Adhyaya 47

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । महाकालस्य माहात्म्यं विस्तरेण महामते । अस्माकं सूतज ब्रूहि सर्वं वेत्ति यतो भवान्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു— ഹേ മഹാമതേ, മഹാകാലന്റെ മഹാത്മ്യം വിശദമായി ഞങ്ങളോട് പറയുക. ഹേ സൂതപുത്രാ, നീ സർവ്വം അറിയുന്നവൻ ആകയാൽ എല്ലാം വിശദീകരിക്കൂ.

Verse 2

सूत उवाच । आसीत्पूर्वं महीपाल इक्ष्वाकुकुलनन्दनः । रुद्रसेन इति ख्यातः सर्वशत्रुनिषूदनः

സൂതൻ പറഞ്ഞു— പൂർവ്വകാലത്ത് ഇക്ഷ്വാകുകുലത്തിന്റെ ആനന്ദമായ ഒരു മഹീപാല രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; ‘രുദ്രസേനൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ അവൻ സർവ്വശത്രുനാശകനായിരുന്നു.

Verse 3

समुद्र इव गांभीर्ये सौम्यत्वे शशिसंनिभः । वीर्ये यथा सहस्राक्षो रूपे कन्दर्पसन्निभः

ഗാംഭീര്യത്തിൽ സമുദ്രംപോലെ, സൗമ്യതയിൽ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ; വീര്യത്തിൽ സഹസ്രാക്ഷ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ, രൂപത്തിൽ കന്ദർപ്പനെപ്പോലെ ആയിരുന്നു.

Verse 4

तस्य कांतीति विख्याता पुरी सर्वगुणान्विता । राजधान्यभवच्छ्रेष्ठा प्रोच्चप्राकारतोरणा

അവന്റെ ‘കാന്തീ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ പുരി സർവ്വഗുണസമ്പന്നമായിരുന്നു. ഉയർന്ന പ്രാകാരങ്ങളും ഭംഗിയാർന്ന തോരണങ്ങളും ഉള്ള ആ രാജധാനി ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായി വിരാജിച്ചു.

Verse 5

तथैवासीत्प्रिया तस्य भार्या परमसंमता । ख्याता पद्मवतीनाम रूपौदार्य गुणान्विता

അതുപോലെ അവന് പരമപ്രിയയും പരമസമ്മതയുമായ ഭാര്യയുണ്ടായിരുന്നു. അവൾ ‘പദ്മവതി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധ, സൗന്ദര്യവും ഔദാര്യവും സദ്ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞവൾ.

Verse 6

स तया सहितो राजा वैशाख्या दिवसे सदा । समभ्येति निजस्थानात्सैन्येनाल्पेन संवृतः

ആ രാജാവ് അവളോടൊപ്പം എപ്പോഴും വൈശാഖ മാസത്തിലെ ഒരു ദിവസത്തിൽ തന്റെ സ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു, അല്പസൈന്യത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി സഞ്ചരിക്കുമായിരുന്നു.

Verse 7

चमत्कारपुरे क्षेत्रे पीठे तत्र द्विजोत्तमाः । महाकालस्य देवस्य पुरतो रात्रिजागरम् । करोति श्रद्धया युक्तः सभार्यः स महीपतिः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! ചമത്കാരപുരത്തിന്റെ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലെ ആ പീഠത്തിൽ, ആ മഹീപതി ഭാര്യയോടുകൂടി മഹാകാലദേവന്റെ സന്നിധിയിൽ ശ്രദ്ധയോടെ രാത്രിജാഗരണം അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 8

उपवासपरो भूत्वा ध्यायमानो महेश्वरम् । गीतवाद्येन हृद्येन नृत्येन द्विजसत्तमाः । धर्माख्यानेन विप्राणां वेदाध्ययनविस्तरैः

ഉപവാസപരനായി മഹേശ്വരനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്, ഹേ ദ്വിജസത്തമന്മാരേ, ഹൃദയഹാരിയായ ഗീത-വാദ്യങ്ങൾ, നൃത്തം, ബ്രാഹ്മണരുടെ ധർമ്മാഖ്യാനങ്ങൾ, കൂടാതെ വേദങ്ങളുടെ വിപുലമായ അധ്യയന-ജപം എന്നിവയാൽ (ആ ജാഗരണം ആചരിക്കപ്പെട്ടു).

