Adhyaya 158

Verse 1

सूत उवाच । पुष्पोऽपि गुटिके लब्ध्वा भास्कराद्वारितस्करात् । चिराद्भोजनमासाद्य प्रस्थितो वैदिशं प्रति

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പുഷ്പനും ഭാസ്കരനിൽ നിന്ന് കള്ളരെ തടയുന്ന ഗുടിക ലഭിച്ചു; ഏറെക്കാലത്തിന് ശേഷം ആഹാരം ലഭിച്ച് വിദിശയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 2

ततो वैदिशमासाद्य स पुष्पो हृष्टमानसः । शुक्ला तां गुटिकां वक्त्रे चकारद्विजसत्तमाः

പിന്നീട് വിദിശയിൽ എത്തി ഹർഷിതമനസ്സായ പുഷ്പൻ—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ—ആ ശ്വേത ഗുടിക വായിൽ വെച്ചു।

Verse 3

मणिभद्रसमो जातस्तत्क्षणादेव स द्विजः । हट्टमार्गं गते सोऽथ तस्मिन्गत्वाऽथ मंदिरे । प्रविष्टः सहसा मध्ये प्रहृष्टेनांतरात्मना

ആ ദ്വിജൻ അതിക്ഷണത്തിൽ തന്നെ മണിഭദ്രനോടു സമനായിത്തീർന്നു. പിന്നെ അവൻ ഹാട്ടുമാർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയി; അവിടെ ചെന്ന ഉടൻ ആ മന്ദിരത്തിൽ പെട്ടെന്ന് നടുവിലേക്കു പ്രവേശിച്ചു; അവന്റെ അന്തരാത്മ പരമാനന്ദത്തോടെ ഉല്ലസിച്ചു.

Verse 4

ततश्चाकारयामास तं षंढं द्वारमाश्रितम् । तस्य दत्त्वाथ वस्त्राणि पश्चात्षंढमुवाच सः

പിന്നീട് വാതിലിനരികിൽ നിന്നിരുന്ന ആ ഷണ്ഡനെ കാവലിന് നിയോഗിച്ചു. അവന് വസ്ത്രങ്ങൾ നൽകി, തുടർന്ന് അവൻ ആ ഷണ്ഡനോട് കൂടുതൽ പറഞ്ഞു.

Verse 5

षंढकश्चित्पुमानत्र सम्यग्वेषकरो हि सः । मम वेषं समाधाय भ्रमते सकले पुरे

ഇവിടെ വേഷധാരണത്തിൽ നിപുണനായ ഒരു ഷണ്ഡകൻ എന്ന പുരുഷൻ ഉണ്ട്. അവൻ എന്റെ രൂപം ധരിച്ചു മുഴുവൻ നഗരത്തിലുടനീളം സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 6

सांप्रतं मद्गृहे सोऽथ लोभनायागमिष्यति । स च कृत्रिम वेषेण निषेद्धव्यस्त्वया हि सः । स तथेति प्रतिज्ञाय द्वारदेशं समाश्रितः

ഇപ്പോൾ അവൻ മോഹിപ്പിച്ച് വഞ്ചിക്കാനുള്ള ഉദ്ദേശത്തോടെ എന്റെ വീട്ടിലേക്കു വരും. അവൻ കൃത്രിമ വേഷത്തിൽ വരുന്നതിനാൽ, നീ അവനെ തീർച്ചയായും തടയണം. ‘അങ്ങനെ തന്നേ’ എന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അവൻ വാതിലിനരികിൽ നിലകൊണ്ടു.

Verse 7

पुष्पोऽपि चाब्रवीद्भार्यां माहिकाख्यां ततः परम् । माहिकेद्य मया दृष्टः स्वतातः स्वपुरः स्थितः

പിന്നീട് പുഷ്പനും ‘മാഹികാ’ എന്ന തന്റെ ഭാര്യയോട് പറഞ്ഞു— “മാഹികേ, ഇന്ന് ഞാൻ എന്റെ സ്വന്തം പിതാവിനെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വന്തം നഗരത്തിൽ നില്ക്കുന്നതായി കണ്ടു.”

Verse 8

वीरभद्रः सुदुःखार्तो मलिनांबरसंवृतः । अब्रवीच्च ततः कोपान्मामेवं परुषाक्षरम्

വീരഭദ്രൻ അത്യന്തം ദുഃഖത്തിൽ ആകുലനായി, മലിനവസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചവനായി. പിന്നെ കോപത്തോടെ എന്നോടു കടുത്ത വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 9

धिग्धिक्पाप त्वया कन्यातीव रूपवती सदा । वंचयित्वा जनेतारमुदूढा सा सुमध्यमा

ധിക് ധിക്, ഹേ പാപീ! സദാ അതിരൂപവതിയായ ആ കന്യയെ, അവളുടെ ജനകനെ വഞ്ചിച്ച്, ആ സുമധ്യമയെ വിവാഹം കഴിപ്പിച്ചു.

Verse 10

न दत्तं तत्पितुः किंचिन्न तस्या अथ पुत्रक । विधवां यादृशीं तां च श्वेतांबरधरां सदा

അവളുടെ പിതാവിന് ഒന്നും തന്നിട്ടില്ല—ഒന്നുമല്ല, മകനേ! ആ സ്ത്രീ വിധവയെപ്പോലെ എപ്പോഴും വെളുത്ത വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നു.

Verse 11

संधारयसि पापात्मन्नेष्टं भोज्यं प्रयच्छसि । तस्मात्तस्याः पितुर्देहि त्वं सुवर्णायुतं ध्रुवम्

ഹേ പാപാത്മാവേ! നീ അവളെ പോഷിപ്പിക്കുകയും അവൾക്കിഷ്ടമായ ഭോജനം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ അവളുടെ പിതാവിന് ഉറപ്പായി പത്തായിരം സ്വർണം കൊടുക്കുക.

