Adhyaya 107

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अष्टषष्टिरियं प्रोक्ता या त्वया सूतनन्दन । क्षेत्राणां देवदेवस्य कथं सा तत्र संस्थिता । एतत्सर्वं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—“ഹേ സൂതനന്ദന! ദേവദേവന്റെ ക്ഷേത്രങ്ങളായ ഈ ‘അറുപത്താറ്’ എന്നു നീ പ്രസ്താവിച്ചു. അവ അവിടെ എങ്ങനെ സ്ഥാപിതമായി? ഇതെല്ലാം വിശദമായി പറയുക; ഞങ്ങൾക്ക് അത്യന്തം കൗതുകമുണ്ട്.”

Verse 2

सूत उवाच । प्रश्नभारो महानेष यो भवद्भिः प्रकीर्तितः । तथापि कीर्तयिष्यामि नमस्कृत्वा पिनाकिनम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—“നിങ്ങൾ ഉന്നയിച്ച ചോദ്യങ്ങളുടെ ഭാരമഹത്തായതാണ്; എങ്കിലും പിനാകിനായ (ശിവനേ) നമസ്കരിച്ചു ഞാൻ ഇതു വിവരണം ചെയ്യും।”

Verse 3

चमत्कारपुरेऽवासीत्पूर्वं ब्राह्मणसत्तमः । वत्सस्यान्वयसंभूतश्चित्रशर्मा महायशाः

പൂർവകാലത്ത് ചമത്കാരപുരത്തിൽ വത്സവംശത്തിൽ ജനിച്ച മഹായശസ്സുള്ള ചിത്രശർമൻ എന്ന ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ വസിച്ചിരുന്നു।

Verse 4

तस्य बुद्धिरियं जाता पाताले हाटकेश्वरम् । अत्रानीय ततो भक्त्या पूजयामि दिवानिशम्

അപ്പോൾ അവന്റെ മനസ്സിൽ ഈ നിശ്ചയം ഉദിച്ചു—“പാതാളത്തിൽ നിന്നു ഹാടകേശ്വരനെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്ന് ഭക്തിയോടെ പകലും രാത്രിയും പൂജിക്കും।”

Verse 5

एवं स निश्चयं कृत्वा तपश्चके ततः परम् । नियतो नियताहारः परां निष्ठां समाश्रितः

ഇങ്ങനെ ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്ത് അവൻ തുടർന്ന് തപസ്സു ചെയ്തു. നിയന്ത്രിതനും নিয়താഹാരിയുമായി പരമനിഷ്ഠയെ ആശ്രയിച്ചു।

Verse 6

तस्यापि भगवाञ्छंभुः कालेन महता ततः । संतुष्टो ब्राह्मण श्रेष्ठास्ततः प्रोवाच सादरम्

ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം അവന്റെ തപസ്സാൽ ഭഗവാൻ ശംഭു സന്തുഷ്ടനായി. തുടർന്ന് ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനോട് സാദരമായി അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 7

वरं प्रार्थय विप्रेन्द्र यत्ते मनसि वर्तते । अपि त्रैलोक्यराज्यं ते तुष्टो दास्याम्यसंशयम्

“ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! നിന്റെ മനസ്സിൽ ഉള്ളത് വരമായി അപേക്ഷിക്കൂ. ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്; സംശയമില്ലാതെ ത്രിലോകരാജ്യവും നിനക്കു നൽകാം.”

Verse 8

तस्मात्प्रार्थय ते नित्यं यत्र चित्ते व्यवस्थितम् । दुर्लभं सर्वदेवानां मनुष्याणां विशेषतः

അതുകൊണ്ട് നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമായ അതിനായി നീ നിത്യവും പ്രാർത്ഥിക്ക; അത് സർവ്വദേവന്മാർക്കും ദുർലഭം, മനുഷ്യർക്കു പ്രത്യേകിച്ച് അത്യന്തം ദുർലഭം.

Verse 9

चित्रशर्मोवाच । यदि तुष्टोसि मे देव वरं चेन्मे प्रयच्छसि । तदत्रागच्छ पातालाल्लिंगरूपी सुरेश्वर

ചിത്രശർമൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ദേവാ! നീ എന്നിൽ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, എനിക്ക് വരം നൽകുമെങ്കിൽ, ഹേ സുരേശ്വരാ, പാതാളത്തിൽ നിന്ന് ഇവിടെ ലിംഗരൂപത്തിൽ വരിക.

Verse 10

यत्पाताले स्थितं लिंगं ब्रह्मणा संप्रतिष्ठितम् । हाटकेश्वरसंज्ञं तु तदिहायातु सत्व रम्

പാതാളത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന, ബ്രഹ്മാവാൽ പ്രതിഷ്ഠിതമായ, ‘ഹാടകേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ ആ ലിംഗം വേഗത്തിൽ ഇവിടെ വരട്ടെ.

