Adhyaya 168

Verse 1

सूत उवाच । एवं राज्यं परित्यज्य विश्वामित्रो द्विजोत्तमाः । हिमवन्तं नगं प्राप्य तपश्चक्रे सुदारुणम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച ദ്വിജോത്തമനായ വിശ്വാമിത്രൻ ഹിമവാൻ പർവ്വതത്തിലെത്തി അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ് അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 2

वर्षास्वाकाशशायी च हेमंते सलिलाशयः । पञ्चाग्निसाधको ग्रीष्मे स्थितो वर्षशतत्रयम्

മഴക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം തുറന്ന ആകാശത്തിന് കീഴിൽ ശയിച്ചു; ഹേമന്തത്തിൽ ജലത്തിൽ മുങ്ങി നിന്നു; ഗ്രീഷ്മത്തിൽ പഞ്ചാഗ്നിസാധന ചെയ്തു—ഇങ്ങനെ മൂന്നു നൂറു വർഷം അചഞ്ചലനായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 3

फलमूलकृताहारस्ततो वर्षशतत्रयम् । ध्यायमानः परं ब्रह्म स्थितो ब्राह्मणसत्तमाः । शीर्णपर्णाशनः पश्चात्तावत्कालं व्यवस्थितः

പിന്നീട് ഫലമൂലാഹാരം മാത്രം സ്വീകരിച്ച് മൂന്നു നൂറു വർഷം കഴിഞ്ഞു; പരബ്രഹ്മത്തെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ സ്ഥിരനായി നിന്നു. തുടർന്ന് ഉണങ്ങി വീണ ഇലകൾ ആഹാരമാക്കി അതേ കാലം തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ടു.

Verse 5

ततश्चैव जलाहारस्तावन्मात्रं व्यवस्थितः । कालं स वायुभक्षश्च ततश्चैवायुतं समाः सूत उवाच । अथ दृष्ट्वा तपःशक्तिं तस्य तां त्रिदशाधिपः । पातायष्यति मां नूनमेष स्थानान्नृपोत्तमः

അപ്പോൾ അവൻ അത്രകാലം ജലാഹാരമാത്രത്തിൽ നിലകൊണ്ടു; പിന്നെ വായുഭക്ഷനായി അങ്ങനെ പത്തായിരം വർഷം തപസ്സു ചെയ്തു. സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ മഹത്തായ തപഃശക്തി കണ്ട ദേവാധിപൻ ചിന്തിച്ചു: “ഈ നൃപോത്തമൻ തീർച്ചയായും എന്നെ എന്റെ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് വീഴ്ത്തും.”

Verse 6

ततः प्रोवाच संगत्य साम्ना परमवल्गुना । विश्वामित्रं नृपश्रेष्ठं भयेन महताऽन्वितः

പിന്നീട് അവൻ മഹാഭയത്തോടെ കൂടെ, അത്യന്തം മധുരവും സാമോപായപരവുമായ വചനങ്ങളോടെ സമീപിച്ചു നൃപശ്രേഷ്ഠനായ വിശ്വാമിത്രനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 7

इंद्र उवाच । विश्वामित्र प्रतुष्टोऽस्मि तपसानेन पार्थिव । वरं वरय भद्रं ते यदभीष्टं हृदिस्थितम्

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിശ്വാമിത്രാ, ഹേ രാജാവേ, നിന്റെ ഈ തപസ്സാൽ ഞാൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനാണ്. നിനക്ക് മംഗളം വരട്ടെ; ഹൃദയത്തിൽ ഉള്ള അഭീഷ്ടം വരമായി ചോദിക്കൂ.

Verse 9

विश्वामित्र उवाच । ब्राह्मण्यं देहि मे शक्र यदि तुष्टोऽसि सांप्रतम् । तदर्थं तपसश्चर्यां जानीहि त्वं पुरंदर

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശക്രാ, ഇപ്പോൾ നീ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ എനിക്ക് ബ്രാഹ്മണ്യം ദാനം ചെയ്യുക. ഹേ പുരന്ദരാ, ഇതേ ലക്ഷ്യത്തിനായിട്ടാണ് ഞാൻ തപസ്സു ചെയ്തതെന്ന് അറിയുക.