Verse 12

भूषणं वांछितं तस्या यत्तद्वै रुचिपूर्वकम् । येन संधारयेद्भार्या साऽनंदं परमं गता

അവൾ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ആഭരണവും സന്തോഷപൂർവം നൽകുക—അതിലൂടെ ഭാര്യ സ്നേഹത്തോടെ പോഷിക്കപ്പെടുകയും നിലനിൽക്കുകയും ചെയ്യും; അപ്പോൾ അവൾ പരമാനന്ദം പ്രാപിക്കും.

Verse 13

निरानंदा यतो नारी न गर्भं धारयेत्स्फुटम् । निःसंतानो यतो वंशः स्वर्गादपि क्षितिं व्रजेत्

സ്ത്രീ ആനന്ദരഹിതയായാൽ അവൾ ഗർഭം വ്യക്തമായി ധരിക്കുകയില്ല; വംശം സന്താനരഹിതമായാൽ അത് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നുപോലും പതിച്ച് ഭൂമിയിലേക്കു വരുന്നു।

Verse 14

स पतिष्यत्यसंदिग्धं कुलांगारेण च त्वया । सा त्वमानय वस्त्राणि गृहमध्याच्छुभानि च

നീ പോലെയുള്ള കുലകലങ്കം മൂലം അവൻ സംശയമില്ലാതെ പതിക്കും. അതിനാൽ നീ വീട്ടിനകത്ത് നിന്ന് ശുഭവസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ടുവരിക।

Verse 15

यानि दत्तानि भूपेन व्यवहारैस्तदा मम । पञ्चांगश्च प्रसादो यो मया प्राप्तश्च तैः सह

അന്ന് രാജാവ് വ്യവഹാര-ന്യായപ്രകാരം എനിക്ക് നൽകിയ വസ്തുക്കൾ—അവയോടൊപ്പം ഉണ്ടായ പഞ്ചാംഗം (അഞ്ചംഗ ഉപാംഗം) കൂടാതെ എനിക്ക് ലഭിച്ച പ്രസാദം/അനുഗ്രഹം—അവ എല്ലാം।

Verse 16

त्वं संधारय गात्रैः स्वैः शीघ्रं रसवतीं कुरु । भोजनायैव शीघ्रं तु त्वया सार्धं करोम्यहम्

നീ നിന്റെ അവയവങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച് നിലകൊൾ; വേഗം രസമുള്ള ഭോജനം ഒരുക്കുക. ഭോജനത്തിനായി—അതെ, ഉടൻ തന്നെ—ഞാൻ നിനക്കൊപ്പം ചെയ്യും।

Verse 17

एकस्मिन्नपि पात्रे च तदादेशादसंशयम् । सापि सर्वं तथा चक्रे यदुक्तं तेन हर्षिता

അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം—ഒറ്റ പാത്രത്തിലായാലും—സംശയമില്ലാതെ, അവൾ അവൻ പറഞ്ഞതുപോലെ എല്ലാം യഥാവിധി ചെയ്തു; അവനാൽ ഹർഷിതയായി।

Verse 18

भोजनाच्छादनं चैव निर्विकल्पेन चेतसा । ततः कामातुरः पुष्पो मैथुनायोपचक्रमे

അവൾ സംശയരഹിതചിത്തത്തോടെ ആഹാരവും വസ്ത്രവും നൽകി; പിന്നെ കാമാതുരനായ പുഷ്പൻ മൈഥുനത്തിലേക്ക് നീങ്ങിത്തുടങ്ങി।

Verse 19

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो मणिभद्रः समुत्सुकः । क्षुत्क्षामः स पिपासार्तो व्यवहारोत्थलिप्सया

ഇതിനിടയിൽ ഉത്സുകനായ മണിഭദ്രൻ എത്തി—വിശപ്പാൽ ക്ഷീണിച്ച്, ദാഹത്താൽ പീഡിച്ച്, ലോകവ്യവഹാരജന്യ ലാഭലോഭം കൊണ്ടു പ്രേരിതനായി।

Verse 20

प्रवेशं कुरुते यावद्गृहमध्ये समुत्सुकः । निषिद्धस्तेन षण्ढेन भर्त्सयित्वा मुहुर्मुहुः

അവൻ ഉത്സുകനായി വീട്ടിനകത്ത് കടക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, ആ ഷണ്ഡൻ തടഞ്ഞ് വീണ്ടും വീണ്ടും ശാസിച്ചു।

Verse 21

हठाद्यावत्प्रवेशं स चकार निजमंदिरे । तावच्च दण्डकाष्ठेन मस्तके तेन ताडितः

എന്നാൽ അവൻ ഹഠത്തോടെ സ്വന്തം വീട്ടിൽ കയറിച്ചെന്ന ഉടനെ, അവൻ ദണ്ഡകാഷ്ഠംകൊണ്ട് തലയിൽ അടിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 22

अथ संपतितो भूमौ मूर्छया संपरिप्लुतः । कर्तव्यं नैव जानाति तत्प्रहारप्रपीडितः

അപ്പോൾ അവൻ മൂർച്ചയിൽ മുങ്ങി നിലത്തേക്ക് വീണു; ആ പ്രഹാരത്തിൽ തകർന്നു എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് അറിയാതായി।

