Adhyaya 184

Verse 1

। सूत उवाच । तृतीये च दिने प्राप्ते त्रयोदश्यां द्विजोत्तमाः । प्रातःसवनमादाय ऋत्विजः सर्व एव ते । स्वेस्वे कर्मणि संलग्ना यज्ञकृत्यसमुद्भवे

സൂതൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! മൂന്നാം ദിവസം, ത്രയോദശി തിഥി എത്തിയപ്പോൾ, എല്ലാ ഋത്വിജരും പ്രാതഃസവനം അനുഷ്ഠിച്ച് യജ്ഞകൃത്യങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന തത്തത്തം കര്‍ത്തവ്യങ്ങളിൽ ലീനരായി।

Verse 2

ततः प्रवर्तते यज्ञस्तदा पैतामहो महान् । सर्वकामसमृद्धस्तु सर्वैः समुदितो गुणैः

അതിനുശേഷം മഹത്തായ പൈതാമഹ യജ്ഞം ആരംഭിച്ചു— എല്ലാ അഭിലാഷഫലങ്ങളാലും സമൃദ്ധവും, സകല ഗുണങ്ങളാലും സമന്വിതവും ആയത്।

Verse 3

दीयतां दीयतां तत्र भुज्यतां भुज्यतामिति । एकः संश्रूयते शब्दो द्वितीयो द्विजसंभवः

അവിടെ ഒരു ശബ്ദം കേട്ടു— “കൊടുക്കുക, കൊടുക്കുക!” മറ്റൊന്ന്— “ഭുജിക്കുക, ഭുജിക്കുക!”— ദ്വിജന്മാരിൽ നിന്നുയർന്ന ആ കോലാഹലം।

Verse 4

नान्यस्तत्र तृतीयस्तु यज्ञे पैतामहे शुभे । यो यं कामयते कामं हेमरत्नसमुद्भवम्

ആ ശുഭ പൈതാമഹ യജ്ഞത്തിൽ മൂന്നാമൊരു വിളി ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ആരാരും ഏത് ആഗ്രഹം ആഗ്രഹിച്ചു— സ്വർണ്ണ-രത്നജന്യമായ (ഐശ്വര്യ) മോഹം—

Verse 5

स तत्प्राप्नोत्यसंदिग्धं वांछिताच्च चतुर्गुणम् । पक्वान्नस्य कृतास्तत्र दृश्यंते पर्वताः शुभाः

അവൻ സംശയമില്ലാതെ അത് പ്രാപിച്ചു— ആഗ്രഹിച്ചതിലും നാലിരട്ടി അധികമായി. അവിടെ പാകന്നത്തിന്റെ മംഗളകരമായ കൂമ്പാരങ്ങൾ പർവ്വതങ്ങളെപ്പോലെ ദൃശ്യമാകുന്നു।

Verse 6

घृतक्षीर महानद्यो दानार्थं वित्तराशयः । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः कश्चिज्ज्ञानी द्विजोत्तमाः

നെയ്യും പാലും മഹാനദികളായി ഒഴുകുന്നതുപോലെ തോന്നി; ദാനാർത്ഥം ധനരാശികളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾ ഒരുക്കിയിരുന്നു. അതിനിടയിൽ, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഒരു ജ്ഞാനി പുരുഷൻ അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 7

अतीतानागतान्वेत्ति वर्तमानं च यः सदा । स ब्रह्माणं नमस्कृत्य निविष्टश्च तदग्रतः

എപ്പോഴും ഭൂതം, ഭാവി, വർത്തമാനം അറിയുന്നവൻ ബ്രഹ്മാവിനെ നമസ്കരിച്ചു, അവന്റെ മുമ്പിൽ ഇരുന്നുവു।

Verse 8

कर्मांतरेषु विप्राणां स सर्वेषां द्विजोत्तमाः । कथयामास यद्वृत्तं बाल्यात्प्रभृति कृत्स्नशः

വിപ്രന്മാർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ കർമങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ആ ദ്വിജോത്തമൻ ബാല്യകാലം മുതൽ സംഭവിച്ചതെല്ലാം പൂർണ്ണമായി വിവരിച്ചു പറഞ്ഞു।

Verse 9

ततस्त ऋत्विजः सर्वे कौतुकाविष्टचेतसः । पप्रच्छुर्ज्ञानिनं तं च विस्मयोत्फुल्ललोचनाः

