Adhyaya 59
സൂതൻ ഒരു പരമ്പര വിവരിക്കുന്നു. ഹസ്തിനാപുരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിദുരൻ, അപുത്രനായ ഒരാളുടെ പരലോകസ്ഥിതി സംബന്ധിച്ച് മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം തേടുന്നു. ഗാലവ ഋഷി ധർമ്മശാസ്ത്രത്തിൽ അംഗീകരിച്ച ‘പുത്ര’ന്റെ പന്ത്രണ്ട് തരങ്ങളെ വർഗ്ഗീകരിച്ച് പറഞ്ഞ്, ഏതൊരു രൂപത്തിലും പുത്രസന്തതി ഇല്ലെങ്കിൽ പരലോകത്തിൽ ദുഃഖകരമായ ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കേണ്ടിവരുമെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇത് കേട്ട് വിദുരൻ വിഷണ്ണനാകുന്നു. അപ്പോൾ ഗാലവൻ രക്തശൃംഗ–ഹാടകേശ്വര ക്ഷേത്രസമീപത്തെ മഹാപുണ്യസ്ഥാനത്ത് വിഷ്ണുസ്വരൂപമായ അശ്വത്ഥത്തെ ‘പുത്രവൃക്ഷം’ ആയി പ്രതിഷ്ഠിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു. വിദുരൻ അശ്വത്ഥം സ്ഥാപിച്ച് പുത്രപ്രതിനിധിയായി കണക്കാക്കി പ്രതിഷ്ഠാവിധി നടത്തുന്നു; തുടർന്ന് വടവൃക്ഷത്തിന് കീഴിൽ മാഹേശ്വര ലിംഗവും, അശ്വത്ഥത്തിന് കീഴിൽ വിഷ്ണുവിനെയും സ്ഥാപിച്ച് സൂര്യ–ശിവ–വിഷ്ണു ത്രിദേവസങ്കേതം രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. പ്രദേശത്തെ ബ്രാഹ്മണർക്കു നിത്യപൂജയുടെ ചുമതല ഏൽപ്പിക്കുന്നു; അവർ വംശപരമ്പരയായി അത് തുടരുമെന്ന് സമ്മതിക്കുന്നു. കാലനിർദ്ദേശിത ആരാധനകളും പറയുന്നു—മാഘ ശുക്ല സപ്തമിയിലെ ഞായറാഴ്ച സൂര്യപൂജ, തിങ്കളാഴ്ചയും പ്രത്യേകിച്ച് ശുക്ലപക്ഷ അഷ്ടമിയിലും ശിവപൂജ, കൂടാതെ വിഷ്ണുവിന്റെ ശയന–പ്രബോധന വ്രതങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധാപൂർവ്വമായ ആരാധന. പിന്നെ ഇന്ദ്രൻ (പാകശാസനൻ) കാരണം ലിംഗം മണ്ണിൽ മറഞ്ഞുപോകുന്നു; ഒരു അശരീരവാണി സ്ഥലം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. വിദുരൻ പ്രദേശം പുനരുദ്ധരിച്ച് പ്രാസാദ നിർമ്മാണത്തിന് ധനം നൽകുകയും, ബ്രാഹ്മണർക്കായി വൃത്തി ഏർപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്ത് അവസാനം ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു.
Shlokas
Verse 1
। सूत उवाच । तस्मिन्क्षेत्रे रविः पूर्वं विदुरेण प्रतिष्ठितम् । शिवश्च परया भक्त्या तथा विष्णुर्द्विजोत्तमाः
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ പൂർവകാലത്ത് വിദുരൻ രവിയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; കൂടാതെ പരമഭക്തിയോടെ ശിവനെയും അതുപോലെ വിഷ്ണുവിനെയും സ്ഥാപിച്ചു.
Verse 2
यस्तान्पूजयते भक्त्या मानुषो भक्तितस्ततः । स यास्यति परं स्थानं यज्ञैरपि सुदुर्लभम्
ആ ദേവതകളെ ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ, ആ ഭക്തിയുടെ ഫലമായി പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കും; അത് യജ്ഞങ്ങളാലും അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്.