Verse 23

ततः कोलाहलो जातस्तस्य द्वारे गृहस्य च । जनस्य संप्रयातस्य हाहाकारपरस्य च

അപ്പോൾ ആ വീട്ടിന്റെ വാതിലിൽ ജനങ്ങൾ കൂടിച്ചേർന്നപ്പോൾ, ആർ‍ത്തജനങ്ങളുടെ ഹാഹാകാരത്തോടെ മഹാ കോലാഹലം ഉയർന്നു।

Verse 24

पप्रच्छुस्तं जनाः केचि द्धिक्पाप किमिदं कृतम् । वृत्तिभंगः कृतोऽनेन अथ त्वं व्यंतरार्दितः

ചിലർ അവനോട് ചോദിച്ചു— “ധിക് പാപീ! നീ ഇതെന്തു ചെയ്തു? ഇതാൽ ഒരാളുടെ ഉപജീവനം തകർന്നു. അല്ലെങ്കിൽ നീ ഏതെങ്കിലും വ്യന്തരബാധയാൽ പീഡിതനോ?”

Verse 25

इमामवस्थां यन्नीतः संप्राप्तोऽसि नृपाद्वधम्

നീ അവനെ ഈ അവസ്ഥയിലാക്കിയതിനാൽ, നീ രാജാവിന്റെ വധദണ്ഡത്തിന് അർഹനായിരിക്കുന്നു।

Verse 26

षंढ उवाच । न वृत्तिर्गर्हिता तेन नाहं व्यंतरपीडितः । मणिभद्रो न चैष स्यादेष वेषकरः पुमान्

ഷണ്ഢൻ പറഞ്ഞു— “ആ ഉപജീവനം നിന്ദ്യമായതല്ല; ഞാൻ വ്യന്തരപീഡിതനുമല്ല. ഇവൻ മണിഭദ്രനുമല്ല; ഇവൻ വേഷം കെട്ടുന്ന മനുഷ്യൻ മാത്രം.”

Verse 27

माणिभद्रं वपुः कृत्वा संप्राप्तो याचितुं धनम् । हठात्प्रविश्यमानस्तु स मया मूर्ध्नि ताडितः

മണിഭദ്രന്റെ രൂപം ധരിച്ചു അവൻ ധനം യാചിക്കാൻ വന്നു. എന്നാൽ ബലമായി അകത്ത് കയറാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ ഞാൻ അവന്റെ തലയിൽ അടിച്ചു।

Verse 28

मणिभद्रो गृहस्यांतर्भुक्त्वा शयनमाश्रितः । संतिष्ठते न जानाति वृत्तांतमिदमा स्थितम्

മണിഭദ്രൻ വീട്ടിനകത്ത് ഭക്ഷണം കഴിച്ച് ശയനം ആശ്രയിച്ച് വിശ്രമിച്ചു. അവൻ അവിടെയേ നിന്നു; സംഭവിച്ച വൃത്താന്തം അറിയാതെയിരുന്നു.

Verse 29

ततः पुष्पोऽपि तच्छ्रुत्वा तं च कोलाहलं बहिः । मणिभद्रस्य रूपेण द्वारदेशं समागतः

അപ്പോൾ പുഷ്പനും പുറത്തുള്ള ആ കോലാഹലം കേട്ട്, മണിഭദ്രന്റെ രൂപം ധരിച്ചു വാതിൽപ്രദേശത്തേക്ക് എത്തി.

Verse 30

अब्रवीन्नित्यमभ्येति मम रूपेण चाधमः । एष वेषधरः कश्चिद्याचितुं धनमेव हि

അവൻ പറഞ്ഞു—“ഈ അധമൻ എന്റെ തന്നെ രൂപത്തിൽ നിത്യവും വരുന്നു. ഇവൻ വേഷധാരിയായ ഒരുവൻ; ധനം യാചിക്കാനാണ് വന്നത്.”

Verse 31

एतेनापि च षंढेन न च भद्रमनुष्ठितम् । यत्कुब्जोऽयं हतो मूर्ध्नि याचितुं समु पस्थितः

“ഈ ഷണ്ഡനും യാതൊരു മംഗളവും ചെയ്തിട്ടില്ല; യാചിക്കാനെത്തിയ ഈ കുബ്ജന്റെ തലയിൽ അടിയേറ്റിരിക്കുന്നു.”

Verse 32

एतस्मिन्नन्तरे सोऽपि चेतनां प्राप्य कृत्स्नशः । वीक्षते पुरतो यावत्तावदात्मसमः पुमान्

അപ്പോഴേക്കും അവനും പൂർണ്ണമായി ബോധം വീണ്ടെടുത്തു. മുന്നോട്ട് നോക്കിയപ്പോൾ, തനിക്കുതന്നെ സമാനനായ ഒരു പുരുഷനെ മുമ്പിൽ കണ്ടു.

Verse 33

सर्वतः स तमालोक्य ततो वचनमब्रवीत्

അവനെ എല്ലാടത്തുനിന്നും നോക്കി, പിന്നെ അവൻ ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു।

Verse 34

क्व चोरः संप्रविष्टो मे मम रूपेण मंदिरे । भेदयित्वा तु षण्डाख्यमेवं दत्त्वा च वाससी

എന്റെ തന്നെ രൂപം ധരിച്ചു എന്റെ മന്ദിര-ഗൃഹത്തിൽ കയറിയ ആ കള്ളൻ എവിടെ? ‘ഷണ്ഡ’ എന്നതിനെ പൊളിച്ച്, ഇങ്ങനെ വസ്ത്രങ്ങൾ എടുത്തും കൊടുത്തും ഈ അപചാരം ചെയ്തു।

