Adhyaya 131

Verse 1

देव उवाच । एषा रात्रिः समादिष्टा दानवानां सुरेश्वरि । पिशाचानां च भूतानां राक्षसानां विशेषतः

ദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ സുരേശ്വരി! ഈ രാത്രി ദാനവർക്കായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടതാണ്; പ്രത്യേകിച്ച് പിശാചുകൾക്കും ഭൂതങ്ങൾക്കും രാക്ഷസർക്കും.

Verse 2

यत्किंचित्क्रियते कर्म तत्र स्नानादिकं शुभम् । तत्सर्वं जायते तेषां पुरा दत्तं स्वयंभुवा

അപ്പോൾ ചെയ്യുന്ന ഏതു കർമവും—സ്നാനാദി ശുഭകർമങ്ങൾ പോലും—അവർക്കു ഫലപ്രദമാകുന്നു; കാരണം പുരാതനകാലത്ത് സ്വയംഭൂ (ബ്രഹ്മാവ്) അതു അവർക്കു ദാനം ചെയ്തിരുന്നു.

Verse 3

मर्यादा तैः समं येन देवानां च यदा कृता । अर्हाणां यज्ञभागस्य काश्यपानामथाग्रजाम्

അവരോടൊപ്പം ദേവന്മാരുടെ മർയ്യാദ/സന്ധി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ—യജ്ഞഭാഗത്തിന് അർഹരായവർ, അതായത് കാശ്യപവംശത്തിലെ അഗ്രജരെ സംബന്ധിച്ച്.

Verse 4

तदर्थं दशसाहस्रा दानवा युद्ध दुर्मदाः । कुंतप्रासकरा भानुं रुंधन्त्युद्गतकार्मुकाः

അതിനായിട്ടു യുദ്ധോന്മത്തരായ പത്തായിരം ദാനവർ—കുന്തവും പ്രാസവും ധരിച്ചു, ഉയർത്തിയ ധനുസ്സുകളോടെ—സൂര്യനെ തടയുന്നു.

Verse 5

तमुद्दिश्य सहस्रांशुं यज्जलं परिक्षिप्यते । सावित्रेण च मन्त्रेण तेषां तज्जायते फलम्

സഹസ്രകിരണനായ സൂര്യനെ ലക്ഷ്യമാക്കി ഏതു ജലം അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നുവോ, സാവിത്രീമന്ത്രത്തോടുകൂടെ—അതിന്റെ പുണ്യഫലം അവർക്കുതന്നെ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 6

ते हतास्तेन तोयेन वज्रतुल्येन तत्क्षणात् । प्रमुंचंति सहस्रांशुं नित्यमेव सुरेश्वरि

ഹേ സുരേശ്വരീ! വജ്രസമമായ ആ ജലത്താൽ അവർ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ഹതരാകുന്നു; അവർ നിത്യവും സഹസ്രകിരണനായ സൂര്യനെ വിമുക്തനാക്കുന്നു (മുന്നോട്ട് പോകാൻ).

Verse 7

एतस्मात्कारणात्तोयमस्त्ररूपं क्षिपाम्यहम् । संध्या कालं समुद्दिश्य भानुं संध्यां न पार्वति

ഈ കാരണത്താൽ ഞാൻ ഈ ജലത്തെ അസ്ത്രരൂപത്തിൽ ക്ഷിപിക്കുന്നു; സന്ധ്യാകാലത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി ഭാനുവിനെ ഉദ്ദേശിച്ച്—ഹേ പാർവതീ! ഇത് സ്ത്രീരൂപ സന്ധ്യയ്ക്ക് നമസ്കാരം അല്ല, സൂര്യരക്ഷാർത്ഥമാണ്.

Verse 8

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदुत्तरतः स्थितः । उदयार्थं रविं यान्तं निरुन्धन्ति च दारुणाः

ശ്രേഷ്ഠൻ എന്തെല്ലാം ആചരിക്കുമോ, പിന്നിൽ നിൽക്കുന്നവർ അതേ പിന്തുടരുന്നു; ഉദയത്തിനായി പോകുന്ന രവിയെ ഭീകരർ തടഞ്ഞുനിർത്തുന്നു.

Verse 9

तेऽपि संध्याजलैर्देवि निहता ब्राह्मणोत्तमैः । मया च तं विमुञ्चंति मूर्च्छिता निपतन्ति च

ഹേ ദേവീ! ബ്രാഹ്മണോത്തമരുടെ സന്ധ്യാജലത്താൽ അവരും നിഹതരാകുന്നു; എനിക്കാലും അവർ അവനെ (സൂര്യനെ) വിമുക്തനാക്കി, പിന്നെ മൂർച്ചിച്ച് വീഴുന്നു.