Verse 9

ततः प्रातः समुत्थाय स्नात्वा धौतांबरः शुचिः । ददौ दानानि विप्रेभ्यस्तपस्विभ्यो विशेषतः

പിന്നീട് പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് സ്നാനം ചെയ്ത്, കഴുകിയ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു ശുചിയായി, അദ്ദേഹം ദാനങ്ങൾ നൽകി—വിശേഷിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കും തപസ്വികൾക്കും.

Verse 10

दीनांधकृपणेभ्यश्च तथान्येभ्यः सहस्रशः । वर्षेवर्षे सदैवं स समभ्येत्य महीपतिः । वैशाख्यां जागरं तस्य देवस्य पुरतोऽकरोत्

അവൻ ദീനർക്കും അന്ധർക്കും ദരിദ്രർക്കും കൂടാതെ ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റുള്ളവർക്കും ദാനം നൽകി. ഇങ്ങനെ ആ രാജാവ് വർഷംതോറും വന്ന് വൈശാഖമാസത്തിൽ ആ ദേവന്റെ സന്നിധിയിൽ രാത്രി ജാഗരണം അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 11

यथायथा स भूपालः कुरुते रात्रिजागरम् । महाकालाग्रतस्तस्य तथा वृद्धिः प्रजायते

ആ ഭൂപാലൻ മഹാകാലന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്രമാത്രം രാത്രി ജാഗരണം അനുഷ്ഠിക്കുമോ, അത്രത്തോളം തന്നെയാണ് അവന്റെ സമൃദ്ധി വർധിച്ചത്; കാരണം അത് മഹാകാലന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ തന്നെയായിരുന്നു.

Verse 12

शत्रवो विलयं यांति लक्ष्मीर्वृद्धिं प्रगच्छति । एकदा स समायातस्तत्र यावन्महीपतिः

അവന്റെ ശത്രുക്കൾ നാശത്തിലേക്ക് പോയി, ലക്ഷ്മിയും വർധിച്ചു. ഒരിക്കൽ ആ മഹീപതി അവിടെ (ആ തീർത്ഥസ്ഥാനത്ത്) എത്തി.

Verse 13

तत्रैव दिवसे तावन्महाकालस्य चाग्रतः । अपश्यद्ब्राह्मणश्रेष्ठान्नानादिग्भ्यः समागतान्

അതേ ദിവസത്തിൽ അവിടെ മഹാകാലന്റെ സന്നിധിയിൽ, പല ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമെത്തിയ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരെ അവൻ കണ്ടു.

Verse 14

वेदाध्ययनसंपन्नान्व्रतनिष्ठापरायणान् । एके तत्र कथाश्चक्रुः सुपुण्या ब्राह्मणोत्तमाः

അവർ വേദാധ്യയനത്തിൽ സമ്പന്നരും വ്രതനിഷ്ഠയിൽ പരായണരുമായിരുന്നു. അവിടെ ചില അതിപുണ്യശാലികളായ ബ്രാഹ്മണോത്തമർ പവിത്രകഥാ-ചർച്ച ആരംഭിച്ചു.

Verse 15

राजर्षीणां पुराणानां देवर्षीणां तथा परे । तीर्थानां च तथा चान्ये ब्रह्मर्षीणां तथा परे । यज्ञानां सागराणां च द्वीपानां च मनोहराः

ചിലർ രാജർഷിമാരെയും പുരാണങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള കഥകൾ പറഞ്ഞു; ചിലർ ദേവർഷിമാരുടെ മഹിമ വർണ്ണിച്ചു. ചിലർ തീർത്ഥങ്ങളെ, ചിലർ ബ്രഹ്മർഷിമാരെ; കൂടാതെ യജ്ഞങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, മനോഹര ദ്വീപുകൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചും രമ്യമായ പ്രസംഗങ്ങൾ നടന്നു.

Verse 16

अथ तान्पृथिवीपालः स प्रणम्य यथाक्रमम् । उपविष्टः सभामध्ये तैः सर्वैश्चाभिनंदितः

അപ്പോൾ ആ ഭൂപാലൻ അവരെ യഥാക്രമം പ്രണാമം ചെയ്ത് സഭാമദ്ധ്യേ ഇരുന്നു; എല്ലാവരും അദ്ദേഹത്തെ ആദരപൂർവ്വം അഭിനന്ദിച്ചു.

Verse 17

कस्मिंश्चिदथ संप्राप्ते कथांते ते मुनीश्वराः । पप्रच्छुर्भूमिपालं तु कौतूहलसमन्विताः

പിന്നീട് സംഭാഷണം ഒരു ഘട്ടത്തിലെത്തിയപ്പോൾ, കൗതുകം നിറഞ്ഞ ആ മുനീശ്വരന്മാർ ഭൂപാല രാജാവിനോട് ചോദിച്ചു.