Verse 10

विश्वामित्र उवाच । न ब्राह्मण्यात्परं किंचित्प्रार्थयामि सुरेश्वर

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സുരേശ്വരാ, ബ്രാഹ്മണ്യത്തേക്കാൾ അപ്പുറം ഞാൻ ഒന്നും അപേക്ഷിക്കുന്നില്ല.

Verse 11

अपि त्रैलोक्यराज्यं ते वस्तुष्वन्येषु का कथा । तस्माद्गच्छ सुरश्रेष्ठ स्वराज्यं परिपालय

എനിക്ക് ത്രിലോകരാജ്യവും ആഗ്രഹമില്ല; പിന്നെ മറ്റു കാര്യങ്ങളെന്തു പറയണം? അതുകൊണ്ട്, ഹേ സുരശ്രേഷ്ഠാ, നീ പോയി നിന്റെ സ്വരാജ്യം ഭരിക്കൂ।

Verse 12

परित्यक्ष्याम्यहं देहं यास्ये वाऽहं द्विजन्मताम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य देवराजो दिवं गतः

ഞാൻ ഈ ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കും, അല്ലെങ്കിൽ ദ്വിജത്വം (ബ്രാഹ്മണത്വം) പ്രാപിക്കും. അവന്റെ വാക്ക് കേട്ട് ദേവരാജൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 13

तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा सर्वदेवसमावृतः । विश्वामित्रोऽपि तद्रूपं चकार दुश्चरं तपः

അവന്റെ ദൃഢനിശ്ചയം അറിഞ്ഞ്, എല്ലാ ദേവന്മാരും ചുറ്റിനിന്നിരിക്കെ, വിശ്വാമിത്രനും അതേ രീതിയിൽ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 14

अथ वर्षसहस्रे तु व्यतिक्रान्ते द्विजोत्तमाः । अन्यस्मिन्वायुभक्षस्य विश्वामित्रस्य भूपतेः

പിന്നീട്, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ആയിരം വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ—മറ്റൊരു സമയത്ത്—വായുവേ ആഹാരമായി ജീവിച്ച രാജാവ് വിശ്വാമിത്രനെക്കുറിച്ച്…

Verse 15

आजगाम स्वयं ब्रह्मा पुण्यैर्देवर्षिभिः सह । अब्रवीत्तं महीपालं तपसा दग्धकिल्बिषम्

അപ്പോൾ സ്വയം ബ്രഹ്മാവ് പുണ്യ ദേവർഷികളോടൊപ്പം വന്നു; തപസ്സാൽ പാപങ്ങൾ ദഗ്ധമായ ആ രാജാവിനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 16

श्रीब्रह्मोवाच । विश्वामित्र प्रतुष्टोऽस्मि तपसानेन सत्तम । वरं वरय भद्रं ते प्रदास्याम्यपि दुर्लभम्

ശ്രീബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വിശ്വാമിത്രാ, സത്തമാ! നിന്റെ ഈ തപസ്സാൽ ഞാൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനാകുന്നു. വരം വരിക്ക; നിനക്കു മംഗളം—ദുർലഭമായതും ഞാൻ നൽകും।

Verse 17

विश्वामित्र उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । ब्राह्मण्यं देहि मे देव नान्यदिष्टतमं महत्

വിശ്വാമിത്രൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവാ! നീ എനിക്കു പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, എനിക്കു വരം നൽകുവാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, എനിക്കു ബ്രാഹ്മണ്യം ദയചെയ്യുക; ഇതിലധികം പ്രിയവും മഹത്തുമായതു മറ്റൊന്നുമില്ല।