Verse 35

यावद्भूपगृहं गत्वा त्वां षंढेन समन्वितम् । वधाय योजयाम्येव तावद्द्रुततरं व्रज

ഞാൻ രാജഭവനത്തിൽ ചെന്നു നിന്നെ—ഷണ്ഡയോടുകൂടെ—വധത്തിനായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിന് മുമ്പേ, അതിനകം നീ അതിലും വേഗത്തിൽ ഇവിടെ നിന്ന് പോകുക।

Verse 36

पुष्प उवाच । मम रूपं समाधाय त्वमायातो गृहे मम । शून्यं मत्वा ततो ज्ञातस्त्वयाऽहं गृहसंस्थितः

പുഷ്പൻ പറഞ്ഞു—എന്റെ രൂപം ധരിച്ചു നീ എന്റെ വീട്ടിൽ വന്നു. വീട് ശൂന്യമെന്ന് കരുതി, പിന്നെ എന്റെ മുഖേന നീ അറിഞ്ഞു—ഞാൻ വീട്ടിൽ തന്നെയുണ്ടായിരുന്നു എന്ന്।

Verse 37

ततो नृपाय दास्यामि वधार्थं च न संशयः । नो चेद्गच्छ द्रुतं पाप यदि जीवितुमिच्छसि

അപ്പോൾ നിന്നെ വധത്തിനായി രാജാവിന് ഏല്പിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല. അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ പാപി, ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ വേഗം പോകുക।

Verse 38

सूत उवाच । एवमुक्त्त्वा ततस्तौ च बाहुयुद्धेन वै मिथः । युध्यमानौ नरैरन्यैः कृच्छ्रेण तु निवारितौ

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം അവർ ഇരുവരും പരസ്പരം ബാഹുയുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. യുദ്ധത്തിലിരിക്കെ മറ്റുള്ളവർ വലിയ പ്രയാസത്തോടെ അവരെ തടഞ്ഞു.

Verse 39

ततस्ते स्वजना ये तु मणिभ द्रस्य चागताः । परिजानंति नो द्वाभ्यां विशेषं माणिभद्रकम्

പിന്നീട് മാണിഭദ്രന്റെ സ്വന്തം ആളുകൾ അവിടെ എത്തിയെങ്കിലും, ആ രണ്ടുപേരിലും യാതൊരു വ്യത്യാസവും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; ആരാണ് യഥാർത്ഥ മാണിഭദ്രൻ എന്ന് നിർണ്ണയിക്കാനായില്ല.

Verse 40

वालिसुग्रीवयोर्युद्धं तारार्थे युध्यमानयोः । एवं विवदमानौ तु क्रोधताम्रा यतेक्षणौ

താരയ്ക്കായി യുദ്ധിച്ച വാലി–സുഗ്രീവരുടെ പോരാട്ടം പോലെ തന്നെ, ഇവരും വാദിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കെ ക്രോധത്താൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ ആയിരുന്നു.

Verse 41

राजद्वारं समासाद्य स्थितौ स्वजनसंवृतौ । द्वाःस्थेन सूचितौ राज्ञे सभातलमुपस्थितौ

രാജദ്വാരത്തിലെത്തി അവർ ഇരുവരും തങ്ങളുടെ ആളുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് നിന്നു. ദ്വാരപാലൻ രാജാവിനെ അറിയിച്ചതോടെ അവർ രാജസഭാമണ്ഡപത്തിൽ ഹാജരായി.

Verse 42

चौरचौरेति जल्पन्तौ पर स्परवधैषिणौ । भूभुजा वीक्षितौ तौ च द्विजौ तु द्विजसत्तमाः

‘കള്ളൻ! കള്ളൻ!’ എന്ന് വിളിച്ചുകൊണ്ടും പരസ്പരവധം ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ടും നിന്ന ആ രണ്ടു ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണരെ രാജാവ് നിരീക്ഷിച്ചു.

Verse 43

न विशेषोऽस्ति विश्लेषस्तयोरेकोपिकायतः । ततश्च व्यवहारेषु समती तेषु वै तदा

അവരിരുവരിലും പ്രത്യേകമായ വ്യത്യാസമൊന്നും ഇല്ലായിരുന്നു; വേർതിരിച്ചറിയാനുള്ള ലക്ഷണവും കണ്ടില്ല; ഇരുവരും ഒരേ രൂപമായിത്തന്നെ തോന്നി. അതിനാൽ അന്നത്തെ നടപടികളിൽ രാജാവ് അവരെക്കുറിച്ച് സമദൃഷ്ടിയോടെ നിലകൊണ്ടു।

Verse 44

पृष्टौ गुह्येषु सर्वेषु प्रत्यक्षेषु विशेषतः । वदतस्तौ यथावृत्तं पृथक्पृथग्व्यवस्थितम्

രഹസ്യകാര്യങ്ങളെയും, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രത്യക്ഷമായി തെളിഞ്ഞ കാര്യങ്ങളെയും കുറിച്ച് ചോദിച്ചപ്പോൾ, അവർ ഇരുവരും സംഭവിച്ചതെല്ലാം സംഭവിച്ചതുപോലെ തന്നെ പറഞ്ഞു. ഓരോരുത്തനും തന്റേതായ വിവരണം വേർതിരിച്ച് വ്യക്തമായി അറിയിച്ചു।

Verse 45

ततस्तु स्वजनैः सर्वैरेको नीत्व थ चान्यतः । पृष्टो गोत्रान्वयं सर्वं द्वितीयस्तु ततः परम्

പിന്നീട് എല്ലാ ബന്ധുക്കളുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ ഒരാളെ വേർതിരിച്ച് കൊണ്ടുപോയി—അവന്റെ ഗോത്രം, വംശം, കുടുംബപരമ്പര എല്ലാം പൂർണ്ണമായി ചോദിച്ചു. തുടർന്ന് രണ്ടാമനെയും അതേവിധം ചോദ്യം ചെയ്തു।