Verse 3
हस्तिनापुरसंस्थेन विदुरेण पुरा द्विजाः । गालवो मुनिशार्दूलः पृष्टः स्वगृहमागतः
ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! പുരാതനകാലത്ത് ഹസ്തിനാപുരത്തിൽ വസിച്ച വിദുരൻ, തന്റെ ഗൃഹത്തിലെത്തിയ മുനിശാർദൂലൻ ഗാലവനോട് ചോദ്യം ചെയ്തു।
Verse 4
अपुत्रस्य गतिर्लोके कीदृक्संजायते परे । एतन्मे पृच्छतो ब्रूहि कृत्वा सद्भावमुत्तमम्
പുത്രനില്ലാത്തവന്റെ ഗതി ഈ ലോകത്തിൽ എങ്ങനെയാകും? പരലോകത്തിൽ അവന് എന്ത് സംഭവിക്കും? ഞാൻ പരമ സദ്ഭാവവും ഭക്തിയുംകൊണ്ട് ചോദിക്കുന്നു—പറയുക।
Verse 5
गालव उवाच । अपुत्रस्य गतिर्नास्ति मृतः स्वर्गं न गच्छति । द्वादशानामपि तथा यद्येकोऽपि न विद्यते
ഗാലവൻ പറഞ്ഞു—പുത്രനില്ലാത്തവന് (ധർമ്മപ്രകാരം) ഗതി ഇല്ല; അവൻ മരിച്ചാൽ സ്വർഗത്തിലേക്കു പോകുകയില്ല. അതുപോലെ പന്ത്രണ്ടു തരത്തിലുള്ള പുത്രന്മാരിൽ ഒരുവനുമില്ലെങ്കിൽ ഇതേ ഫലമെന്നു പറയുന്നു।
Verse 6
औरसः क्षेत्रजश्चैव क्रयक्रीतश्च पालितः । पौनर्भवः पुनर्दत्तः कुंडो गोलस्तथा परः । कानीनश्च सहोढश्च अश्वत्थो ब्रह्मवृक्षकः
ഔരസൻ, ക്ഷേത്രജൻ, ക്രയക്രീതൻ, പാലിതൻ; പൗനർഭവൻ, പുനർദത്തൻ, കുണ്ഡൻ, ഗോളൻ കൂടാതെ മറ്റൊന്ന്; കാനീനൻ, സഹോഢൻ; അശ്വത്ഥൻ, ബ്രഹ്മവൃക്ഷകൻ—ഇവയാണ് ശാസ്ത്രത്തിൽ പറഞ്ഞ പുത്രഭേദങ്ങൾ।
Verse 7
एतेषामपि यद्येकः पुरुषाणां न जायते । तन्नूनं नरके वासः पुंसंज्ञे वै प्रजायते
ഇവയിൽപോലും പുരുഷനു ഒരുപുത്രനും ജനിക്കാതിരുന്നാൽ, ‘പുരുഷ’ എന്ന സംജ്ഞയുള്ളവന് നിശ്ചയമായും നരകവാസം തന്നെയെന്ന് വിധിയായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു।
Verse 8
सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य गालवस्य महात्मनः । अपुत्रत्वात्परं दुःखं जगाम विदुरस्तदा
സൂതൻ പറഞ്ഞു—മഹാത്മാവായ ഗാലവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, പുത്രഹീനത കാരണം വിദുരൻ അപ്പോൾ അത്യന്തം ദുഃഖത്തിലാഴ്ന്നു।
Verse 9
तप्तस्तं गालवः प्राह मा त्वं दुःखपदं व्रज । मद्वाक्यात्पुत्रकं वृक्षं विष्णुसंज्ञं द्रुतं कुरु
കരുണയാൽ ദ്രവിച്ച ഗാലവൻ പറഞ്ഞു—“നീ ദുഃഖാവസ്ഥയിലേക്കു പോകരുത്. എന്റെ വാക്കിനാൽ ഈ വൃക്ഷത്തെ വേഗം പുത്രനായി സ്വീകരിച്ച് ‘വിഷ്ണു’ എന്നു നാമകരണം ചെയ്യുക।”
Verse 10
तस्मात्प्राप्स्यसि निःशेषं फलं पुत्रसमुद्भवम् । गत्वा पुण्यतमे देशे रक्तशृंगस्य मूर्धनि