Verse 11

श्रीभगवानुवाच । अचलं सर्वलिंगं स्यात्सर्वत्रापि द्विजोत्तम । कि पुनः प्रथमं यच्च ब्रह्मणा निर्मितं स्वयम्

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! എല്ലായിടത്തും എല്ലാ ലിംഗങ്ങളും അചലമാണ്; പിന്നെ ബ്രഹ്മാവ് സ്വയം നിർമ്മിച്ച ആ ആദിലിംഗം എത്രയോ അധികം അചലമല്ലോ.

Verse 12

तस्मात्थापय लिंगं तद्धाटकेन द्विजोत्तम । हाटकेश्वरसंज्ञं तु लोके ख्यातं भविष्यति

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ആ ലിംഗം ഹാടകം (സ്വർണം) ഉപയോഗിച്ച് സ്ഥാപിക്ക; അത് ലോകത്തിൽ ‘ഹാടകേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാകും.

Verse 15

चित्रशर्माऽपि कृत्वाथ प्रासादं सुमनोहरम् । तत्र हेममयं लिंगं स्थापयामास भक्तितः

അപ്പോൾ ചിത്രശർമനും അതിമനോഹരമായ ഒരു പ്രാസാദ-ക്ഷേത്രം പണിതു; അവിടെ ഭക്തിയോടെ സ്വർണമയമായ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു।

Verse 16

शास्त्रोक्तेन विधानेन पूजां चक्रे च नित्यशः । ततस्त्रैलोक्य विख्यातं तल्लिंगं तत्र वै द्विजाः

ശാസ്ത്രോക്തവിധിപ്രകാരം അവൻ നിത്യവും പൂജ നടത്തി; തുടർന്ന്, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ആ ലിംഗം ത്രൈലോക്യത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി।

Verse 17

दूरादभ्येत्य लोकाश्च पूजयंति ततः परम् । अथ तत्र द्विजा येऽन्ये संस्थिता गुणवत्तराः

ദൂരദേശങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ജനങ്ങൾ വന്ന് അതിനെ കൂടുതൽ ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചു; പിന്നെ അവിടെ മറ്റു ദ്വിജന്മാരും പാർത്തിരുന്നു—കൂടുതൽ ഗുണസമ്പന്നർ।

Verse 18

तेषां स्पर्धा ततो जाता दृष्ट्वा तस्य विचेष्टितम् । एकस्थानप्रसूतानां सर्वेषां गुणशालिनाम्

അവന്റെ പ്രവർത്തനം കണ്ടപ്പോൾ അവരിൽ മത്സരബോധം ഉദിച്ചു—ഒരേ സ്ഥലത്തും ഒരേ കുലസമൂഹത്തിലും ജനിച്ച, എല്ലാവരും ഗുണശാലികൾ।

Verse 19

अयं गुणविहीनोऽपि प्रख्यातो भुवनत्रये । हराराधनमासाद्य यस्मात्तस्माद्वयं हरम् । तदर्थे तोषयिष्यामः साम्यं येन प्रजायते

‘ഇവൻ ഗുണഹീനനായിട്ടും ത്രിഭുവനത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി; കാരണം ഹരാരാധന ലഭിച്ചു. അതിനാൽ ഞങ്ങളും അതേ ലക്ഷ്യത്തിനായി ഹരനെ പ്രസാദിപ്പിക്കും; അങ്ങനെ സമത്വം ഉദിക്കും.’

Verse 20

अष्टषष्टिः स्मृता लोके क्षेत्राणां शूलपाणिनः । यत्र सान्निध्यमभ्येति त्रिकालं परमेश्वरः

ലോകത്തിൽ ശൂലപാണിയുടെ അഷ്ടഷഷ്ടി പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; അവിടെ പരമേശ്വരൻ ത്രികാലവും സാന്നിധ്യം അരുളുന്നു।

Verse 22

अष्टषष्टिश्च गोत्राणामस्माकं चात्र संस्थिता । एतेन मूढमनसा सार्धं सामान्यलक्षणा

ഞങ്ങളുടേയും അഷ്ടഷഷ്ടി ഗോത്രങ്ങൾ ഇവിടെ സ്ഥാപിതമാണ്; ഈ മൂഢമനസ്സുകാരനോടൊപ്പം അവർ എല്ലാവരും ഒരേ ബാഹ്യലക്ഷണങ്ങളുള്ളവർ।

Verse 23

तथा सर्वैश्च सर्वाणि क्षेत्रलिंगानि कृत्स्नशः । आनेतव्यानि चाराध्य तपःशक्त्या महेश्वरम्

