Adhyaya 253

Verse 1

शूद्र उवाच । पार्वतीकुपिता देवी कथं देवेन शूलिना । प्रसादं च गता शप्त्वा यत्कोपात्क्षुभ्यते जगत्

ശൂദ്രൻ പറഞ്ഞു—കോപിച്ച ദേവി പാർവതി ത്രിശൂലധാരിയായ ദേവനോടു എങ്ങനെ പ്രസന്നയായി? ശാപം ഉച്ചരിച്ച ശേഷം, അവളുടെ കോപത്തിൽ ലോകം കുലുങ്ങുമ്പോൾ, അവൾ എങ്ങനെ വീണ്ടും അനുഗ്രഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി?

Verse 2

कथं स भगवान्रुद्रो भार्याशापमवाप ह । वैकृतं रूपमासाद्य पुनर्दिव्यं वपुः श्रितः

ആ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ ഭാര്യയുടെ ശാപത്തിന് എങ്ങനെ വിധേയനായി? വികൃത രൂപം ധരിച്ചു, അവൻ എങ്ങനെ വീണ്ടും ദിവ്യ വപുസ്സിനെ പ്രാപിച്ചു?

Verse 3

गालव उवाच । देवा रूपाण्यदृश्यानि कृत्वा देव्या महाभयात् । मनुष्यलोके सकले प्रतिमासु च संस्थिताः

ഗാലവൻ പറഞ്ഞു—ദേവിയുടെ മഹാഭയത്താൽ ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ രൂപങ്ങൾ അദൃശ്യമാക്കി, സമസ്ത മനുഷ്യലോകത്തും പ്രതിമകളിൽ വസിച്ചു.

Verse 4

तेषामपि प्रसन्ना साऽनुग्रहं समुपाकरोत् । विष्णुस्तुता महाभागा विश्वमाताऽघनाशिनी

അവരോടും പ്രസന്നയായി അവൾ കരുണാപൂർവ്വം അനുഗ്രഹം നൽകി. വിഷ്ണുവാൽ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ആ മഹാഭാഗ്യവതി വിശ്വമാത പാപനാശിനിയായി ഭവിച്ചു.

Verse 5

तेषां बलाच्च पार्वत्याः शापभारेण यन्त्रितः । तां नित्यमेवानुनयन्नृचे सोवाच शंकरम्

അവരുടെ നിർബന്ധത്താലും പാർവതിയുടെ ശാപഭാരത്താൽ ബന്ധിതനായി അവൻ നിത്യവും അവളെ പ്രസന്നമാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. പിന്നെ ഒരു ഋചയിലൂടെ ശങ്കരനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു പറഞ്ഞു.

Verse 6

एते देवा विश्व पूज्या विश्वस्य च वरप्रदाः । मत्प्रसादाद्भविष्यंति भक्तितस्तोषिता नरैः

ഈ ദേവന്മാർ സർവ്വലോകവും പൂജിക്കുന്നവരാകും; ലോകത്തിന് വരങ്ങൾ നൽകും. എന്റെ പ്രസാദത്താൽ മനുഷ്യരുടെ ഭക്തിയാൽ അവർ തൃപ്തരാകും.

Verse 7

त्वामृते मम कर्मेदं कृतं साधुविनिन्दितम् । वेद्यां विवाह काले च प्रत्यक्षं सर्वसाक्षिकम्

നീ ഇല്ലാതെ എന്റെ ഈ കർമ്മം ചെയ്തിരുന്നെങ്കിൽ സജ്ജനന്മാരും അതിനെ നിന്ദിച്ചേനേ. വേദിയിലും വിവാഹസമയത്തും നീ പ്രത്യക്ഷമായി സർവ്വസാക്ഷിയായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 8