Verse 10

एतस्मात्कारणाद्देवि सन्ध्ययोरुभयोरपि । अहं चान्ये च विप्रा ये ते नमंति दिवाकरम्

ഈ കാരണത്താൽ, ഹേ ദേവി, പ്രാതഃസന്ധ്യയിലും സായംസന്ധ്യയിലും—ഇരുവരിലും—ഞാനും മറ്റു ബ്രാഹ്മണന്മാരും ദിനകർത്താവായ ദിവാകരനെ നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 11

तस्मात्त्वं गृहमागच्छ त्यक्त्वेर्ष्यां पर्वतात्मजे । प्रशस्यां त्वां परित्यक्त्वा नान्यास्ति हृदये मम

അതുകൊണ്ട്, ഹേ പർവതാത്മജേ, അസൂയ ഉപേക്ഷിച്ച് ഗൃഹത്തിലേക്ക് വരിക. സ്തുത്യയായ നിന്നെ വിട്ടാൽ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ മറ്റാരുമില്ല.

Verse 12

देव्युवाच । निष्कामो वा सकामो वा संध्यां स्त्रीसंज्ञितामिमाम् । यत्त्वं नमसि देवेश तन्मे दुःखं प्रजायते

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശാ! നീ നിഷ്കാമനായാലും സകാമനായാലും, സ്ത്രീരൂപിണിയെന്നു പറയപ്പെടുന്ന ഈ സന്ധ്യയ്ക്ക് നീ നമസ്കരിക്കുമ്പോൾ എനിക്കു ദുഃഖം ജനിക്കുന്നു.

Verse 13

तस्माद्गङ्गापरित्यागं सन्ध्यायाश्च विशेषतः । यावन्न कुरुषे देव तावत्तुष्टिर्न मे भवेत्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവാ, നീ ഗംഗയെ—പ്രത്യേകിച്ച് സന്ധ്യയെ—പരിത്യജിക്കുന്നതുവരെ എനിക്ക് തൃപ്തിയുണ്ടാകില്ല.

Verse 14

एवमुक्त्वाऽथ सा देवी विशेषव्रतमास्थिता । अवमन्य महादेवं प्रार्थयानमपि स्वयम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ ദേവി പ്രത്യേക വ്രതം സ്വീകരിച്ചു; സ്വയം അപേക്ഷിച്ചിട്ടും മഹാദേവനെ അവഗണിച്ചു.

Verse 16

न च साम्ना व्रजेत्तुष्टिं कथंचिदपि पार्वती । मृषेर्ष्यांधारिणी देवी नैतत्स्वल्पं हि कारणम्

ഏതു വിധത്തിലുള്ള സമാധാനവാക്കുകളാലും പാർവതി തൃപ്തയായില്ല. അകാരണ അസൂയ വഹിച്ച ദേവിക്ക് ഇത് ചെറുകാരണമായിരുന്നില്ല.

Verse 17

ततो मन्त्रप्रभावं तं विज्ञाय परमेश्वरः । ध्यानं धृत्वा सुसूक्ष्मेण ज्ञानेनाथ स्वयं ततः

അപ്പോൾ പരമേശ്വരൻ ആ മന്ത്രത്തിന്റെ പ്രഭാവം അറിഞ്ഞ് ഗാഢധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി, അതിസൂക്ഷ്മമായ ആത്മജ്ഞാനത്തോടെ സ്വയം മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 18

तमेव मन्त्रं मन्त्रेण न्यासेन च विशेषतः । सम्यगाराधयामास संपूज्यात्मानमात्मना

അവൻ അതേ മന്ത്രത്തെ മന്ത്രസാധനയാലും, പ്രത്യേകിച്ച് ന്യാസവിധിയാലും, യഥാവിധി ആരാധിച്ചു—ആത്മാവാൽ ആത്മാവിനെ തന്നെ പൂജിച്ചു.

Verse 19

ततः स चिन्तयामास किमेतत्कारणं स्थितम् । विरक्ताऽपि ममोत्कण्ठां येनैषा प्रकरोति न

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ചിന്തിച്ചു—“ഇവിടെ ഏത് കാരണമാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്? അവൾ വിരക്തയായിട്ടും എന്റെ ഉള്ളിൽ ഉത്കണ്ഠയെ ഉണർത്തുന്നില്ലല്ലോ?”