അതുകൊണ്ട് എല്ലാവരും എല്ലാ ക്ഷേത്രലിംഗങ്ങളും പൂർണ്ണമായി ഒരുമിച്ചു കൊണ്ടുവരണം; തപശ്ശക്തിയാൽ മഹേശ്വരനെ ആരാധിക്കണം।

Verse 24

एतेषां सर्वगोत्राणामानेष्यति च शंकरः । यद्गोत्रं क्षेत्रसंयुक्तं यच्चान्यद्वा भविष्यति

ഈ എല്ലാ ഗോത്രങ്ങളെയും ശങ്കരൻ ഒരുമിച്ചു കൊണ്ടുവരും—ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഗോത്രമായാലും, ഭാവിയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന മറ്റേതെങ്കിലും ഗോത്രമായാലും।

Verse 25

ततस्ते शर्मसंयुक्ताः सर्व एव द्विजोत्तमाः । चक्रुस्तपःक्रियां सर्वे दुष्करां सर्वजन्तुभिः

അപ്പോൾ ആ എല്ലാ ദ്വിജോത്തമരും മംഗളധൈര്യസങ്കൽപത്തോടെ നിറഞ്ഞു, സർവ്വജീവികൾക്കും ദുഷ്കരമായ തപഃക്രിയ എല്ലാവരും അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 26

जपैर्होमोपवासैश्च नियमैश्च पृथग्विधैः । बलिपूजोपहारैश्च स्नानदानादिभिस्तथा

ജപം, ഹോമം, ഉപവാസം എന്നിവയും നാനാവിധ നിയമങ്ങളുംകൊണ്ട്; ബലി, പൂജ, ഉപഹാരം, കൂടാതെ സ്നാന‑ദാനാദികളാലും—അവർ തങ്ങളുടെ വ്രതാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ആചരിച്ചു।

Verse 27

लिंगं संस्थाप्य देवस्य नाम्ना ख्यातं द्विजेश्वरम् । मनोहरतरे प्रोच्चे प्रासादे पर्वतोपमे

അവർ ഭഗവാന്റെ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു; ദിവ്യനാമത്താൽ അത് ‘ദ്വിജേശ്വരൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായി; പർവ്വതസമമായ മഹിമയുള്ള, അതിമനോഹരമായ ഉയർന്ന പ്രാസാദത്തിൽ അത് പ്രതിഷ്ഠിച്ചു।

Verse 28

त्यक्त्वा गृहक्रियाः सर्वास्तथा यज्ञसमुद्भवाः । अन्याश्च लोकयात्रोत्थास्तोषयंति महेश्वरम्

അവർ എല്ലാ ഗൃഹകർമ്മങ്ങളും, യജ്ഞത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന വിധികളും, ലോകജീവനയാത്രയോട് ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റു പ്രവൃത്തികളും ഉപേക്ഷിച്ച്, മഹേശ്വരനെ മാത്രം പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു।

Verse 29

एवमाराध्यमानोऽपि सन्तोषं परमेश्वरः । नाभ्यगच्छत्परां तुष्टिं कथंचिदपि स द्विजाः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ഇങ്ങനെ ആരാധിക്കപ്പെട്ടിട്ടും പരമേശ്വരന് സന്തോഷം ഉണ്ടായില്ല; യാതൊരു വിധത്തിലും അദ്ദേഹം പരമ തൃപ്തിയിലേക്കെത്തിയില്ല।

Verse 30

ततो वर्षसहस्रांते समाराध्य महेश्वरम् । न च किञ्चित्फलं प्राप्ता यावत्क्रुद्धास्ततोऽखिलाः

പിന്നീട് മഹേശ്വരനെ ആയിരം വർഷം സമ്യകമായി ആരാധിച്ചിട്ടും അവർക്കൊന്നും ഫലം ലഭിച്ചില്ല; അതിന്റെ ഫലമായി അവസാനം അവർ എല്ലാവരും ക്രുദ്ധരായി।

Verse 31

अस्य मूर्खतमस्याऽपि त्वं शूलिंश्चित्रशर्मणः । सुस्तोकेनाऽपि कालेन सन्तोषं परमं गतः

ഈ അതിമൂഢനായ മനുഷ്യനോടും, ഹേ ശൂലിൻ, നീ ചിത്രശർമനിൽ അത്യൽപ സമയത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ പരമസന്തോഷം പ്രാപിച്ചു।

Verse 32

वयं वार्धक्यमापन्ना बाल्यात्प्रभृति शंकरम् । पूजयन्तोऽपि नो दृष्टस्तथाऽपि परमेश्वर

