Adhyaya 134

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यदा दक्षेण क्रुद्धेन पुरा शप्तो हिमद्युतिः । तत्सर्वं भवता प्रोक्तं सोमनाथकथानकम्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—പൂർവകാലത്ത് ക്രുദ്ധനായ ദക്ഷൻ ഹിമദ്യുതിമാനായ സോമനെ ശപിച്ചപ്പോൾ സംഭവിച്ചതെല്ലാം, സോമനാഥകഥാനകമായി നിങ്ങൾ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 2

सांप्रतं वद कामस्य यथा कुष्ठोऽभवत्पुरा । येन दोषेण शापश्च केन तस्य नियोजितः

ഇപ്പോൾ ഞങ്ങളോട് പറയുക—പൂർവകാലത്ത് കാമദേവന്‍ എങ്ങനെ കുഷ്ഠരോഗം ബാധിച്ചു? ഏതു ദോഷം മൂലം അവന് ശാപം ലഭിച്ചു, ആ ശാപം ആരാണ് ഏല്പിച്ചത്?

Verse 3

शिलाखंडा च या देवी तथा सौभाग्यकूपिका । यथा तत्र समुत्पन्ना तथाऽस्माकं प्रकीर्तय

കൂടാതെ ദേവി ശിലാഖണ്ഡയും ‘സൗഭാഗ്യ-കൂപികാ’ എന്ന കിണറും അവിടെ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു—സംഭവിച്ചതുപോലെ തന്നെ ഞങ്ങളോട് വിശദമായി പറയുക.

Verse 4

सूत उवाच । पुरासीद्ब्राह्मणो नाम हारीत इति विश्रुतः । स तपस्तत्र संतेपे वानप्रस्थाश्रमे वसन्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് ‘ഹാരീത’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിൽ വസിച്ച് അവിടെയേ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 5

तस्य भार्याऽभवत्साध्वी रूपौदार्यसमन्विता । त्रैलोक्यसुन्दरी साक्षाल्लक्ष्मीरिव मधुद्विषः

അവന്റെ ഭാര്യ സാദ്ധ്വി, സൗന്ദര്യവും ഔദാര്യവും നിറഞ്ഞവൾ. അവൾ ത്രിലോകസുന്ദരി—മധുദ്വിഷനായ വിഷ്ണുവിന്റെ സമീപത്തെ സാക്ഷാൽ ലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ.

Verse 6

ख्याता पूणकलानाम सर्वैः समुदितागुणैः । तां दृष्ट्वा पद्मजोऽप्याशु कामस्य वशगोऽभवत्

അവൾ ‘പൂണകലാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധ, എല്ലാ ഗുണങ്ങളും സമാഹരിച്ചവൾ. അവളെ കണ്ടതുമാത്രത്തിൽ പത്മജൻ (ബ്രഹ്മാവ്) പോലും ഉടൻ കാമന്റെ വശത്തിലായി.

Verse 7

कदाचिदपि स प्राप्तस्तस्मिन्क्षेत्रे मनोभवः । सह रत्या तथा प्रीत्या कामेश्वरदिदृक्षया

ഒരിക്കൽ മനോഭവൻ (കാമദേവൻ) ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തി; രതിയോടും പ്രീതിയോടും കൂടി, കാമേശ്വരദർശനാഭിലാഷത്തോടെ വന്നെത്തി।

Verse 8

एतस्मिन्नंतरे सापि स्नानार्थं तत्र चागता । कृत्वा वस्त्रपरित्यागं विवेश जलाशयम्

അതേസമയം അവളും സ്നാനാർത്ഥം അവിടെ എത്തി; വസ്ത്രങ്ങൾ മാറ്റിവെച്ച് ജലാശയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 9

अथ तां कामदेवोपि समालोक्य शुभाननाम् । आत्मीयैरपि निर्विद्धो हृदये पुष्पसायकैः

അപ്പോൾ കാമദേവനും അവളുടെ ശുഭമുഖം കണ്ടു; തന്റെ തന്നെ പുഷ്പബാണങ്ങളാൽ ഹൃദയത്തിൽ വേധിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 10

ततो रतिं परित्यक्त्वा प्रीतिं च शरपीडितः । विजनं कंचिदासाद्य प्रसुप्तः स तरोरधः

അപ്പോൾ ശരപീഡിതനായ അവൻ രതിയെയും പ്രീതിയെയും പോലും വിട്ട്, ഒരു നിർജനസ്ഥലത്തെത്തി വൃക്ഷത്തിൻ കീഴിൽ നിദ്രിച്ചു।

Verse 11

गात्रैः पुलकितैः सर्वैर्निःश्वासान्निःश्वसन्मुहुः । अग्निवर्णान्सुदीर्घांश्च बाष्प पूर्णविलोचनः

