Adhyaya 216

Verse 1

आनर्त उवाच । अन्येऽपि विविधाः कालाः सन्ति पुण्यतमा द्विज । कस्माच्चेंदुक्षये श्राद्धं विशेषा त्समुदाहृतम्

ആനർത്തൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജാ! മറ്റു പലവിധ കാലങ്ങളും അത്യന്തം പുണ്യപ്രദങ്ങളാണ്; എന്നാൽ ചന്ദ്രക്ഷയകാലത്ത് (കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ) ശ്രാദ്ധം എന്തുകൊണ്ട് പ്രത്യേകമായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു?

Verse 2

एतन्मे सर्वमाचक्ष्व विस्तरेण महामुने

ഹേ മഹാമുനേ! ഇതെല്ലാം എനിക്ക് വിശദമായി പറഞ്ഞു തരിക।

Verse 3

भर्तृयज्ञ उवाच । सत्यमेतन्महाराज श्राद्धार्हाः संति भूरिशः । कालाः पितृगणानां च तृप्तिदास्तुष्टिदाश्च ये

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാരാജാ! ഇതു സത്യമാകുന്നു. ശ്രാദ്ധത്തിന് യോഗ്യമായ അനേകം കാലങ്ങളുണ്ട്—അവ പിതൃഗണങ്ങൾക്ക് തൃപ്തിയും സന്തോഷവും നൽകുന്നവയാണ്।

Verse 4

मन्वाद्या वा युगाद्याश्च तेषां संक्रांतयोऽपराः । व्यतीपातो गजच्छाया ग्रहणं सोम सूर्ययोः

മനുക്കളുടെയും യുഗങ്ങളുടെയും ആരംഭങ്ങൾ, അവയുടെ വിവിധ സംക്രാന്തികൾ, വ്യതീപാതം, ഗജഛായ, കൂടാതെ ചന്ദ്ര-സൂര്യഗ്രഹണങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം പുണ്യകാലവിശേഷങ്ങളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 5

एतेषु युज्यते श्राद्धं प्रकर्तुं पितृतृप्तये । तथा तीर्थे विशेषेण पुण्य आयतने शुभे

ഇത്തരം അവസരങ്ങളിൽ പിതൃതൃപ്തിക്കായി ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നത് യുക്തമാണ്; അതുപോലെ തീർത്ഥത്തിൽ—ശുഭ പുണ്യായതനത്തിൽ—വിശേഷമായി അത് അനുഷ്ഠിക്കുന്നത് പ്രശംസനീയമാണ്।

Verse 6

श्राद्धार्हैर्ब्राह्मणैः प्राप्तैर्द्रव्यैर्वा पितृवल्लभैः । अपर्वण्यपि कर्तव्यं सदा श्राद्धं विचक्षणैः

ശ്രാദ്ധാർഹ ബ്രാഹ്മണർ ലഭ്യമാകുകയോ, പിതൃപ്രിയമായ ദ്രവ്യങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, പർവ്വണദിനമല്ലെങ്കിലും വിവേകികൾ എപ്പോഴും യഥാശക്തി ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം।

Verse 7

सोमक्षये विशेषेण शृणुष्वैकमना नृप । अमा नाम रवे रश्मिसहस्रप्रमुखः स्थितः

ഹേ നൃപാ! ഏകമനസ്സോടെ ചന്ദ്രക്ഷയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിശേഷോപദേശം കേൾക്കുക; സൂര്യനിൽ ‘അമാ’ എന്ന ശക്തി നിലകൊള്ളുന്നു, ആയിരം കിരണങ്ങളിൽ പ്രധാനമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 8

यस्य स्वतेजसा सूर्यः प्रोक्तस्त्रैलोक्यदीपकः । तस्मिन्वसति येनेन्दुरमावस्या ततः स्मृता

യാരുടെ സ്വതേജസ്സാൽ സൂര്യൻ ‘ത്രൈലോക്യദീപകൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനാകുന്നു; ആ തേജസ്സിൽ ചന്ദ്രൻ വസിക്കുമ്പോൾ ആ തിഥി ‘അമാവാസി’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 9

अक्षया धर्मकृत्ये सा पितृकृत्ये विशेषतः । अग्निष्वात्ता बर्हिषद आज्यपाः सोमपास्तथा

ആ അമാവാസി ധർമ്മകൃത്യങ്ങളിൽ അക്ഷയഫലം നൽകുന്നതും, പ്രത്യേകിച്ച് പിതൃകൃത്യങ്ങളിൽ മഹാപുണ്യദായിനിയുമാണ്. ആ അവസരത്തിൽ അഗ്നിഷ്വാത്തർ, ബർഹിഷദ്, ആജ്യപ, സോമപ എന്നീ പിതൃഗണങ്ങൾ പ്രത്യേകമായി ബന്ധപ്പെട്ടവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 10

रश्मिपा उपहूताश्च तथैवायंतुनाः परे । तथा श्राद्धभुजश्चान्ये स्मृता नान्दीमुखा नृप

ഹേ നൃപ, രശ്മിപർ, ഉപഹൂതർ, അതുപോലെ ആയന്തുനർ, കൂടാതെ ‘ശ്രാദ്ധഭുജർ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന മറ്റ് പിതൃഗണങ്ങളും—ഇവർ നാന്ദീമുഖ പിതൃകളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 11

एते पितृगणाः ख्याता नव देवसमुद्भवाः । आदित्या वसवो रुद्रा नासत्यावश्विनावपि

ഈ പിതൃഗണങ്ങൾ ‘ഒമ്പത്’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; ദേവസമുദ്ഭവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു—ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, രുദ്രർ, കൂടാതെ നാസത്യർ (അശ്വിനികൾ)യും.

Verse 12

सन्तर्पयन्ति ते चैतान्मुक्त्वा नान्दीमुखान्पितॄन् । ब्रह्मणा ते समादिष्टाः पितरो नृपसत्तम

ഹേ നൃപസത്തമ, നാന്ദീമുഖ പിതൃകളെ മാറ്റിവെച്ച് അവർ ഈ മറ്റ് പിതൃഗണങ്ങളെ തർപ്പണത്തോടെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു. ആ പിതൃകൾ ബ്രഹ്മാവാൽ ഈ കർമ്മത്തിനായി നിയുക്തരായവരാണ്.

Verse 13

तान्संतर्प्य ततः सृष्टिं कुरुते पद्मसंभवः

അവരെ തർപ്പണത്തോടെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയ ശേഷം, പദ്മസംഭവൻ (ബ്രഹ്മാവ്) സൃഷ്ടികർമ്മം നടത്തുന്നു.

Verse 14

पितरो अन्येऽपि मर्त्या निवसन्ति त्रिविष्टपे । द्विविधास्ते प्रदृश्यंते सुखिनोऽसुखिनः परे

മറ്റു പിതൃന്മാരും—മുന്‍പ് മനുഷ്യരായിരുന്നവര്‍—ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വര്‍ഗം)യില്‍ വസിക്കുന്നു. അവർ രണ്ടുവിധമായി കാണപ്പെടുന്നു—ചിലര്‍ സുഖികള്‍, ചിലര്‍ ദുഃഖിതര്‍.

Verse 15

येभ्यः श्राद्धानि यच्छंति मर्त्य लोके स्ववंशजाः । ते सर्वे तत्र संहृष्टा देववन्मुदिताः स्थिताः

ആർക്കായി അവരുടെ സ്വന്തം വംശജർ മർത്ത്യലോകത്തിൽ ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്കുന്നുവോ, അവർ എല്ലാവരും അവിടെ ഹർഷിതരായി നിലകൊള്ളുന്നു—ദേവന്മാരെപ്പോലെ ആനന്ദിതരായി.

Verse 16

येषां यच्छन्ति ते नैव किंचित्किञ्चित्स्ववंशजाः । क्षुत्पिपासाकुला स्ते च दृश्यन्ते बहुदुःखिताः

എന്നാൽ ആര്ക്കായി അവരുടെ സ്വവംശജർ ഒന്നും അർപ്പിക്കാതിരിക്കുമോ, അവർ വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് വ്യാകുലരായി അത്യന്തം ദുഃഖിതരായി കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 17

कस्यचित्त्वथ कालस्य पितरः सुरपूजिताः । अग्निष्वात्तादयः सर्वे त्रिदशेन्द्रमुपस्थिताः

പിന്നീട് ഒരു സമയത്ത് ദേവന്മാർ പൂജിച്ച പിതൃന്മാർ—അഗ്നിഷ്വാത്താദികൾ എല്ലാവരും—ത്രിദശേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) സന്നിധിയിൽ ഉപസ്ഥിതരായി.