അപ്പോൾ എല്ലാ ഋത്വിജന്മാരും കൗതുകം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, വിസ്മയത്തിൽ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ ആ ജ്ഞാനിയെ ചോദ്യം ചെയ്തു।

Verse 10

विस्मृतानि स्मरंतस्ते निजकृत्यानि वै ततः । प्रोक्तानि गर्हणीयानि ह्यसंख्यातानि सर्वशः

അപ്പോൾ അവർ മറന്നുപോയ സ്വന്തം കൃത്യങ്ങൾ ഓർത്തുകൊണ്ട്, എല്ലാതരത്തിലുമുള്ള അനവധി നിന്ദ്യകർമ്മങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 11

ततस्ते पुनरेवाथ पप्रच्छुर्ज्ञानिनं च तम् । लोकोत्तरमिदं ज्ञानं कथं ते संस्थितं द्विज

അപ്പോൾ അവർ വീണ്ടും ആ ജ്ഞാനിയെ ചോദിച്ചു— “ഹേ ദ്വിജാ, ഈ ലോകോത്തരജ്ഞാനം നിനക്കുള്ളിൽ എങ്ങനെ സ്ഥാപിതമായി?”

Verse 12

को गुरुस्ते समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः । अहोज्ञानमहो ज्ञानं नैतद्दृष्टं श्रुतं च न

“നിന്റെ ഗുരു ആര്? പറഞ്ഞുതരിക; ഞങ്ങളുടെ കൗതുകം അത്യന്തം. അഹോ ജ്ഞാനം, അഹോ ജ്ഞാനം— ഇതുപോലെ ഞങ്ങൾ കണ്ടതുമില്ല, കേട്ടതുമില്ല.”

Verse 13

यादृशं ते द्विजश्रेष्ठ दृश्यते पार्थसंस्थितम् । किं ब्रह्मणा स्वयं विप्र त्वमेवं प्रतिबोधितः

“ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, നിനക്കുള്ളിൽ കാണുന്ന പർവ്വതംപോലെ ദൃഢമായ സ്ഥാപനം— ഹേ വിപ്രാ, സ്വയം ബ്രഹ്മാവോ നിന്നെ ഇങ്ങനെ ബോധിപ്പിച്ചത്?”

Verse 14

किं वा हरेण तुष्टेन किं वा देवेन चक्रिणा । नान्यप्रबोधितस्यैवं ज्ञानं संजायते स्फुटम्

“അല്ലെങ്കിൽ പ്രസന്നനായ ഹരിയാലോ, അല്ലെങ്കിൽ ചക്രധാരിയായ ദേവനാലോ? മറ്റൊരാളുടെ പ്രബോധനം കൂടാതെ ഇങ്ങനെ സ്ഫുടമായ ജ്ഞാനം ഉദിക്കുകയില്ല.”

Verse 15

अतिथिरुवाच । पिंगला कुररः सर्पः सारंगश्चैव यो वने । इषुकारः कुमारी च षडेते गुरवो मम

അതിഥി (മുനി) പറഞ്ഞു— “പിംഗലാ, കുരരപക്ഷി, സർപ്പം, വനത്തിൽ വസിക്കുന്ന സാരംഗം (മാൻ); ഇഷുകാരൻ (അമ്പുകാരൻ)യും കുമാരിയും— ഈ ആറുപേരാണ് എന്റെ ഗുരുക്കൾ.”

Verse 16

एतेषां चेष्टितं दृष्ट्वा ज्ञानं मे समुपस्थितम्

ഇവരുടെ ആചരണം കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ജ്ഞാനം ഉദിച്ച് സന്നിഹിതമായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 17

ब्राह्मणा ऊचुः । कथयस्व महाभाग कथं ते गुरवः स्थिताः । कीदृशं च त्वया दृष्टं तेषां चैव विचेष्टितम्

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗാ! പറയുക, നിങ്ങളുടെ ഗുരുക്കന്മാർ എങ്ങനെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്? നിങ്ങൾ സ്വയം എന്താണ് കണ്ടത്, അവരുടെ ആചരണവും പ്രവർത്തനവും എങ്ങനെയായിരുന്നു?