അവന്റെ ശരീരമൊട്ടാകെ രോമാഞ്ചം പടർന്നു; അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും നിശ്ശ്വസിച്ചു, കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞു, അഗ്നിവർണ്ണമായ ദീർഘ ശ്വാസങ്ങൾ പുറന്തള്ളി।

Verse 12

तिष्ठन्स दर्शने तस्या एकदृष्ट्या व्यलोकयत् । योगीव सुसमाधिस्थो ध्यायंस्तद्ब्रह्म संस्थितम्

അവളുടെ ദർശനപരിധിയിൽ നിന്നുകൊണ്ട് അവൻ ഇമചിമ്മാതെ ഏകദൃഷ്ടിയോടെ അവളെ നോക്കി. ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിതമായ ബ്രഹ്മത്തെ ധ്യാനിച്ച് ഗാഢസമാധിയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന യോഗിയെപ്പോലെ ആയിരുന്നു।

Verse 13

सापि कामं समालोक्य सानुरागं पुरः स्थितम् । जृंभाभंगकृतास्यं च वेपमानशरीरकम्

അവളും മുന്നിൽ നിന്ന അനുരാഗഭരിതനായ കാമനെ കണ്ടു; അവന്റെ വായ് ജംഭയുടെ നടുവിൽ തകര്ന്നതുപോലെ വികൃതമായതും ശരീരം വിറയ്ക്കുന്നതും ശ്രദ്ധിച്ചു।

Verse 14

सापि तद्बाणनिर्भिन्ना साभिलाषा बभूव ह । कामं प्रति विशेषेण तस्य रूपेण मोहिता

അവളും ആ ബാണങ്ങളാൽ ഭേദിക്കപ്പെട്ടവളായി ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞു; പ്രത്യേകിച്ച് കാമനോടു, അവന്റെ രൂപത്തിൽ മോഹിതയായി।

Verse 15

अथ तस्माज्जलात्कृच्छ्राद्विनिष्क्रम्य शुचिस्मिता । तीरोपांतं समासाद्य स्थिता तद्दृष्टिगोचरे

പിന്നീട് അവൾ പ്രയാസത്തോടെ ആ ജലത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന്, മൃദുവായ പവിത്രസ്മിതത്തോടെ തീരത്തോട് ചേർന്ന്, അവന്റെ ദൃഷ്ടിഗോചരത്തിൽ നിന്നു।

Verse 16

ततः कामः समुत्थाय शनैस्तदंतिकं ययौ । कृतांजलिपुटो भूत्वा ततः प्रोवाच सादरम्

അപ്പോൾ കാമൻ എഴുന്നേറ്റ് പതുക്കെ അവളുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു; കൈകൂപ്പി അഞ്ജലിമുദ്രയിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ആദരപൂർവ്വം അവളോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 17

का त्वमत्र विशालाक्षि प्राप्ता स्नातुं जलाशये । मम नाशाय चार्वंगि तस्माच्छृणु वचो मम

ഹേ വിശാലാക്ഷി! നീ ആരാണ്, ഇവിടെ ഈ ജലാശയത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യാൻ വന്നത്? ഹേ സുന്ദരാംഗിനി! നീ എന്റെ നാശഹേതുവായതിനാൽ, അതുകൊണ്ട് എന്റെ വചനം കേൾക്കുക।

Verse 18

अहं पुष्पशरो लोके प्रसिद्धश्चारुहासिनि । विडंबनां मया नीता देवा अपि निजैः शरैः

ഹേ മധുരഹാസിനി! ഞാൻ ലോകത്തിൽ ‘പുഷ്പശരൻ’ (കാമദേവൻ) എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ. എന്റെ തന്നെ ബാണങ്ങളാൽ ദേവന്മാരും പരിഹാസത്തിലും മോഹത്തിലും ആക്കപ്പെട്ടു।

Verse 19

मद्बाणेनाहतो रुद्रः स्वशरीरे नितंबिनीम् । अर्द्धेन धारयामास त्यक्त्वा लज्जां सुदूरतः

എന്റെ ബാണം കൊണ്ട് ആഹതനായ രുദ്രൻ സുനിതംബിനിയെ തന്റെ ശരീരത്തിൽ അർദ്ധഭാഗമായി ധരിച്ചു; ലജ്ജയെ വളരെ ദൂരെയാക്കി തള്ളി।

Verse 20

ब्रह्मा मच्छरनिर्भिन्नः स्वसुतां चकमे ततः । जनयामास तान्विप्रान्वालखिल्यांस्तथाविधान्

എന്റെ ബാണം കൊണ്ട് ഭേദിക്കപ്പെട്ട ബ്രഹ്മാവ് അപ്പോൾ തന്റെ തന്നെ പുത്രിയെ ആഗ്രഹിച്ചു; തുടർന്ന് വാലഖില്യാദി അതുപോലെയുള്ള ബ്രാഹ്മണ ഋഷിമാരെ ജനിപ്പിച്ചു।