Verse 46

तेषामपि तथा सर्वं यथासम्यङ्निवेदितम् । अथ राजा बृहत्सेनः सर्वांस्तानि दमब्रवीत्

അവരും എല്ലാം അതേവിധം, കൃത്യമായി ക്രമത്തോടെ അറിയിച്ചു. തുടർന്ന് രാജാവ് ബൃഹത്സേനൻ എല്ലാവരോടും സംയമവും ന്യായവും നിറഞ്ഞ അളവുള്ള വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 47

पत्नी चानीयतां तस्य मणिभद्रस्य वै गृहात् । निजकान्तस्य विज्ञाने सा प्रमाणं भविष्यति

മണിഭദ്രന്റെ വീട്ടിൽ നിന്ന് അവന്റെ ഭാര്യയെ കൊണ്ടുവരിക. അവൾ തന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രിയനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് വിധിക്കു നിർണായക തെളിവായിരിക്കും।

Verse 48

ततो गत्वा च सा प्रोक्ता पुरुषैर्नृपसंभवैः । आगच्छ कांतं जानीहि त्वं प्रमाणं भविष्यसि

അപ്പോൾ രാജാവിന്റെ ആളുകൾ അവളോടു പറഞ്ഞു— “വരിക; നിന്റെ കാന്തനെ തിരിച്ചറിയുക. ഈ കാര്യത്തിൽ നീയേ പ്രമാണമാകും.”

Verse 49

ततः सा व्रीडया युक्ता प्रच्छादितशिरास्ततः । नृपाग्रे संस्थिता प्रोचे विद्धिसम्यङ्निजं प्रियम्

പിന്നീട് അവൾ ലജ്ജയോടെ, തല മറച്ച്, രാജാവിന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു പറഞ്ഞു— “ശരിയായി അറിയുക; എന്റെ സ്വന്തം പ്രിയൻ ആരെന്നു.”

Verse 50

न वयं निश्चयं विद्मो न चैते स्वजनास्तव

ഞങ്ങൾക്കു തീർച്ച അറിയില്ല; ഇവരും നിന്റെ സ്വജനങ്ങളല്ല.

Verse 51

ततः सा चिन्तयामास निजचित्ते वरांगना । मणिभद्रेण दग्धाहमीर्ष्यावह्निगताऽनिशम्

അപ്പോൾ ആ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീ ഹൃദയത്തിൽ ചിന്തിച്ചു— “മണിഭദ്രൻ എന്നെ ദഹിപ്പിച്ചു; അസൂയയുടെ അഗ്നിയിൽ ഞാൻ നിരന്തരം കത്തുന്നു.”

Verse 52

वंचयित्वा तु पितरं गृहीतास्मि ततः परम् । न किंचित्पाप्मना दत्तं जल्पयित्वा धनं बहु

പിതാവിനെ വഞ്ചിച്ച് പിന്നെ എന്നെ കൊണ്ടുപോയി. വളരെ ധനം തരാമെന്ന് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; എന്നാൽ പാപകലുഷത്തോടെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും തന്നില്ല.

Verse 53

द्वितीयेन तु मे पुंसा मर्त्यलोके सुखं कृतम् । दत्त्वा वस्त्राणि चित्राणि तथैवाभरणानि च

എന്നാൽ രണ്ടാമത്തെ പുരുഷൻ മർത്ത്യലോകത്തിൽ എനിക്ക് സുഖം വരുത്തി; അവൻ മനോഹരമായ വസ്ത്രങ്ങളും അതുപോലെ ആഭരണങ്ങളും നൽകി।

Verse 54

प्रदास्यति च तातस्य सुवर्णं कथितं च यत् । यद्गृह्णामि स्वहस्तेन मणिभद्रं द्वितीयकम्

അച്ഛൻ നൽകുമെന്നു പറഞ്ഞ ആ സ്വർണം—ഞാൻ എന്റെ കൈകൊണ്ടുതന്നെ സ്വീകരിക്കുന്നത്—ഇവനാണ് ഈ രണ്ടാമത്തെ മണിഭദ്രൻ।

Verse 55

एवं निश्चित्य मनसा दृष्ट्वा रक्तपरिप्लुतम् । प्रथमं मणिभद्रं सा जगृहेऽथ द्वितीयकम्

ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ഉറപ്പാക്കി, രക്തത്തിൽ മുക്കപ്പെട്ട ആദ്യ മണിഭദ്രനെ കണ്ടിട്ട്, അവൾ പിന്നെ രണ്ടാമത്തെയാളെ സ്വീകരിച്ചു।

Verse 56

अब्रवीच्च ततो वाक्यं सर्वलोकस्य शृण्वतः । अहं तातेन दत्तास्य विवाहे अग्निसंनिधौ

അപ്പോൾ എല്ലാവരും കേൾക്കേ അവൾ പറഞ്ഞു: “വിവാഹത്തിൽ പവിത്ര അഗ്നിയുടെ സന്നിധിയിൽ അച്ഛൻ എന്നെ ഇദ്ദേഹത്തിന് നൽകി।”

Verse 57

द्वितीयोऽयं दुराचारो वेषकर्ता समा गतः । मां च प्रार्थयते गुप्तां नानाचारैः पृथग्विधैः

“ഈ രണ്ടാമൻ ദുഷ്ടാചാരിയാണ്, വേഷംമാറ്റുന്നവൻ, ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു; പലവിധ അനാചാര മാർഗങ്ങളാൽ രഹസ്യമായി എന്നെ തേടുന്നു।”