Verse 21

तस्मान्नास्ति परः कश्चित्पूज्यपूज्यः स एव च । ऐश्वर्यात्सर्वदेवानामीशानस्तेन निर्मितः

അതുകൊണ്ട് അവനേക്കാൾ പരൻ ആരുമില്ല; അവൻ തന്നെയാണ് പരമപൂജ്യൻ. തന്റെ ഐശ്വര്യബലത്താൽ അവൻ ഈശാനനെ സർവ്വദേവന്മാരുടെയും അധിപതിയായി സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 22

एवं यावत्स ईशानः समाराधयति प्रभुः । तावद्देवी समायाता मन्त्राकृष्टा च यत्र सः

ഇങ്ങനെ പ്രഭു ഈശാനൻ ആരാധന തുടരുമ്പോൾ, മന്ത്രാകർഷിതയായ ദേവി അദ്ദേഹം ഉണ്ടായിരുന്ന അതേ സ്ഥലത്തേക്ക് തന്നെ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 23

ततः प्रोवाच तं देवं प्रणिपत्यकृतांजलिः । ज्ञातं मया विभो सर्वं न मां त्यज तव प्रियाम्

അപ്പോൾ അവൾ ദേവനെ നമസ്കരിച്ചു കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു— “ഹേ വിഭോ, എല്ലാം ഞാൻ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; നിങ്ങളുടെ പ്രിയയായ എന്നെ ഉപേക്ഷിക്കരുതേ.”

Verse 24

तस्मादागच्छ गच्छावो यत्र त्वं वाञ्छसि प्रभो । क्षम्यतां देव मे सर्वं न कृतं यद्वचस्तव

“അതുകൊണ്ട് വരിക; ഹേ പ്രഭോ, നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നിടത്തേക്ക് നാം പോകാം. ഹേ ദേവാ, എന്റെ എല്ലാം ക്ഷമിക്കണമേ; നിങ്ങളുടെ വചനപ്രകാരം ഞാൻ ചെയ്തില്ല.”

Verse 25

ततस्तुष्टो महादेवस्तामालिङ्ग्य शुचिस्मिताम् । इदमूचे विहस्योच्चैर्मेघगम्भीरया गिरा

അപ്പോൾ സന്തുഷ്ടനായ മഹാദേവൻ ശുചിസ്മിതയായ അവളെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, ചിരിച്ചുകൊണ്ട് മേഘഗംഭീരമായ സ്വരത്തിൽ ഉച്ചത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 26

यैषा त्वयाऽत्मभूतोत्था निर्मिता परमा तनुः । एतां या कामिनी काचित्पूजयिष्यति भक्तितः । अनेनैव विधानेन तस्या भर्ता भविष्यति

“നിന്റെ സ്വന്തം സത്തയിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച് നീ തന്നെ നിർമ്മിച്ച ഈ പരമ തനുവിനെ—ഏതെങ്കിലും സ്ത്രീ ഇതേ വിധിപ്രകാരം ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചാൽ, അവൾക്ക് ഭർത്താവിനെ പ്രാപ്തിയാകും.”

Verse 27

तृतीयायां विशेषेण यावत्संवत्सरं शुभे । सा लभिष्यति सत्कान्तं पुत्रदं सर्वकामदम्

ഹേ ശുഭേ! തൃതീയാ തിഥിയിൽ പ്രത്യേകമായി, ഒരു പൂർണ്ണ വർഷം (ഈ വ്രതം ആചരിച്ചാൽ) അവൾ സത്കാന്തനെയും, പുത്രപ്രദനെയും, സർവകാമദനെയും ആയ ഭർത്താവിനെ പ്രാപിക്കും.

Verse 28

तथैतां मामकीं मूर्तिमीशानाख्यां च ये नराः । तेषां दुष्टापि या कान्ता सौम्या चैव भविष्यति

അതുപോലെ ‘ഈശാനാ’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന എന്റെ ഈ മൂർത്തിയെ പൂജിക്കുന്ന പുരുഷന്മാരുടെ പ്രിയ, ദുഷ്ടസ്വഭാവമുള്ളവളായാലും, നിശ്ചയമായി സൗമ്യയും സുസ്വഭാവിനിയും ആകുന്നു.