Verse 21

अहिल्यां चकमे शक्रो गौतमस्य प्रियां सतीम् । मद्बाणैः पीडितोऽतीव स्वर्गादेत्य धरातलम्

ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ഗൗതമന്റെ പ്രിയയായ പതിവ്രത അഹല്യയെ ആഗ്രഹിച്ചു. എന്റെ ബാണങ്ങളാൽ അത്യന്തം പീഡിതനായി, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി ഭൂമിയിലേക്കു വന്നു।

Verse 22

एवं देवा अपि क्षुण्णा मच्छरैर्ये महत्तराः । किं पुनर्मानवाः सुभ्रूः कृमिप्रायाः सुचंचलाः

ഇങ്ങനെ എന്റെ ശരബാണങ്ങളാൽ മഹത്തായ ദേവന്മാരും തകർന്ന് പോകുന്നു; പിന്നെ ഹേ സുന്ദരഭ്രൂവളേ, കൃമിസദൃശരും അതിചഞ്ചലസ്വഭാവമുള്ള മനുഷ്യർ എത്രയോ ചെറുതല്ലോ!

Verse 23

आकीटांतं जगत्सर्वमाब्रह्मांतं तथैव च । विडंबनां परां प्राप्तं मच्छरैश्चारुहासिनि

ഹേ ചാരുഹാസിനീ, കീടനിലയിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവരെ സമസ്ത ലോകവും എന്റെ ശരബാണങ്ങളാൽ പരമ പരിഹാസാവസ്ഥയിൽ പതിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 24

अहं पुनस्त्वया भीरु नीतोऽवस्थामिमां शुभे

എന്നാൽ ഹേ ഭീരുവേ, ഹേ ശുഭേ, നീ തന്നെയാണ് എന്നെ ഈ അവസ്ഥയിലേക്കു കൊണ്ടുവന്നത്।

Verse 25

तस्माद्देहि महाभागे ममाद्य रतदक्षिणाम् । यावन्न यांति संत्यज्य मम प्राणाः कलेवरात्

അതുകൊണ്ട് ഹേ മഹാഭാഗേ, എന്റെ പ്രാണങ്ങൾ ഈ ശരീരം വിട്ടുപോകുന്നതിന് മുമ്പേ, ഇന്നെനിക്ക് രതിദക്ഷിണ ദയചെയ്യുക।

Verse 26

सूत उवाच । सापि तद्वचनं श्रुत्वा पतिव्रतपरायणा । हन्यमाना विशेषेण तद्बाणैर्हृदये भृशम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, പതിവ്രതധർമ്മത്തിൽ പരായണയായ അവൾ, ആ ബാണങ്ങളാൽ പ്രത്യേകിച്ച് ഹൃദയത്തിൽ അത്യന്തം വേദനിതയായി।

Verse 27

अनभिज्ञा च सा साध्वी कामधर्मस्य केवलम् । तापसैः सह संवृद्धा नान्यं जानाति किंचन

ആ സാദ്വീ സ്ത്രീ കാമധർമ്മത്തിന്റെ വഴികളെക്കുറിച്ച് പൂർണ്ണമായും അജ്ഞയായിരുന്നു; തപസ്വികളോടൊപ്പം വളർന്നതിനാൽ അവൾക്ക് മറ്റൊന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു।

Verse 28

वक्तुं तद्विषये यच्च प्रोच्यते कामपीडितैः । अधोमुखाऽलिखद्भूमिमंगुष्ठेन स्थिता चिरम्

കാമപീഡിതർ ആ വിഷയത്തിൽ എന്തെല്ലാം പറഞ്ഞാലും, അവൾ മുഖം താഴ്ത്തി ദീർഘനേരം നിന്നു, പെരുവിരലാൽ നിലത്ത് വരകൾ വരയ്ക്കുകയായിരുന്നു।

Verse 29

एतस्मिन्नन्तरे भानुः प्राप्तश्चास्तं गिरिं प्रति । विहारसमये प्राप्त आहिताग्निर्निवेशने

ഇതിനിടയിൽ സൂര്യൻ അസ്തഗിരിയിലേക്കെത്തി; സന്ധ്യാവിശ്രമസമയത്ത് ആഹിതാഗ്നി ഗൃഹസ്ഥൻ തന്റെ വസതിയിൽ എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 30

हारीतोऽपि चिरं वीक्ष्य तन्मार्गं चाकृताशनः । ततः स चिंतयामास कस्मात्सा चात्र नागता

ഹാരീതനും ആ വഴിയെ ദീർഘനേരം നോക്കി, ആഹാരം കഴിക്കാതെയിരുന്നു; പിന്നെ അവൻ ചിന്തിച്ചു—“അവൾ ഇവിടെ എന്തുകൊണ്ട് വന്നില്ല?”

