Adhyaya 165

Verse 1

सूत उवाच । ततःप्रभृतिपुण्ये च सरस्वत्यास्तटेशुभे । बाह्यानां नागराणां च स्थानं जातं महत्तरम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അന്നുമുതൽ പുണ്യവും ശുഭവും നിറഞ്ഞ സരസ്വതീ നദീതീരത്തിൽ ബാഹ്യ നാഗരരുടെ വാസസ്ഥലം അത്യന്തം മഹത്തായതായി പ്രസിദ്ധമായി।

Verse 2

पुत्रपौत्रप्रवृद्धानां दौहित्राणां द्विजोत्तमाः । चमत्कारपुरस्याग्रे यज्ज्ञातं विद्यया धनैः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, അവരുടെ പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും ദൗഹിത്രന്മാരും വർദ്ധിച്ചപ്പോൾ, ചമത്കാരപുരത്തിന്റെ മുൻവശത്ത് വിദ്യയും ധനവും കൊണ്ട് നേടിയതു പ്രസിദ്ധമായി।

Verse 3

कस्यचित्त्वथ कालस्य विश्वामित्रेण धीमता । शप्ता सरस्वती कोपात्कृता रुधिरवाहिनी

പിന്നീട് ഒരു സമയത്ത് ധീമാനായ വിശ്വാമിത്രൻ കോപത്തോടെ സരസ്വതിയെ ശപിച്ചതിനാൽ അവൾ രക്തധാരയായി ഒഴുകുന്നവളായി മാറി।

Verse 4

ततः संसेव्यते हृष्टै राक्षसैः सा दिवानिशम् । गीतनृत्यपरैश्चान्यैर्भूतैः प्रेतैः पिशाचकैः

അതിനുശേഷം ആ സ്ഥലം പകലും രാത്രിയും സന്തുഷ്ടരായ രാക്ഷസന്മാർ സേവിച്ചു; കൂടാതെ ഗീത-നൃത്തത്തിൽ ആസക്തരായ മറ്റു ഭൂതങ്ങൾ, പ്രേതങ്ങൾ, പിശാചുകളും അവിടെ സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 5

ततस्ते नागरा बाह्यास्तां त्यक्त्वा दूरतः स्थिताः । कांदिशीकास्ततो याता भक्ष्यमाणास्तु राक्षसैः । नर्मदायास्तटे पुण्ये मार्कण्डाश्रमसंनिधौ

അപ്പോൾ ബാഹ്യ നാഗരർ ആ സ്ഥലം ഉപേക്ഷിച്ച് ദൂരത്ത് നിലകൊണ്ടു. തുടർന്ന് രാക്ഷസന്മാർ ഭക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അവർ കാംദിശീകയിലേക്കു പോയി, ഒടുവിൽ നർമദയുടെ പുണ്യതീരത്ത് മാർകണ്ഡേയാശ്രമസന്നിധിയിൽ എത്തി।

Verse 6

ऋषय ऊचुः । कस्मात्सरस्वती शप्ता विश्वामित्रेण धीमता । महानद्या कोऽपराधस्तया तस्य विनिर्मितः

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ധീമാനായ വിശ്വാമിത്രൻ എന്തുകൊണ്ട് സരസ്വതിയെ ശപിച്ചു? ആ മഹാനദി അദ്ദേഹത്തോട് എന്ത് അപരാധം ചെയ്തു?