Verse 18

वैशाखीदिवसे राजंस्त्वं सदाभ्येत्य दूरतः । वर्षेवर्षेऽस्य देवस्य पुरतो रात्रिजागरम्

“ഹേ രാജാവേ! വൈശാഖീ ദിനത്തിൽ നീ എപ്പോഴും ദൂരത്തുനിന്നും പോലും എത്തിവരുന്നു; വർഷംതോറും ഈ ദേവന്റെ സന്നിധിയിൽ രാത്രിജാഗരണം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.”

Verse 19

प्रकरोषि प्रयत्नेन त्यक्त्वान्याः सकलाः क्रियाः । स्नानदानादिका याश्च निर्दिष्टाः शास्त्रचिंतकैः

“നീ വലിയ പരിശ്രമത്തോടെ ഇതു അനുഷ്ഠിക്കുന്നു; മറ്റു എല്ലാ ക്രിയകളും ഉപേക്ഷിച്ച്—ശാസ്ത്രചിന്തകർ നിർദ്ദേശിച്ച സ്നാനം, ദാനം മുതലായ കർമങ്ങളെയും പോലും മാറ്റിവെക്കുന്നു.”

Verse 20

न ते यदि रहस्यं स्यात्तदाऽशेषं प्रकीर्तय । नूनं त्वं वेत्सि तत्सर्वं यत्फलं रात्रिजागरे

ഇത് നിനക്കു രഹസ്യമല്ലെങ്കിൽ, എല്ലാം പൂർണ്ണമായി പ്രസ്താവിക്കൂ. രാത്രിജാഗരണത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ഫലം നീ നിശ്ചയമായി മുഴുവനായി അറിയുന്നു.

Verse 22

अहमासं वणिग्जात्या पुरा वै वैदिशे पुरे । निर्धनो बंधुभिर्मुक्तः परिभूतः पदेपदे

മുമ്പ് വിദിശാ നഗരത്തിൽ ഞാൻ വണിക്‌കുലത്തിൽ ജനിച്ചു. എങ്കിലും ഞാൻ ദരിദ്രൻ—ബന്ധുക്കൾ ഉപേക്ഷിച്ചവൻ, പടിപടിയായി അപമാനിതൻ.

Verse 23

कस्यचित्त्वथ कालस्य भगवान्पाकशासनः । वैदिशे नाकरोद्वृष्टिं सप्त वर्षाणि पंच च

പിന്നീട് ഒരു കാലയളവിൽ ഭഗവാൻ പാകശാസനൻ (ഇന്ദ്രൻ) വിദിശയിൽ മഴ വരുത്തിയില്ല—ഏഴ് വർഷവും പിന്നെ അഞ്ചു വർഷവും.

Verse 24

ततो वृष्टिनिरोधेन सर्वे लोकाः क्षुधार्द्दिताः । अन्नाभावान्मृताः केचित्केचिद्देशांतरे गताः

മഴ തടഞ്ഞതുകൊണ്ട് എല്ലാവരും വിശപ്പാൽ പീഡിതരായി. അന്നമില്ലായ്മ മൂലം ചിലർ മരിച്ചു; ചിലർ ദൂരദേശങ്ങളിലേക്കു പോയി.

Verse 25

ततोऽहं स्वां समादाय पत्नीं क्षुत्क्षामगात्रिकाम् । अश्रुपूर्णमुखीं दीनां प्रस्खलन्तीं पदेपदे

അപ്പോൾ ഞാൻ എന്റെ ഭാര്യയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി—വിശപ്പാൽ ക്ഷീണിച്ച ശരീരത്തോടെ, കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ, ദീനയായി പടിപടിയായി ഇടറിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 26

सौराष्ट्रं मनसि ध्यात्वा प्रस्थितस्तदनन्तरम् । सुभिक्षं लोकतः श्रुत्वा जीवनाय द्विजोत्तमाः

മനസ്സിൽ സൗരാഷ്ട്രത്തെ ധ്യാനിച്ച് ഞാൻ ഉടൻ പുറപ്പെട്ടു. അവിടെ സുഭിക്ഷം ഉണ്ടെന്ന് ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് കേട്ടതിനാൽ, ഹേ ദ്വിജോത്തമരേ, ജീവിക്കാനായി യാത്രയായി.

