോട് ചോദിച്ചു—“ഏത് കർമം കൊണ്ടാണ് നിങ്ങൾക്ക് ഇത്തരമൊരു ആയുസ്സ് ലഭിച്ചത്? പറയുക.”

Verse 204

ततः संभावयिष्यामि श्रुत्वा तेऽहं विभावसुम्

“അപ്പോൾ നിങ്ങളിൽ നിന്ന് കേട്ട് ഞാൻ വിഭാവസുവിനെ യഥോചിതമായി ആദരിച്ച് സത്കരിക്കും.”