Verse 19

यन्न जातं धरापृष्ठे न भविष्यति कर्हिचित्

ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലത്തിൽ ഒരിക്കലും ജനിക്കാത്തതും, ഏതുകാലത്തും ഉണ്ടാകാത്തതും—അതേ എന്റെ അഭീഷ്ടമായ അതിദുർലഭ പരമ വരം।

Verse 20

विश्वामित्र उवाच । गच्छ त्वं देवदेवेश ब्रह्मलोकमनुत्तमम् । अहं त्यक्ष्यामि वा प्राणान्संप्राप्स्ये वा द्विजन्मताम्

വിശ്വാമിത്രൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവദേവേശാ! നീ അനുത്തമമായ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്കു പോകുക. ഞാൻ പ്രാണങ്ങൾ ത്യജിക്കുമോ, അല്ലെങ്കിൽ ദ്വിജത്വം (ദ്വിജന്മതാ) പ്രാപിക്കുമോ।

Verse 21

अथ देवर्षिमध्यस्थ ऋचीको वाक्यमब्रवीत् । अस्य जन्मकृते देव ब्राह्म्यैर्मंत्रैर्मया चरुः

അപ്പോൾ ദേവർഷിമധ്യേ നിലകൊണ്ട ഋചീകൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ! ഇതിന്റെ ജന്മാർത്ഥം ഞാൻ ബ്രാഹ്മണിക മന്ത്രങ്ങളാൽ ചരു (യജ്ഞാഹുതി) ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു।

Verse 22

अभितो ब्रह्मसर्वस्वं तत्र सयोजितं मया । तेनैव क्षत्रजन्माऽयं ब्राह्मणश्चतुरानन

ഞാൻ അവിടെ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ബ്രഹ്മതത്ത്വത്തിന്റെ സർവ്വസാരവും പൂർണ്ണമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. അതേ കർമത്താൽ ക്ഷത്രിയജന്മനായിട്ടും അവൻ ബ്രാഹ്മണത്വത്തിന് യോഗ്യനായി, ഹേ ചതുരാനന (ബ്രഹ്മാ)।

Verse 23

ब्रह्मर्षिकीर्तयस्वैनं तस्मात्त्वं प्रपितामह । राज्यस्थोऽपि द्विजार्हाणि सत्कृत्यान्य करोदसौ

അതുകൊണ്ട്, ഹേ പ്രപിതാമഹ (ബ്രഹ്മാ), അവനെ ‘ബ്രഹ്മർഷി’ എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചു കീർത്തിക്കൂ. രാജസ്ഥാനായിരുന്നിട്ടും അവൻ ദ്വിജർക്കു അർഹമായ സത്കാരവും പൂജ്യകൃത്യങ്ങളും നിർവഹിച്ചു.

Verse 24

ब्राह्ममन्त्रप्रभावेन तस्माद्ब्रह्मर्षिमाह्वय । येन कीर्तामहे सर्वे विश्वामित्रं द्विजोत्तमम्

ബ്രഹ്മമന്ത്രങ്ങളുടെ പ്രഭാവത്താൽ അതുകൊണ്ട് അവനെ ‘ബ്രഹ്മർഷി’ എന്നു വിളിക്കൂ—അവനാൽ തന്നെയാണ് ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ദ്വിജോത്തമനായ വിശ്വാമിത്രനെ കീർത്തിക്കുന്നത്.

Verse 25

अथ ब्रह्मा चिरं ध्यात्वा ब्राह्म्यै र्मंत्रैश्च तेजसा । समुत्पन्नं ततः प्राह ब्राह्मणस्त्वं मया कृतः

അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാ ദീർഘനേരം ധ്യാനിച്ച് ബ്രാഹ്മീ മന്ത്രങ്ങളുടെ തേജസ്സാൽ അതിനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി, പിന്നെ പറഞ്ഞു—‘നിന്നെ ഞാൻ ബ്രാഹ്മണനാക്കി.’