Verse 58

ततस्तु पार्थिवः क्रुद्धस्तस्य शाखावलंबनम् । आदिदेश द्विजश्रेष्ठा मणिभद्रस्य दुर्मतेः

അപ്പോൾ രാജാവ് ക്രോധിതനായി, ആ ദുര്‍മതി മണിഭദ്രനെ വൃക്ഷശാഖയിൽ തൂക്കിക്കൊള്ളുവാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ।

Verse 59

एतस्मिन्नंतरे सोऽथ वधकानां समर्पितः । तं वृक्षं नीयमानस्तु श्लोकानेतांस्तदापठत्

ഇതിനിടയിൽ അവനെ വധകരുടെ കൈയിൽ ഏല്പിച്ചു; ആ വൃക്ഷത്തിങ്കലേക്ക് കൊണ്ടുപോകപ്പെടുമ്പോൾ അവൻ അപ്പോൾ ഈ ശ്ലോകങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്തു।

Verse 60

निर्दयत्वं तथा द्रोहं कुटिलत्वं विशेषतः । अशौचं निर्घृणत्वं च स्त्रीणां दोषाः स्वभावजाः

‘നിർദയത്വം, ദ്രോഹം, പ്രത്യേകിച്ച് കപടത; അശൗചവും കരുണാരഹിതത്വവും—ഇവ സ്ത്രീകളുടെ സ്വഭാവജന്യ ദോഷങ്ങളെന്നു പറയുന്നു.’

Verse 61

अन्तर्विषमया ह्येता बहिर्भागे मनोरमाः । गुञ्जाफलसमाकारा योषितः सर्व दैवहि

‘അവർ അകത്ത് വിഷമയരാണ്, പുറത്തോ മനോഹരർ; സ്ത്രീകൾ ഗുഞ്ജാഫലത്തെപ്പോലെ ദൃശ്യമാകുന്നു, ഹേ സർവ്വദേവന്മാരേ.’

Verse 62

उशना वेद यच्छास्त्रं यच्च वेद बृहस्पतिः । मन्वादयस्तथान्येऽपि स्त्रीबुद्धेस्तत्र किंच न

‘ഉശനാ അറിയുന്ന ശാസ്ത്രവും ബൃഹസ്പതി അറിയുന്നതും, മനു മുതലായ മറ്റു ജ്ഞാനികളും അറിയുന്നതും—ഇവയൊന്നും സ്ത്രീബുദ്ധിയെ പൂർണ്ണമായി ഉൾക്കൊള്ളുകയില്ല.’

Verse 63

पीयूषमधरे वासं हृदि हालाहलं विषम् । आस्वाद्यतेऽधरस्तेन हृदयं च प्रपीड्यते

ചുണ്ടുകളിൽ അമൃതം വസിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നും; എന്നാൽ ഹൃദയത്തിൽ ഹാലാഹല വിഷം ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ചുണ്ടിന്റെ രുചി ആസ്വദിക്കപ്പെടുന്നു; ഹൃദയം അതിനാൽ പീഡിതമാകുന്നു।

Verse 64

अलक्तको यथा रक्तो नरः कामी तथैव च । हृतसारस्तथा सोऽपि पादमूले निपा त्यते

അലക്തക വർണ്ണം പുരട്ടിയാൽ മനുഷ്യൻ ചുവപ്പായി തോന്നുന്നതുപോലെ, കാമാസക്തനും കാമരാഗത്തിൽ വർണ്ണിതനാകുന്നു. അവന്റെ അന്തസ്സാരം ഹരിക്കപ്പെടുന്നു; അവൻ ആ വാസനയുടെ പാദമൂലത്തിൽ വീഴുന്നു।

Verse 65

संसारविषवृक्षस्य कुकर्मकुसुमस्य च । नरकार्तिफलस्योक्ता मूलमेषा नितंबिनी

ഈ നിതംബിനി സ്ത്രീയെ സംസാരമെന്ന വിഷവൃക്ഷത്തിന്റെ മൂലമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു—അതിന്റെ പുഷ്പങ്ങൾ ദുഷ്കർമ്മങ്ങൾ, ഫലം നരകയാതന।

Verse 66

कस्य नो जायते त्रासो दृष्ट्वा दूरा दपि स्त्रियम्

ദൂരത്തുനിന്നും സ്ത്രീയെ കണ്ടാൽ ആര്ക്കാണ് ഭയം ജനിക്കാത്തത്?

Verse 67

संसारभ्रमणं नारी प्रथमेऽपि समागमे । वह्निप्रदक्षिणन्यायव्याजेनैव प्रदर्शयेत्

ആദ്യ സംഗമത്തിലേ തന്നെ, അഗ്നിപ്രദക്ഷിണയുടെ ന്യായം എന്ന വ്യാജേന, സ്ത്രീ പുരുഷനോട് സംസാരഭ്രമണം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 68

एतास्तु निर्घृणत्वेन निर्दय त्वेन नित्यशः । विशेषाज्जाड्यकृत्येन दूषयंति कुलत्रयम्

ഈ സ്ത്രീകൾ അവരുടെ ക്രൂരതയാലും ദയയില്ലായ്മയാലും, പ്രത്യേകിച്ചും വിവേകശൂന്യമായ പ്രവൃത്തികളാലും മൂന്നു കുലങ്ങളെയും മലിനമാക്കുന്നു.

Verse 69

कुलत्रयगृहं कीर्त्या निजया धवलीकृतम् । कृष्णं करोत्यकृ त्येन नारी दीपशिखेव तु

വിളക്കിന്റെ നാളം പുകയുണ്ടാക്കി കറുപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, കീർത്തികൊണ്ട് വെളുപ്പിക്കപ്പെട്ട മൂന്നു കുലങ്ങളാകുന്ന വീടിനെ സ്ത്രീ ദുഷ്പ്രവൃത്തികളാൽ കറുപ്പിക്കുന്നു.