ഞങ്ങൾ ബാല്യകാലം മുതൽ ശങ്കരനെ പൂജിച്ചു കൊണ്ടു വാർദ്ധക്യത്തിലെത്തി; എങ്കിലും, ഹേ പരമേശ്വരാ, ഞങ്ങൾ നിന്റെ ദർശനം കണ്ടിട്ടില്ല।

Verse 33

तस्मात्सर्वे प्रकर्तव्यं हव्यवाहप्रवेशनम् । अस्माभिर्निश्चयो ह्येष तवाग्रे सांप्रतं कृतः

അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കണം; ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ നിശ്ചയം, നിന്റെ സന്നിധിയിൽ ഇപ്പോഴേ എടുത്തത്।

Verse 34

ततश्चाहृत्य काष्ठानि सर्वे ते द्विजसत्तमाः । ईश्वरं मनसि ध्यात्वा चिताश्चक्रुः पृथग्विधाः

അപ്പോൾ ആ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ വിറകുകൾ കൊണ്ടുവന്ന്, മനസ്സിൽ ഈശ്വരനെ ധ്യാനിച്ച്, വ്യത്യസ്തവിധത്തിൽ വേർവേറെയായി ചിതകൾ ഒരുക്കി।

Verse 35

तथा सर्वं क्रियाकल्पं स्नानदानादिकं च यत् । कृत्वा ते ब्राह्मणाः सर्वे सुसमिद्धहुताशनम्

അതുപോലെ സ്നാനം, ദാനം മുതലായ എല്ലാ ക്രിയാകൽപ്പങ്ങളും നിർവഹിച്ചു, ആ ബ്രാഹ്മണന്മാർ എല്ലാവരും ഹുതാശനത്തെ നന്നായി ജ്വലിപ്പിച്ചു; ജ്വാല ഉജ്ജ്വലമായി।

Verse 36

यावत्कृत्वा सुतैः सार्धं प्रविशंति समाहिताः । तावत्स भगवांस्तुष्टस्तेषां संदर्शनं ययौ

അവർ പുത്രന്മാരോടുകൂടെ മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി പ്രവേശിക്കുവാൻ ഒരുങ്ങിയ അതേ നിമിഷം, പ്രസന്നനായ ഭഗവാൻ അവരുടെ ദർശനത്തിലേക്ക് വന്നു।

Verse 37

अब्रवीच्च विहस्योच्चैर्मेघगम्भीरया गिरा । सर्वांस्तान्ब्राह्मणश्रेष्ठान्मृतान्संजीवयन्निव

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഉച്ചത്തിൽ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് മേഘഗംഭീരമായ വാണിയിൽ പറഞ്ഞു; ആ വാക്കുകൾ ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരെ മരിച്ചവരിൽ നിന്ന് ജീവിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി।

Verse 38

भो भो ब्राह्मणशार्दूला मा मैवं साहसं महत् । यूयं कुरुत मद्वाक्यात्संतुष्टस्य विशेषतः

ഹേ ബ്രാഹ്മണശാർദൂലന്മാരേ! ഇങ്ങനെ മഹത്തായ സാഹസം ചെയ്യരുത്. എന്റെ വാക്കുപ്രകാരം തന്നെ ചെയ്യുക—പ്രത്യേകിച്ച് ഇപ്പോൾ ഞാൻ പ്രസന്നനായിരിക്കുമ്പോൾ।

Verse 39

तस्माद्वदत यच्चित्ते युष्माकं चैव संस्थितम् । येन दत्त्वा प्रगच्छामि स्वमेव भुवनं पुनः

അതുകൊണ്ട് നിങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ നിശ്ചയമായിരിക്കുന്നതു പറയുക; അത് അനുഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ വീണ്ടും എന്റെ സ്വലോകത്തിലേക്ക് പോകും।

Verse 40

ब्राह्मणा ऊचुः । अस्मिन्क्षेत्रे सुरश्रेष्ठ पुरस्यास्य च संनिधौ । क्षेत्राणामष्टषष्टिर्या धन्या संकीर्त्यते जनैः

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ! ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഈ നഗരത്തിന്റെ സന്നിധിയിൽ, ജനങ്ങൾ കീർത്തിച്ചു പറയുന്ന അറുപത്തെട്ട് ധന്യ തീർത്ഥക്ഷേത്രങ്ങൾ ഉണ്ട്।

Verse 41

सदाभ्यैतु समं लिंगैस्तैराद्यैः सुरसत्तम । येनामर्षप्रशांतिर्नः सर्वेषामिह जायते

ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ, ആ ആദ്യ ലിംഗങ്ങൾ സദാ ഇവിടെ ഒരുമിച്ച് സമമായി വിരാജിക്കട്ടെ; അതിനാൽ ഞങ്ങളൊക്കെയുടെയും കോപവും പരസ്പരസ്പർധയും ഈ സ്ഥലത്ത് ശമിക്കട്ടെ।