Verse 26

त्यजेदं दुष्करं घोरं तपो मद्वचनाद्द्रुतम् । स यदा ब्रह्मणा प्रोक्तो ब्रह्मर्षि स्त्वमसंशयम्

‘എന്റെ വചനപ്രകാരം ഈ ദുഷ്കരവും ഘോരവുമായ തപസ്സ് ഉടൻ ഉപേക്ഷിക്കൂ.’ ബ്രഹ്മാ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ—‘നീ സംശയമില്ലാതെ ബ്രഹ്മർഷി’—എന്ന് അവന്റെ പദവി ഉറപ്പായി.

Verse 27

ऋचीकाद्यैस्ततः सर्वैः प्रोक्तो देवर्षिभिस्तथा

അനന്തരം ഋചീകാദികളായ എല്ലാവരും ദേവർഷിമാരും അതുപോലെ അവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് സ്ഥിരീകരിച്ചു।

Verse 28

अथ तेषां मध्यगतो वसिष्ठो मुनिसत्तमः । सोऽब्रवीत्कोपसंयुक्तो नाहं वक्ष्यामि कर्हिचित्

അപ്പോൾ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠൻ അവരുടെ നടുവിലേക്കു വന്നു. കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ ഒരിക്കലും സംസാരിക്കുകയില്ല.”

Verse 29

ब्राह्मणं क्षत्रियाज्जातं जानन्नपि पितामह । ऋचीकस्य च दाक्षिण्यात्तथा त्वं वदसि प्रभो

ഹേ പിതാമഹാ! ക്ഷത്രിയവംശത്തിൽ ജനിച്ച ബ്രാഹ്മണനെന്നു അറിഞ്ഞിട്ടും, ഋചീകന്റെ ദാക്ഷിണ്യത്തെ മാനിച്ച്, ഹേ പ്രഭോ, നിങ്ങൾ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു।

Verse 30

प्रोच्यमानो ऽपि बहुधा वसिष्ठो मुनिसत्तमः । पितामहेन मुनिभिर्नारदाद्यैरनेकधा । जगामाथ परित्यज्य तान्सर्वान्द्विजसत्तमान्

പിതാമഹ ബ്രഹ്മാവും നാരദാദി മുനിമാരും പലവിധമായി ആവർത്തിച്ച് അപേക്ഷിച്ചിട്ടും, മുനിശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠൻ ആ എല്ലാ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരെയും ഉപേക്ഷിച്ച് പുറപ്പെട്ടു പോയി।

Verse 31

स चागत्य मुनि श्रेष्ठो देशं चानर्तसंज्ञितम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे शंखतीर्थसमीपतः

ആ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ വന്ന് അനർത്തം എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ദേശത്തേക്ക്, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ, ശംഖതീർത്ഥത്തിന്റെ സമീപത്തേക്ക് എത്തി।

Verse 32

यत्र ब्रह्मशिला पुण्या श्वेतद्वीपसमन्विता । सरस्वती स्थिता यत्र नदी पापहरा शुभा

എവിടെ പുണ്യമായ ബ്രഹ്മശില ശ്വേതദ്വീപസംബന്ധത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അവിടെ പാപഹാരിണിയായ ശുഭ സർസ്വതി നദി വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 33

तत्राश्रमपदं कृत्वा चकार विपुलं तपः । विश्वामित्रोऽपि सामर्षस्तद्वधार्थं समागतः

അവിടെ അദ്ദേഹം ആശ്രമസ്ഥലം സ്ഥാപിച്ച് മഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്തു; ക്രോധം നിറഞ്ഞ വിശ്വാമിത്രനും അദ്ദേഹത്തെ വധിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് അവിടെ എത്തി.