Verse 31

स्नात्वा तीर्थवरे तस्मिन्दृष्ट्वा तां चन्द्रकूपिकाम् । कामेश्वरं च देवेशं कामदं सुखदं नृणाम्

ആ ശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ചന്ദ്രകൂപികയെ കണ്ട ശേഷം, അവൻ ദേവേശനായ കാമേശ്വരനെ ദർശിച്ചു—മനുഷ്യർക്കു ഇഷ്ടഫലം നൽകുകയും സുഖം പകരുകയും ചെയ്യുന്നവൻ।

Verse 32

ततः शिष्यसमायुक्तो वीक्षमाण इतस्ततः । तं देशं समनुप्राप्तो यत्र तौ द्वावपि स्थितौ

പിന്നീട് ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം അങ്ങുമിങ്ങും നോക്കിക്കൊണ്ട്, അവർ രണ്ടുപേരും നിൽക്കുന്ന ആ സ്ഥലത്ത് അദ്ദേഹം എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 33

आलपन्बहुधा कामो हन्यमानो निजैः शरैः । सापि चैव विशेषेण व्रीडयाऽधोमुखी स्थिता

സ്വന്തം അമ്പുകളാൽ മുറിവേറ്റ കാമദേവൻ പലവിധത്തിൽ സംസാരിച്ചു; അവളും ലജ്ജയാൽ തലതാഴ്ത്തി നിന്നു.

Verse 34

स गुल्मांतरितः सर्वं तच्छ्रुत्वा कामजल्पितम् । तस्याश्च तद्गतं भावं ततः कोपादुवाच सः

കുറ്റിക്കാട്ടിൽ മറഞ്ഞിരുന്ന അദ്ദേഹം കാമദേവൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം കേൾക്കുകയും, അവളുടെ ഭാവം മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തശേഷം കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു.

Verse 35

यस्मात्पाप त्वया पत्नी ममैवं शरपीडिता । अनभिज्ञा तथा साध्वी पतिधर्मपरायणा । कुष्ठव्याधिसमायुक्तस्तस्माद्विप्रियदर्शनः

ഹേ പാപീ! നിരപരാധിയും പതിവ്രതയുമായ എൻ്റെ ഭാര്യയെ നീ അമ്പുകളാൽ വേദനിപ്പിച്ചതുകൊണ്ട്, നീ കുഷ്ഠരോഗിയായും കാണാൻ വിരൂപനായും തീരും.

Verse 36

त्वं भविष्यसि पापात्मन्मुक्तो दारैः स्वकैरपि । साऽपि चैव विशेषेण व्रीडयाऽधोमुखी स्थिता

ഹേ പാപാത്മാവേ! നിനക്ക് നിൻ്റെ ഭാര്യമാരെയും നഷ്ടപ്പെടും. അവളും ലജ്ജയാൽ തലതാഴ്ത്തി നിന്നു.

Verse 37

एषापि च शिलाप्राया भविष्यति विचेतना । त्वां दृष्ट्वा या सरागाऽभून्निजधर्मबहिष्कृता

അവളും ശിലപോലെ ജഡമായി, ചേതനാരഹിതയായി മാറും; നിന്നെ കണ്ടപ്പോൾ അവൾ രാഗവതിയായി, സ്വന്തം സ്വധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോയി.

Verse 38

ततः प्रसादयामास तं कामः प्रणिपत्य च । न ज्ञातेयं मया विप्र तव भार्येति सुन्दरी

അപ്പോൾ കാമൻ നമസ്കരിച്ചു അവനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു പറഞ്ഞു—“ഹേ വിപ്രാ, ഈ സുന്ദരി നിങ്ങളുടെ ഭാര്യയാണെന്ന് എനിക്ക് അറിയായിരുന്നില്ല.”

Verse 39

तेन प्रोक्ता विरुद्धानि वाक्यानि विविधानि च । एतस्या नास्ति दोषोऽत्र मद्बाणैः पीडिता भृशम्

എന്നാൽ പലവിധം വിരുദ്ധവും അനുചിതവും ആയ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞുപോയി. ഇതിൽ അവൾക്ക് ദോഷമില്ല; എന്റെ ബാണങ്ങളാൽ അവൾ അത്യന്തം പീഡിതയായി.

Verse 40

सानुरागा परं जाता नोक्तं किंचिद्वचो मुने । तस्मान्नार्हसि शापं त्वं दातुमस्याः कथंचन

അവൾ അത്യന്തം അനുരാഗവതിയായിട്ടും, ഹേ മുനേ, ഒരു വാക്കും പറഞ്ഞില്ല. അതിനാൽ ഏതുവിധത്തിലും അവൾക്ക് ശാപം നൽകുന്നത് നിങ്ങൾക്ക് യുക്തമല്ല.

Verse 41

ममास्त्येषो ऽपराधोऽत्र तस्मान्मे निग्रहं कुरु । भूयोऽपि ब्राह्मणश्रेष्ठ अस्याः शापसमुद्भवम्

ഇവിടെ അപരാധം എന്റേതാണ്; അതിനാൽ എന്നെ നിയന്ത്രിച്ച് ശിക്ഷിക്കണം. ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, അവളുടെ ശാപത്തിൽ നിന്നുള്ള ഫലവും എനിക്കുമേൽ തന്നെ വരട്ടെ.