Verse 18

कस्मिन्देशे त्वमुत्पन्नः कस्मिन्स्थाने वदस्व नः । किंनामा किं नु गोत्रश्च सर्वं विस्तरतो वद

നീ ഏത് ദേശത്തിൽ ജനിച്ചു, ഏത് സ്ഥലത്താണ്—ഞങ്ങളോട് പറയുക. നിന്റെ പേര് എന്ത്, നിന്റെ ഗോത്രം ഏത്—എല്ലാം വിശദമായി പറയുക.

Verse 19

अतिथिरुवाच । आसन्नव पुरे विप्राश्चत्वारो ये विवासिताः । शुनःशेपोऽथ शाक्रेयो बौद्धो दांतश्चतुर्थकः

അതിഥി പറഞ്ഞു—ആസന്നവ നഗരത്തിൽ നാലു ബ്രാഹ്മണർ നാടുകടത്തപ്പെട്ടിരുന്നു—ശുനഃശേപൻ, ശാക്രേയൻ, ബൗദ്ധൻ, നാലാമൻ ദാന്തൻ.

Verse 20

तेषां मध्ये तु यो बौद्धः शांतो दांत इति स्मृतः । छन्दोगगोत्रविख्यातो वेदवेदांगपारगः

അവരിൽ ബൗദ്ധനെന്നവൻ ‘ശാന്തൻ’ ‘ദാന്തൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെട്ടു; ഛാന്ദോഗ ഗോത്രത്തിൽ പ്രസിദ്ധനും വേദ-വേദാംഗങ്ങളിൽ പാരംഗതനും ആയിരുന്നു.

Verse 21

नागरेषु समुत्पन्नः पश्चिमेवयसि स्थितः । तस्याहं प्रथमः पुत्रः प्राणेभ्योऽपि सुहृत्प्रियः

അവൻ നാഗരന്മാരിൽ ജനിച്ച്, പാശ്ചാത്യവയസ്സിൽ സ്ഥിരനായി. ഞാൻ അവന്റെ ആദ്യപുത്രൻ—പ്രാണത്തേക്കാളും പ്രിയൻ, വിശ്വസ്തസഖാവുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ടവൻ.

Verse 22

ततोऽहं यौवनं प्राप्तो यदा द्विजवरोत्तम तदा मे दयितस्तातः पंचत्वं समुपागतः

പിന്നീട്, ഹേ ദ്വിജവരോത്തമാ, ഞാൻ യൗവനം പ്രാപിച്ച സമയത്തുതന്നെ എന്റെ പ്രിയ പിതാവ് പഞ്ചത്വം പ്രാപിച്ചു—അഥവാ ദേഹത്യാഗം ചെയ്തു.

Verse 23

एतस्मिन्नंतरे राजा ह्यानर्ताधिपतिर्द्विजाः । सुतपास्तेन निर्दिष्टोऽहं तु कंचुकिकर्मणि

ഇതിനിടയിൽ, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ആനർത്താധിപനായ രാജാവ് സുതപാസിന്റെ മുഖേന എന്നെ കഞ്ചുകി (അന്തഃപുര സേവകൻ) കർത്തവ്യത്തിൽ നിയമിച്ചു.

Verse 24

शांतं दांतं समालोक्य विश्वस्तेन महात्मना । तस्य चांतःपुरे ह्यासीत्पिंगलानाम नायिका

ശാന്തനും ദാന്തനും ആണെന്ന് കണ്ട ആ മഹാത്മരാജാവ് (എന്നിൽ) വിശ്വാസം വെച്ചു. അവന്റെ അന്തഃപുരത്തിൽ പിംഗലാ എന്ന പേരുള്ള ഒരു പ്രധാന നായികയും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 25

दौर्भाग्येण समोपेता रूपेणापि समन्विता । अथान्याः शतशस्तस्य भार्याश्चांतःपुरे स्थिताः

അവൾ ദൗർഭാഗ്യത്താൽ ബാധിതയെങ്കിലും, രൂപലാവണ്യത്താൽ സമന്വിതയായിരുന്നു. അവളെ കൂടാതെ ആ രാജാവിന് നൂറുകണക്കിന് മറ്റു ഭാര്യമാരും അന്തഃപുരത്തിൽ വസിച്ചിരുന്നു.