Verse 7

सूत उवाच । आसीत्पुरा महद्वैरं विश्वामित्रवसिष्ठयोः । ब्राह्मण्यस्य कृते विप्राः प्राणान्तकरणं महत् । स सर्वैर्ब्राह्मणैः प्रोक्तो विश्वामित्रो महामुनिः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് വിശ്വാമിത്രനും വസിഷ്ഠനും തമ്മിൽ മഹാവൈരം ഉണ്ടായി. ബ്രാഹ്മണ്യത്വം നേടുന്നതിനായി, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, അദ്ദേഹം പ്രാണാന്തകരമായ കഠിനതപസ് അനുഷ്ഠിച്ചു; പിന്നെ വിശ്വാമിത്രനെ മഹാമുനിയെന്നു എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും അംഗീകരിച്ചു।

Verse 8

क्षत्रियोऽपि पुरस्कृत्य देवदेवं पितामहम् । न चैकेन वसिष्ठेन तेनैतद्वैरमाहितम्

ക്ഷത്രിയനായിരുന്നിട്ടും അദ്ദേഹം ദേവദേവനായ പിതാമഹ ബ്രഹ്മാവിനെ മുൻനിർത്തി ആരാധിച്ചു; ഈ വൈരം വസിഷ്ഠൻ ഒരാളാൽ മാത്രം സ്ഥാപിതമായതുമല്ല।

Verse 9

ऋषय ऊचुः । क्षत्रियोऽपि कथं विप्रो विश्वा मित्रो महामते । वसिष्ठेन कथं नोक्तो यः प्रोक्तो ब्रह्मणा स्वयम्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാമതേ! ക്ഷത്രിയനായിട്ടും വിശ്വാമിത്രൻ എങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണത്വം പ്രാപിച്ചു? സ്വയം ബ്രഹ്മാവ് പ്രഖ്യാപിച്ചവനെ വസിഷ്ഠൻ എന്തുകൊണ്ട് അംഗീകരിച്ചില്ല?

Verse 10

एतन्नः सर्वमाचक्ष्व परं कौतूहलं स्थितम्

ഇതെല്ലാം ഞങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണമായി പറഞ്ഞുതരുക; ഞങ്ങളിൽ മഹത്തായ കൗതുകം ഉണർന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 11

सूत उवाच । आसीत्पुरा ऋचीकाख्यो भृगुपुत्रो महामुनिः । व्रताध्ययनसंपन्नः सुतपस्वी महायशाः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് ഭൃഗുവിന്റെ പുത്രനായ ഋചീകൻ എന്ന മഹാമുനി ഉണ്ടായിരുന്നു; വ്രതവും അധ്യയനവും സമ്പന്നൻ, മഹാതപസ്വി, മഹായശസ്സുള്ളവൻ.

Verse 12

तीर्थयात्राप्रसंगेन स कदाचिन्मुनीश्वरः । स्थानं भोजकटं नाम प्राप्तो गाधिमहीपतेः । यत्र सा कौशिकीनाम नदी त्रैलोक्यविश्रुता

തീർത്ഥയാത്രയുടെ അവസരത്തിൽ ഒരിക്കൽ ആ മുനീശ്വരൻ ഗാധി മഹീപതിയുടെ ഭോജകടം എന്ന സ്ഥലത്തെത്തി; അവിടെ ത്രിലോകപ്രസിദ്ധമായ കൗശികീ നദി ഒഴുകുന്നു.

Verse 13

तस्यां स्नात्वा द्विजश्रेष्ठो यावत्तिष्ठति तीरगः । समाधिस्थो जपं कुर्वन्संतर्प्य पितृदेवताः

ആ നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ ആ തീർത്ഥതീരത്ത് താമസിച്ചു; സമാധിസ്ഥനായി ജപം ചെയ്ത് പിതൃകളെയും ദേവതകളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.

Verse 14

तावत्तत्र समायाता राजकन्या सुशोभना । सर्वलक्षणसम्पूर्णा सर्वैरेव गुणैर्युता

അപ്പോഴേക്കും അവിടെ അത്യന്തം ശോഭയുള്ള ഒരു രാജകുമാരി എത്തി—സകല മംഗളലക്ഷണങ്ങളാലും സമ്പൂർണ്ണയും, സർവ്വഗുണസമ്പന്നയും ആയിരുന്നു.