“അതുകൊണ്ട് പുത്രലാഭത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന സമ്പൂർണ്ണ ഫലം നീ പ്രാപിക്കും—പരമ പുണ്യദേശമായ രക്തശൃംഗപർവതത്തിന്റെ ശിഖരത്തിലേക്കു ചെന്നാൽ।”
Verse 11
हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्ववृद्धिशुभोदये । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विदुरस्तत्क्षणाद्ययौ
ഹാടകേശ്വരത്തിന്റെ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ—എല്ലാ സമൃദ്ധിയും മംഗളവും ഉദിക്കുന്നിടത്ത്—ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് വിദുരൻ ഉടൻ പുറപ്പെട്ടു।
Verse 12
तत्स्थानं गालवोद्दिष्टं हर्षेण महतान्वितः । तत्राश्वत्थतरुं स्थाप्य पुत्रत्वे चाभिषेच्य च
ഗാലവൻ നിർദ്ദേശിച്ച സ്ഥലത്തെത്തി മഹാനന്ദത്തോടെ, അവിടെ അശ്വത്ഥവൃക്ഷം സ്ഥാപിച്ച് അതിനെ പുത്രസ്ഥാനമായി അഭിഷേകം ചെയ്തു।
Verse 13
वैवाहिकेन विधिना कृतकृत्यो बभूव ह । ततो बभ्राम तत्क्षेत्रं तीर्थयात्रापरायणः
വിവാഹവിധിപ്രകാരം സംസ്കാരം സമ്യക് നിർവഹിച്ചു അവൻ കൃതകൃത്യനായി. തുടർന്ന് തീർത്ഥയാത്രയിൽ പരായണനായി ആ പുണ്യക്ഷേത്രം മുഴുവൻ സഞ്ചരിച്ചു തീർത്ഥദർശനം ചെയ്തു.
Verse 15
स दृष्ट्वा कुरुवृद्धस्य कीर्तनानि महात्मनः । ततश्चक्रे मतिं तत्र दिव्यप्रासादकर्मणि
കുരുവൃദ്ധനായ മഹാത്മാവിന്റെ കീർത്തനങ്ങളും പ്രസിദ്ധ കർമ്മങ്ങളും കണ്ടിട്ട്, അവൻ അവിടെയേ ദിവ്യപ്രാസാദം (ക്ഷേത്രം) പണിയാൻ തീരുമാനിച്ചു.
Verse 16
ततो माहेश्वरं लिंगं वटाधस्ताद्विधाय सः । विष्णुं च स्थापयामास अश्वत्थस्य तरोरधः
തുടർന്ന് അവൻ വടവൃക്ഷത്തിന്റെ കീഴിൽ മാഹേശ്വര ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; അശ്വത്ഥ (അരയാൽ) വൃക്ഷത്തിന്റെ കീഴിൽ വിഷ്ണുവിനെയും സ്ഥാപിച്ചു.
Verse 17
निवेश्य च तथा दिव्यं ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयत् । एतद्देवत्रयं क्षेत्रे युष्माकं हि मया कृतम् । भवद्भिः सकला चास्य चिन्ताकार्या सदैव हि
ഇങ്ങനെ ദിവ്യപ്രതിഷ്ഠകൾ നടത്തി അവൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് അറിയിച്ചു— “ഈ ക്ഷേത്രഭൂമിയിൽ ഈ ദേവത്രയം ഞാൻ നിങ്ങള്ക്കായി സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഇതിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ പരിചരണവും പരിപാലനവും എപ്പോഴും നിർവഹിക്കണം.”