Verse 42

एष संस्पर्धतेऽस्माभिः सर्वैर्गुणविवर्जितः । त्वल्लिंगस्य प्रभावेन तस्मादेतत्समाचर

ഇവൻ ഗുണവിവർജിതനായിട്ടും ഞങ്ങളൊക്കെയുമായ് മത്സരിക്കുന്നു; അതിനാൽ നിന്റെ ലിംഗത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ഈ കലഹശമനോപായം നടപ്പാക്കണമേ।

Verse 43

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे विप्रो ज्ञात्वा तं वरदं हरम् । उवाच स्पर्धया युक्तश्चित्रशर्मा महेश्वरम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇതിനിടയിൽ ബ്രാഹ്മണൻ ചിത്രശർമ, ഹരൻ വരദാതാവെന്ന് അറിഞ്ഞ്, സ്പർധയോടെ മഹേശ്വരനോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 44

चित्रशर्मोवाच । एतैः प्राणपरित्यागमारभ्य तदनतरम् । तुष्टिं नीतोऽसि देवश कृत्वा च सुमहत्तपः

ചിത്രശർമ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശാ, ഇവർ പ്രാണത്യാഗം ആരംഭിച്ച നിമിഷം മുതൽ തന്നെ, ഉടൻ നീ അതിമഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്ത് പ്രസന്നനായിരിക്കുന്നു।

Verse 46

मया स्पर्द्धमानैश्च केवलं गुणगर्वितैः । तस्मादेषो न दातव्यत्वं त्वया किंचित्सुरेश्वर

അവർ വെറും സ്വന്തം ഗുണഗർവത്തിൽ മദിച്ചുകൊണ്ട് എന്നോടു മത്സരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഹേ സുരേശ്വരാ, അവർക്കു നീ ഒന്നും നല്കരുത്।

Verse 47

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भगवाञ्छशिशेखरः । चिन्तयामास चित्तेन किमत्र सुकृतं भवेत्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഭഗവാൻ ശശിശേഖരൻ ഹൃദയത്തിൽ ചിന്തിച്ചു—“ഇവിടെ യഥാർത്ഥ പുണ്യവും ധർമ്മവും നൽകുന്ന കർമ്മം ഏത്?”

Verse 48

एते ब्राह्मणशार्दूला विनाशं यांति मत्कृते । एषोऽपि सर्वसंसिद्धो गणतुल्यो द्विजोत्तमः

“ഈ ബ്രാഹ്മണശാർദൂലന്മാർ എന്റെ കാരണത്താൽ നാശത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. ഈ ദ്വിജോത്തമനും—സർവ്വസിദ്ധൻ—ശിവഗണത്തോട് തുല്യനായിരിക്കുന്നു.”

Verse 49

तस्माद्द्वाभ्यां मया कार्यं क्षेत्रे सौख्यं यथा भवेत् । ब्राह्मणानां विशेषेण तथा चात्र निवासिनाम्

“അതുകൊണ്ട് നിങ്ങളിരുവരുടെയും മുഖേന ഞാൻ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ സുഖവും ക്ഷേമവും നിലനിൽക്കുന്നതായി ചെയ്യണം—പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കും, ഇവിടെ വസിക്കുന്നവർക്കും.”

Verse 50

ममापि सर्वदा चित्ते कृत्यमेतद्धि वर्तते । एक स्थाने करोम्येव सर्वक्षेत्राणि यानि मे

“ഈ കൃത്യം എപ്പോഴും എന്റെ ചിത്തത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. എന്റെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളെയും ഞാൻ തീർച്ചയായും ഒരിടത്ത് ഏകീകരിക്കും.”

Verse 51

भविष्यति तथा कालो रौद्रः कलिसमुद्भवः । तत्र क्षेत्राणि तीर्थानि नाशं यास्यंति भूतले

“കലിയുഗത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന ഒരു ഭീകരകാലം വരും; അപ്പോൾ ഭൂതലത്തിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളും തീർത്ഥങ്ങളും ക്ഷയവും നാശവും പ്രാപിക്കും.”

Verse 52

सत्तीर्थैस्तद्भयात्सर्वैः क्षेत्रमेतत्समाश्रितम् । आनयिष्याम्यहमपि स्वानि क्षेत्राणि कृत्स्नशः

അതിനാൽ ആ (കലിജന്യ) ഭയത്താൽ എല്ലാ സത്തീർത്ഥങ്ങളും ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആശ്രയം പ്രാപിച്ചു. ഞാനും എന്റെ എല്ലാ പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളെയും പൂർണ്ണമായി ഇവിടെ കൊണ്ടുവരും.