यत्सप्तमंडलानां च गमनं च करार्पणम् । वह्निश्च वरुणः कृष्णो देवताश्च सवल्लभाः

അത് എന്നുവെച്ചാൽ സപ്തമണ്ഡലങ്ങൾ ചുറ്റി നടക്കൽ, കൂടാതെ കരാർപ്പണം (ഹസ്തഗ്രഹണം/കന്യാദാനം) എന്ന വിധി. അവിടെ അഗ്നി, വരുണൻ, കൃഷ്ണൻ എന്നിവരും മറ്റു പ്രിയ ദേവതകളും സാക്ഷികളായും ശക്തികളായും നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 9

चतुर्दिक्ष्वंग संयुक्ता देवब्राह्मणसंयुताः । एतेषामग्रतो दिब्यं कृत्वा त्वं जनसंसदि

നാലു ദിക്കുകളിലും വിധിയുടെ അങ്കങ്ങൾ യഥാവിധി ചേർത്ത്, ദേവബ്രാഹ്മണന്മാരോടുകൂടെ—അവരുടെ സന്നിധിയിൽ നീ ജനസഭയിൽ ദിവ്യകർമ്മം ആചരിച്ചു।

Verse 10

प्रमादात्सत्त्वमापन्नो व्यभिचारं कथं कृथाः । गुरुवोऽपि न सन्मार्गे प्रवर्त्तंते जनौघवत्

സാത്വികഭാവം ലഭിച്ചിട്ടും അശ്രദ്ധകൊണ്ട് നീ എങ്ങനെ അപചാരം ചെയ്യും? ഗുരുക്കന്മാരും ജനപ്രവാഹംപോലെ ഒഴുകിപ്പോയി സന്മാർഗത്തിൽ നടക്കാതിരിക്കാം; അതിനാൽ ജാഗ്രത പാലിക്ക।

Verse 11

निग्राह्याः सर्वलोकेषु प्रबुद्धैः श्रूयते श्रुतौ । पुत्रेणापि पिता शास्यः शिष्येणापि गुरुः स्वयम्

ശ്രുതിയിൽ ബോധവാന്മാർ പ്രസ്താവിക്കുന്നതു പോലെ—എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും തെറ്റുകാരെ നിയന്ത്രിക്കണം. പുത്രനും പിതാവിനെ തിരുത്താം; ശിഷ്യനും തന്റെ ഗുരുവിനെ തിരുത്താം।

Verse 12

क्षत्रियैर्ब्राह्मणः शास्यो भार्यया च पतिस्तथा । उन्मार्गगामिनं श्रेष्ठमपि वेदान्तपारगम्

ബ്രാഹ്മണൻ ഉന്മാർഗഗാമിയാകുന്നുവെങ്കിൽ ക്ഷത്രിയന്മാരാലും അവൻ ശാസിക്കപ്പെടണം; അതുപോലെ ഭാര്യയാൽ ഭർത്താവും—അവൻ തെറ്റുവഴി നടന്നാൽ, ശ്രേഷ്ഠനും വേദാന്തപാരഗനും ആയാലും।

Verse 13

नीचैरपि प्रशास्येत श्रुतिराह सनातनी । सन्मार्ग एव सर्वत्र पूज्यते नापथः क्वचित्

സനാതന ശ്രുതി പറയുന്നു—താഴ്ന്ന നിലയിലുള്ളവരാൽ പോലും ശാസനം സ്വീകരിക്കാം. എല്ലായിടത്തും സന്മാർഗമേ പൂജ്യം; അപഥം എവിടെയും അല്ല।

Verse 14

येन स्वकुलजो धर्मस्त्यक्तः स पतितो भवेत् । मृतश्च नरकं प्राप्य दुःखभारेण युज्यते

സ്വകുലത്തിൽ നിന്നുള്ള ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ പതിതനാകുന്നു; മരിച്ച ശേഷം നരകത്തെ പ്രാപിച്ച് ദുഃഖഭാരത്താൽ ഞെരിഞ്ഞ് ബന്ധിതനായി തീരുന്നു.

Verse 15

धर्मं त्यजति नास्तिक्याज्ज्ञातिभेदमुपागतः । स निग्राह्यः सर्वलोकैर्मनुधर्मपरायणैः

നാസ്തിക്യത്താൽ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് ബന്ധുക്കളിൽ ഭേദഭാവത്തിലേക്ക് വീഴുന്നവനെ, മനുധർമ്മപരായണരായ സർവ്വജനങ്ങളും നിയന്ത്രിക്കണം.