Verse 34

तस्याश्रमस्य दूरे स याम्यां दिशि समाश्रितः । कृत्वाश्रमपदं तत्र तस्य च्छिद्राणि चिन्तयन्

ആ ആശ്രമത്തിൽ നിന്ന് ദൂരെയായി അദ്ദേഹം തെക്കുദിശയിൽ ആശ്രയം നേടി; അവിടെ ആശ്രമസ്ഥലം ഒരുക്കി, അവനെ ആക്രമിക്കാൻ ഉള്ള ദുർബലബിന്ദുക്കൾ (ഛിദ്രങ്ങൾ) ചിന്തിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 35

संस्थितः सुचिरं कालं न च पश्यति किंचन । अथाभिचारिकं तेन प्रारब्धं तस्य चोपरि

അദ്ദേഹം വളരെ നാളോളം അവിടെ നിന്നിട്ടും ഒരു വഴിയും കണ്ടില്ല; പിന്നെ അവന്റെ മേൽ അഭിചാരകർമ്മം (വൈരമന്ത്രപ്രയോഗം) ആരംഭിച്ചു.

Verse 36

यदुक्तं सामविधिना सामवेदे वधात्मकम् । तस्य तैर्दारुणैर्मंत्रैर्जुह्वतो जातवेदसम्

സാമവേദത്തിലെ സാമവിധാനത്തിൽ വധസ്വഭാവമെന്ന് ഉപദേശിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ, ആ ഭയങ്കര മന്ത്രങ്ങളാൽ അദ്ദേഹം ജാതവേദസിൽ (യജ്ഞാഗ്നിയിൽ) ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ച് ആ അനുഷ്ഠാനം നടത്തി.

Verse 37

निष्क्रांता दारुणा शक्तिर्मुक्तकेशी भयानका । वानरस्कंधमारूढा कुर्वाणा किल्किलाध्वनिम्

അപ്പോൾ ഭയങ്കരവും ദാരുണവുമായ ഒരു ശക്തി പുറപ്പെട്ടു—അഴിഞ്ഞ മുടിയോടെ ഭീതിജനകയായി; കുരങ്ങിന്റെ തോളിൽ ആരൂഢയായി കിൽകിൽ എന്ന കൂകൽധ്വനി മുഴക്കുകയായിരുന്നു।

Verse 38

नानायुधसमोपेता यमजिह्वा यथा परा । साब्रवीद्वद विप्रेंद्र किं ते कृत्यं करोम्यहम्

അവൾ നാനാവിധ ആയുധങ്ങളാൽ സമുപേതയായി, യമന്റെ നാവുപോലെ ദാരുണയായി. അവൾ പറഞ്ഞു—“ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, പറയുക; നിങ്ങളുടെ ഏത് കൃത്യം ഞാൻ നിർവഹിക്കണം?”

Verse 39

त्रैलोक्यमपि कृत्स्नं च संहरामि तवाज्ञया

അവൾ പറഞ്ഞു—“നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞയാൽ ഞാൻ സമസ്ത ത്രൈലോക്യത്തെയും പൂർണ്ണമായി സംഹരിക്കാം.”

Verse 40

विश्वामित्र उवाच । मम शत्रुर्मान्यो त्र वसिष्ठः कुमुनिः स्थितः । तं त्वं जहि द्रुतं गत्वा तदर्थं च मया कृता

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—“എന്റെ മാന്യനായ ശത്രു, ആ മുനി വസിഷ്ഠൻ ഇവിടെ വസിക്കുന്നു. നീ വേഗത്തിൽ ചെന്നു അവനെ വധിക്ക; അതിനായിട്ടാണ് ഞാൻ നിന്നെ സൃഷ്ടിച്ചത്.”

Verse 41

एवमुक्ता तु सा तेन विश्वामित्रेण धीमता । वसिष्ठाश्रममुद्दिश्य प्रस्थिता चोत्तरामुखी

ബുദ്ധിമാനായ വിശ്വാമിത്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൾ ഉത്തരമുഖിയായി വസിഷ്ഠാശ്രമത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 42

एतस्मिन्नेव काले तु वसिष्ठस्याश्रमे द्विजाः । दुर्निमित्तानि जातानि प्रभूतानि महांति च

അന്നേ സമയത്ത്, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, വസിഷ്ഠന്റെ ആശ്രമത്തിൽ അനേകവും അത്യന്തം മഹത്തുമായ ദുർനിമിത്തങ്ങൾ ഉദിച്ചു.