Verse 18
ब्राह्मणा ऊचुः । वयमस्य करिष्यामो यात्राद्याः सकलाः क्रियाः
ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു— “ഇതിനുള്ള യാത്ര മുതലായ എല്ലാ ക്രിയകളും ആവശ്യമായ എല്ലാ വിധികളും ഞങ്ങൾ നിത്യവും വിധിപൂർവ്വം നിർവഹിക്കും.”
Verse 19
तथा वंशोद्भवा ये च पुत्राः पौत्रास्तथापरे । करिष्यंति क्रियाः सर्वास्त्वं गच्छ स्वगृहं प्रति
അതുപോലെ നമ്മുടെ വംശത്തിൽ ജനിച്ച പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും പിന്നീടുള്ളവരും എല്ലാ ക്രിയാകർമ്മങ്ങളും നിർവഹിക്കും. നീ ഇപ്പോൾ നിന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങുക.
Verse 20
ततो जगाम विदुरः स्वपुरं प्रति हर्षितः । कृतकृत्यो द्विजास्ते च चक्रुर्वाक्यं तदुद्भवम्
അപ്പോൾ വിദുരൻ സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ആ ദ്വിജ ബ്രാഹ്മണരും കൃതകൃത്യരായി ആ പുണ്യാവസരത്തിന് യോജിച്ച വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു.
Verse 21
माघमासस्य सप्तम्यां सूर्यवारेण यो नरः । पूजयेद्भास्करं तत्र स याति परमां गतिम्
മാഘമാസത്തിലെ സപ്തമിയിൽ, അത് ഞായറാഴ്ചയായാൽ, ആ പുണ്യസ്ഥാനത്ത് ഭാസ്കരനെ (സൂര്യദേവനെ) പൂജിക്കുന്നവൻ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കും.
Verse 22
शिवं वा सोमवारेण शुक्लाष्टम्यां विशेषतः । शयने बोधने विष्णुं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः
അല്ലെങ്കിൽ തിങ്കളാഴ്ച—പ്രത്യേകിച്ച് ശുക്ലപക്ഷ അഷ്ടമിയിൽ—ശിവനെ പൂജിക്കണം; കൂടാതെ വിഷ്ണുവിന്റെ ശയനവും ബോധനവും എന്ന വ്രതകാലങ്ങളിൽ യഥാർത്ഥ ശ്രദ്ധയോടെ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കണം.
Verse 23
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन देवानां तत्त्रयं शुभम् । पूजनीयं विशेषेण नरैः स्वर्गतिमीप्सुभिः
അതുകൊണ്ട് എല്ലാ പരിശ്രമത്തോടെയും ദേവന്മാരുടെ ആ മംഗളത്രയത്തെ പൂജിക്കണം—പ്രത്യേകിച്ച് സ്വർഗ്ഗഗതി ആഗ്രഹിക്കുന്ന മനുഷ്യർ.