Verse 27

क्रमेण गच्छमानोऽथ भिक्षान्नकृतभोजनः । आनर्तविषयं प्राप्तश्चमत्कारपुरांतिके

ക്രമേണ നടന്ന്, ഭിക്ഷയായി ലഭിച്ച അന്നംകൊണ്ട് മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, ഞാൻ ആനർത്തദേശത്തെത്തി—ചമത്കാര എന്ന നഗരത്തിനടുത്ത്.

Verse 28

तत्र रम्यं मया दृष्टं पद्मिनीखण्डमंडितम् । सरः स्वच्छोदकापूर्णं जलपक्षिभिरावृतम्

അവിടെ ഞാൻ ഒരു മനോഹരമായ സരോവർ കണ്ടു; താമരക്കൂട്ടങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത്, സുതാര്യജലത്തോടെ നിറഞ്ഞത്, ജലപക്ഷികളാൽ മൂടപ്പെട്ടത്.

Verse 29

ततोऽहं तत्समासाद्य स्नातः शीतेन वारिणा । क्षुधार्तश्च तृषार्तश्च श्रमार्तश्च विशेषतः

പിന്നെ ഞാൻ ആ സരോവരത്തെ സമീപിച്ച് അതിന്റെ തണുത്ത ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തു; എങ്കിലും ഞാൻ വിശപ്പാൽ പീഡിതനും ദാഹത്താൽ വ്യാകുലനും, പ്രത്യേകിച്ച് ക്ഷീണത്താൽ തളർന്നവനുമായിരുന്നു.

Verse 30

अथाहं भार्यया प्रोक्तो गृहाणेश जलाशयात् । जलजानि क्रयार्थाय येन स्यादद्य भोजनम्

അപ്പോൾ എന്റെ ഭാര്യ എന്നോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ നാഥാ, ഈ ജലാശയത്തിൽ നിന്ന് ജലജ താമരകൾ ശേഖരിക്കൂ; അവ വിൽക്കുകയാൽ ഇന്ന് ഭക്ഷണം ലഭിക്കും.”

Verse 32

ततो मया गृहीतानि पद्मानि द्विजसत्तमाः । विक्रयार्थं प्रभूतानि वाच्छमानेन भोजनम्

അപ്പോൾ, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ആഹാരം ലഭിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ വിൽപ്പനയ്ക്കായി ഞാൻ ധാരാളം പദ്മങ്ങൾ ശേഖരിച്ചു।

Verse 33

चमत्कारपुरं प्राप्य ततोऽहं द्विजसत्तमाः । भ्रांतस्त्रिकेषु सर्वेषु चत्वरेषु गृहेषु च

പിന്നീട്, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ‘ചമത്കാരപുരം’ എന്ന നഗരത്തിലെത്തി, ഞാൻ എല്ലായിടത്തും—മൂന്നുവഴിച്ചുരുക്കങ്ങളിലും ചത്വരങ്ങളിലും വീടുവീടായി—അലഞ്ഞു നടന്നു।

Verse 34

न कश्चित्प्रतिगृह्णाति तानि पद्मानि मानवः । मम भाग्यवशाल्लोको जातः क्रयपराङ्मुखः

എന്നാൽ ആരും ആ പദ്മങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചില്ല; എന്റെ ദുര്ഭാഗ്യവശാൽ ജനങ്ങൾ വാങ്ങുന്നതിൽ നിന്ന് വിമുഖരായി.

Verse 35

अथ क्षुत्क्षामकण्ठस्य श्रांतस्य मम भास्करः । अस्ताचलमनुप्राप्तः संध्याकालस्ततोऽभवत्

അപ്പോൾ വിശപ്പാൽ വരണ്ട കണ്ഠവും ക്ഷീണവും കൊണ്ട് തളർന്ന ഞാൻ; ഭാസ്കരൻ അസ്താചലത്തെ പ്രാപിച്ചു, സന്ധ്യാകാലം വന്നു.

Verse 36

ततो वैराग्यमापन्नः सुप्तोऽहं भग्नमंदिरे । तानि पद्मानि भूपृष्ठे निधाय सह भार्यया

അപ്പോൾ വൈരാഗ്യം പിടിച്ച ഞാൻ തകർന്ന ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉറങ്ങിപ്പോയി; ഭാര്യയോടൊപ്പം ആ പദ്മങ്ങൾ നിലത്തുവെച്ചു.