Verse 18

भक्त्या दृष्टा महाराज सहस्राक्षेण पूजिताः । तथान्यैर्विबुधैः सर्वैः प्रस्थिताः स्वे निकेतने

മഹാരാജാ, സഹസ്രാക്ഷൻ (ഇന്ദ്രൻ) ഭക്തിയോടെ അവരെ ദർശിച്ച് പൂജിച്ചു. അതുപോലെ മറ്റു എല്ലാ ദേവന്മാരാലും സത്കരിക്കപ്പെട്ട അവർ തങ്ങളുടെ സ്വനികേതനത്തിലേക്ക് പ്രസ്ഥാനം ചെയ്തു.

Verse 19

पितृलोकं महाराज दुर्लभं त्रिदशैरपि । तान्दृष्ट्वा प्रस्थितान्राजन्पितरो मर्त्यसंभवाः

മഹാരാജാവേ, പിതൃലോകം ത്രിദശന്മാർക്കും ദുർലഭമാണ്. അവർ പ്രസ്ഥാനം ചെയ്യുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, മർത്ത്യജന്മം പ്രാപിച്ച പിതൃഗണവും അവരിലേക്കു മനസ്സു തിരിച്ചു.

Verse 20

क्षुत्पिपासार्दिता ये च त ऊचुर्दैन्यमाश्रिताः । स्तुत्वाऽथ सुस्तवैर्दिव्यैः पितृसूक्तैश्च पार्थिव

ഹേ പാർഥിവ, ക്ഷുധയും ദാഹവും കൊണ്ട് പീഡിതരായവർ ദീനഭാവത്തോടെ സംസാരിച്ചു. പിന്നെ ദിവ്യമായ ഉത്തമസ്തവങ്ങളാലും പിതൃസൂക്തങ്ങളാലും സ്തുതിച്ച് അവർ അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 21

वेदोक्तैरपरैश्चैव पितृतुष्टिकरैः परैः । ततः प्रोचुश्च संहृष्टाः पितरस्तान्सुरोद्भवाः

വേദോക്തവും മറ്റു ശ്രേഷ്ഠമായ പിതൃതുഷ്ടികര മന്ത്രങ്ങളാലും സ്തുതിച്ച ശേഷം, ദേവോദ്ഭവ പിതൃഗണ സന്തോഷത്തോടെ അവരോടു സംസാരിച്ചു.

Verse 22

प्रसन्नाः स्मो वयं सर्वे युष्माकं शंसितव्रताः । तस्माद्ब्रूत वयं येन यच्छामो वो हृदि स्थितम्

‘നിങ്ങളുടെ വ്രതങ്ങൾ പ്രശംസനീയമാണ്; ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും പ്രസന്നരാണ്. അതിനാൽ പറയുക—എന്തുവഴി നിങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ആഗ്രഹം ഞങ്ങൾ അനുഗ്രഹിക്കാം?’

Verse 23

पितर ऊचुः । वयं हि पितरः ख्याता मनुष्याणामिहागताः । स्वर्गे स्वकर्मणा नित्यं निवसाम सुरैः सह

പിതൃഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—‘ഞങ്ങളാണ് പിതൃകൾ എന്നു പ്രസിദ്ധർ; മനുഷ്യരുടെ ഹിതത്തിനായി ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു. സ്വർഗത്തിൽ സ്വപുണ്യകർമ്മബലത്താൽ ഞങ്ങൾ ദേവന്മാരോടൊപ്പം നിത്യവും വസിക്കുന്നു.’

Verse 24

विमानेषु विचित्रेषु संस्थिताः सर्वतोदिशम् । वांछितेषु च लोकेषु यामो ध्वजपताकिषु

ഞങ്ങൾ വിചിത്രമായ ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ സർവ്വദിക്കുകളിലും നിലകൊണ്ട്, ധ്വജപതാകകളാൽ അലങ്കൃതരായി, ഇഷ്ടലോകങ്ങളിലേക്കു യാത്ര ചെയ്യുന്നു।

Verse 25

हंसबर्हिण जुष्टेषु संसेव्येष्वप्सरोगणैः । गन्धर्वैर्गीयमानाश्च स्तूयमानाश्च गुह्यकैः

ഹംസങ്ങളും മയിലുകളും സഞ്ചരിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ, അപ്സരാഗണങ്ങളുടെ സേവനത്തിൽ, ഗന്ധർവരുടെ ഗാനത്തിൽ പാടപ്പെടുകയും ഗുഹ്യകരുടെ സ്തുതിയിൽ പ്രശംസിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്ത്, ഞങ്ങൾ മാനത്തോടെ വസിക്കുന്നു।

Verse 26

परं सन्तिष्ठमानानामस्माकं त्रिदशैः सह । अत्यर्थं जायते तीव्रा क्षुत्पिपासा सुदारुणा

എങ്കിലും അവിടെ ത്രിദശന്മാരോടൊപ്പം നിലകൊള്ളുമ്പോഴും, ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് അത്യന്തം തീക്ഷ്ണവും ഭീകരവുമായ വിശപ്പും ദാഹവും ഉദിക്കുന്നു।

Verse 27

यस्या मन्यामहे चित्ते वह्निमध्यगता वयम् । भक्षयामः किमेतान्हि पक्षिणो विविधानपि । हंसादीन्मधुरालापान्किं वा चाप्सरसां गणान्

അതിന്റെയതി തീവ്രതകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ മനസ്സിൽ ‘ഞങ്ങൾ അഗ്നിമദ്ധ്യത്തിലാണെന്നപോലെ’ എന്നു കരുതുന്നു। എന്നാൽ എന്തു ഭക്ഷിക്കണം—ഈ വിവിധ പക്ഷികളെയോ, മധുരാലാപ ഹംസാദികളെയോ, അല്ലെങ്കിൽ അപ്സരാഗണങ്ങളെയുമോ?

Verse 28

यदि कश्चित्क्षुधाविष्टः कञ्चिदादाय पक्षिणम् । गुप्तो गृह्णाति भक्षार्थं हन्तुं शक्तोऽपि सोऽपि न

ആരെങ്കിലും വിശപ്പാൽ പീഡിതനായി ഭക്ഷണാർത്ഥം രഹസ്യമായി ഒരു പക്ഷിയെ പിടിച്ചാലും, കൊല്ലാൻ കഴിവുണ്ടെങ്കിലും അവനും അതിനെ കൊല്ലാൻ കഴിയുകയില്ല।

Verse 29

अजराश्चामराश्चैव स्वर्गे ये स्वर्गगाः खगाः । तथा मनोरमा वृक्षा नन्दनादि वनेषु च

സ്വർഗത്തിൽ വിഹരിക്കുന്ന പക്ഷികൾ അജരരും അമരരുമാണ്; അതുപോലെ നന്ദനാദി വനങ്ങളിൽ മനോഹര വൃക്ഷങ്ങളും ഉണ്ട്।

Verse 30

फलिता ये प्रदृश्यंते प्राप्यांश्चापि मनोरमाः । तत्फलानि वयं सर्वे गृह्णीमः पितरो यदि

ഇവിടെ കാണുന്ന മനോഹരവും പൂർണ്ണമായി പഴുത്തതുമായ ഫലങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമെന്നുപോലെ തോന്നുന്നു; അയ്യോ, ഞങ്ങൾ പിതൃകൾ എല്ലാവരും അവ കൈക്കൊള്ളാനായിരുന്നെങ്കിൽ!

Verse 31

न त्रुटंत्यपि यत्नेन समाकृष्टानि तान्यपि । एतल्लेखापगातोयं तृषार्त्ता यदि यत्नतः । प्रपिबामो न हस्तेषु तच्च तोयं पुनः स्पृशेत्

എത്ര ശ്രമിച്ച് വലിച്ചാലും അവ പൊട്ടിപ്പോകുന്നില്ല. ദാഹാർത്തരായി ഞങ്ങൾ പരിശ്രമത്തോടെ ലേഖാ നദിയിലെ ഈ ജലം കുടിക്കുവാൻ നോക്കുമ്പോൾ, അത് കൈകളിൽ നില്ക്കുന്നില്ല—ഒഴുകിപ്പോകുന്നു; ഞങ്ങൾ വീണ്ടും വ്യർത്ഥമായി സ്പർശിക്കുന്നു।

Verse 32

भुंजानश्च न कोऽप्यत्र दृश्यतेऽत्र पिबन्नपि । तस्मात्त्रिविष्टपावासो ह्यस्माकं घोरदारुणः

ഇവിടെ ആരെയും ഭക്ഷിക്കുന്നതായോ കുടിക്കുന്നതായോ കാണുന്നില്ല. അതിനാൽ ഞങ്ങൾക്ക് സ്വർഗവാസം പോലും ഭീകരവും കഠിനവുമായിത്തീർന്നു।

Verse 33

एते सुरगणाः सर्वे ये चान्ये गुह्यकादयः । दृश्यंतेऽत्र विमानस्था सर्वे संहृष्टमानसाः

ഈ എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും ഗുഹ്യകാദികളായ മറ്റു വിഭാഗങ്ങളും ഇവിടെ വിമാനങ്ങളിൽ ഇരിക്കുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു; എല്ലാവരുടെയും മനസ്സ് ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു।

Verse 34

क्षुत्पिपासापरित्यक्ता नानाभोगसमाश्रयाः । कदाचिच्च वयं सर्वे भवामस्तादृशा इव

ക്ഷുധയും ദാഹവും വിട്ട് നാനാവിധ ഭോഗങ്ങളുടെ ആശ്രയത്തിൽ ഞങ്ങൾ വസിക്കുന്നു; ചിലപ്പോൾ ഞങ്ങളൊക്കെയും ദേവന്മാരെപ്പോലെ തന്നെയാകുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു।

Verse 35

क्षुत्पिपासापरित्यक्ताः सतोषं परमं गताः । तत्किं कारणमेतद्यत्क्षुत्पि पासा प्रजायते

ഞങ്ങൾ ക്ഷുധയും ദാഹവും ഉപേക്ഷിച്ച് പരമസന്തോഷം പ്രാപിച്ചിരുന്നു; എങ്കിൽ എന്തുകൊണ്ടാണ് വീണ്ടും ക്ഷുധയും ദാഹവും ഉദിക്കുന്നത്?