Verse 16

कुलधर्माञ्ज्ञातिधर्मान्देशधर्मान्महेश्वर । ये त्यजंति च तेऽवश्यं कुलाच्च पतिता जनाः

ഹേ മഹേശ്വരാ! കുലധർമ്മം, ബന്ധുധർമ്മം, ദേശധർമ്മം എന്നിവ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവർ നിർബന്ധമായും പതിതരാകുന്നു—സ്വസമുദായത്തിൽ നിന്നുപോലും വീഴുന്നു.

Verse 17

अग्नित्यागो व्रतत्यागो वचनत्याग एव च । धर्मत्यागो नैव कार्यः कुर्वन्पतित एव हि

അഗ്നി ഉപേക്ഷിക്കലും, വ്രതം ഉപേക്ഷിക്കലും, വാക്ക് ഉപേക്ഷിക്കലും സംഭവിച്ചാലും, ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കരുത്; ധർമ്മം ത്യജിക്കുന്നവൻ തീർച്ചയായും പതിതനാകുന്നു.

Verse 18

न पिता न च ते माता न भ्राता स्वजनोऽपि च । पश्यते तव वार्तां च अस्पृश्यस्त्वमदन्विषम्

നിന്റെ പിതാവും അല്ല, മാതാവും അല്ല, സഹോദരനും അല്ല, സ്വജനങ്ങളും അല്ല—ആരും നിന്റെ വാർത്ത നോക്കുകയോ അന്വേഷിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല; നീ അസ്പൃശ്യനാകുന്നു, ആരും സ്വീകരിക്കാത്ത വിഷംപോലെ.

Verse 19

अस्थिमालाचिताभस्म जटाधारी कुचैलवान् । चपलो मुक्तमर्यादस्तस्थुं नार्हसि मेऽग्रतः

അസ്ഥിമാല ധരിച്ച്, ചിതാഭസ്മം പുരട്ടി, ജടാധാരിയായി ചീത്തവസ്ത്രധാരിയായി—ചഞ്ചലനും സകലമര്യാദയും ഉപേക്ഷിച്ചവനുമായ നീ—എന്റെ മുമ്പിൽ നിൽക്കാൻ അർഹനല്ല।

Verse 20

अब्रह्मण्योऽव्रती भिक्षुर्दुष्टात्मा कपटी सदा । नार्हसि त्वं मम पुरः संभाषयितुमीश्वर

നീ ബ്രാഹ്മണഹിതൈഷിയല്ല; വ്രതരഹിതൻ; പേരിനുള്ള ഭിക്ഷു, ഉള്ളിൽ ദുഷ്ടൻ, എപ്പോഴും കപടൻ. ഹേ ഈശ്വരാ, എന്റെ മുമ്പിൽ സംസാരിക്കാൻ നീ അർഹനല്ല।

Verse 21

एवं सा रुदती देवी बाष्पव्याकुललोचना । महादुःखयुतैवासीद्देवेशेऽनुनयत्यपि

ഇങ്ങനെ ദേവി കരഞ്ഞു; കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ് അവളുടെ കണ്ണുകൾ വ്യാകുലമായി. ദേവേശനെ അനുനയിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും അവൾ മഹാദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്നു।

Verse 22

पुनरेव प्रकुपिता हरं प्रोवाच भामिनी । तवार्जवं न हृदये काठिन्यं वेद्मि नित्यदा

വീണ്ടും കോപത്തോടെ ആ ഭാമിനി ഹരനോട് പറഞ്ഞു—“നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ എനിക്ക് നേര്മ കാണുന്നില്ല; ഞാൻ എപ്പോഴും നിന്റെ കാഠിന്യമേ അറിയുന്നു.”