Verse 37

अथार्धरात्रे संप्राप्ते श्रुतो गीतध्वनिर्मया । ततश्च चिंतितं चित्ते जागरोऽयमसंशयम्

അർദ്ധരാത്രി വന്നപ്പോൾ ഞാൻ ഗീതധ്വനി കേട്ടു. അപ്പോൾ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു—ഇത് നിശ്ചയമായും ജാഗരണമാകുന്നു.

Verse 38

तस्माद्गच्छामि चेत्कश्चित्पद्मान्येतानि मे नरः । मूल्येन प्रतिगृह्णाति भोजनं जायते ततः

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ പോകുന്നു; ആരെങ്കിലും വില നൽകി എന്റെ ഈ പദ്മങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചാൽ, അതിലൂടെ ഭക്ഷണം ലഭിക്കും.

Verse 39

एवं विनिश्चयं कृत्वा पद्मान्यादाय सत्वरम् । सभार्यः प्रस्थितस्तत्र यत्र गीतस्य निःस्वनः

ഇങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച് ഞാൻ വേഗത്തിൽ പദ്മങ്ങൾ എടുത്തുകൊണ്ട്, ഭാര്യയോടൊപ്പം, ഗീതത്തിന്റെ നാദം കേൾക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 40

ततश्चायतने तस्मिन्प्राप्तोऽहं मुनिपुंगवाः । अपश्यं देवदेवेशं महाकालं प्रपूजितम् । अग्रस्थितैर्द्विजश्रेष्ठैर्जपगीतपरायणैः

അനന്തരം, ഹേ മുനിപുംഗവ, ഞാൻ ആ ആലയത്തിൽ എത്തി. ദേവദേവേശനായ മഹാകാലൻ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കപ്പെടുന്നതായി കണ്ടു; മുന്നിൽ നിന്ന ദ്വിജശ്രേഷ്ഠർ ജപവും കീർത്തനവും ആചരിച്ചു നിമഗ്നരായിരുന്നു.

Verse 41

एके नृत्यं प्रकुर्वंति गीतमन्ये जपं परे । अन्ये होमं द्विजश्रेष्ठा धर्माख्यानमथापरे

ചിലർ നൃത്തം ചെയ്തു, ചിലർ ഗാനം ചെയ്തു, ചിലർ ജപത്തിൽ ലീനരായി. ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ, ചിലർ ഹോമം ചെയ്തു, മറ്റുചിലർ ധർമ്മോപാഖ്യാനങ്ങളും കഥകളും പാരായണം ചെയ്തു.

Verse 42

ततः कश्चिन्मया पृष्टः क्रियते जागरोऽत्र किम् । क एते जागरासक्ता लोकाः कीर्तय मे द्रुतम्

അപ്പോൾ ഞാൻ ഒരാളോട് ചോദിച്ചു—“ഇവിടെ ജാഗരണം എന്തുകൊണ്ടാണ് നടത്തുന്നത്? ജാഗരണത്തിൽ ആസക്തരായ ഈ ആളുകൾ ആരാണ്? വേഗം പറഞ്ഞുതരൂ.”

Verse 43

तेनोक्तमेष देवस्य महाकालस्य जागरः । क्रियते ब्राह्मणैर्भक्त्या उपवासपरायणैः

അവൻ പറഞ്ഞു—“ഇത് ദേവൻ മഹാകാലന്റെ ജാഗരണമാണ്; ഉപവാസനിഷ്ഠരായ ബ്രാഹ്മണർ ഭക്തിയോടെ ഇത് നടത്തുന്നു.”

Verse 44

अद्य पुण्यतिथिर्नाम वैशाखी पुण्यदा परा । यस्यामस्य पुरो भक्त्या नरः कुर्यात्प्रजागरम् । महाकालस्य देवस्य सौख्यं प्राप्नोत्यसंशयम्

ഇന്ന് ‘വൈശാഖീ’ എന്ന പരമ പുണ്യദായിനിയായ തിഥിയാണ്. ഈ ദിവസത്തിൽ ഈ മഹാകാലദേവന്റെ സന്നിധിയിൽ ഭക്തിയോടെ രാത്രി ജാഗരണം ചെയ്യുന്നവൻ സംശയമില്ലാതെ പ്രഭുവിന്റെ പ്രസാദവും ക്ഷേമസൗഖ്യവും നേടുന്നു.