Verse 15

स तां संवीक्षते यावत्सर्वावयवशोभनाम् । तावत्कामशरैर्व्याप्तः कर्तव्यं नाभ्यविंदत

അവൻ അവളുടെ സർവ്വാവയവശോഭയെ നോക്കിനിൽക്കുമ്പോഴേക്കും കാമദേവന്റെ ശരങ്ങളാൽ ആകുലനായി, എന്ത് ചെയ്യണം എന്നത് നിർണ്ണയിക്കാനായില്ല.

Verse 16

ततः पप्रच्छ लोकान्स लब्ध्वा कृच्छ्रेण चेतनाम् । कस्येयं कन्यका साध्वी किमर्थमिह चागता

പിന്നീട് പ്രയാസത്തോടെ മനസ്സുറപ്പു വീണ്ടെടുത്തു അവൻ ജനങ്ങളോട് ചോദിച്ചു—“ഈ സാദ്വി കന്യ ആരുടേതാണ്? എന്തിനാണ് ഇവിടെ വന്നത്?”

Verse 17

क्व यास्यति वरारोहा सर्वं मे कथ्यतां जनाः

“ആ വരാരോഹ എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? ജനങ്ങളേ, എല്ലാം എനിക്ക് പറയുക.”

Verse 18

जना ऊचुः । एषा गाधिसुतानाम ख्याता त्रैलोक्यसुन्दरी । अन्तःपुरात्समायाता गौरीपूजनलालसा

ജനങ്ങൾ പറഞ്ഞു—“ഇവൾ ഗാധിയുടെ പുത്രിയായി പ്രസിദ്ധയായ ത്രൈലോക്യസുന്ദരി. അന്തഃപുരത്തിൽ നിന്ന് വന്നത് ഗൗരീപൂജ ചെയ്യാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ.”

Verse 19

वांछमाना सुभर्त्तारं सर्वैः समुदितंगुणैः । प्रासादोऽयं स्थितो योऽत्र नदीतीरे बृहत्तरः

സകല ഉത്തമഗുണങ്ങളാലും സമ്പന്നനായ സദ്ഭർത്താവിനെ ആഗ്രഹിച്ച് അവൾ ഇവിടെ വരുന്നു; ഇവിടെ നദീതീരത്ത് ഈ മഹാപ്രാസാദം നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 20

उमा संतिष्ठते चात्र सर्वैः संपूजिता सुरैः । एतां च स्नापयित्वेयं पूजयित्वा यथा क्रमम्

ഇവിടെ ഉമാദേവി വസിക്കുന്നു; എല്ലാ ദേവന്മാരാലും അവൾ സമ്പൂജിതയാണ്. അവളുടെ പ്രതിമയ്ക്ക് സ്നാനം കഴിപ്പിച്ച്, പിന്നെ ക്രമമായി വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം.

Verse 21

नैवेद्यं विविधं दत्त्वा करिष्यति ततः परम् । वीणाविनोदमात्रं च श्रुतिमार्गसुखावहम्

വിവിധ നൈവേദ്യങ്ങൾ അർപ്പിച്ച ശേഷം, അവൾ മൃദുലമായ വീണാവിനോദത്തിൽ ഏർപ്പെടും—അത് ശ്രുതിമാർഗത്തിന്റെ മാധുര്യം പകരുന്നതാണ്.

Verse 22

ततो यास्यति हर्म्यं स्वं मन्दीभूते च भास्करे । ऋचीकस्तु तदाकर्ण्य लोकानां वचनं च यत्

പിന്നീട് സൂര്യൻ മന്ദമായപ്പോൾ അവൾ തന്റെ ഹർമ്യത്തിലേക്ക് പോകും; എന്നാൽ ജനങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഋചീകൻ അതിനെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.