Verse 26

ताः सर्वा रजनीवक्त्रे व्याकुलत्वं प्रयांति च । आहरंति परान्गन्धान्धूपांश्च कुसुमानि च

രാത്രി വന്നപ്പോൾ ആ സ്ത്രീകൾ എല്ലാവരും വ്യാകുലരായി; ഉത്തമ സുഗന്ധങ്ങൾ, ധൂപം, പുഷ്പങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ടുവന്നു।

Verse 27

विलेपनानि मुख्यानि सुरभीणि तथा पुरः । पुष्पाणि च विचित्राणि ह्यन्याः सूक्ष्मांबराणि च

മുന്നിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ സുഗന്ധ ലേപനങ്ങൾ വെച്ചു; വർണവൈവിധ്യമുള്ള പുഷ്പങ്ങളും മറ്റു സൂക്ഷ്മ വസ്ത്രങ്ങളും കൊണ്ടുവന്നു।

Verse 28

तावद्यावत्स्थितः कालः शयनीयसमुद्भवः । मन्मथोत्साहसं युक्ताः पुलकेन समन्विताः

ശയനസുഖത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ആ സമയം നിലനിന്നിടത്തോളം, അവർ മന്മഥോത്സാഹത്തോടെ നിറഞ്ഞു, രോമാഞ്ചത്തോടുകൂടി നിന്നു।

Verse 29

एका जानाति मां सुप्तां नूनमाकारयिष्यति । अन्या जानाति मां चैव परस्परममर्षतः

ഒരുത്തിക്ക് ഞാൻ ഉറങ്ങുന്നതെന്ന് അറിയാം; അവൾ തീർച്ചയായും എന്നെ ഉണർത്താൻ ശ്രമിക്കും; മറ്റൊരുത്തിക്കും അറിയാം—അവർ പരസ്പരം അസൂയപ്പെടുന്നു।

Verse 30

स्पर्धयन्ति प्रयुध्यन्ति विरूपाणि वदन्ति च । तासां मध्यात्ततश्चैका प्रयाति नृपसंनिधौ

അവർ മത്സരിക്കുകയും കലഹിക്കുകയും കഠിനവാക്കുകൾ പറയുകയും ചെയ്തു; പിന്നെ അവരുടെ ഇടയിൽ നിന്നൊരുത്തി രാജസന്നിധിയിലേക്കു പോകുന്നു।

Verse 31

शेषा वै लक्ष्यमासाद्य निःश्वस्य प्रस्वपन्ति च । दुःखार्ता न लभन्ति स्म ताश्च निद्रां पराभवात्

മറ്റുള്ളവർ ലക്ഷ്യം പ്രാപിച്ച് നിശ്വാസം വിട്ട് കിടക്കുന്നു; എന്നാൽ പരാജയകാരണം ദുഃഖാർത്തരായി അവർക്ക് യഥാർത്ഥ നിദ്ര ലഭിക്കുന്നില്ല.

Verse 32

कामेन पीडितांगाश्च बाष्पपूर्णेक्षणाः स्थिताः

കാമനയാൽ അവരുടെ ശരീരം പീഡിതമായി; കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ അവർ നിലകൊണ്ടു.

Verse 33

आशा हि परमं दुःखं निराशा परमं सुखम् । आशानिराशां कृत्वा च सुखं स्वपिति पिंगला

ആശയാണ് പരമദുഃഖം; നിരാശ (പ്രതീക്ഷാരഹിതത്വം) പരമസുഖം. ആശാ-നിരാശകൾ വിട്ട് പിംഗള സന്തോഷത്തോടെ നിദ്രിക്കുന്നു.

Verse 34

न करोति च शृंगारं न स्पर्धां च कदाचन । न व्याकुलत्वमापेदे सुखं स्वपिति पिंगला

അവൾ അലങ്കാരം ചെയ്യുകയില്ല, ഒരിക്കലും മത്സരിക്കുകയുമില്ല; അവൾ വ്യാകുലതയിൽ വീഴുന്നില്ല—പിംഗള സന്തോഷത്തോടെ നിദ്രിക്കുന്നു.

Verse 35

ततो मयापि तद्दृष्ट्वा तस्याश्चेष्टितमुत्तमम् । आशाः सर्वाः परित्यक्ताः स्वपिमीह ततः सुखी

അവളുടെ ഉത്തമമായ പെരുമാറ്റം കണ്ടു ഞാനും എല്ലാ ആശകളും ഉപേക്ഷിച്ചു; അതിനാൽ ഇനി ഞാൻ ഇവിടെ തൃപ്തിയോടെ നിദ്രിക്കുന്നു.