Verse 45

संति पद्मानि मे यच्छ मूल्यमादाय भद्रक । भोजनार्थमहं दद्मि कलधौतपलत्रयम्

“എന്റെ പക്കൽ താമരപ്പൂക്കൾ ഉണ്ട്; ഭദ്രനേ, അവ എനിക്ക് തരിക, വില സ്വീകരിക്ക. ആഹാരാർത്ഥം ഞാൻ നിനക്ക് മൂന്ന് പലം സ്വർണം നൽകാം.”

Verse 46

ततोऽवधारितं चित्ते मया ब्राह्मणसत्तमाः । पूजयामि महाकालं पद्मैरेतैः सुरेश्वरम्

അപ്പോൾ, ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞാൻ മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ചു—“ഈ താമരകളാൽ ദേവേശ്വരനായ മഹാകാലനെ ഞാൻ പൂജിക്കും.”

Verse 47

न मया सुकृतं किंचिदन्यदेहांतरे कृतम् । नियतं तेन संभूत इत्थंभूतोऽस्मि दुर्गतः

മുൻജന്മങ്ങളിൽ ഞാൻ യാതൊരു പുണ്യകർമ്മവും ചെയ്തിട്ടില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ നിശ്ചയമായി ഞാൻ ഈ നിലയിൽ എത്തി—ഇപ്പോൾ ഞാൻ ദുര്‍ഗതിയിൽ പതിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 48

परं क्षुत्क्षामकंठेयं भार्या मे प्रियवादिनी । अन्नाभावान्न संदेहः प्रातर्यास्यति संक्षयम्

ഇതിലും ദുഃഖകരം, എന്റെ മധുരഭാഷിണിയായ ഭാര്യ—വിശപ്പാൽ അവളുടെ കഴുത്ത് വരണ്ടു ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു. ആഹാരാഭാവം മൂലം സംശയമില്ല, പ്രഭാതത്തോടെ അവൾ ക്ഷയിച്ചുപോകും.

Verse 49

एवं चिंतयमानस्य मम सा दयिता ततः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं विनयावनता स्थिता

ഞാൻ ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ വിനയത്തോടെ തലകുനിച്ച് മധുരവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 50

मा नाथ कुरु पद्मानां विक्रयं धनलोभतः । कुरुष्व च हितं वाक्यं यत्ते वक्ष्यामि सांप्रतम्

ഹേ നാഥാ, ധനലോഭത്താൽ താമരകൾ വിറ്റുകളയരുത്. ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയുന്ന ഹിതവചനം കേട്ട് അതുപോലെ ചെയ്യുക.

Verse 51

उपवासो बलाज्जातः सस्याभावादसंशयम् । अस्माकं जागरं चापि भविष्यति बुभुक्षया

ധാന്യത്തിന്റെ അഭാവം മൂലം സംശയമില്ലാതെ ഞങ്ങൾക്ക് ബലാൽ ഉപവാസം വന്നിരിക്കുന്നു. വിശപ്പുകൊണ്ടുതന്നെ നമ്മുടെ രാത്രിജാഗരണവും സംഭവിക്കും.

Verse 52

तत्रोभाभ्यां कृतं स्नानं दिवा सरसि शोभने । घर्मार्त्ताभ्यां श्रमार्त्ताभ्यां कृतदेवार्चनं तथा

അവിടെ അവർ ഇരുവരും പകൽ ആ ശോഭനമായ തടാകത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തു; ചൂടും ക്ഷീണവും ബാധിച്ചിട്ടും ദേവാരാധനയും അതുപോലെ നടത്തി।

Verse 53

तस्माद्देवं महाकालं पूजयामोऽधुना वयम् । पद्मैरेतैः परं श्रेय आवयोर्येन जायते

അതുകൊണ്ട് ഇപ്പോൾ നാം മഹാകാലദേവനെ പൂജിക്കാം; ഈ പദ്മപുഷ്പങ്ങൾ അർപ്പിച്ചാൽ നമ്മൾ ഇരുവരുടെയും പരമ ശ്രേയസ്സും മംഗളവും ഉദിക്കും।

Verse 54

राजोवाच । उभाभ्यामथ हृष्टाभ्यां पूजितोऽयं महेश्वरः । तैः पद्मैः सत्त्वमास्थाय कृत्वा पूजां द्विजोत्तमाः

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ! തുടർന്ന് ഹർഷഭരിതരായ അവർ ഇരുവരും ഈ മഹേശ്വരനെ പൂജിച്ചു; ആ പദ്മങ്ങളാൽ ശുദ്ധിയും സ്ഥിരതയും ആശ്രയിച്ച് പൂജ നിർവഹിച്ചു।