Verse 53

ततस्तं चित्रशर्माणं प्राह चेदं महेश्वरः । शृणु मद्वचनं कृत्स्नं कुरुष्व तदनंतरम्

അപ്പോൾ മഹേശ്വരൻ ആ ചിത്രശർമനോട് പറഞ്ഞു— ‘എന്റെ സമ്പൂർണ്ണ വചനം കേൾക്കുക; അതിനുശേഷം ഉടൻ തന്നെ അതു നടപ്പാക്കുക।’

Verse 54

अत्र क्षेत्राणि सर्वाणि मदीयानि द्विजोत्तम । समागच्छंतु विप्राश्च प्रभवंतु प्रहर्षिताः

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, എന്റെ എല്ലാ പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളും ഇവിടെ സമാഗമിക്കട്ടെ; ബ്രാഹ്മണരും ഹർഷത്തോടെ ഇവിടെ വന്ന് ആനന്ദത്തിൽ വളരട്ടെ.

Verse 55

तवापि योग्यतां श्रेष्ठां करिष्यामि महामते । यदि मे वर्तसे वाक्ये मुक्त्वा स्पर्द्धां द्विजोद्भवाम्

ഹേ മഹാമതേ, നിനക്കും ഞാൻ പരമോന്നത യോഗ്യതയും അധികാരവും നൽകും—ബ്രാഹ്മണഗർവത്തിൽ നിന്നുയർന്ന മത്സരഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച് എന്റെ വചനപ്രകാരം നീ നടന്നാൽ.

Verse 56

तुरीयमपि ते गोत्रं वेदोक्तेन क्रमेण च । आद्यतां चापि ते सर्वे कीर्तयिष्यंति ते द्विजाः

വേദോക്ത ക്രമപ്രകാരം നിനക്കായി നാലാമത്തെ ഗോത്രവും സ്ഥാപിക്കപ്പെടും; ആ എല്ലാ ദ്വിജരും നിന്റെ ആദ്യതയും (പ്രഥമത്വവും) പ്രസ്താവിച്ച് കീർത്തിക്കും.

Verse 57

तथान्यदपि सन्मानं तव यच्छामि च द्विज । आचन्द्रार्कमसंदिग्धं पुत्रपौत्रादिकं च यत्

ഹേ ദ്വിജാ! നിനക്കു ഞാൻ മറ്റൊരു സന്മാനവും നൽകുന്നു—ചന്ദ്രസൂര്യന്മാർ നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം അചഞ്ചലമായി—പുത്രപൗത്രാദി സന്തതിയുടെ ഉറപ്പുള്ള അനുഗ്രഹത്തോടുകൂടി।

Verse 58

त्वदन्वये भविष्यंति पुत्रपौत्रास्तथा परे । कृत्ये श्राद्धे तर्पणे वा क्रियमाणे विधानतः

നിന്റെ വംശത്തിൽ പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും പിന്നെയും സന്തതിയും നിശ്ചയമായി ഉണ്ടാകും. ശ്രാദ്ധമോ തർപ്പണമോ വിധിപ്രകാരം ചെയ്താൽ അവ യഥാവിധി സമ്പന്നമാകും।

Verse 59

आद्यस्य वत्ससंज्ञस्य नाम उच्चार्य गोत्रजम् । ततो नामानि चाप्येवं कीर्तयिष्यंति भक्तितः

ആദ്യം ‘വത്സ’ എന്ന സംജ്ഞയുള്ള ആദിപൂർവ്വികന്റെ നാമം ഗോത്രസഹിതം ഉച്ചരിക്കും. തുടർന്ന് അതേവിധം മറ്റു നാമങ്ങളും ഭക്തിയോടെ കീർത്തിക്കും।

Verse 60

ततः संतर्पयिष्यंति पितॄनथ पितामहान् । तथान्यानपि बंधूंश्च सुहृत्संबंधिबांधवान्

അതിനുശേഷം അവർ പിതൃന്മാർക്കും പിതാമഹന്മാർക്കും തർപ്പണം അർപ്പിക്കും; അതുപോലെ മറ്റു ബന്ധുക്കൾക്കും സുഹൃത്തുകൾക്കും ബന്ധബന്ധുക്കൾക്കും കുടുംബക്കാർക്കും കൂടി।

Verse 61

त्वदन्वये विना नाम्ना त्वदीयेन विमोहिताः । ये पितॄंस्तर्पयिष्यंति तेषां व्यर्थं भविष्यति

എന്നാൽ നിന്റെ വംശത്തിൽ മോഹിതരായി നിന്റെ നാമം ഉച്ചരിക്കാതെ പിതൃന്മാർക്ക് തർപ്പണം ചെയ്യുന്നവർക്കു, ആ തർപ്പണം ഫലശൂന്യമാകും।

Verse 62

श्राद्धं वा यदि वा दानं तर्पणं वा त्वदुद्भवम् । तस्मादहंकृतिं मुक्त्वा मामाराधय केवलम्

ശ്രാദ്ധമോ ദാനമോ തർപ്പണമോ—നിന്മൂലം ഉദ്ഭവിക്കുന്നതെല്ലാം—അതിനാൽ അഹങ്കാരം വിട്ട് എന്നെയേ മാത്രം ആരാധിക്ക.