Verse 42

अपि रुद्रादयो देवा मद्बाणेभ्यो द्विजोत्तम । सोढुं शक्ता न ते यस्मात्तत्कथं स्यादियं शिला

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! രുദ്രാദി ദേവന്മാർക്കും എന്റെ ബാണങ്ങളെ സഹിക്കാനാകില്ല; അങ്ങനെ ഇരിക്കെ ഈ സ്ത്രീ എങ്ങനെ വെറും ശിലയായിത്തീരും?

Verse 43

तथात्र त्रिविधं पापं प्रवदंति मनीषिणः । मानसं वाचिकं चैव कर्मजं च तृतीयकम् । तदस्माकं द्विधा जातमेकं चास्या मुनीश्वर

ഇവിടെ മनीഷികൾ പാപം ത്രിവിധമാണെന്ന് പറയുന്നു—മാനസം, വാചികം, മൂന്നാമത് കർമജം. അതിൽ രണ്ടെണ്ണം എനിക്കുണ്ടായി; അവൾക്കോ ഒന്ന് മാത്രമേ ഉണ്ടായുള്ളൂ, ഹേ മുനീശ്വരാ.

Verse 44

भार्यायास्ते सुरूपायास्तस्मात्संपूर्णनिग्रहम् । करिष्यसि न ते भीतिः काचिदस्ति परत्रजा

അതുകൊണ്ട് നീ നിന്റെ സുന്ദരിയായ ഭാര്യയെ സംബന്ധിച്ച് (ശാപബലത്തെ) പൂർണ്ണമായി നിയന്ത്രിക്കും; പരലോകത്തിൽ നിനക്ക് ഭയം ഒന്നുമില്ല—ഇതിനാൽ അപകടമില്ല.

Verse 45

मनस्तापाद्व्रजेत्पापं मानसं वाचिकं च यत् । तस्य प्रसादनेनैव यस्योपरि विजल्पितम्

മനസ്സിന്റെ പശ്ചാത്താപം മൂലം മാനസികവും വാചികവും ആയ പാപം അകന്നു പോകുന്നു; ആരുടെ മേൽ അനുചിതമായി പറഞ്ഞുവോ, അവരെ പ്രസന്നമാക്കുന്നതിലൂടെ തന്നെ അത് ശമിക്കുന്നു.

Verse 46

प्रायश्चित्तैर्यथोक्तैश्च कर्मजं पातकं व्रजेत् । धर्मशास्त्रैः परिप्रोक्तं यतः सर्वैर्महामुने

എന്നാൽ കർമജന്യമായ പാതകം ശാസ്ത്രോക്ത പ്രായശ്ചിത്തങ്ങളാൽ നീങ്ങുന്നു; കാരണം ഇത് എല്ലാ ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിലും പൂർണ്ണമായി ഉപദേശിച്ചിരിക്കുന്നു, ഹേ മഹാമുനേ.

Verse 47

हारीत उवाच । अन्यत्र विषये तस्याः पातकं कामदेवते । एतस्य तव धर्मस्य प्राधान्यं मनसः स्मृतम्

ഹാരീതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കാമദേവാ! മറ്റൊരു വിഷയത്തിൽ അവൾക്കു പാപദോഷമുണ്ട്; എന്നാൽ നീ പ്രസ്താവിച്ച ഈ ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സിന്റെ പ്രാധാന്യമാണ് നിർണായകമെന്നു സ്മൃതിയിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 48

तस्मादेवंविधा चेयं सदा स्थास्यति चाधम । किं पुनः कुरु यत्कृत्यं नाहं वक्ष्यामि किंचन

അതുകൊണ്ട്, ഹേ അധമാ! അവൾ എപ്പോഴും ഇത്തരത്തിലുള്ള അവസ്ഥയിൽ തന്നെയിരിക്കും. ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം? ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്യുക; ഞാൻ ഇനി ഒന്നും പറയില്ല.

Verse 49

प्रथमं मनसा सर्वं चिंत्यते तदनंतरम् । ततः प्रजल्पते वाचा क्रियते कर्मणा ततः

ആദ്യം എല്ലാം മനസ്സിൽ ചിന്തിക്കപ്പെടുന്നു; തുടർന്ന് വാക്കിലൂടെ പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു; പിന്നെ കർമത്തിലൂടെ നടപ്പാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 50

प्रमाणं हि मनस्तस्मात्सर्वकृत्येषु सर्वदा । एतस्मात्कारणात्पूर्णो मयाऽस्या निग्रहः कृतः

അതുകൊണ്ട് എല്ലാ കൃത്യങ്ങളിലും എല്ലായ്പ്പോഴും മനസ്സാണ് പ്രമാണം (നിർണായകം). ഈ കാരണത്താലാണ് ഞാൻ അവൾക്കു പൂർണ്ണ നിഗ്രഹം ഏർപ്പെടുത്തിയതു.