Verse 70

धर्मवृक्षस्य वाताली चित्तपद्मशशिप्रभा । सृष्टा कामार्णवग्राही केन मोक्षदृढार्गला

ധർമ്മവൃക്ഷത്തിന് കൊടുങ്കാറ്റും, ചിത്തമാകുന്ന താമരയ്ക്ക് ചന്ദ്രപ്രഭയും, കാമസാഗരത്തിലെ മുതലയും, മോക്ഷത്തിന് ദൃഢമായ തടസ്സവുമായ ഇവളെ ആരാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്?

Verse 71

कारा संतानकूटस्य संसारवनवागुरा । स्वर्गमार्गमहागर्ता पुंसां स्त्री वेधसा कृता

വിധാതാവ് പുരുഷന്മാർക്കായി സ്ത്രീയെ സന്താനങ്ങളുടെ തടവറയായും, സംസാരവനത്തിലെ വലയായും, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള പാതയിലെ വലിയ കുഴിയായും സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 72

वेधसा बंधनं किंचिन्नृणामन्यदपश्यता । स्त्रीरूपेण ततः कोऽपि पाशोऽयं सुदृढः कृतः

മനുഷ്യർക്ക് മറ്റൊരു ബന്ധനവും കാണാതിരുന്ന വിധാതാവ്, സ്ത്രീരൂപത്തിൽ അത്യന്തം ദൃഢമായ ഈ പാശത്തെ (കെട്ട്) നിർമ്മിച്ചു.

Verse 73

इत्येवं बहुधा सोऽपि विललाप सुदुःखितः । स्त्रीचिन्तां बहुधा कृत्वा आत्मानं चाप्यगर्हयत्

ഇങ്ങനെ അവൻ അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി പലവിധത്തിൽ വിലപിച്ചു. ആ സ്ത്രീയെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ച് സ്വയം തന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തി.

Verse 74

अहो कुबुद्धिना नैव लब्धं संसारजं फलम् । न कदाचिन्मया दत्तं तृष्णाव्याकुलचेतसा

അയ്യോ! എന്റെ കുബുദ്ധി മൂലം സംസാരജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഫലവും എനിക്കു ലഭിച്ചില്ല. തൃഷ്ണയാൽ വ്യാകുലമായ മനസ്സോടെ ഞാൻ ഒരിക്കൽപോലും ദാനം ചെയ്തില്ല.

Verse 75

ऐश्वर्येऽपि स्थिते भूरि न मया सुकृतं कृतम् । कदाचिन्नैव जप्तं च न हुतं च हुताशने

അപാരമായ ഐശ്വര്യത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും ഞാൻ സുകൃതം ഒന്നും ചെയ്തില്ല. ഒരിക്കലും ജപം ചെയ്തില്ല; ഹുതാശനത്തിൽ ഹോമാഹുതിയും അർപ്പിച്ചില്ല.

Verse 76

अथवा सत्यमेवोक्तं केनापि च महात्मना । कृपणेन समो दाता न भूतो न भविष्यति । अस्पृष्ट्वापि च वित्तं स्वं यः परेभ्यः प्रयच्छति

അഥവാ ഒരു മഹാത്മാവ് പറഞ്ഞത് സത്യമേ—കൃപണനോടു തുല്യനായ ദാതാവ് മുമ്പും ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഇനി ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല; സ്വന്തം ധനം സ്വയം അനുഭവിക്കാതെയേ മറ്റുള്ളവർക്ക് ഏല്പിക്കുന്നവൻ.

Verse 77

शरणं किं प्रपन्नानां विषवन्मारयंति किम् । न दीयते न भुज्यंते कृपणेन धनानि च

ശരണാഗതർക്കു കൃപണൻ എന്ത് ആശ്രയം—വിഷംപോലെ കൊല്ലുമോ? കാരണം കൃപണൻ ധനം ദാനം ചെയ്യുകയുമില്ല, സ്വയം അനുഭവിക്കുകയുമില്ല.

Verse 78

दानं भोगो नाशस्तिस्रो गतयो भवंति वित्तस्य । यो न ददाति न भुंक्ते तस्य तृतीया गतिर्भवति

ധനത്തിന് മൂന്നു ഗതികളുണ്ട്—ദാനം, ഭോഗം, നാശം. ദാനം ചെയ്യാതെയും ഭോഗിക്കാതെയും ഇരിക്കുന്നവന്റെ ധനത്തിന് മൂന്നാം ഗതി—നാശം തന്നെയാകുന്നു।

Verse 79

धनिनोप्यदानविभवा गण्यंते धुरि दरिद्राणाम् । नहि हंति यत्पिपासामतः समुद्रोऽपि मरुरेव

ധനവാന്മാരായിട്ടും ദാനമില്ലാത്തവർ ദരിദ്രരുടെ നിരയിലേയ്ക്ക് തന്നെ എണ്ണപ്പെടുന്നു. ദാഹം അകറ്റാത്തതു കൊണ്ടു സമുദ്രം പോലും മരുഭൂമിപോലെ.

Verse 80

अत्युपयुक्ताः सद्भिर्गतागतैरहरहः सुनिर्विण्णाः । कृपणजनसंनिकाशं संप्राप्यार्थाः स्वपंतीह

സജ്ജന്മാർ സേവാ-ദാനാദികളിൽ നിരന്തരം വരവ്-പോക്കിലൂടെ ഏറെ ഉപയോഗിക്കുന്ന ധനം ദിനംപ്രതി ക്ഷീണിക്കുന്നു. എന്നാൽ കൃപണന്റെ സമീപം എത്തിയാൽ ധനം ഇവിടെ ഉറങ്ങുന്നു—നിഷ്ഫലമായി.