Verse 29

ये पुनः कन्यकाहेतोः पूजयिष्यंति भक्तितः । यां कन्यां मनसि स्थाप्य तां लभिष्यन्त्यसंशयम्

കൂടാതെ, വധുവായി ഒരു കന്യയെ ആഗ്രഹിച്ച് ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കുന്നവർ—മനസ്സിൽ ഏത് കന്യയെ നിശ്ചയിച്ച് വയ്ക്കുന്നുവോ—അവളെ തന്നെ സംശയമില്ലാതെ പ്രാപിക്കും.

Verse 30

निष्कामाश्चापि ये मर्त्या पूजयिष्यंति सर्वदा । ते यास्यंति परां सिद्धिं जरामरणवर्जिताम्

കൂടാതെ, നിഷ്കാമരായി എപ്പോഴും പൂജിക്കുന്ന മർത്ത്യർ ജരാ-മരണവിരഹിതമായ പരമസിദ്ധിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 31

एवमुक्त्वा महादेवो वृषमारोप्य तां प्रियाम् । स्वयमारुह्य पश्चाच्च कैलासं पर्वतं गतः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹാദേവൻ തന്റെ പ്രിയയെ വൃഷഭത്തിന്മേൽ ആരോഹിപ്പിച്ചു; പിന്നെ സ്വയം കൂടി ആരോഹിച്ച് കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് ഗമിച്ചു.

Verse 32

नारद उवाच तस्मात्तव सुतेयं या तामाराधयतु द्रुतम् । पञ्चपिण्डमया गौरीं यावत्संवत्सरं शुभाम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—അതുകൊണ്ട് നിന്റെ പുത്രി വേഗത്തിൽ ആ ഗൗരിയെ ആരാധിക്കട്ടെ. അഞ്ചു പുണ്യപിണ്ഡങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ ശുഭഗൗരിയെ ഒരു പൂർണ്ണ വർഷം പൂജിക്കട്ടെ.

Verse 33

तृतीयायां विशेषेण ततः प्राप्स्यति सत्पतिम् । मुखप्रेक्षमतिप्रीतं रूपादिभिर्गुणैर्युतम्

പിന്നീട് പ്രത്യേകിച്ച് തൃതീയാ തിഥിയിൽ അവൾ സത്പതിയെ പ്രാപിക്കും—അവന്റെ മുഖദർശനം മാത്രം മഹാനന്ദം നൽകും; രൂപാദി ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനായിരിക്കും.

Verse 34

शांडिल्युवाच । एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो नारदः प्रययौ ततः । तीर्थयात्रां प्रति प्रीत्या मम मात्रा विसर्जितः

ശാണ്ഡില്യൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് മുനിശ്രേഷ്ഠനായ നാരദൻ പിന്നെ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. എന്റെ മാതാവ് സ്നേഹത്തോടെ അദ്ദേഹത്തെ യാത്രയാക്കി, അദ്ദേഹം തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കായി പോയി.

Verse 35

मयापि च तदादेशात्कौमार्येपि च संस्थया । पूजया वत्सरं यावत्पूजिता पतिकाम्यया

ഞാനും ആ ആജ്ഞപ്രകാരം—കൗമാര്യാവസ്ഥയിൽ നിയമാനുസൃതമായി—പതിയെ ആഗ്രഹിച്ച് (ഗൗരിയെ) ഒരു വർഷം മുഴുവൻ പൂജിച്ചു.

Verse 36

तृतीयायां विशेषेण मार्गमासादितः शुभे । नैवेद्यैर्विविधैर्दानैर्गंधमाल्यानुलेपनैः

പ്രത്യേകിച്ച് തൃതീയാ തിഥിയിൽ, ശുഭമായ മാർഗശീർഷ മാസത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച്, വിവിധ നൈവേദ്യങ്ങൾ, ദാനങ്ങൾ, സുഗന്ധങ്ങൾ, മാലകൾ, അനുലേപനങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് പൂജ നടത്തി.

Verse 37

तत्प्रभावादयं प्राप्तो जैमिनिर्नाम सद्द्विजः । कात्यायनि यथा दृष्टस्त्वया किं कीर्तितैः परैः

ആ വ്രതത്തിന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടു ‘ജൈമിനി’ എന്ന സദ്ദ്വിജ ബ്രാഹ്മണൻ ഇവിടെ ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു. ഹേ കാത്യായനി, നീ തന്നെ കണ്ടതിന്ന് മറ്റുള്ളവരുടെ വിവരണങ്ങൾ എന്തിന്?