Verse 55

क्षुत्पीडया समायाता नैव निद्रा कथंचन । स्वल्पापि मंदिरे चात्र स्थितयोर्हरसन्निधौ

ക്ഷുധാപീഡയാൽ വലയുന്ന ഞങ്ങൾ ഇരുവര്ക്കും എങ്ങനെയും ഉറക്കം വന്നില്ല; ഇവിടെ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഹരൻ (ശിവൻ) സന്നിധിയിൽ നിന്നിട്ടും, അല്പം പോലും ഇല്ല।

Verse 56

ततः प्रभातसमये प्रोद्गते रविमंडले । मृतोऽहं क्षुधयाविष्टः स्थानेऽत्रैव द्विजोत्तमाः

പിന്നീട് പ്രഭാതസമയത്ത് സൂര്യമണ്ഡലം ഉദിച്ചപ്പോൾ, ക്ഷുധയാൽ ആകുലനായ ഞാൻ ഇവിടെ തന്നേ ഈ സ്ഥലത്ത് മരണപ്പെട്ടു—ഹേ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ!

Verse 57

अथ सा दयिता मह्यं तदादाय कलेवरम् । हर्षेण महताविष्टा प्रविष्टा हव्यवाहनम्

അപ്പോൾ എന്റെ പ്രിയയായവൾ എന്റെ ആ ദേഹം എടുത്തുകൊണ്ട്, മഹാ ഹർഷത്തിൽ നിറഞ്ഞ്, യജ്ഞാഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 58

तत्प्रभावादहं जातः कांतीनाथो महीपतिः । दशार्णाधिपतेः कन्या सापि जातिस्मरा सती

ആ പ്രഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ ‘കാന്തീനാഥൻ’ എന്ന ഭൂമിപതിയായി ജനിച്ചു; അവളും ദശാർണാധിപതിയുടെ പുത്രിയായി ജനിച്ച്, സതിയായി പൂർവജന്മസ്മൃതിയുള്ളവളായി നിന്നു।

Verse 59

ततः स्वयंवरं प्राप्ता मां विज्ञाय निजं पतिम् । मयापि सैव विज्ञाय पूर्वपत्नी समाहृता

പിന്നീട് അവൾ സ്വയംവരത്തിൽ എത്തി എന്നെ തന്റെ ഭർത്താവെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് എന്നെയേ വരിച്ചു; ഞാനും അവളെ പൂർവജന്മത്തിലെ ഭാര്യയായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ് സഹധർമ്മിണിയായി സ്വീകരിച്ചു।

Verse 60

एतस्मात्कारणादस्य महाकालस्य जागरम् । वर्षेवर्षे च वैशाख्यां करोमि द्विजसत्तमाः

ഈ കാരണത്താൽ, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞാൻ വൈശാഖ മാസത്തിൽ വർഷംതോറും മഹാകാലന്റെ ജാഗരണം നടത്തുന്നു।

Verse 61

अनया प्रियया सार्धं पुष्पधूपानुलेपनैः । पूजयित्वा महाकालं सत्यमेतन्मयोदितम्

ഈ പ്രിയയോടൊപ്പം പുഷ്പം, ധൂപം, അനുലേപനം എന്നിവകൊണ്ട് മഹാകാലനെ പൂജിച്ച്, ഞാൻ ഇതു സത്യമെന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 62

कृतो विप्रा मया त्वेष स तदा रात्रिजागरः । यथाप्येतत्फलं जातं देवस्यास्य प्रभावतः

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ഞാൻ അന്ന് ആ രാത്രിജാഗരണം തന്നേ ചെയ്തു; ഇങ്ങനെ ഈ ഫലം ലഭിച്ചു—ഈ ദേവന്റെ തന്നെ പ്രഭാവത്താൽ.

Verse 63

अधुना श्रद्धया युक्तो यथोक्तविधिना ततः । यत्करोमि न जानामि किं मे संयच्छते फलम्

ഇപ്പോൾ ഞാൻ ശ്രദ്ധയോടെ, ശാസ്ത്രോക്തവിധിപ്രകാരം ഇത് ചെയ്യുന്നു; എന്നാൽ ഇതു എനിക്ക് ഏതു ഫലം നൽകുമെന്നു ഞാൻ അറിയുന്നില്ല.

Verse 64

एतद्वः सर्वमाख्यातं मया सत्यं द्विजोत्तमाः । येन सत्येन तेनैष महाकालः प्रसीदतु

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഇതെല്ലാം ഞാൻ നിങ്ങളോട് സത്യമായി അറിയിച്ചു; ആ സത്യബലത്താൽ ഈ മഹാകാലൻ പ്രസന്നനാകട്ടെ.