Verse 23

ब्राह्मणैस्त्वासुरैरुक्तं तन्मृषा प्रतिभाति मे । यस्मान्मयि महादुष्टभाव एव कृतस्त्वया

ആ ബ്രാഹ്മണർ—ആസുരഭാവമുള്ളവരെപ്പോലെ—പറഞ്ഞത് എനിക്ക് അസത്യമെന്നു തോന്നുന്നു; കാരണം നീ എനിക്കെതിരെയേ മഹാക്രൂരമായ സംശയം ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 24

ब्राह्मणा वंचिता यस्माद्ब्राह्मणैस्त्वं हनिष्यसे । एवमुक्त्वा भगवती पुनराह न किञ्चन

“ബ്രാഹ്മണർ വഞ്ചിതരായതിനാൽ, ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ തന്നേ നീ വധിക്കപ്പെടും.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭഗവതി പിന്നെയും ഒന്നും അരുളിച്ചെയ്തില്ല.

Verse 25

ईशः प्रसन्नवदनामुपचारैरथाकरोत् । शनैर्नीतिमयैर्वाक्यैर्हेतुमद्भिर्महेश्वरः

അപ്പോൾ ഈശ്വരൻ മഹേശ്വരൻ സ്നിഗ്ധ ഉപചാരങ്ങളാൽ അവളുടെ മുഖം പ്രസന്നമാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു; പിന്നെ പതുക്കെ നിതി-ധർമ്മമയമായ, ഹേതുസഹിതമായ വാക്കുകളാൽ അവളോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 26

प्रसन्नलोचनां ज्ञात्वा किंचित्प्राह हरस्ततः । कोपेन कलुषं वक्त्रं पूर्णचन्द्र समप्रभम्

അവളുടെ കണ്ണുകൾ പ്രസന്നമായതായി അറിഞ്ഞ് ഹരൻ അല്പം സംസാരിച്ചു; എങ്കിലും അവളുടെ മുഖം—പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ ദീപ്തമായിരുന്നിട്ടും—കോപം മൂലം ഇപ്പോഴും മങ്ങിയിരുന്നു.

Verse 27

कस्मात्त्वं कुरुषे भद्रे युक्तमेव वचो न ते । सर्वभूतदया कार्या प्राणिनां हि हितेच्छया

“ഭദ്രേ, നീ ഇങ്ങനെ എന്തിന് പറയുന്നു? നിന്റെ വാക്കുകൾ യുക്തമല്ല. എല്ലാ ജീവികളുടെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച് സർവ്വഭൂതങ്ങളോടും ദയ പാലിക്കണം.”

Verse 28

यद्यपीष्टो हि यस्यार्थो न कार्यं परपीडनम् । जगत्सर्वं सुतप्रायं तवास्ति वरवर्णिनि

“ആഗ്രഹിച്ച ലക്ഷ്യം തന്നെയായാലും മറ്റുള്ളവരെ പീഡിപ്പിക്കരുത്. ഹേ വരവർണിനി, ഈ സമസ്ത ലോകവും നിനക്കു പുത്രപ്രായമാണ്.”

Verse 29

जगत्पूज्या त्वमेवैका सर्वरूपधरानघे । मया यदि कृतं कर्मावद्यं देव हिताय वै

ഹേ അനഘേ, സർവ്വരൂപധാരിണീ! ലോകമൊട്ടാകെ പൂജിക്കപ്പെടുന്നത് നീയേ ഏകമാത്രം. എനിക്കാൽ ഏതെങ്കിലും നിന്ദ്യകർമ്മം സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അത് സത്യമായും ദേവന്മാരുടെ ഹിതത്തിനായിരുന്നതാണ്.

Verse 30

तथाप्येवं तव सुतो भविष्यति न संशयः । अथवा मम सर्वेभ्यः प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

എങ്കിലും ഇങ്ങനെ തന്നെയാകും—നിനക്കൊരു പുത്രൻ തീർച്ചയായും ജനിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല. സത്യത്തിൽ നീ എനിക്ക് എന്റെ എല്ലാ പ്രാണശ്വാസങ്ങളേക്കാളും അധികം പ്രിയയാണ്.