Verse 36

आकस्मिकी च बाधा नः कदाचिन्न प्रणश्यति । तथा कुरुत भद्रं वो यथा तुष्टिः प्रजायते

ഞങ്ങൾക്ക് വരുന്ന ഈ ആകസ്മിക ബുദ്ധിമുട്ട് ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായി അകലുന്നില്ല; അതിനാൽ—നിങ്ങൾക്ക് മംഗളം—ഞങ്ങൾക്ക് തൃപ്തി ജനിക്കുമാറ് പ്രവർത്തിക്കൂ।

Verse 37

शाश्वती नो यथाऽन्येषां देवानां स्वर्गवासिनाम् । यूयं हि पितरो यस्माद्देवानां भावितात्मनाम्

ഞങ്ങളുടെ അവസ്ഥയും സ്വർഗ്ഗവാസികളായ മറ്റു ദേവന്മാരുടേതുപോലെ ശാശ്വതമാകട്ടെ; കാരണം ഭാവിതാത്മാക്കളായ ദേവന്മാരുടെ പിതൃകൾ നിങ്ങളാണ്।

Verse 38

वयं चैव मनुष्याणां तेन वः शरणं गताः । पितर ऊचुः । अस्माकमपि चैवैषा कष्टावस्था प्रजायते

ഞങ്ങൾ മനുഷ്യരുടെ പിതൃകളായതിനാൽ നിങ്ങളുടെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു। പിതൃകൾ പറഞ്ഞു—ഞങ്ങൾക്കും ഇതേ ദുഃഖകരമായ അവസ്ഥ തന്നെ ഉദിക്കുന്നു।

Verse 39

शक्राद्या विबुधा व्यग्राः श्राद्धं यच्छंति नो यदा । ततश्चागत्य तान्सर्वे देवान्संप्रार्थयामहे

ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങളിൽ വ്യഗ്രരായിരുന്നാലും ഞങ്ങൾക്ക് ശ്രാദ്ധാർപ്പണം നൽകുമ്പോൾ, ഞങ്ങൾ അവിടെ എത്തി ആ സർവ്വ ദേവന്മാരോടും ഭക്തിയോടെ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു।

Verse 40

ततस्तृप्तिं प्रगच्छामस्तैर्देवैस्तर्पिता वयम् । युष्माकं वंशजा ये च प्रयच्छंति समाहिताः

അതിനുശേഷം ആ ദേവതുല്യരാൽ വിധിപൂർവ്വം തർപ്പിതരായ ഞങ്ങൾ പൂർണ്ണ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു; നിങ്ങളുടെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവർ ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ നിശ്ചിത തർപ്പണ-ദാനം അർപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ തന്നെയാണ് ഞങ്ങൾ തൃപ്തരാകുന്നത്।

Verse 41

कथं न तृप्तिमायातास्ते सर्वे तैः प्रतर्पिताः । यत्र प्रमादिभिर्वंश्यैर्न तर्प्यंते कथंचन

അവർ എല്ലാവരും അവരാൽ വിധിപൂർവ്വം തർപ്പിതരായാൽ എങ്ങനെ തൃപ്തിയിലേക്കു വരാതിരിക്കും? എന്നാൽ അശ്രദ്ധയുള്ള വംശജർ ഒരിക്കലും തർപ്പണം ചെയ്യാത്തിടത്ത് പിതൃകൾ എങ്ങനെയും സന്തുഷ്ടരാകുകയില്ല।

Verse 42

क्षुत्पिपासाकुलाः सर्वे ते तदा स्युर्न संशयः । किं पुनर्नरकस्था ये धर्मराजनिवेशने

അപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് വ്യാകുലരാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല; പിന്നെ ധർമ്മരാജന്റെ നിവാസത്തിൽ നരകത്തിൽ പാർക്കുന്നവരുടെ ദുഃഖം എത്ര അധികമാകും!

Verse 43

एतद्धि कारणं प्रोक्तं युष्माकं च कथंचन । क्षुत्पिपासोद्भवं रौद्रं युष्माभिर्यदुदीरितम्

ഇതുതന്നെയാണ് നിങ്ങളുടെ കാര്യത്തിലും കാരണമെന്നു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നത്; നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ വിശപ്പും ദാഹവും മൂലമുണ്ടാകുന്ന ആ ഭീകരാവസ്ഥ ഇതേ (വിധിപൂർവ്വ അർപ്പണ-തർപ്പണം ഉപേക്ഷിക്കൽ) കാരണം കൊണ്ടാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്।

Verse 44

तदस्माकं विभागं चेद्यूयं यच्छत सत्तमाः । सर्वे कव्यस्य दत्तस्य तत्कुर्मो वै हितं शुभम्

അതുകൊണ്ട് ഹേ സത്തമന്മാരേ, നിങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്ക് യഥോചിതമായ വിഭാഗം നൽകുകയാണെങ്കിൽ, നൽകിയ കാവ്യം (ശ്രാദ്ധദാനം) എന്നതിനുള്ള പ്രത്യുപകാരമായി ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ഹിതവും ശുഭവും വരുത്തുന്ന കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യും।

Verse 45

ब्रह्माणं प्रार्थयित्वा च स्वयं गत्वा तदंतिकम् । बाढमित्येव तैरुक्ते तत आदाय तानपि

ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രാർത്ഥിച്ച് അവൻ സ്വയം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു ചെന്നു; അവർ ‘ബാഢം’ (തഥാസ്തു) എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൻ അവരെയും കൂടെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 46

दिव्याः पितृगणाः प्राप्ता विधेः सदनमुत्तमम् । नांदीमुखान्पुरस्कृत्य पितॄन्यांस्तर्पयेद्विधिः

ദിവ്യ പിതൃഗണങ്ങൾ വിധാതാവിന്റെ (ബ്രഹ്മാവിന്റെ) ഉത്തമ സദനത്തിലെത്തി. നാന്ദീമുഖ പിതൃങ്ങളെ മുൻപിൽ നിർത്തി, വിധാതാവ് മറ്റു പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം അർപ്പിച്ചു।

Verse 47

सृष्टिकाले तु संप्राप्ते वृद्धिकामः सुरेश्वरः । अथ तैः सह ते सर्वे स्तुत्वा तं कमलासनम् । प्रणिपत्य स्थिताः सर्वे पितरो विनयान्विताः

സൃഷ്ടികാലം എത്തിയപ്പോൾ, സമൃദ്ധി ആഗ്രഹിച്ച സുരേശ്വരൻ അവരുടെ കൂടെ കമലാസനനായ ബ്രഹ്മാവിനെ സ്തുതിച്ചു. വിനയസമ്പന്നരായ പിതൃകൾ എല്ലാവരും പ്രണാമം ചെയ്ത് ആദരത്തോടെ നിലകൊണ്ടു।

Verse 48

पितॄंस्तान्विनयोपेतान्प्रणिपातपुरःसरान् । विधिः प्रोवाच राजेंद्र सांत्वयञ्श्लक्ष्णया गिरा

ഹേ രാജേന്ദ്രാ, വിനയസമ്പന്നരായി പ്രണാമം മുൻനിർത്തി വന്ന ആ പിതൃകളെ കണ്ടപ്പോൾ, വിധാതാവ് (ബ്രഹ്മാവ്) മൃദുവചനങ്ങളാൽ അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു।

Verse 49

ब्रह्मोवाच । किमर्थं पितरः सर्वे समायाता ममांतिकम् । देवतानां मया सार्धं संपूज्याः सर्वदा स्थिताः

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ പിതൃഗണേ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്തു കാരണത്താൽ എന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു വന്നിരിക്കുന്നു? നിങ്ങൾ ദേവന്മാരോടുകൂടെ എപ്പോഴും എന്റെ দ্বারা പൂജ്യരായി, പൂജനീയസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥാപിതരായിരിക്കുന്നു।