Verse 51

सूत उवाच । एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो हारीतः स्वाश्रमं ययौ । सापि पूर्णकला जाता शिलारूपा च तत्क्षणात्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് മുനിശ്രേഷ്ഠനായ ഹാരീതൻ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി. അവളും അതേ ക്ഷണത്തിൽ പൂർണ്ണകലാസമ്പന്നയായി ശിലാരൂപം പ്രാപിച്ചു.

Verse 52

कामदेवोऽपि कुष्ठेन ग्रस्तो रौद्रेण च द्विजाः । शीर्णनासांघ्रिपाणिश्च नेत्राणामप्रियोऽभवत्

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! കാമദേവനും ഭയങ്കരമായ കുഷ്ഠരോഗം പിടിപെട്ടു. അവന്റെ മൂക്കും പാദങ്ങളും കൈകളും ക്ഷയിച്ചു; കാണുന്നവർക്ക് അപ്രിയനായി മാറി.

Verse 53

अथ कामे निरुत्साहे संजाते द्विजसत्तमाः । व्याधिग्रस्ते जगत्यस्मिन्सृष्टिरोधो व्यजायत

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! കാമം (ഇച്ഛ) നിരുത്സാഹവും ശക്തിഹീനവുമായപ്പോൾ, ഈ ലോകം രോഗഗ്രസ്തമായതോടെ സൃഷ്ടിയുടെ പ്രവാഹം തടസ്സപ്പെട്ടു.

Verse 54

केवलं क्षीयते लोको नैव वृद्धिं प्रगच्छति । स्वेदजा येऽपि जीवाः स्युस्तेपि याताः परिक्षयम्

ലോകം വെറും ക്ഷയിച്ചുകൊണ്ടേയിരുന്നു; യാതൊരു വർദ്ധനയും ഉണ്ടായില്ല. വിയർപ്പിൽ നിന്നു ജനിച്ച ജീവികളും പൂർണ്ണക്ഷയത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 55

एतस्मिन्नंतरे देवाः सर्वे चिंतासमाकुलाः । किमिदं क्षीयते लोको जलस्थैः स्थलजैः सह

ഇതിനിടയിൽ എല്ലാ ദേവന്മാരും ചിന്തയിൽ ആകുലരായി (ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു)—‘ജലജീവികളും സ്ഥലയജീവികളും കൂടെ ഈ ലോകം എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ ക്ഷയിക്കുന്നു?’

Verse 56

न दृश्यते क्वचिद्बालः कोऽपि कश्चित्कथंचन । न च गर्भवती नारी कच्चित्क्षेमं स्मरस्य च

എവിടെയും ഒരു ബാലനെയും യാതൊരു വിധത്തിലും കാണുന്നില്ല. ഒരു സ്ത്രീയും ഗർഭിണിയുമല്ല. സ്മരൻ (കാമദേവൻ) ക്ഷേമത്തിലാണോ?

Verse 57

ततस्तं व्याधिना ग्रस्तं ज्ञात्वात्र क्षेत्रसंश्रयम् । आजग्मुस्त्वरिताः सर्वे व्याकुलेनांतरात्मना

പിന്നീട് അവൻ രോഗബാധിതനായി ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ ആശ്രയം തേടിയെന്നറിഞ്ഞ്, എല്ലാവരും അന്തർമനസ്സിൽ വ്യാകുലരായി വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി।

Verse 58

कामेश्वरपुरस्थं च तं दृष्ट्वा कुसुमायुधम् । अत्यंतविकृताकारं चिंतयानं महेश्वरम्

കാമേശ്വരപുരത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന കുസുമായുധൻ (കാമൻ)നെ കണ്ടും, മഹേശ്വരനെ അത്യന്തം വികൃതരൂപത്തിൽ ചിന്തയിൽ മുങ്ങിയതായി കണ്ടും, അവർ ശോകവും വിസ്മയവും നിറഞ്ഞവരായി।

Verse 59

ततः प्रोचुः सुदुःखार्ताः किमिदं कुसुमायुध । निरुत्साहः समुत्पन्नः कुष्ठव्याधिसमाकुलः

അപ്പോൾ അത്യന്തം ദുഃഖാർത്തരായി അവർ പറഞ്ഞു—“ഹേ കുസുമായുധാ! ഇതെന്താണ്? നിന്റെ ഉത്സാഹം ക്ഷയിച്ചു; നീ കുഷ്ഠരോഗം കൊണ്ട് വ്യാകുലനായിരിക്കുന്നു.”