Verse 38

तस्मात्त्वमपि कल्याणि पूजयैनां समाहिता । संप्राप्स्यसि सुसौभाग्यं मैत्रेय्या सदृशं शुभे

അതുകൊണ്ട്, ഹേ കല്യാണി, നീയും മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി ഈ ദേവിയെ പൂജിക്കണം. ഹേ ശുഭേ, മൈത്രേയ്യയെപ്പോലെ ഉത്തമ സുസൗഭാഗ്യം നീ പ്രാപിക്കും.

Verse 39

त्वया न पूजिता चेयं कौमार्ये वर्तमानया । यावत्संवत्सरं गौरी तृतीयायां न चाधिकम्

നീ കൗമാര്യാവസ്ഥയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ തൃതീയ തിഥിയിൽ ഒരു പൂർണ്ണ വർഷം ഈ ഗൗരിയെ പൂജിച്ചില്ല—അതിലധികവും ചെയ്തില്ല—

Verse 40

सापत्न्यं तेन संजातं सौभाग्येपि निरर्गले । यथोक्तविधिना देवी सत्यमेतन्मयोदितम्

ആ അവഗണന കൊണ്ടുതന്നെ, സുസൗഭാഗ്യം തടസ്സമില്ലാതിരുന്നിട്ടും സാപത്ന്യം—അഥവാ സഹപത്നി ഉണ്ടായിരിക്കുക—ഉണ്ടായി. ഹേ ദേവീസ്വരൂപിണി, പറഞ്ഞ വിധിപ്രകാരം ഞാൻ ഉച്ചരിച്ചതെല്ലാം സത്യമാകുന്നു.

Verse 41

सूत उवाच । श्रुत्वा कात्यायनी सर्वं शांडिल्या यत्प्रकीर्तितम् । ततः प्रणम्य तां पृष्ट्वा स्वमेव भवनं ययौ

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ശാണ്ഡില്യ പറഞ്ഞതെല്ലാം കേട്ട കാത്യായനി അവളെ നമസ്കരിച്ചു; പിന്നെ കൂടുതൽ ചോദിച്ചറിഞ്ഞ് സ്വന്തം ഭവനത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

Verse 42

मार्गशीर्षेऽथ संप्राप्ते तृतीयादिवसे सिते । तां देवीं पूजयामास वर्षं यावकृतक्षणा

പിന്നീട് മാർഗശീർഷമാസം എത്തിയപ്പോൾ, ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ തൃതീയ തിഥിദിവസം, അവൾ ആ ദേവിയെ പൂജിക്കാൻ തുടങ്ങി; വ്രതത്തിന് നിശ്ചയിച്ച സമയങ്ങൾ പാലിച്ച് പൂർണ്ണ ഒരു വർഷം തുടർച്ചയായി ചെയ്തു।

Verse 43

गौरिणीर्भोजयामास मृष्टान्नैर्भोजनै रसैः । तैलक्षारपरित्यक्तैर्गन्धैः कुंकुमपूर्वकैः

അവൾ ഗൗരീവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന സ്ത്രീകളെ മൃഷ്ടാന്നം, ഉത്തമഭോജനം, രസസമ്പന്നമായ വിഭവങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് തൃപ്തിപ്പെടുത്തി; തൈലവും ക്ഷാരവും ഒഴിവാക്കിയ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ കുങ്കുമം മുതലായി അർപ്പിച്ചു।

Verse 44

ततस्तु वत्सरे पूर्णे याज्ञवल्क्यस्तदन्तिकम् । गत्वा प्रोवाच किं कष्टं त्वं करोषि शुचिस्मिते

പിന്നീട് വർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ യാജ്ഞവൽക്യൻ അവളുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു പറഞ്ഞു— “ശുചിസ്മിതേ, നീ ഏതു കഷ്ടസാധ്യമായ വ്രതമാണ് അനുഷ്ഠിക്കുന്നത്?”

Verse 45

मया कांतेन रक्तेन कामदेन सदैव तु । तस्मादागच्छ गच्छाव स्वमेव भवनं शुभे

“ഞാൻ—നിന്റെ കാന്തൻ—എപ്പോഴും നിന്നോടു അനുരക്തനും നിന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നവനും ആകുന്നു. അതിനാൽ വരിക; ഹേ ശുഭേ, നാം നമ്മുടെ വീട്ടിലേക്കു പോകാം।”

Verse 46

एवमुक्त्वा तु तां हृष्टां गृहीत्वा दक्षिणे करे । जगाम भवनं पश्चात्पुलकांकितगात्रजाम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, സന്തോഷിച്ചിരുന്ന അവളെ അവൻ വലങ്കൈയിൽ പിടിച്ചു; പിന്നെ വീട്ടിലേക്കു പോയി; അവളുടെ ശരീരം ആനന്ദരോമാഞ്ചംകൊണ്ട് അടയാളപ്പെട്ടു।