Verse 50

तथान्येऽपि च दृश्यंते युष्माभिः सह संगताः । य एते मानवा काराः स्वल्पतेजोन्विताः स्थिताः

അതുപോലെ നിങ്ങളോടൊപ്പം മറ്റുചിലരും ഇവിടെ കൂടിച്ചേർന്നതായി കാണുന്നു—ഇവിടെ നിൽക്കുന്ന ഈ മനുഷ്യർ അല്പതേജസ്സുള്ളവരാണ്।

Verse 51

पितर ऊचुः । पितरो मानवा ह्येते स्वर्गं प्राप्ताः स्वकर्मभिः । देवानां मध्यसंस्थाश्च पीड्यंते क्षुत्पिपासया

പിതൃഗണ പറഞ്ഞു—ഇവർ സത്യമായും മനുഷ്യപിതൃപുരുഷന്മാരാണ്. സ്വന്തം കർമ്മഫലത്താൽ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചവർ; എങ്കിലും ദേവന്മാരുടെ മദ്ധ്യേ വസിച്ചിട്ടും ക്ഷുധയും പിപാസയും കൊണ്ട് പീഡിതരാകുന്നു।

Verse 52

यदा यच्छंति नो वंश्याः कव्यं चैव प्रमादतः । तदा गच्छंति नो तृप्तिं यानैर्यांति यथा सुराः

ഞങ്ങളുടെ വംശജർ അശ്രദ്ധവശാൽ ഇടയ്ക്കിടെ ഞങ്ങൾക്ക് കവ്യം അർപ്പിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ഞങ്ങൾ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു; ദേവന്മാരെപ്പോലെ ദിവ്യയാനങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു।

Verse 53

तदैतैः प्रार्थनाऽस्माकं कृता शाश्वततृप्तये । न च शक्ता वयं दातुं तेन त्वां समुपस्थिताः

അതുകൊണ്ട് ഇവർ ഞങ്ങളുടെ ശാശ്വത തൃപ്തിക്കായി ഞങ്ങളോട് അപേക്ഷിച്ചു; എന്നാൽ അത് നൽകാൻ ഞങ്ങൾക്ക് കഴിവില്ല, അതിനാൽ ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ സന്നിധിയിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു।

Verse 54

यथा स्युर्देवता व्यग्रास्तदाऽस्माकमपि प्रभो कव्यं विना भवेदेषा दशा कष्टा सुरेश्वर

ദേവന്മാർ എങ്ങനെ വ്യഗ്രരാകുന്നുവോ, അതുപോലെ ഹേ പ്രഭോ ഞങ്ങളും. കാവ്യം ഇല്ലാതെ ഈ ദുഃഖകരമായ അവസ്ഥ വരുന്നു, ഹേ സുരേശ്വരാ.

Verse 55

तस्मात्कुरु प्रसादं नः समेमेतैः सुरेश्वर । यथा स्याच्छाश्वती तृप्तिः स्वस्थानस्थायिनामपि

അതുകൊണ്ട്, ഹേ സുരേശ്വരാ, ഇവരോടുകൂടി ഞങ്ങളോടു പ്രസാദിക്കണമേ; സ്വന്തം സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർക്കും ശാശ്വത തൃപ്തി ഉണ്ടാകട്ടെ.

Verse 56

एतेऽस्माकं प्रदास्यंति कव्यं यन्निजवंशजैः । प्रदत्तं तेन संप्राप्ता वयं देव त्वदन्तिकम्

ഇവർ തങ്ങളുടെ വംശജർ അർപ്പിക്കുന്ന കാവ്യം ഞങ്ങൾക്ക് നൽകും; ആ ദാനത്തിന്റെ കാരണത്താൽ, ഹേ ദേവാ, ഞങ്ങൾ നിന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 57

देवानां चैव यत्कव्यं तन्नास्माकं प्रतृ प्तये । यतः क्रियाविहीनं तन्न तेषां विद्यते क्रिया

ദേവന്മാർക്കുള്ള കാവ്യം ഞങ്ങൾക്ക് തൃപ്തി നൽകുന്നില്ല; കാരണം നമ്മുടെ കാര്യത്തിൽ അത് ക്രിയാവിഹീനമാണ്, അവർക്കു നമ്മുടെ സംബന്ധമായ ക്രിയയുമില്ല.

Verse 58

पितॄनुद्दिश्य यत्कव्यं ब्राह्मणेभ्यः प्रदीयते । स्नातैर्धौतांबरैर्मर्त्यैस्तद्भवेत्तृप्तिदं महत्

പിതൃങ്ങളെ ഉദ്ദേശിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കു നൽകുന്ന കാവ്യം, സ്നാനം ചെയ്ത് ശുദ്ധവസ്ത്രം ധരിച്ച മർത്ത്യർ നൽകുമ്പോൾ, അത് പിതൃകൾക്ക് മഹത്തായ തൃപ്തിദായകമാകുന്നു.

Verse 59

पितॄणां सर्वदेवेश इत्येषा वैदिकी श्रुतिः । न स्नातस्याधिकारोऽस्ति देवानां च द्विजातिवत्

“ഹേ സർവ്വദേവേശ, പിതൃകൾക്കായി കർമ്മം ചെയ്യണം”—ഇതാണു വൈദിക ശ്രുതി. സ്നാനം ചെയ്യാത്തവന് ദേവകർമ്മങ്ങളിലും ദ്വിജനുപോലെ അധികാരമില്ല.

Verse 60

पीयूषमपि तैर्दत्तं तेन नः स्यान्न तृप्तये

അവർ (അയോഗ്യർ) നൽകിയ അമൃതം പോലും ഞങ്ങൾക്ക് തൃപ്തി നൽകുകയില്ല.

Verse 61

तस्मान्मानुषदत्तैर्नो यथा कव्ये प्रजायते । स्वर्गस्थानां परा तृप्तिः सममेतैस्तथा कुरु

അതുകൊണ്ട് മനുഷ്യർ അർപ്പിക്കുന്ന ദാനങ്ങളാൽ ശ്രാദ്ധത്തിലെ കവ്യത്തിൽ ഞങ്ങളുടെ യഥോചിത ഭാഗം സിദ്ധിക്കുമാറാക്കുക; അതുപോലെ ഈ തന്നെയുള്ള കർമങ്ങളാൽ സ്വർഗസ്ഥർക്കും പരമ തൃപ്തി ഉണ്ടാകുമാറാക്കുക.

Verse 62

भर्तृयज्ञ उवाच । तच्छ्रुत्वा सुचिरं ध्यात्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । तानुवाच ततः सर्वान्पितॄन्पार्थिवसत्तम

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു: അത് കേട്ട് ദീർഘനേരം ധ്യാനിച്ച്, ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ്, ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ, പിന്നെ ആ എല്ലാ പിതൃകളോടും അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 63

ब्रह्मोवाच । अस्मिंस्त्रेतायुगे संज्ञा हव्यकव्यसमुद्भवा । संप्रयाता युगे युग्मे कलौ न प्रभविष्यति

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു: ഈ ത്രേതായുഗത്തിൽ ഹവ്യവും കവ്യവും സംബന്ധിച്ച ക്രമസംസ്ഥിതി ഉദ്ഭവിച്ചിരിക്കുന്നു; യುಗങ്ങളുടെ യുഗ്മങ്ങൾ കടന്നാൽ, കലിയുഗത്തിൽ അത് പുഷ്ടിയാർജ്ജിക്കുകയില്ല.

Verse 64

यथायथा युगानां च ह्रास एष भविष्यति । तथातथा जना दुष्टा भविष्यंत्यन्यभक्तिकाः

യുഗങ്ങൾ ക്രമേണ ക്ഷയിക്കുന്നതുപോലെ, അതുപോലെ ജനങ്ങൾ കൂടുതൽ ദുഷ്ടരായി, പരദേശീയ (അശുഭ) മാർഗങ്ങളിലേക്കുള്ള ഭക്തിനിഷ്ഠയിൽ പതിക്കും।

Verse 65

न दास्यंति यथोक्तानि ते कव्यानि कथंचन । ततः कष्टतराऽवस्था पितॄणां संभविष्यति

അവർ ശാസ്ത്രോക്തമായ കാവ്യാർപ്പണങ്ങൾ (പിതൃനൈവേദ്യം) യാതൊരു വിധത്തിലും നൽകുകയില്ല; അതിനാൽ പിതൃകളുടെ അവസ്ഥ കൂടുതൽ ദുഷ്കരമാകും।

Verse 66

तस्मादहं करिष्यामि सुखोपायं शरीरिणाम् । येन सन्तर्पिता यूयं परां तृप्तिमवाप्स्यथ

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ശരീരധാരികൾക്കായി ഒരു സുഖകരമായ ഉപായം സ്ഥാപിക്കും; അതിലൂടെ നിങ്ങൾ പിതൃകൾ സന്തർപിതരായി പരമ തൃപ്തി പ്രാപിക്കും।