Verse 60

ततश्चाधोमुखो जातो लज्जया परया वृतः । प्रोवाच शापजं सर्वं हारीतस्य विचेष्टितम्

അപ്പോൾ അവൻ തലകുനിച്ച്, അത്യന്തം ലജ്ജയിൽ മൂടപ്പെട്ടവനായി പറഞ്ഞു—“ഇതെല്ലാം ശാപജന്യം; ഹാരീതനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ദുഷ്കൃത്യത്തിന്റെ ഫലമാണ് ഇത്।”

Verse 61

तत्तस्याराधनात्सर्वं संक्षयं यात्यसंशयम्

ആ (ദിവ്യ സന്നിധി/രൂപം)യുടെ ആരാധനയാൽ ഇതെല്ലാം സംശയമില്ലാതെ നശിച്ചുപോകുന്നു।

Verse 62

तस्मादेतां शिलारूपां त्वमाराधय चित्तज । येन कुष्ठः क्षयं याति ततस्तेजोऽभिवर्धते

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ചിത്തജ (കാമദേവാ), ശിലാരൂപം ധരിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ദേവിയെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്ക; അതിനാൽ കുഷ്ഠം നശിച്ച്, പിന്നെ നിന്റെ തേജസ് വീണ്ടും വർദ്ധിക്കും।

Verse 63

जगति स्यान्महासृष्टिर्देवकृत्यं कृतं भवेत् । न तेऽस्ति कायजं पापं यतो मुक्त्वा प्रवाचिकम्

അപ്പോൾ ലോകത്തിൽ മഹാസൃഷ്ടി (മഹോത്പത്തി) ഉണ്ടാകും; ദേവകർമ്മം പൂർത്തിയാകും. നിനക്കു ദേഹജന്യ പാപമില്ല; കാരണം നീ വാക്ജ ദോഷം ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 64

अत्र कुण्डे त्वदीयेऽन्यो यः स्नात्वा श्रद्धयान्वितः । एनां पापविनिर्मुक्तां शिलां वै मानवः स्पृशेत्

നിന്റെ ഈ കുണ്ഡത്തിൽ മറ്റേതെങ്കിലും മനുഷ്യൻ ശ്രദ്ധയോടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, പാപവിമുക്തമായ ഈ ശിലയെ സ്പർശിച്ചാൽ—

Verse 65

कुष्ठव्याधिसमोपेतः कायोत्थेनापि कर्मणा । सोऽपि व्याधिविनिर्मुक्तो भविष्यति गतज्वरः

—ദേഹജന്യ കർമ്മഫലമായി കുഷ്ഠവ്യാധിയാൽ പീഡിതനായാലും, അവനും രോഗവിമുക്തനായി ജ്വരം അകന്നുപോകും।

Verse 66

एतत्सौभाग्यकूपं च लोके ख्यातं जलाशयम् । भविष्यति न संदेहः सर्वरोगक्षयावहम्

ഈ ജലാശയം ലോകത്തിൽ ‘സൗഭാഗ്യകൂപം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാകും; സംശയമില്ല, ഇത് സർവരോഗക്ഷയം വരുത്തുന്നതാണ്।

Verse 67

दद्रूणि दुर्विभूतानि तथान्याश्च विचर्चिकाः । अत्र स्नातस्य यास्यंति दृष्ट्वैतां सद्य एव हि

ദാദും പിടിവാശിയുള്ള ചർമ്മവിസ്ഫോടനങ്ങളും മറ്റു ചർമ്മരോഗങ്ങളും—ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവന് ഈ തീർത്ഥ/ദേവീ രൂപം ദർശിക്കുന്നതുമാത്രത്തിൽ തന്നെ ഉടൻ അകന്നുപോകുന്നു.

Verse 68

एवमुक्त्वाथ ते देवाः प्रजग्मुस्त्रिदशालयम् । कामदेवोऽपि तत्रस्थस्तस्याः पूजामथ व्यधात्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവന്മാർ ത്രയസ്ത്രിംശന്മാരുടെ ധാമത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന കാമദേവനും അപ്പോൾ അവളെ (ദേവിയെ) പൂജിച്ചു.

Verse 69

ततश्च समतिक्रांते मासमात्रे द्विजोत्तमाः । तादृग्रूपः स संजातो यादृगासीत्पुरा स्मरः

പിന്നീട്, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഒരു മാസം മാത്രം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ പൂർവ്വകാലത്തെ സ്മരൻ (കാമദേവൻ) ഉണ്ടായിരുന്ന അതേ രൂപം പ്രാപിച്ചു.

Verse 70

ततश्चायतनं तस्याः कृत्वा श्रद्धासमन्वितः । जगाम वांछितं देशं सृष्ट्यर्थं यत्नमास्थितः

അതിനുശേഷം ശ്രദ്ധയോടെ അവൾക്കൊരു ആയതനം/ക്ഷേത്രം സ്ഥാപിച്ച്, സൃഷ്ടികാര്യാർത്ഥം പരിശ്രമം ഏറ്റെടുത്തു, അഭിലഷിത ദേശത്തേക്ക് പോയി.