Verse 63

येन सिद्धोऽपि संसिद्धिं परामाप्नोषि शाश्वतीम् । एवं संबोध्य तं विप्रं कृत्वाद्यमपि पश्चिमम्

ഇതിനാൽ നീ സിദ്ധനായിട്ടും പരമവും ശാശ്വതവും ആയ സമ്പൂർണ്ണസിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആ വിപ്രനെ ബോധിപ്പിച്ച്, ആരംഭത്തെയും അവസാനമാക്കി കാര്യത്തെ സമാപിപ്പിച്ചു.

Verse 64

ततस्तान्ब्राह्मणानाह प्रासादः क्रियतामिति । गोत्रंगोत्रं पुरस्कृत्य स्थाप्यं लिंगमनुत्तमम् । येन संक्रमणं तेषु मम संजायतेद्विजाः

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ആ ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് പറഞ്ഞു—“ഒരു പ്രാസാദം (ക്ഷേത്രം) പണിയുക.” ഗോത്രം ഗോത്രമായി യഥോചിത ബഹുമാനം നൽകി അനുത്തമ ലിംഗം സ്ഥാപിക്കണം; അതുവഴി, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, അവരിൽ എന്റെ കൃപാമയ സംക്രമണം (ഉദ്ധാര-ബന്ധം) ജനിക്കട്ടെ.

Verse 65

अथ ते ब्राह्मणास्तत्र भूमिभागान्मनोहरान् । दृष्ट्वादृष्ट्वा प्रचक्रुश्च प्रासादान्हर्षसंयुताः

അപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണന്മാർ അവിടെയുള്ള മനോഹരമായ ഭൂഭാഗങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും കണ്ടു, ഹർഷത്തോടെ പ്രാസാദങ്ങൾ (ക്ഷേത്രങ്ങൾ) പണിയാൻ തുടങ്ങി.

Verse 66

अष्टषष्टिमितान्दिव्यान्कैलासशिखरोपमान् । तेषु संस्थापयामासु लिङ्गानि विविधानि च । क्षेत्रेक्षत्रे च यन्नाम तत्तत्संज्ञां प्रचक्रिरे

അവർ അഷ്ടഷഷ്ടി (68) ദിവ്യ പ്രാസാദങ്ങൾ പണിതു; അവ കൈലാസശിഖരങ്ങളെപ്പോലെ ആയിരുന്നു. അവയിൽ വിവിധ ലിംഗങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു; പിന്നെ ഓരോ ക്ഷേത്ര-സ്ഥലത്തും പ്രചാരത്തിലുള്ള പേരേ അതിന്റെ (ലിംഗ/ധാമത്തിന്റെ) നാമമായി നിശ്ചയിച്ചു.

Verse 67

अथ तेषां पुनर्दृष्टिं गत्वा देवस्त्रिलोचनः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं कस्मिंश्चित्कालपर्यये । आराधितस्तपःशक्त्या लिंगसंस्थापनादनु

പിന്നെ കുറെ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ത്രിനേത്രനായ ദേവൻ വീണ്ടും അവരുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ പ്രത്യക്ഷനായി മധുരവചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു—തപശ്ശക്തിയാൽ പ്രസന്നനായി, ലിംഗപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കു ശേഷം।

Verse 68

श्रीभगवानुवाच । परितुष्टोऽस्मि विप्रेंद्रा युष्माकमहमद्य वै । एतन्मम कृतं कृत्यं भवद्भिरखिलं ततः

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ! ഇന്ന് ഞാൻ നിങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നനാണ്. നിങ്ങളാൽ എന്റെ ചെയ്യേണ്ടതെല്ലാം നിശ്ചയമായും സമ്പൂർണ്ണമായി നടന്നു.

Verse 69

अस्मदीयानि लिंगानि क्षेत्राणि च कलेर्भयात् । ततो मान्याश्च मे यूयं नान्यैरेतद्भविष्यति

കലിയുഗഭയത്താൽ എന്റെ ലിംഗങ്ങളും പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളും നിങ്ങളിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും. അതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ എന്റെ കൃപയാൽ മാന്യരും പൂജ്യരുമാകും; ഈ പദവി മറ്റാരാലും ലഭിക്കുകയില്ല.