Verse 67

पितुः पितामहस्यैव तत्पितुश्च ततः परम् । समुद्देशेन दत्तेन ब्राह्मणेभ्यः प्रभक्तितः

പിതാവ്, പിതാമഹൻ, പിന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് വരെ—അവരെ പേരെടുത്തു ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ, ഹൃദയപൂർവ ഭക്തിയോടെ ബ്രാഹ്മണർക്കു നൽകിയ ദാനം ആ പിതൃകൾക്കെത്തുന്നു।

Verse 68

सर्वेषां स्यात्परा तृप्तिर्यावन्मां पितरोऽधुना । तथा मातामहानां च पक्षे नास्त्यत्र संशयः

ഇങ്ങനെ എന്റെ സ്വന്തം പിതൃപരമ്പര വരെ എല്ലാവർക്കും പരമ തൃപ്തി ലഭിക്കും; അതുപോലെ മാതാമഹരുടെ പക്ഷത്തിലും—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 69

त्रिभिः सन्तर्पितास्तेऽपि तर्पिताः स्युर्ममावधि । युष्माकं तृप्तये यश्च सुखोपायो भविष्यति

ഓരോ നിരയിലുമുള്ള ആ മൂവരും തൃപ്തരായാൽ, എന്റെ പരിധിവരെ ശേഷിക്കുന്നവരും തൃപ്തരായതായിരിക്കും. നിങ്ങളുടെ തൃപ്തിക്കുള്ള സുലഭമായ ഉപായം ഏതാണ് എന്നത് ഇപ്പോൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 70

तं शृणुध्वं महाभागा गदतो मम सांप्रतम् । पितॄनन्नेन येनैव समुद्दिश्य द्विजोत्तमान्

മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ, ഇപ്പോൾ ഞാൻ പറയുന്നത് കേൾക്കുക. പിതൃകളെ ഉദ്ദേശിച്ച്, ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരെ (ബ്രാഹ്മണരെ) അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, അതേ അന്നാർപ്പണത്തിലൂടെയാണ് ഈ വിധി നടത്തപ്പെടുന്നത്.

Verse 71

तर्पयिष्यंति तेनैव पिण्डान्दास्यंति भक्तितः । तन्नाम्ना तेन वस्तृप्तिः शाश्वती संभविष्यति

അതേ ഉപായത്തിലൂടെ അവർ പിതൃകളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുകയും ഭക്തിയോടെ പിണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും. ആ നാമത്താലും ആ വിധിയാലും നിങ്ങളുടെ തൃപ്തി ശാശ്വതമായിരിക്കും.

Verse 72

तस्माद्गच्छत सन्तुष्टाः स्वानि स्थानानि पूर्वजाः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ പൂർവ്വജരേ, സന്തുഷ്ടരായി നിങ്ങളുടെ നിങ്ങളുടെ വാസസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു പോകുവിൻ.

Verse 73

ततस्ते सहितास्तैस्तु स्वानि स्थानानि भेजिरे । विमानैः सूर्यसंकाशैर्गत्वा पार्थिवसत्तम

പിന്നീട് അവർ അവരോടൊപ്പം ചേർന്ന് തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിൽ എത്തി; ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ, സൂര്യസദൃശമായി ദീപ്തമായ വിമാനങ്ങളിൽ കയറി അവർ ഗമിച്ചു.

Verse 74

अथ संगच्छता राजन्कालेन महता ततः । तच्चापि न ददुः श्राद्धं मर्त्यास्त्रिपुरुषं च यत्

പിന്നെ മഹത്തായ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഹേ രാജാവേ, മർത്ത്യർ മൂന്നു തലമുറകളെ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള ആ ശ്രാദ്ധവും പോലും നൽകിയില്ല।

Verse 75

नित्यं पितॄन्समुद्दिश्य बहवोऽत्र नराधिप । कव्यभागान्पुनस्तेषां तथा पूर्वं यथा नृप

ഹേ നരാധിപാ! ഇവിടെ പലരും നിത്യമായി പിതൃകളെ ഉദ്ദേശിച്ച് അർപ്പണം ചെയ്യുന്നു; എങ്കിലും, ഹേ നൃപാ, അവരുടെ കവ്യഭാഗം മുൻപുപോലെ ലഭിക്കുന്നില്ല।

Verse 76

क्षुत्पिपासोद्भवापीडा महती समजायत । तेषां च दैविकानां च पितॄणां नृपसत्तम

ഹേ നൃപസത്തമാ! ആ ദൈവിക പിതൃകൾക്കും വിശപ്പും ദാഹവും മൂലമുള്ള മഹാ പീഡ ഉണ്ടായി।

Verse 77

समेत्याथ पुनः सर्वे ब्रह्माणं शरणं गताः । प्रोचुश्च प्रणिपत्योच्चैः सुदीनाः प्रपितामहम्

അപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും വീണ്ടും ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. അത്യന്തം ദീനരായി നമസ്കരിച്ചു, പ്രപിതാമഹനോട് ഉച്ചത്തിൽ അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 78

भगवन्न प्रयच्छंति नित्यं नो वंशसंभवाः । श्राद्धानि दौःस्थ्यमापन्नास्तेन सीदामहे विभो

ഹേ ഭഗവൻ! ഞങ്ങളുടെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവർ നിത്യമായി ഞങ്ങൾക്ക് ശ്രാദ്ധം നൽകുന്നില്ല. അതിനാൽ ദുരവസ്ഥയിൽ വീണു, ഹേ വിഭോ, ഞങ്ങൾ ക്ഷീണിക്കുന്നു।

Verse 79

यथा पूर्वं तथा देव तदुपायं प्रचिन्तय । कंचिद्येन दरिद्रा वै प्रीणयंति च ते पितॄन्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവാ! മുമ്പുപോലെ തന്നെയാകുവാൻ ഒരു ഉപായം ചിന്തിക്കണമേ—അതിലൂടെ ദരിദ്രന്മാർക്കും തങ്ങളുടെ പിതൃകളെ പ്രീതിപ്പെടുത്തി തൃപ്തിപ്പെടുത്താൻ കഴിയട്ടെ.

Verse 80

भर्तृयज्ञ उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा तानाह प्रपितामहः । कृपाविष्टो महाराज सर्वान्पितृगणांस्तथा

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാരാജാ! അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കരുണയിൽ ആകുലനായ പ്രപിതാമഹൻ ആ പിതൃഗണങ്ങളെല്ലാം അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 81

सत्यमेतन्महाभागा दौःस्थ्यं यांति दिनेदिने । जना यथायथा याति युगं श्रेष्ठं च पृष्ठतः

ഇത് സത്യമാകുന്നു, ഹേ മഹാഭാഗ്യന്മാരേ! ദിനംപ്രതി ജനങ്ങൾ ദുഃസ്ഥിതിയിലേക്കു വീഴുന്നു; ജനങ്ങളുടെ ആചാരം എങ്ങിനെയോ അങ്ങിനെയേ ശ്രേഷ്ഠയുഗം പിന്നോട്ടു മാറിപ്പോകുന്നു.

Verse 82

तथापि च करिष्यामि युष्मदर्थमसंशयम् । उपायं लघु सन्तृप्तिर्येन वोऽत्र भवि ष्यति

എങ്കിലും നിങ്ങളുടെ നിമിത്തം ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ ചെയ്യും; ഇവിടെ തന്നേ ലഘുവായ ഉപായത്തിലൂടെ നിങ്ങൾക്ക് തൃപ്തി ലഭിക്കുമാറാക്കും.

Verse 83

अमानाम रवे रश्मिसहस्रप्रमुखः स्थितः । तस्मिन्वसति येनेन्दुरमावास्या ततः स्मृता

‘അമാ’ എന്ന ദിനത്തിൽ സൂര്യൻ സഹസ്ര പ്രധാന കിരണങ്ങളോടെ നിലകൊള്ളുന്നു; അപ്പോൾ ചന്ദ്രൻ അവനിൽ വസിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നതിനാൽ ആ തിഥി ‘അമാവാസി’യായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 84

तस्मिन्नहनि ये श्राद्धं पितॄनुद्दिश्य चात्मनः । करिष्यंति नरा भक्त्या ते भविष्यंति सुस्थिताः

ആ ദിവസം ഭക്തിയോടെ പിതൃന്മാരെ ഉദ്ദേശിച്ചും സ്വന്തം ആത്മക്ഷേമത്തിനായും ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവർ സുഖക്ഷേമത്തിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതരാകും।

Verse 85

धनधान्यसमोपेता सर्वशत्रुविवर्जिताः । अपमृत्युपरित्यक्ता मम वाक्याद संशयम्

അവർ ധനധാന്യസമൃദ്ധരായി, എല്ലാ ശത്രുക്കളിൽ നിന്നും വിമുക്തരായി, അകാലമൃത്യുവിൽ നിന്നും രക്ഷിതരായി ഇരിക്കും—എന്റെ വാക്കാൽ സംശയമില്ല।