Verse 71

सापि नम्रमुखी तादृक्तेन शप्ता तथैव च । संजाता खण्डकाकारा तेन खण्डशिला स्मृता

അവളും—താഴ്ത്തിയ മുഖത്തോടെ—അവനാൽ അതേവിധം ശപിക്കപ്പെട്ടു; ഖണ്ഡിതരൂപമായി മാറി. അതുകൊണ്ട് അവൾ ‘ഖണ്ഡശില’ എന്ന പേരിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 72

यस्तां पूजयते भक्त्या त्रयोदश्यां तथैव च । नापवादो भवेत्तस्य परदारसमुद्भवः

ആ ദേവിയെ ഭക്തിയോടെ, പ്രത്യേകിച്ച് ത്രയോദശിദിനത്തിൽ, പൂജിക്കുന്നവന്‍ പരസ്ത്രീ/പരപുരുഷബന്ധത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന അപവാദമോ കളങ്കമോ ഉണ്ടാകുകയില്ല.

Verse 73

कामिन्याश्च विशेषेण प्राहैतच्छंकरात्मजः । कार्तिकेयो द्विजश्रेष्ठाः सत्यमेतन्मयोदितम्

ഇത് പ്രത്യേകിച്ച് കാമാകുലയായ സ്ത്രീകളെ സംബന്ധിച്ചാണ്; ശങ്കരപുത്രനായ കാർത്തികേയൻ ഇതു പ്രസ്താവിച്ചു. ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞാൻ പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്.

Verse 74

तथा कामेश्वरं देवं कामदेवप्रतिष्ठितम् । त्रयोदश्यां समाराध्य सर्वान्कामानवाप्नुयात्

അതുപോലെ കാമദേവൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച കാമേശ്വരദേവനെ ത്രയോദശിദിനത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചാൽ, ഒരാൾ എല്ലാ ഇഷ്ടകാമ്യഫലങ്ങളും പ്രാപിക്കും.

Verse 75

रतिप्रीतिसमायुक्तः स्थितस्तत्र स्मरस्तथा । मूर्तो ब्राह्मणशार्दूलाः श्रेष्ठं प्रासादमाश्रितः

അവിടെ സ്മരൻ (കാമദേവൻ) രതിയും പ്രീതിയും ചേർന്ന് നിലകൊണ്ടു; ഹേ ബ്രാഹ്മണശാർദൂലന്മാരേ, അവൻ മൂർത്തിമാനായി ആ ശ്രേഷ്ഠ പ്രാസാദ-ക്ഷേത്രത്തിൽ വസിച്ചു.

Verse 76

विरूपो दुर्भगो यो वा त्रयोदश्यां समाहितः । यस्तं कुंकुमजैः पुष्पैः संपूजयति मानवः

ഒരാൾ വിരൂപനായാലും ദുർഭാഗ്യബാധിതനായാലും—ത്രയോദശിദിനത്തിൽ സമാഹിതചിത്തനായി കുങ്കുമസൗരഭ്യമുള്ള പുഷ്പങ്ങളാൽ അവനെ യഥാവിധി സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിച്ചാൽ,

Verse 77

स सौभाग्यसमायुक्तो रूपवांश्च प्रजायते । या नारी पतिना त्यक्ता सपत्नीजनसंवृता

അവൻ സൗഭാഗ്യസമ്പന്നനായി രൂപവാനായി ജന്മിക്കുന്നു. ഭർത്താവാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട സ്ത്രീ, സഹപത്നിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവളായി—

Verse 78

तं देवं सुकलत्राढ्यं तथैव परिपूजयेत् । त्रयोदश्यां द्विजश्रेष्ठाः केसरैः कुंकुमोद्भवैः

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, സുകലത്രസഹിതനായ ആ ദേവനെ ത്രയോദശി നാളിലും വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം; കേശരവും കുങ്കുമജന്യ സുഗന്ധചൂർണ്ണങ്ങളും അർപ്പിച്ച്।

Verse 79

सा सौभाग्यवती विप्रा जायते च प्रजावती । धनधान्यसमृद्धा च दुःखशोकविवर्जिता । दोषैः सर्वैर्विनिर्मुक्ता शंसिता धरणीतले

ആ ബ്രാഹ്മണീ സൗഭാഗ്യവതിയാകുകയും സന്താനവതിയാകുകയും ചെയ്യുന്നു. ധനധാന്യസമൃദ്ധയായി, ദുഃഖശോകരഹിതയായി, സർവ്വദോഷങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തയായി ഭൂമിയിൽ പ്രശംസിതയാകുന്നു।

Verse 134

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये खंडशिलासौभाग्यकूपिकोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशदुत्तरशततमोध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയിലെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ശ്രീഹാടകേശ്വര ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘ഖണ്ഡശിലയും സൗഭാഗ്യ-കൂപികയും ഉദ്ഭവിച്ച മഹാത്മ്യവർണ്ണനം’ എന്ന 134-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।