Verse 70

तस्माच्चित्तस्थितं शीघ्रं प्रार्थयंतु द्विजोत्तमाः । संप्रयच्छामि येनाशु यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! നിങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതു വേഗം അപേക്ഷിക്കുവിൻ. അതി ദുർലഭമായാലും ഞാൻ ഉടൻ തന്നേ അനുഗ്രഹിക്കും.

Verse 71

ब्राह्मणा ऊचुः । यदि देव प्रसन्नस्त्वमस्माकं च सुरेश्वर । पश्चिमश्चित्रशर्मा च यथाद्यो भवता कृतः

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ, ഹേ സുരേശ്വരാ! നിങ്ങൾ ഞങ്ങളോട് പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, മുമ്പ് നിങ്ങൾ ചിത്രശർമനെ ചെയ്തതുപോലെ ഞങ്ങളെയും അതുപോലെ ആക്കണമേ.

Verse 72

अस्मदीयं सदा नाम कीर्तनीयमसंशयम् । श्राद्धकृत्येषु सर्वेषु यथा तेन समा वयम् । भवामस्त्वत्प्रसादेन सांप्रतं चित्रशर्मणा

ഞങ്ങളുടെ നാമവും സദാ, സംശയമില്ലാതെ, കീർത്തിക്കപ്പെടട്ടെ. എല്ലാ ശ്രാദ്ധകർമ്മങ്ങളിലും നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ ഞങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ചിത്രശർമനോടു സമന്മാരാകട്ടെ.

Verse 73

श्रीभगवानुवाच । युष्माकमपि ये केचिद्वशं यास्यंति मानवाः । युवानः शास्त्रसंयुक्ता वेदविद्याविशारदाः

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—നിങ്ങളിലെയും ഏതെല്ലാം മനുഷ്യർ നിങ്ങളുടെ അനുഷ്ഠാനശാസനത്തിന് കീഴടങ്ങുമോ, അവർ യുവാക്കളും ശാസ്ത്രസമ്പന്നരും വേദവിദ്യയിൽ വിശാരദരുമായിരിക്കും.

Verse 74

आनयिष्यथ तान्यूयमामुष्यायणसंज्ञितान् । नित्यं स्थिताश्च ते क्षेत्रे श्राद्धस्याक्षय्यकारकाः

നിങ്ങൾ അവരെ—‘ആമുഷ്യായണ’ എന്ന സംജ്ഞയാൽ അറിയപ്പെടുന്നവരെ—കൊണ്ടുവരും. അവർ ആ ക്ഷേത്രഭൂമിയിൽ നിത്യവും നിലകൊണ്ട് ശ്രാദ്ധഫലം അക്ഷയമാക്കും.

Verse 75

एवमुक्त्वाथ देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः । तेऽपि विप्राः सुसंतुष्टास्तत्र स्थाने व्यवस्थिताः

ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്ത ശേഷം ദേവേശൻ ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് അദൃശ്യമാവുകയുണ്ടായി. ആ വിപ്രന്മാരും അത്യന്തം സന്തുഷ്ടരായി അതേ സ്ഥലത്ത് സ്ഥിരമായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 76

एवं तत्र समस्तानि क्षेत्राण्यायतनानि च । कलिभीतानि विप्रेंद्रा निवसंति सदैव हि

ഇങ്ങനെ അവിടെ എല്ലാ തീർത്ഥക്ഷേത്രങ്ങളും ദേവാലയങ്ങളും കലിയെ ഭയന്ന്, ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, സദാ വസിക്കുന്നു.

Verse 77

एवं ते ब्राह्मणाः प्राप्य सिद्धिं चेश्वरपूजनात् । ख्याताः सर्वत्र भुवने श्राद्धस्याक्षय्यकारकाः

ഇങ്ങനെ ആ ബ്രാഹ്മണർ ഈശ്വരപൂജയാൽ സിദ്ധി പ്രാപിച്ച്, ലോകമൊട്ടാകെ ശ്രാദ്ധഫലം അക്ഷയമാക്കുന്നവരെന്ന നിലയിൽ പ്രസിദ്ധരായി।

Verse 107

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये ब्राह्मणचित्रशर्मलिंगस्थापनवृत्तांतवर्णनंनाम सप्तोत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കാന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘ബ്രാഹ്മണ ചിത്രശർമയുടെ ശിവലിംഗസ്ഥാപന വൃത്താന്തവർണ്ണനം’ എന്ന നൂറ്റേഴാമത്തെ അധ്യായം സമാപ്തമായി।