Verse 23

ययौ गाधिगृहं शीघ्रं कामबाणप्रपीडितः । तं दृष्ट्वा सहसा प्राप्तमृचीकं भृगु सत्तमम् । संमुखः प्रययौ तूर्णं गाधिः पार्थिवसत्तमः

കാമബാണങ്ങളാൽ പീഡിതനായി അവൻ വേഗത്തിൽ ഗാധിയുടെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി. ഭൃഗുശ്രേഷ്ഠനായ ഋചീകൻ അപ്രതീക്ഷിതമായി എത്തിയതു കണ്ട രാജശ്രേഷ്ഠൻ ഗാധി നേരെ മുന്നോട്ട് വേഗത്തിൽ ചെന്നു സ്വീകരിച്ചു.

Verse 24

गृह्योक्तेन विधानेन कृत्वा चैवार्हणं ततः । कृतांजलिपुटो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह

ഗൃഹ്യവിധിപ്രകാരം അതിഥിസത്കാരവും അർഘ്യാദി ബഹുമാനങ്ങളും നടത്തി, പിന്നെ കൈകൂപ്പി ഭക്തിയോടെ അവൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 25

निःस्पृहस्यापि ते विप्र किमागमनकारणम् । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व येन यच्छामि तेऽखिलम्

ഹേ വിപ്രാ! നിങ്ങൾ നിഃസ്പൃഹനായിട്ടും നിങ്ങളുടെ വരവിന്റെ കാരണം എന്ത്? എല്ലാം എനിക്ക് പറയുക; ഞാൻ നിങ്ങളെല്ലാം നൽകാം।

Verse 26

ऋचीक उवाच । तव कन्याऽस्ति विप्रेंद्र वरार्हा वरवर्णिनी । ब्राह्मोक्तेन विवाहेन तां मे देहि महीपते

ഋചീകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ! നിനക്കൊരു കന്യയുണ്ട്; അവൾ ഉത്തമ വരനർഹയും മനോഹരവർണ്ണിനിയുമാണ്. ഹേ മഹീപതേ! ശാസ്ത്രോക്ത ബ്രാഹ്മവിവാഹവിധിയിൽ അവളെ എനിക്ക് ദാനം ചെയ്യുക।

Verse 27

एतदर्थमहं प्राप्तो गृहे तव स्मरार्दितः । सा मया वीक्षिता राजन्गौरीपूजार्थमागता

ഈ കാരണത്താലാണ്, കാമബാധിതനായി, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ഗൃഹത്തിൽ വന്നത്. ഹേ രാജാ! ഗൗരീപൂജയ്ക്കായി വന്ന അവളെ ഞാൻ കണ്ടിരുന്നു।

Verse 28

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा भयसंत्रस्तो गाधिः पार्थिवसत्तमः । असवर्णं च तं मत्वा दरिद्रं वृद्धमेवच । अदाने शापभीतस्तु ततो व्याजमुवाच सः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അത് കേട്ട് രാജശ്രേഷ്ഠനായ ഗാധി ഭയത്തോടെ വിറച്ചു. അവനെ അസവർണ്ണൻ, ദരിദ്രൻ, വൃദ്ധൻ എന്നു കരുതിയിട്ടും, നൽകാതിരുന്നാൽ ശാപമെന്ന ഭീതിയിൽ അവൻ ഒരു വ്യാജം പറഞ്ഞ് സംസാരിച്ചു।

Verse 29

अस्माकं कन्यकादाने शुल्कमस्ति द्विजोत्तम । तच्चेद्यच्छसि कन्यां तां तुभ्यं दास्याम्यसंशयम्

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഞങ്ങളുടെ കന്യാദാനത്തിന് ശുല്കമുണ്ട്. നീ അത് നൽകിയാൽ, സംശയമില്ലാതെ ആ കന്യയെ നിനക്കു നൽകാം.

Verse 30

ऋचीक उवाच । ब्रूहि पार्थिवशार्दूल कन्याशुल्कं मम द्रुतम् । येन यच्छामि ते सर्वं यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ഋചീകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പാർത്ഥിവശാർദൂലാ! കന്യാശുല്കം എനിക്ക് വേഗം പറയുക; അതിനാൽ അത്യന്തം ദുർലഭമായാലും ഞാൻ നിനക്കു എല്ലാം നൽകാം.