Verse 86

भर्तृयज्ञ उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा बभूवुर्हृष्टमानसाः । पितरः कव्यमासाद्य प्रहष्टेनांतरात्मना

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പിതൃന്മാർ ഹൃദയം നിറഞ്ഞ സന്തോഷത്തോടെ ആയിരുന്നു; കാവ്യം (ശ്രാദ്ധഭാഗം) ലഭിച്ചപ്പോൾ അന്തർമനസ്സിൽ ആനന്ദിച്ചു।

Verse 87

ययुः स्वानि निकेतानि प्रेषिताः पद्मयोनिना । अमावास्यादिनं प्राप्य श्राद्धं दत्तं स्ववंशजैः

പദ്മയോനി ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അയക്കപ്പെട്ട പിതൃന്മാർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ നിവാസങ്ങളിലേക്കു പോയി; അമാവാസി ദിവസം വന്നപ്പോൾ അവരുടെ വംശജർ ശ്രാദ്ധം അർപ്പിച്ചു।

Verse 88

संतृप्ता मासमात्रं च तस्थुः संतुष्टमानसाः । गच्छता त्वथकालेन दौःस्थ्यं प्राप्य नरा भुवि । दर्शेऽस्मिन्नपि नो श्राद्धं प्रायः कुर्वंति केचन

അവർ തൃപ്തരായി സന്തുഷ്ടമനസ്സോടെ ഏകദേശം ഒരു മാസം നിലകൊണ്ടു; എന്നാൽ കാലം കടന്നപ്പോൾ ഭൂമിയിലെ മനുഷ്യർ വീണ്ടും ദുരവസ്ഥയിൽപ്പെട്ടു, ഈ ദർശ (അമാവാസി) ദിനത്തിലും ചിലർ സാധാരണയായി ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നില്ല।

Verse 89

ततः पितृगणाः सर्वें ये दिव्या ये च मानुषाः । क्षुत्पिपासाकुला भूयो ब्रह्माणं शरणं गताः

അപ്പോൾ ദിവ്യരും മാനുഷരുമായ എല്ലാ പിതൃഗണങ്ങളും വീണ്ടും ക്ഷുധാ-തൃഷ്ണകളാൽ പീഡിതരായി ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു।

Verse 91

भगवन्निंदुक्षये श्राद्धं प्रोक्तं मासं त्वया विभो । अस्माकं प्रीणनार्थाय यत्करिष्यंति मानवाः

ഹേ ഭഗവൻ, ഹേ വിഭോ! ചന്ദ്രക്ഷയകാലത്ത് നിങ്ങൾ ഒരു മുഴുവൻ മാസത്തെ ശ്രാദ്ധയോഗ്യമെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചു; മനുഷ്യർ ഞങ്ങളെ പ്രീതിപ്പെടുത്താൻ പിതൃതർപ്പണം ചെയ്യേണ്ടതിനായി।

Verse 92

दौःस्थात्तदपि नो कुर्युः प्रायशस्तु पितामह । तेनास्माकं परा पीडा क्षुत्पिपासासमुद्भवा

എന്നാൽ ദാരിദ്ര്യം കാരണം, ഹേ പിതാമഹാ, അവർ പലപ്പോഴും അതുപോലും ചെയ്യുന്നില്ല; അതിനാൽ ക്ഷുധാ-തൃഷ്ണകളിൽ നിന്നുള്ള കടുത്ത പീഡ ഞങ്ങൾക്ക് ഉണ്ടാകുന്നു।

Verse 93

तस्मात्कुरु प्रसादं नो यथा पूर्वं सुरेश्वर । तथापि दुःस्थताभाजस्तर्पयिष्यंति नोऽधुना

അതുകൊണ്ട്, ഹേ സുരേശ്വരാ! മുൻപുപോലെ ഞങ്ങളോടു പ്രസാദിക്കണമേ; ദാരിദ്ര്യഭാരമുള്ളവരും ഇപ്പോൾ തർപ്പണാദികളാൽ ഞങ്ങളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്താൻ കഴിയട്ടെ।

Verse 94

भर्तृयज्ञ उवाच । अथ ब्रह्मापि संचिन्त्य तानुवाच कृपान्वितः । युष्मदर्थं मयोपायश्चिंतितः पितरो लघुः

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവും ആലോചിച്ച് കരുണയോടെ അവരോട് പറഞ്ഞു: ‘ഹേ പിതൃഗണങ്ങളേ, നിങ്ങളുടെ നിമിത്തം ഞാൻ ഒരു ലഘു ഉപായം ചിന്തിച്ചിരിക്കുന്നു।’

Verse 95

येन तृप्तिं परां यूयं गमिष्यथ पित्रीश्वराः । अमावास्योद्भवं श्राद्धमलब्ध्वापि च वत्सरम्

ഇതിനാൽ, ഹേ പിതൃഈശ്വരന്മാരേ, നിങ്ങൾ പരമ തൃപ്തി പ്രാപിക്കും—ഒരു വർഷം മുഴുവൻ അമാവാസ്യാ-ബന്ധപ്പെട്ട ശ്രാദ്ധം ലഭിക്കാതിരുന്നാലും.

Verse 96

यथा मम प्रसादेन तच्छृणुध्वं समाहिताः । आषाढ्याः पंचमे पक्षे कन्यासंस्थे दिवाकरे

എന്റെ പ്രസാദത്താൽ അങ്ങനെ സംഭവിക്കേണ്ടതിന്ന്—ഏകാഗ്രമായി കേൾക്കുക. ആഷാഢത്തിൽ അഞ്ചാം പക്ഷത്തിൽ, സൂര്യൻ കന്ന്യാരാശിയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ…

Verse 97

मृताहनि पुनर्यो वै श्राद्धं दास्यति मानवः । तस्य संवत्सरंयावतृप्ताः स्युः पितरो ध्रुवम्

മരണതിഥിദിനത്തിൽ വീണ്ടും ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്കുന്ന മനുഷ്യന്റെ പിതൃകൾ നിശ്ചയമായും ഒരു വർഷം മുഴുവൻ തൃപ്തരായിരിക്കും।

Verse 98

एवं ज्ञात्वा करिष्यंति प्रेतपक्षे नरा भुवि । श्राद्धं यूयं न संदेहो भविष्यथ सुतर्पिताः

ഇതു അറിഞ്ഞ് ഭൂമിയിലെ മനുഷ്യർ പ്രേതപക്ഷത്തിൽ ശ്രാദ്ധം നടത്തും; സംശയമില്ല, നിങ്ങൾ സുതൃപ്തരാകും।

Verse 99

यावत्संवत्सरं तेन एकेनापि तु सत्तमाः । तस्मिन्नपि च यः श्राद्धं युष्माकं न प्रदास्यति

ഹേ സത്തമന്മാരേ, ആ ഒരേയൊരു കർമം കൊണ്ടും ഒരു വർഷം മുഴുവൻ (ഫലം ലഭിക്കും); എങ്കിലും അപ്പോഴും നിങ്ങൾക്കായി ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്കാത്തവൻ…

Verse 100

शाकेनाऽपि दरिद्रोऽसावंत्यजत्वमुपेष्यति । आसनं शयनं भोज्यं स्पर्शं संभाषणं तथा

ശാകം മാത്രമുണ്ടായാലും, ദരിദ്രനായിരുന്നാലും, അവന്‍ ആ കര്‍മ്മം ചെയ്യാമായിരുന്നു; ചെയ്യാതിരുന്നാല്‍ അവന്‍ അന്ത്യജാവസ്ഥയിലേക്കു വീഴും. അവന്‍ ആസനം, ശയനം, ഭോജനം, സ്പര്‍ശം, സംഭാഷണം എന്നിവയും നിഷേധിക്കപ്പെടും.

Verse 102

न सुखं धनधान्यं च तेषां भावि कथंचन । तस्माद्गच्छत चाव्यग्राः स्वस्थानं पितरो द्रुतम्

അവര്‍ക്കു സുഖവും ഉണ്ടാകുകയില്ല; ധനധാന്യവും യാതൊരു വിധത്തിലും ലഭിക്കുകയില്ല. അതിനാല്‍, ഹേ പിതൃകളേ, വ്യഗ്രതയില്ലാതെ വേഗം നിങ്ങളുടെ സ്വസ്ഥാനത്തിലേക്കു പോകുവിന്‍.

Verse 103

कलिकालेऽपि संप्राप्ते दारुणे निर्धेने जने । वर्षांते श्राद्धमेकं हि प्रकरिष्यंति मानवाः

ഭീകരമായ കലിയുഗം വന്നാലും, ജനങ്ങള്‍ ദരിദ്രരായാലും, മനുഷ്യര്‍ വര്‍ഷാന്ത്യത്തില്‍ കുറഞ്ഞത് ഒരു ശ്രാദ്ധം എങ്കിലും നിര്‍വഹിക്കും.