Verse 36

ये स्वपंति सुखं रात्रौ तेषां कायाग्निरिध्यते । आहारं प्रतिगृह्णाति ततः पुष्टिकरं परम्

രാത്രിയിൽ സുഖമായി നിദ്രിക്കുന്നവരുടെ ദേഹാഗ്നി നന്നായി ജ്വലിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ശരീരം ആഹാരം യഥാവിധി സ്വീകരിക്കുകയും അതിൽ നിന്ന് പരമ പുഷ്ടിയും ക്ഷേമവും ഉദ്ഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 37

तदेत्कारणं जातं मम तेजो भिवृद्धये । गुरुत्वे पिंगला जाता तेन सा मे द्विजोत्तमाः

ഇതുതന്നെ കാരണമായി—എന്റെ തേജസ്സിന്റെ അഭിവൃദ്ധിക്കായി—അത് സംഭവിച്ചു. പിംഗലാ യഥാർത്ഥ ഗാംഭീര്യം (ഗുരുത്വം) പ്രാപിച്ചു; അതിനാൽ, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, അവൾ എന്റെ ഗുരുവായി।

Verse 38

आशापाशैः परीतांगा ये भवन्ति नरो र्दिताः । ते रात्रौ शेरते नैव तदप्राप्तिविचिन्तया

ആശയുടെ പാശങ്ങളാൽ ചുറ്റും ബന്ധിതരായി ക്ലേശിക്കുന്ന മനുഷ്യർ, അഭിലഷിതം ലഭിക്കാതിരിക്കുമോ എന്ന ചിന്തയിൽ രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങുന്നില്ല।

Verse 39

नैवाग्निर्दीप्यते तेषां जाठरश्च ततः परम् । आहारं वांछते नैव तन्न तेजोभिवर्धनम्

അവരിൽ അഗ്നി ജ്വലിക്കുന്നില്ല—ജഠരാഗ്നിയും പോലും. അവർ ആഹാരം ആഗ്രഹിക്കുന്നതുമില്ല; അതിനാൽ അവരുടെ തേജസ്സും ബലവും വർധിക്കുകയില്ല।

Verse 40

सर्वस्य विद्यते प्रांतो न वांछायाः कथंचन

എല്ലാത്തിനും ഒരു അന്ത്യം ഉണ്ട്; എന്നാൽ ആഗ്രഹത്തിന് എങ്ങനെയും അന്ത്യമില്ല।

Verse 41

यथायथा भवेल्लाभो वांचितस्य नृणामिह । हविषा कृष्णवर्त्मेव वृद्धिं याति तथातथा

ഇവിടെ മനുഷ്യന്‍ ആഗ്രഹിച്ചതിന്റെ ലാഭം എത്ര എത്രയായി ലഭിക്കുന്തോറും, അതനുസരിച്ച് തൃഷ്ണയും വളരുന്നു; ഹവിസ്സാല്‍ പോഷിതമായ അഗ്നി കൂടുതല്‍ ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 42

यथा शृंगं रुरोः काये वर्धमानस्य वर्धते । एवं तृष्णापि यत्नेन वर्धमानेन वर्धते

വളരുന്ന മാന്‍റെ ശരീരത്തില്‍ കൊമ്പ് വളരുന്നതുപോലെ, തൃഷ്ണയും അതിനായി ചെയ്യുന്ന ശ്രമം വര്‍ധിക്കുന്തോറും വര്‍ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 43

एवं ज्ञात्वा महाभागः पुरुषेण विजानता । दिवा तत्कर्म कर्तव्यं येन रात्रौ सुखं स्वपेत्

ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ വിവേകിയും ഭാഗ്യവാനും ആയ പുരുഷന്‍, രാത്രിയില്‍ സമാധാനത്തോടെ സുഖമായി ഉറങ്ങാന്‍ കഴിയുന്നവിധം പകല്‍ അത്തരം കര്‍മ്മം ചെയ്യണം।

Verse 184

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मयज्ञे तृतीयदिवसे पिंगलोपाख्यानवर्णनंनाम चतुरशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തില്‍, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തില്‍, ബ്രഹ്മയജ്ഞത്തിന്റെ തൃതീയദിവസത്തില്‍ ‘പിംഗലോപാഖ്യാനവർണനം’ എന്ന നാമമുള്ള 184-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।