Verse 31

गाधिरुवाच । एकतः श्यामकर्णानामश्वानां वातरंहसाम् । शतानि सप्त विप्रेंद्र श्वेतानां चैव सर्वतः

ഗാധി പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! ഒരു വശത്ത് ശ്യാമകർണ്ണങ്ങളായ, കാറ്റുപോലെ വേഗമുള്ള ഏഴുനൂറ് അശ്വങ്ങൾ വേണം; മറ്റെല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും അവ പൂർണ്ണമായി ശ്വേതമായിരിക്കണം.

Verse 32

य आनीय प्रदद्यान्मे तस्मै कन्यां ददाम्यहम्

ആരെങ്കിലും അവയെ കൊണ്ടുവന്ന് എനിക്ക് സമർപ്പിച്ചാൽ, അവനേ ഞാൻ എന്റെ കന്യയെ നൽകും.

Verse 33

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय ऋचीको मुनिसत्तमः । कान्यकुब्जं समासाद्य गंगातीरे विवेश ह

സൂതൻ പറഞ്ഞു—‘തഥാസ്തു’ എന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് മുനിശ്രേഷ്ഠനായ ഋചീകൻ പുറപ്പെട്ടു. കാന്യകുബ്ജത്തെ എത്തി ഗംഗാതീരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 34

अश्वो वोढेति यत्सूक्तं चतुःषष्टिसमुद्भवम् । छंदऋषिदेवतायुक्तं जपं चक्रे ततः परम्

അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം “അശ്വോ വോഢാ…” എന്നു ആരംഭിക്കുന്ന, ചതുഃഷഷ്ടിയിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച, ഛന്ദസ്‑ഋഷി‑ദേവതാസഹിതമായ ആ സൂക്തം വിധിപൂർവ്വം ജപിച്ചു।

Verse 35

विनियोगं वाजिकृतं गाधिना यत्प्रकीर्तितम् । ततस्ते वाजिनस्तस्मान्निष्क्रांताः सलिलाद्द्विजाः

ഗാധി പ്രസ്താവിച്ച അശ്വ‑ഉത്പാദക വിനിയോഗം വിധിപൂർവ്വം ആചരിച്ചതോടെ, ഹേ ദ്വിജ, ആ ജലത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ആ വാജികൾ പുറത്തുവന്നു।

Verse 36

सर्वश्वेताः सुवेगाश्च श्यामैकश्रवणास्तथा । शतानि सप्तसंख्यानि तावत्संख्यै र्नरैयुताः

അവർ എല്ലാവരും ശ്വേതവർണ്ണവും അതിവേഗവുമുള്ളവർ; ഒരു ചെവി മാത്രം ശ്യാമവർണ്ണം; എണ്ണം ഏഴുനൂറ്, അതേ എണ്ണത്തിൽ പുരുഷന്മാരും കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു।

Verse 37

ततः प्रभृति विख्यातमश्वतीर्थं धरातले । गंगातीरे शुभे पुण्ये कान्यकुब्जसमीपगम् । यस्मिन्स्नाने कृते मर्त्यो वाजिमेधफलं लभेत्

അന്നുമുതൽ ഭൂമിയിൽ അശ്വതീർത്ഥം പ്രസിദ്ധമായി—ഗംഗയുടെ ശുഭ പുണ്യതീരത്ത്, കാന്യകുബ്ജത്തിന് സമീപം. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മർത്ത്യൻ അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 165

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽश्वतीर्थोत्पत्तिवर्णनंनाम पंचषष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയിലെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘അശ്വതീർത്ഥോത്പത്തി-വർണനം’ എന്ന നാമമുള്ള നൂറ്ററുപത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।