Verse 47

ततः परं तया सार्धं वर्तते हर्षिताननः । मैत्रेय्या सहितो यद्वदविशेषेण सर्वदा

അതിന് ശേഷം അവൻ അവളോടൊപ്പം വസിച്ചു, മുഖം നിത്യം ഹർഷഭരിതം; മൈത്രേയ്യയോടെന്നപോലെ അവളോടും എപ്പോഴും ഭേദമില്ലാതെ സമമായി പെരുമാറി।

Verse 48

ततः संजनयामास तस्यां पुत्रं गुणान्वितम् । कात्यायनाभिधानं च यज्ञ विद्याविचक्षणम्

പിന്നീട് അവളിൽ അവൻ ഗുണസമ്പന്നനായ ഒരു പുത്രനെ ജനിപ്പിച്ചു—‘കാത്യായനൻ’ എന്ന നാമധേയൻ, യജ്ഞവിദ്യയിൽ നിപുണനും വിവേകിയുമായിരുന്നു।

Verse 49

पुत्रो वररुचिर्यस्य बभूव गुणसागरः । सर्वज्ञः सर्वकृत्येषु वेदवेदांगपारगः

അവന്റെ പുത്രൻ ‘വരരുചി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി—ഗുണങ്ങളുടെ സമുദ്രം; ജീവിതകർത്തവ്യങ്ങളിൽ സർവജ്ഞനും, വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞവനും।

Verse 50

स्थापितोऽत्र शुभे क्षेत्रे येन विद्यार्थिनां कृते । समाराध्य विशेषेण चतुर्थ्यां शुक्लवासरे

ഈ ശുഭക്ഷേത്രത്തിൽ വിദ്യാർത്ഥികളുടെ ഹിതത്തിനായി അവൻ (ദേവനെ) പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ചതുര്ഥിദിനത്തിൽ പ്രത്യേക ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ച്।

Verse 51

महागणपतिर्भक्त्या सर्वविद्याप्रदायकः । यस्तस्य पुरतो विप्राः शांतिपाठविधानतः

ആ മഹാഗണപതി ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ സർവവിദ്യകളും ദാനം ചെയ്യുന്നു; അവന്റെ സന്നിധിയിൽ ബ്രാഹ്മണർ വിധിപ്രകാരം ശാന്തിപാഠം ജപിക്കുന്നു।

Verse 52

गृह्णाति पुष्पमालां यः पठेच्छक्त्या द्विजोत्तमाः । वेदांतकृत्स विप्रः स्यात्सदा जन्मनिजन्मनि

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! ആരെങ്കിലും പുഷ്പമാല ധരിച്ചു ശേഷിയനുസരിച്ച് ഈ സ്തുതിപാഠം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിലും സദാ വേദാന്തനിപുണനായ ബ്രാഹ്മണനാകും.

Verse 53

अशक्त्या चाथ पाठस्य यो गृह्णाति धनेन च । स विशेषाद्भवेद्विप्रो वेदवेदांगपारगः

പാഠം ചെയ്യാൻ അശക്തനായവൻ ധനസഹായത്തോടെ ആ അനുഷ്ഠാനം നടത്തിച്ചാൽ, അവനും പ്രത്യേകമായി വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പാരംഗതനായ ബ്രാഹ്മണനാകും.

Verse 54

विदुषां स गृहे जन्म याज्ञिकानां सदा लभेत् । न कदाचित्तु मूर्खार्णां निन्दितानां कथञ्चन

അവൻ സദാ പണ്ഡിതന്മാരുടെയും യജ്ഞനിഷ്ഠരുടെയും ഗൃഹങ്ങളിൽ ജന്മം പ്രാപിക്കും; മൂഢന്മാരുടെയും നിന്ദ്യരുടെയും ഇടയിൽ ഒരിക്കലും ജനിക്കുകയില്ല.

Verse 131

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य ईशानोत्पत्तिपंचपिंडिकागौरीमाहात्म्य वररुचिस्थापितगणपतिमाहात्म्यवर्णनं नामैकत्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ ഭാഗമായ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ ‘ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യം, ഈശാനോത്പത്തി പഞ്ചപിണ്ഡികാഗൗരീമാഹാത്മ്യം, വരരുചിസ്ഥാപിത ഗണപതിമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന നൂറ്റിമുപ്പത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.