Verse 43

पपात महती चोल्का निहत्य रविमण्डलम् । तथा रुधिरवृष्टिश्च अस्थिमिश्रा व्यजायत

ഒരു മഹാ ഉൽക്ക സൂര്യമണ്ഡലത്തെ അടിച്ചെന്നപോലെ പതിച്ചു; തുടർന്ന് അസ്ഥിമിശ്രിതമായ രക്തവൃഷ്ടിയും ഉണ്ടായി.

Verse 44

दीप्तां दिशं समासाद्य रुरोद च तथा शिवा । तां दृष्ट्वा सुमहोत्पातान्वसिष्ठो मुनिपुंगवः

ജ്വലിക്കുന്ന ദിശയിലേക്കു സമീപിച്ച് ശിവാ (ദേവി) വിലപിച്ചു; ആ അതിമഹോത്പാതങ്ങൾ കണ്ട മുണിശ്രേഷ്ഠൻ വസിഷ്ഠൻ ജാഗ്രതനായി.

Verse 45

यावदालोकते रूपं ज्वालामालासमाकुलम् । ततः सम्यक्परिज्ञाय सर्वं दिव्येन चक्षुषा

ജ്വാലാമാലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ആ രൂപം അദ്ദേഹം നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ എല്ലാം ശരിയായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

Verse 46

विश्वामित्रप्रयुक्तेयं शक्तिर्मम वधाय च । कृत्या रूपा सुमंत्रैश्च सामवेदसमुद्भवैः

ഈ ശക്തി വിശ്വാമിത്രൻ എന്റെ വധത്തിനായി പ്രയോഗിച്ചതാണ്; സാമവേദജന്യമായ പ്രബല മന്ത്രങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ കൃത്യാ-രൂപം ഇതു.

Verse 47

तिष्ठतिष्ठेति तेनोक्ता ततः सा निश्चलाभवत् । निजमंत्रैश्च सा तेन स्तंभिताथर्वणोद्भवैः

അവൻ “നിൽക്കുക, നിൽക്കുക” എന്നു കല്പിച്ചതോടെ അവൾ നിശ്ചലമായി. പിന്നെ അഥർവവേദോത്ഭവമായ തന്റെ മന്ത്രങ്ങളാൽ അവളെ സ്തംഭിപ്പിച്ച് നിയന്ത്രിച്ചു.

Verse 48

ततः स्त्रीरूपमादाय प्रोवाच मुनिपुंगवम् । सामवेदस्तु वेदानां प्राधान्येन व्यवस्थितः

പിന്നീട് അവൾ സ്ത്രീരൂപം ധരിച്ചു ആ മുനിശ്രേഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു— “വേദങ്ങളിൽ സാമവേദം തന്നെയാണ് പ്രാധാന്യത്തോടെ സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നത്.”

Verse 49

विधिना तेन संसृष्टा विश्वामित्रेण धीमता । मा कुरुत्वप्रमाणंतु प्रहारं सह मे मुने । रक्षयिष्यामि ते । प्राणान्स्वल्पस्पर्शेन ते मुने

“ഞാൻ ആ ധീമാൻ വിശ്വാമിത്രൻ വിധിപൂർവം സൃഷ്ടിച്ചതാണ്. ഹേ മുനേ, നിന്റെ ബലത്തിന്റെ പൂർണ്ണ അളവോടെ എന്നെ പ്രഹരിക്കരുത്. ഹേ മുനേ, അല്പസ്പർശം കൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ നിന്റെ പ്രാണങ്ങളെ രക്ഷിക്കും.”