Verse 31

यदिच्छसि तथा कुर्यां तथा तव मनोरथान् । प्रसन्नवदना भूत्वा कथयस्व वरानने

നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തോ അതുപോലെ ഞാൻ ചെയ്യും; നിന്റെ മനോരഥങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെ സഫലമാകും. ഹേ വരാനനേ, പ്രസന്നമുഖയായി നീ തേടുന്ന വരങ്ങൾ പറയുക.

Verse 32

इत्युक्ता सा भगवती पुनराह महेश्वरम् । चातुर्मास्ये च संप्राप्ते महाव्रत धरो यदि

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ ഭഗവതി വീണ്ടും മഹേശ്വരനോട് പറഞ്ഞു—“പവിത്ര ചാതുർമാസ്യകാലം എത്തുമ്പോൾ, ഹേ മഹാവ്രതധരാ, നീ യദി…”

Verse 33

देवतानां च प्रत्यक्षं तांडवं नर्तसे यदि । पारयित्वा व्रतं सम्यग्ब्रह्मचर्यं महेश्वर

“ദേവന്മാരുടെ പ്രത്യക്ഷ സന്നിധിയിൽ നീ താണ്ഡവം നൃത്തം ചെയ്‌താൽ; ഹേ മഹേശ്വരാ, ബ്രഹ്മചര്യത്തോടുകൂടി ആ വ്രതം യഥാവിധി പൂർത്തിയാക്കി…”

Verse 34

मत्प्रीत्यै यदि देहार्थं वैष्णवं च प्रयच्छसि । शापस्यानुग्रहं कुर्यां प्रसववदना सती

എന്റെ പ്രീതിക്കായി ദേഹഹിതകരവും വൈഷ്ണവസ്വഭാവമുള്ളതുമായ വരം നീ നൽകുകയാണെങ്കിൽ, ഞാൻ—പ്രസവിക്കാനിരിക്കുന്ന മാതാവുപോലെ മുഖമുള്ള സതി—ശാപത്തെ അനുഗ്രഹമായി മാറ്റും।

Verse 35

नान्यथा मम चित्तं त्वां विश्वासमनुगच्छति । तच्छ्रुत्वा भगवांस्तुष्टस्तथेति प्रत्युवाच ताम्

ഇതല്ലാതെ എന്റെ ചിത്തം നിനക്കു മേൽ വിശ്വാസത്തിലേക്ക് പോകുന്നില്ല. ഇത് കേട്ട് ഭഗവാൻ സന്തുഷ്ടനായി അവളോട് ‘തഥാസ്തു’ എന്നു മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 36

सापि हृष्टा भगवती शापस्यानुग्रहे वृता

ആ ഭഗവതിയും ആനന്ദിച്ച് ശാപത്തെ അനുഗ്രഹമാക്കാനുള്ള നിശ്ചയത്തിൽ ഉറച്ചു നിന്നു।

Verse 37

इदं पुराणं मनुजः शृणोति श्रद्धायुक्तो भेदबुद्ध्या दृढत्वम् । तस्या वश्यं जीवितं सर्वसिद्धं मर्त्याः सत्यात्तच्छ्रयत्वं प्रयांति

ശ്രദ്ധയോടെ ഈ പുരാണം ശ്രവിക്കുകയും വിവേകഭേദബുദ്ധിയിൽ ദൃഢനാകുകയും ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ, ജീവിതത്തിൽ വശതയും സർവ്വസിദ്ധികളുടെ സമ്പൂർണ്ണതയും പ്രാപിക്കുന്നു; സത്യബലത്താൽ മർത്ത്യർ ആ പരമാശ്രയത്തിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 253

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये शंकरकृतपार्वत्यनुनयो नाम त्रिपंचाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിന്റെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയിലെ ആറാം നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ശേഷശായീ ഉപാഖ്യാനാന്തർഗത ബ്രഹ്മാ–നാരദ സംവാദത്തിലെ ചാതുർമാസ്യമാഹാത്മ്യത്തിൽ “ശങ്കരകൃത പാർവതി-അനുനയം” എന്ന 253-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।