Verse 104

येनाखिलं भवेद्वर्षं युष्माकं प्रीतिरुत्तमा

അതിലൂടെ മുഴുവന്‍ വര്‍ഷവും, ഹേ പിതൃകളേ, നിങ്ങള്‍ക്കു പരമമായ പ്രീതി-തൃപ്തി ഉണ്ടാകട്ടെ.

Verse 105

भर्तृयज्ञ उवाच । तच्छ्रुत्वा पितरो हृष्टा जग्मुः स्वंस्वं निकेतनम् । वर्षांतेऽपि समासाद्य श्राद्धं न स्युर्बुभुक्षिताः

ഭര്‍ത്തൃയജ്ഞന്‍ പറഞ്ഞു—ഇതു കേട്ട് പിതൃകള്‍ ഹര്‍ഷിച്ചു തത്തത്തം നികേതനങ്ങളിലേക്കു പോയി. വര്‍ഷാന്ത്യത്തില്‍ ശ്രാദ്ധം നിര്‍വഹിക്കപ്പെടുമ്പോള്‍ അവര്‍ വിശപ്പോടെ ഇരിക്കുകയില്ല.

Verse 106

अथ येऽत्र दुरात्मानो निःशंकाः कृपणात्मकाः । कलिना मोहिताः श्राद्धं वत्सरांतेऽपि नो ददुः

എന്നാൽ ഇവിടെ ദുഷ്ടമനസ്സുള്ളവർ, ലജ്ജയില്ലാത്തവർ, കൃപണസ്വഭാവികൾ—കലിയാൽ മോഹിതരായി—വത്സരാന്തത്തിലും ശ്രാദ്ധം നൽകുന്നില്ല।

Verse 107

तेषां तु पितरो भूयो दिव्यैःपितृभिरन्विताः । ब्रह्माणं शरणं जग्मुः प्रोचुस्ते दीनमानसाः

അവരുടെ പിതൃകൾ വീണ്ടും ദിവ്യപിതൃഗണങ്ങളോടൊപ്പം ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു; ദീനഹൃദയത്തോടെ അവർ പറഞ്ഞു।

Verse 108

भगवन्वत्सरांतेऽपि कन्यासंस्थे दिवाकरे । नास्माकं वंशजाः श्राद्धं प्रयच्छंति दुरात्मकाः

ഹേ ഭഗവൻ! വത്സരാന്തത്തിലും, സൂര്യൻ കന്യാരാശിയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോഴും, ഞങ്ങളുടെ വംശജർ—ദുഷ്ടമനസ്സുള്ളവർ—ഞങ്ങൾക്ക് ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്കുന്നില്ല।

Verse 109

तेन संपीडिता देव क्षुत्पिपासा समाकुलाः । वयं शरणमापन्नास्तत्प्रतीकारमाचर

ഹേ ദേവാ! ഇതാൽ പീഡിതരായി, വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് വ്യാകുലരായ ഞങ്ങൾ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു; അതിനാൽ ഇതിന് പ്രതികാരം ചെയ്യുക।

Verse 110

यथा पूर्वं महाभाग वदोपायं लघूत्तमम् । एकाहिकेन श्राद्धेन येनास्माकं हि शाश्वती । प्रीतिः संजायते देव त्वत्प्रसादात्सुरेश्वर

ഹേ മഹാഭാഗ! മുൻപുപോലെ ഞങ്ങൾക്ക് ശ്രേഷ്ഠവും ലഘുവുമായ ഉപായം പറയുക; അതിലൂടെ ഏകദിന ശ്രാദ്ധം കൊണ്ടു, ഹേ ദേവാ, ഹേ സുരേശ്വരാ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞങ്ങൾക്ക് ശാശ്വത തൃപ്തി ജനിക്കട്ടെ।

Verse 111

वंशक्षयेऽपि संजाते ह्यस्माकं पतनं भवेत्

വംശം ക്ഷയിച്ചാലും തീർച്ചയായും ഞങ്ങളുടെ പതനം സംഭവിക്കും।

Verse 112

भर्तृयज्ञ उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा पितामहः । कृपया परयाविष्टस्ततः प्रोवाच सादरम्

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) ദീർഘനേരം ധ്യാനിച്ചു. പിന്നെ പരമകരുണയിൽ നിറഞ്ഞ് ആദരത്തോടെ പറഞ്ഞു।

Verse 113

ब्रह्मोवाच । अन्यो युष्मत्प्रतुष्ट्यर्थमुपायश्चिंतितो मया । स लघुर्येन वोऽत्यंतं तृप्तिर्भवति शाश्वती

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—നിങ്ങളുടെ പൂർണ്ണ തൃപ്തിക്കായി ഞാൻ മറ്റൊരു ഉപായം ചിന്തിച്ചിരിക്കുന്നു. അത് ലഘുവാണ്; അതിനാൽ നിങ്ങൾക്ക് അത്യന്തവും ശാശ്വതവുമായ തൃപ്തി ലഭിക്കും।

Verse 114

गयाशिरः समासाद्य श्राद्धं दास्यंति येऽत्र वः । अप्येकं तत्प्रभावेन दिव्यां गतिमवाप्स्यथ

ഗയാശിരസ്സിലെത്തി ഇവിടെ നിങ്ങള്ക്കായി ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവർ—ഒരിക്കൽ മാത്രമായാലും—അതിന്റെയെല്ലാം പ്രഭാവത്തിൽ നിങ്ങൾ ദിവ്യഗതി പ്രാപിക്കും।

Verse 115

अपि पापात्मनः पुंसो ब्रह्मघ्नस्यापि देहिनः । अपि रौरवसंस्थस्य कुम्भीपाकगतस्य च

പാപാത്മനായ മനുഷ്യനേക്കുറിച്ചും—ദേഹധാരിയായ ബ്രഹ്മഹന്താവിനേക്കുറിച്ചും—രൗരവത്തിൽ വസിക്കുന്നവനേക്കുറിച്ചും, കുംഭീപാകത്തിൽ പതിച്ചവനേക്കുറിച്ചും।

Verse 116

प्रेतभावगतस्यापि यस्य श्राद्धं प्रदास्यति । गयाशिरसि वंशस्थस्तस्य मुक्तिर्भविष्यति

പ്രേതഭാവത്തിലായവനാകിലും, അവന്റെ വംശജൻ ഗയാശിരസ്സിൽ അവന്റെ ശ്രാദ്ധം അർപ്പിച്ചാൽ, അവന്‍ നിശ്ചയമായും മോക്ഷം ലഭിക്കും.

Verse 117

एतन्मम वचः श्रुत्वा सांप्रतं भुवि मानवाः । निःस्वा अपि करिष्यंति श्रादमेकं हि तत्र च । गयाशिरसि सुव्यक्तं युष्माकं मुक्तिदायकम्

എന്റെ ഈ വചനം കേട്ടാൽ, ഇപ്പോൾ ഭൂമിയിലെ മനുഷ്യർ—ദരിദ്രരും പോലും—അവിടെ കുറഞ്ഞത് ഒരു ശ്രാദ്ധമെങ്കിലും നിർവഹിക്കും; കാരണം ഗയാശിരസ്സിൽ അത് നിങ്ങളുടെ മോക്ഷദായകമായി വ്യക്തമായി പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 118

भर्तृयज्ञ उवाच । तच्छ्रुत्वा पितरस्तस्य वचनं परमेष्ठिनः । अनुज्ञातास्ततस्तेन स्वानि स्थानानि भेजिरे

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—പരമേഷ്ഠി (ബ്രഹ്മാവ്) ഉച്ചരിച്ച ആ വചനം കേട്ട്, പിതൃകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച ശേഷം തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി.

Verse 119

ततःप्रभृति श्राद्धानि प्रवृत्तानि धरातले । पिंडदानसमे तानि यावदापुरुषत्रयम्

അന്നുമുതൽ ഭൂമിയിൽ ശ്രാദ്ധകർമ്മങ്ങൾ പ്രചാരത്തിലായി; അവ പിണ്ഡദാനത്തോട് സമമാണെന്ന് കണക്കാക്കി, അതിന്റെ ഫല-വിധി മൂന്നു തലമുറകളോളം വ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 120

पूर्वं ब्रह्मादितः कृत्वा ये केचित्पुरुषा गताः । परलोकं समुद्दिश्य तान्नराञ्छक्तितो नृप

ഹേ രാജാവേ! പരലോകത്തെ ഉദ്ദേശിച്ച്, ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് മുമ്പ് ഗതിച്ച ഏതു പുരുഷന്മാരുണ്ടോ, അവരൊക്കെയ്ക്കുമായി മനുഷ്യൻ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ഈ കർമ്മം നിർവഹിക്കണം.

Verse 121

तत्संख्यानां द्विजेंद्राणां दत्तवंतोऽपि वांछितम् । अदैवत्यमिदं श्राद्धं दरिद्राणां सुखावहम्

അത്രയേറെ ദ്വിജേന്ദ്രന്മാർക്ക് ദാനം ചെയ്താലും അഭിലഷിതഫലം ലഭിക്കുന്നു. ഈ ശ്രാദ്ധം മറ്റു ദേവതകളുടെ ആശ്രയമില്ലാത്തത്; ദരിദ്രർക്കും സുഖമംഗളദായകം.