Verse 65

सूत उवाच । एतच्छ्रुत्वा द्विजश्रेष्ठा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । प्रचक्रुर्जपतेस्तस्य साधुवादाननेकशः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇതു കേട്ട് ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരുടെ കണ്ണുകൾ അത്ഭുതത്തിൽ വിരിഞ്ഞു; ജപം ചെയ്യുന്ന ആ രാജാവിനെ അവർ പലവട്ടം ‘സാധു’വാദങ്ങളാൽ പുകഴ്ത്തി.

Verse 66

ब्राह्मणा ऊचुः । सत्यमुक्तं महीपाल त्वयैतदखिलं वचः । महाकालप्रसादेन न किंचिद्दुर्लभं भुवि

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹീപാലാ, നീ ഈ മുഴുവൻ വചനം സത്യമായി പറഞ്ഞു; മഹാകാലന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഭൂമിയിൽ ഒന്നും ദുർലഭമല്ല.

Verse 67

तस्माद्विशेषतः सर्वे वर्षेवर्षे वयं नृप । करिष्यामोऽस्य देवस्य श्रद्धया रात्रिजागरम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാജാവേ, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും പ്രത്യേകമായി വർഷംതോറും ശ്രദ്ധയോടെ ഈ ദേവന്റെ രാത്രിജാഗരണം നടത്തും।

Verse 68

ततः स पार्थिवस्ते च सर्व एव द्विजातयः । प्रचक्रुर्जागरं तस्य महाकालस्य संनिधौ

അതിനുശേഷം ആ രാജാവും ആ എല്ലാ ദ്വിജാതികളും മഹാകാലന്റെ സന്നിധിയിൽ തന്നേ അവന്റെ ജാഗരണം ആചരിച്ചു।

Verse 69

विशेषाद्धर्षसंयुक्ता विविधैर्गीतवादनैः । धर्माख्यानैश्च नृत्यैश्च वेदोच्चारैः पृथग्विधैः । तदारभ्य नृपाः सर्वे प्रचक्रुर्विस्मयान्विताः

വിശേഷ ഹർഷത്തോടെ, വിവിധ ഗീത-വാദ്യങ്ങൾ, ധർമ്മാഖ്യാനങ്ങൾ, നൃത്തങ്ങൾ, നാനാവിധ വേദോച്ചാരണങ്ങൾ എന്നിവയാൽ, അന്നുമുതൽ എല്ലാ രാജാക്കളും വിസ്മയഭരിതരായി ജാഗരണം ആചരിച്ചു।

Verse 70

ततः प्रभाते विमले समुत्थाय स भूपतिः । पूजयित्वा महाकालं तांश्च सर्वान्द्विजोत्तमान् । अनुज्ञाप्य ययौ हृष्टः ससैन्यः स्वपुरं प्रति

പിന്നീട് നിർമലമായ പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ആ ഭൂപതി മഹാകാലനെ പൂജിക്കുകയും ആ എല്ലാ ദ്വിജോത്തമന്മാരെയും ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു; അവരുടെ അനുവാദം വാങ്ങി സന്തോഷത്തോടെ സൈന്യസഹിതം സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 71

ततः कालेन संप्राप्य देहान्तं स महीपतिः । संप्राप्तः परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्

പിന്നീട് കാലക്രമത്തിൽ ദേഹാന്തം പ്രാപിച്ച ആ രാജാവ് ജരാ-മരണവര്ജിതമായ പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിച്ചു।

Verse 72

एतद्वः सर्वमाख्यातं महाकालसमुद्भवम् । माहात्म्यं ब्राह्मण श्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! മഹാകാലസമുദ്ഭവമായ ഈ മഹാത്മ്യം ഞാൻ നിങ്ങളോട് പൂർണ്ണമായി ആഖ്യാനം ചെയ്തു; ഇത് സർവ്വപാപനാശിനിയാണ്.

Verse 210

राजोवाच । रहस्यं परमं चैव यत्पृष्टोऽहं द्विजोत्तमाः । युष्माभिः कीर्तयिष्यामि तथाप्यखिलमेव हि

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! നിങ്ങൾ എന്നോട് ചോദിച്ച പരമ രഹസ്യം ഞാൻ നിങ്ങള്ക്കായി പ്രസ്താവിക്കും; തീർച്ചയായും എല്ലാം പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കും.