Verse 81

प्राप्तान्न लभंते ते भोगान्भोक्तुं स्वकर्मणा कृपणाः । मुखपाकः किल भवति द्राक्षापाके बलिभुजानाम्

കൃപണർ തങ്ങളുടെ കർമഫലമായി ലഭിച്ച ഭോഗങ്ങൾ പോലും ഭോഗിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല. ബലി ഭുജിക്കുന്നവർക്കു മുന്തിരി വേവിച്ചാലും വായ് ചൂടാകുന്നതുപോലെ—വിധിവശാൽ സുഖവും ദുഃഖമാകുന്നു.

Verse 82

दातव्यं भोक्तव्यं सति विभवे संचयो न कर्तव्यः । पश्येह मधुकरीणां संचितमर्थं हरंत्यन्ये

സാമർത്ഥ്യമുണ്ടെങ്കിൽ ദാനം ചെയ്യുകയും ഭോഗിക്കുകയും വേണം; സംഭയം ചെയ്യരുത്. നോക്കൂ—തേനീച്ചകൾ ശേഖരിച്ച സമ്പത്ത് മറ്റുള്ളവർ കൊണ്ടുപോകുന്നു.

Verse 83

याचितं द्विजवरे न दीयते संचितं क्रतुवरे न योज्यते । तत्कदर्यपरिरक्षितं धनं चौरपार्थिवगृहेषु भुज्यते

ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ യാചിച്ചിട്ടും കൊടുക്കാത്തതും, ശേഖരിച്ച ധനം ഉത്തമ യാഗത്തിൽ വിനിയോഗിക്കാത്തതുമായ—കൃപണതയിൽ കാത്തുസൂക്ഷിച്ച ആ ധനം അവസാനം കള്ളന്മാരുടെയും രാജാക്കന്മാരുടെയും വീടുകളിൽ ഭോഗിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 84

त्यागो गुणो वित्तवतां वित्तं त्यागवतां गुणः । परस्परवियुक्तौ तु वित्त त्यागौ विडम्बनम्

ധനവാന്മാർക്കുള്ള യഥാർത്ഥ ഗുണം ദാനം; ദാനശീലർക്കോ ധനം തന്നെ ഗുണമാകുന്നു. എന്നാൽ ധനവും ത്യാഗവും വേർപെട്ടാൽ സമ്പത്തും വൈരാഗ്യവും—ഇരണ്ടും പരിഹാസമാകും।

Verse 85

किं तया क्रियते लक्ष्म्या या वधूरिव केवला । या न वेश्येव सामान्या पथिकैरपि भुज्यते

സ്പർശിക്കപ്പെടാത്ത വധുവിനെപ്പോലെ വെറും നിലനിൽക്കുന്ന ആ ‘ലക്ഷ്മി’ കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? ഗൃഹസ്ഥഭോഗത്തിന് വരില്ല; സാധാരണ വേശ്യയെപ്പോലെ വഴിപോക്കർക്കും പങ്കാകുന്നില്ല।

Verse 86

अर्थोष्मणा भवेत्प्राणो भवेद्भक्ष्यैर्विना नृणाम् । यतः संधार्यते भूमिः कृपणस्योष्मणा हि सा

ആഹാരം ഇല്ലാതെയും മനുഷ്യന്റെ പ്രാണൻ ‘ധനത്തിന്റെ ഉഷ്ണത’ കൊണ്ട് നിലനിൽക്കും എന്നു പറയുന്നു; കാരണം കൃപണന്റെ ആ ഉഷ്ണത കൊണ്ടാണ് ഭൂമി ധാരിതമാകുന്നത്—അവൻ തന്റെ സമ്പത്ത് അവളിൽ കുഴിച്ചിടുന്നു।

Verse 87

कृपणानां प्रसादेन शेषो धारयते महीम् । यतस्ते भूगतं वित्तं कुर्वते तस्य चोष्मणा

കൃപണരുടെ ‘പ്രസാദം’ കൊണ്ടാണ് ശേഷൻ ഭൂമിയെ ധരിക്കുന്നത്; കാരണം അവർ തങ്ങളുടെ ധനം ഭൂമിക്കടിയിൽ കുഴിച്ചിടുന്നു, ആ മറഞ്ഞ നിധിയുടെ ഉഷ്ണത കൊണ്ട് ഭൂമിയും ചൂടേറുന്നു।

Verse 88

एवं बहुविधा वाचः प्रलपन्मणिभद्रकः । नीत्वा तैः पार्थिवोद्दिष्टैः पुरुषैः परुषाक्षरम् । बहुधा प्रलपं श्चैव कृतः शाखावलंबनः

ഇങ്ങനെ മണിഭദ്രൻ പലവിധ വാക്കുകൾ പ്രലപിച്ചു. തുടർന്ന് രാജാവാൽ നിയുക്തരായ പുരുഷന്മാർ കഠിനവചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് അവനെ കൊണ്ടുപോയി; അവൻ പലവിധം വിലപിച്ചിട്ടും, ശാഖയിൽ തൂക്കിവെച്ചു।

Verse 158

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये मणिभद्रोपाख्याने मणिभद्रनिधनवर्णनंनामाष्टपंचाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്ര്യ സംഹിതയിൽ, ഷഷ്ഠനായ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ മണിഭദ്രോപാഖ്യാനത്തിൽ ‘മണിഭദ്രനിധനവർണ്ണനം’ എന്ന 158-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।