Verse 50

वसिष्ठ उवाच । यद्येवं कुरु मे स्पर्शं न मर्म स्पर्शनं शुभे । मया चाथर्वणा मंत्राः संहृताः कृपया तव

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു— “അങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ, ഹേ ശുഭേ, എന്നെ സ്പർശിക്കൂ; എന്നാൽ എന്റെ മർമ്മസ്ഥാനം സ്പർശിക്കരുത്. നിനക്കു കരുണകൊണ്ട് ഞാൻ എന്റെ അഥർവണ മന്ത്രങ്ങളെ ഉപസംഹരിച്ചിട്ടുണ്ട്.”

Verse 51

ततः सा दारुणा शक्तिर्विश्वामित्रप्रयोजिता । तस्यांगदेशं स्पृष्ट्वाथ निपपात धरातले

പിന്നീട് വിശ്വാമിത്രൻ പ്രയോഗിച്ച ആ ഭീകരശക്തി അവന്റെ ശരീരത്തിലെ ഒരു ഭാഗം സ്പർശിച്ച ഉടൻ ഭൂമിയിൽ വീണു.

Verse 52

ततस्तुष्टो वसिष्ठस्तु तामाह मधुरं वचः । अद्यप्रभृति ते पूजां करिष्यंति समाहिताः । जनाः सर्वे महाभागे भक्त्या परमया युताः

അപ്പോൾ പ്രസന്നനായ വസിഷ്ഠൻ അവളോടു മധുരവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹാഭാഗ്യവതീ! ഇന്നുമുതൽ സമാഹിതചിത്തരായി പരമഭക്തിയോടെ യുക്തരായ സർവ്വജനങ്ങളും നിന്റെ പൂജ നടത്തും.”

Verse 53

चैत्रमासे सिते पक्षे अष्टमीदिवसे स्थिते । ये ते पूजां करिष्यंति श्रद्धया परया युताः

ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമി ദിനത്തിൽ, പരമശ്രദ്ധയോടെ യുക്തരായി ആരെല്ലാം നിന്റെ പൂജ നടത്തുമോ—

Verse 54

ते सर्वे वत्सरंयावद्भवि ष्यंति निरामयाः । तस्मादत्रैव स्थातव्यं सदैव मम वाक्यतः

അവർ എല്ലാവരും ഒരു വർഷം മുഴുവൻ രോഗമില്ലാതെ ഇരിക്കും. അതിനാൽ എന്റെ വാക്കുപ്രകാരം നീ എപ്പോഴും ഇവിടെ തന്നേ വസിക്കണം.

Verse 55

सूत उवाच । एवमुक्ता च सा तेन वसिष्ठेन महात्मना । स्थिता तत्रैव सा देवी तस्य वाक्येन तत्क्षणात्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ദേവി അതേ ക്ഷണത്തിൽ അവിടെയേ നിലകൊണ്ടു.

Verse 56

प्राप्नोति परमां पूजां विशेषान्नागरैः कृताम् । धारानामेति विख्याता भक्तलोकसुख प्रदा

അവൾ പരമമായ പൂജ പ്രാപിക്കുന്നു—വിശേഷിച്ച് നാഗരന്മാർ നിർവഹിക്കുന്നതു. ‘ധാരാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായി, ഭക്തജനസമൂഹത്തിന് സുഖം നൽകുന്നവൾ.

Verse 168

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये धारोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनामाष्ट षष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ആറാം ഭാഗമായ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ‘ധാരോത്പത്തി-മാഹാത്മ്യ-വർണനം’ എന്ന നൂറ്റി അറുപത്തെട്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।

Verse 189

ब्रह्मोवाच । क्षत्रियेण प्रजातस्य द्विजत्वं जायते कथम् । श्रुतिस्मृतिविरुद्धं हि किमेवं वदसीप्सितम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ക്ഷത്രിയനിൽ നിന്നു ജനിച്ചവന് ദ്വിജത്വം എങ്ങനെ ലഭിക്കും? ഇത് ശ്രുതി-സ്മൃതികൾക്ക് വിരുദ്ധമല്ലേ; പിന്നെ നീ ഇഷ്ടപ്പെട്ടതുപോലെ എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറയുന്നു?