Verse 122

पितॄणां देवतानां च मनुष्याणां सुतृप्ति दम् । तस्माच्छ्राद्धं प्रकर्तव्यं पुरुषेण विजानता

ശ്രാദ്ധം പിതൃകൾക്കും ദേവതകൾക്കും മനുഷ്യർക്കും പൂർണ്ണ തൃപ്തി നൽകുന്നു. അതിനാൽ വിവേകമുള്ള പുരുഷൻ നിർബന്ധമായി ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം.

Verse 123

पितॄणां वांछता तृप्तिं कालेष्वेतेषु यत्नतः । गयायां च विशेषेण लोकद्वयमभीप्सता

പിതൃതൃപ്തി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഈ യോജ്യകാലങ്ങളിൽ പരിശ്രമത്തോടെ—പ്രത്യേകിച്ച് ഗയയിൽ—കർമ്മം നിർവഹിക്കണം; ഇഹപരലോകമംഗളം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ.

Verse 124

न ददाति नरः श्राद्धं पितॄणां चन्द्रसंक्षये । क्षुत्पिपासापरीतांगाः पितरस्तस्य दुःखिताः

ചന്ദ്രസംക്ഷയകാലത്ത് (അമാവാസി) പിതൃകൾക്ക് ശ്രാദ്ധം നൽകാത്തവന്റെ പിതൃകൾ ക്ഷുധാ-തൃഷ്ണകളാൽ പീഡിതരായി ദുഃഖിതരാകുന്നു.

Verse 125

प्रेतपक्षं प्रतीक्षंते गुरुवांछासमन्विताः । कर्षुका जलदं यद्वद्दिवानक्तमतंद्रिताः

അവർ അത്യന്തം ആഗ്രഹത്തോടെ പ്രേതപക്ഷത്തെ കാത്തിരിക്കുന്നു; കർഷകർ പകലും രാത്രിയും അലസതയില്ലാതെ മഴമേഘത്തെ കാത്തിരിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 126

प्रेतपक्षे व्यतिक्रांते यावत्कन्यां गतो रविः । तावच्छ्राद्धं च वांछंति दत्तं स्वैः पितरः सुतैः

പിതൃപക്ഷം കഴിഞ്ഞാലും, സൂര്യൻ കന്നിരാശിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതുവരെ, പിതാക്കൾ തങ്ങളുടെ പുത്രന്മാർ അർപ്പിച്ച ശ്രാദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 127

ततस्तुलागतेप्येके सूर्ये वांछंति पार्थिव । श्राद्धं स्ववंशजै र्दत्तं क्षुत्पिपासासमाकुलाः

അതിനുശേഷം, ഹേ രാജാവേ, സൂര്യൻ തുലാരാശിയിൽ പ്രവേശിച്ചാലും, ക്ഷുധയും ദാഹവും കൊണ്ട് പീഡിതരായ ചില പിതാക്കൾ വംശജർ അർപ്പിച്ച ശ്രാദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 128

तस्मिन्नपि व्यतिक्रांते काले चांलिं गते रवौ । निराशाः पितरो दीनास्ततो यांति निजालयम्

ആ സമയവും കഴിഞ്ഞ് സൂര്യൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങിയാൽ, പിതാക്കൾ നിരാശയും ദീനതയും കൊണ്ട് തങ്ങളുടെ നിജവാസത്തിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോകുന്നു।

Verse 129

मासद्वयं प्रतीक्षंते गृहद्वारं समाश्रिताः । वायुभूताः पिपासार्ताः क्षुत्क्षामाः पितरो नृणाम्

മനുഷ്യരുടെ പിതാക്കൾ രണ്ടു മാസം വീടിന്റെ വാതിലിനരികിൽ ആശ്രയിച്ച് കാത്തിരിക്കുന്നു; അവർ വായുവുപോലെ സൂക്ഷ്മരായി, ദാഹപീഡിതരായി, ക്ഷുധകൊണ്ട് ക്ഷീണിക്കുന്നു।

Verse 130

यावत्कन्यागतः सूर्यस्तुलास्थश्च महीपते । तथा दर्शदिने तद्वद्ब्रह्मणो वचनान्नृप

ഹേ മഹീപതേ, സൂര്യൻ കന്നിരാശിയിൽ പ്രവേശിച്ച് തുലാരാശിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്രയും, ദർശദിനമായ അമാവാസ്യയിലും—ഹേ നൃപ—ഇത് ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനപ്രകാരം തന്നെയാണ്।

Verse 131

तस्माच्छ्राद्धं सदा कार्यं पितॄणां तृप्तिमिच्छता । तिलोदकं विशेषेण यथा ब्रह्मवचो नृप

അതുകൊണ്ട് പിതൃകളുടെ തൃപ്തി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ എപ്പോഴും ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം; പ്രത്യേകിച്ച് തിലോദകം അർപ്പിക്കണം—ഹേ രാജാവേ, ഇതു ബ്രഹ്മവചനം ആകുന്നു.

Verse 132

वित्ताभावेऽपि दर्शायां श्राद्धं देयं विपश्चिता । तदभावे च कन्यायां संस्थिते दिवसाधिपे

ധനം ഇല്ലെങ്കിലും ദർശാ അമാവാസ്യയിൽ ബുദ്ധിമാൻ ശ്രാദ്ധം നൽകണം; അതും സാധ്യമല്ലെങ്കിൽ സൂര്യൻ കന്യാരാശിയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ ചെയ്യണം.

Verse 133

तदभावे गयायां च सकृच्छ्राद्धं हि निर्वपेत् । येन नित्यं प्रदत्तस्य श्राद्धस्य फलमश्नुते

അതും സാധ്യമല്ലെങ്കിൽ ഗയയിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ശ്രാദ്ധം നിർവഹിക്കണം; അതിലൂടെ നിത്യമായി നൽകിയ ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 134

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नराधिप । येनैतत्क्रियते श्राद्धं जनैः पितृ परायणैः

ഹേ നരാധിപാ, നീ എന്നോടു ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു; പിതൃഭക്തരായ ജനങ്ങൾ ഈ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്ന വിധം ഇതാണ്.

Verse 135

अमावास्यां विशेषेण प्रेतपक्षे च पार्थिव

ഹേ പാർത്ഥിവാ, പ്രത്യേകിച്ച് അമാവാസ്യയിലും പ്രേതപക്ഷത്തിലും കൂടി (ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം).

Verse 136

यश्चैतां शृणुयात्पुण्यां श्राद्धोत्पत्तिं पठेच्च वा । स सर्वदोषनिर्मुक्तः श्राद्धदानफलं लभेत्

ഈ പുണ്യമായ ശ്രാദ്ധോത്പത്തി കഥ കേൾക്കുകയോ പാരായണം ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ സർവ്വദോഷങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി ശ്രാദ്ധദാനഫലം പ്രാപിക്കും।

Verse 137

श्राद्धकाले पठेद्यस्तु श्राद्धोत्पत्तिमिमां नरः । अक्षयं तद्भवेच्छ्राद्धं सर्वच्छिद्रविवर्जितम्

ശ്രാദ്ധകാലത്ത് ഈ ശ്രാദ്ധോത്പത്തി കഥ പാരായണം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യന്റെ ശ്രാദ്ധം അക്ഷയമാകുകയും എല്ലാ കുറവുകളും ദോഷങ്ങളും ഇല്ലാത്തതാകുകയും ചെയ്യും।

Verse 138

असद्द्रव्येण वा चीर्णमनर्हैर्ब्राह्मणैरपि । अभुक्तं कामहीनं वा मन्त्रहीनमथापि वा

അശുദ്ധ ദ്രവ്യങ്ങളാൽ ചെയ്തതായാലും, അർഹതയില്ലാത്ത ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ ചെയ്തതായാലും; അത് ഭുക്തമാകാതെ പോയാലും, ഉചിതസങ്കൽപമില്ലാതെയായാലും, മന്ത്രമില്ലാതെയായാലും—

Verse 139

सर्वं संपूर्णतां याति कीर्तनात्पार्थिवोत्तम । अस्याः श्राद्धसमुत्पत्तेः कीर्तनाच्छ्रवणादपि

ഹേ രാജോത്തമാ! ഈ ശ്രാദ്ധസമുത്പത്തി കഥ കീർത്തനം ചെയ്‌താൽ—അഥവാ കേട്ടാൽ പോലും—അത് എല്ലാം സമ്പൂർണ്ണത പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 216

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटके श्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धोत्पत्तिवर्णनंनाम षोडशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിലെ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യാന്തർഗത ശ്രാദ്ധകൽപ്പത്തിൽ ‘ശ്രാദ്ധോത്പത്തിവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുനൂറ്റി പതിനാറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।