Verse 24
तत्र सिद्धिं गताः पूर्वं मुनयः संशितव्रताः । विदुरेश्वरमाराध्य शतशोऽथ सहस्रशः
അവിടെ പൂർവ്വകാലത്ത് ദൃഢവ്രതന്മാരായ മുനിമാർ വിദുരേശ്വരനെ ആരാധിച്ച് നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു।
Verse 25
ततस्तत्सिद्धिदं ज्ञात्वा लिंगं वै पाकशासनः । पांसुभिः पूरयामास यथा कश्चिन्न बुध्यते
അപ്പോൾ ആ ലിംഗം സിദ്ധിദായകമാണെന്ന് അറിഞ്ഞ പാകശാസനൻ (ഇന്ദ്രൻ) അത് പൊടികൊണ്ട് നിറച്ച് മറച്ചു, ആരും തിരിച്ചറിയാതിരിക്കാനായി।
Verse 26
कस्यचित्त्वथ कालस्य विदुरस्तत्र चागतः । दृष्ट्वा लोपगतं लिंगं दुःखेन महतान्वितः
കുറച്ച് കാലത്തിന് ശേഷം വിദുരൻ അവിടെ വീണ്ടും വന്നു; ലിംഗം ദൃശ്യമല്ലാതായതു കണ്ടു അവൻ മഹാദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി।
Verse 27
एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । मा त्वं कुरु विषादं हि लिंगार्थे विदुराधुना
അന്നേ സമയത്ത് ഒരു അശരീരവാണി പറഞ്ഞു—“വിദുരാ, ഇപ്പോൾ ലിംഗത്തെക്കുറിച്ച് വിഷാദിക്കരുത്।”
Verse 28
योऽयं स दृश्यते वालो वटस्तस्य तले स्थिता । देवद्रोणिः सुरेशेन पांसुभिः परिपूरिता
“നീ കാണുന്ന ആ ഇളം വടവൃക്ഷത്തിന്റെ അടിയിൽ ദേവദ്രോണി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ദേവാധിപൻ (ഇന്ദ്രൻ) അതിനെ പൊടികൊണ്ട് നിറച്ചിരിക്കുന്നു.”
Verse 29
ततो गजाह्वयात्तूर्णं समानीय धनं बहु । शोधयामास तत्स्थानं दिवारात्रमतन्द्रितः
അനന്തരം അദ്ദേഹം ഗജാഹ്വയത്തിൽ (ഹസ്തിനാപുരം) നിന്നു വേഗത്തിൽ ധാരാളം ധനസാമഗ്രികൾ കൊണ്ടുവന്ന്, ആ സ്ഥാനത്തെ പകലും രാത്രിയും ക്ഷീണമില്ലാതെ ശുദ്ധീകരിച്ചു।
Verse 30
ततो विलोक्य तान्देवान्हर्षेण महतान्वितः । प्रासादं निर्ममे तेषां योग्यं साध्वभिसंस्थितम्
പിന്നീട് ആ ദേവന്മാരെ ദർശിച്ച് അദ്ദേഹം മഹാഹർഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു; അവർക്കു യോജിച്ചവിധം നന്നായി ആസൂത്രണം ചെയ്ത് ദൃഢമായി സ്ഥാപിച്ച പ്രാസാദസദൃശമായ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചു।
Verse 31
कैलासशिखराकारं भास्करार्थे महामुनिः । जटामध्यगतं दृष्ट्वा वटस्य च महेश्वरम्
ഭാസ്കരാരാധനയ്ക്കായി ആ മഹാമുനി ജടകളുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ സ്ഥിതമായി വടവൃക്ഷത്തിൽ വിരാജിക്കുന്ന മഹേശ്വരനെ ദർശിച്ച്, അവനെ കൈലാസശിഖരസദൃശമായ രൂപമായി ഭക്തിഭാവത്തോടെ ധ്യാനിച്ചു।
Verse 32
प्रासादं नाकरोत्तत्र लिंगं यावन्न चालयेत् । वासुदेवस्य योग्यां च कृत्वा शालां बृहत्तराम्
അവിടെ ലിംഗം ചലിപ്പിക്കേണ്ടിവരാത്തതുവരെ അദ്ദേഹം പ്രാസാദം പണിയില്ല; കൂടാതെ വാസുദേവനു യോജിച്ച വിശാലമായ ശാല (മണ്ഡപം)യും നിർമ്മിച്ചു।
Verse 33
दत्त्वा वृत्तिं च संहृष्टो ब्राह्मणेभ्यो निवेद्य च । जगाम स्वाश्रमं भूयो विप्रानामंत्र्य तांस्ततः
ബ്രാഹ്മണർക്കു ജീവിക്കാനുള്ള വൃത്തി ദാനം ചെയ്ത്, സന്തോഷത്തോടെ വിധിപൂർവ്വം സമർപ്പിച്ച്, പിന്നെ ആ വിപ്രന്മാരോട് വിടപറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം വീണ്ടും തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി।