Adhyaya 49

Verse 1

। सूत उवाच । तत्रैवास्ति महापुण्यो ह्रदतीरे व्यवस्थितः । कलशेश्वर इत्याख्यः सर्वपापप्रणाशनः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അതേ തടാകതീരത്ത് മഹാപുണ്യകരമായ ശിവധാമം നിലകൊള്ളുന്നു; ‘കലശേശ്വരൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധം, സർവ്വപാപനാശകൻ।

Verse 2

दृष्ट्वा प्रमुच्यते पापान्मनुष्यः कलशेश्वरम्

കലശേശ്വരനെ ദർശിച്ചാൽ മാത്രം മനുഷ്യൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു।

Verse 3

पुरासीत्कलशोनाम यदुवंशसमुद्भवः । यज्वा दानपतिर्दक्षः सर्वलोकहिते रतः

പുരാതനകാലത്ത് യദുവംശത്തിൽ ജനിച്ച ‘കലശ’ എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; അദ്ദേഹം യജ്ഞകർതാവ്, ദാനത്തിൽ അഗ്രഗണ്യൻ, ദക്ഷൻ, സർവ്വലോകഹിതത്തിൽ നിരതൻ।

Verse 4

कस्यचित्त्वथ कालस्य दुर्वासा मुनि सत्तमः । चातुर्मास्यव्रतं कृत्वा तद्गृहं समुपस्थितः

പിന്നീട് ഒരുകാലത്ത് മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ദുർവാസാവ് ചാതുർമാസ്യവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് അവന്റെ (രാജാവിന്റെ) ഗൃഹത്തിലെത്തി।

Verse 5

अथोत्थाय नृपस्तूर्णं सम्मुखः प्रययौ मुदा । स्वागतं स्वागतं तेस्तु ब्रुवाण इति सादरम्

അപ്പോൾ രാജാവ് ഉടൻ എഴുന്നേറ്റ് സന്തോഷത്തോടെ മുന്നോട്ട് ചെന്നു, ആദരപൂർവ്വം—“സ്വാഗതം, സ്വാഗതം!” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 6

ततः प्रणम्य तं भक्त्या प्रक्षाल्य चरणौ स्वयम् । दत्त्वार्घमिति होवाच हर्षबाष्पाकुलेक्षणः

അനന്തരം അവൻ ഭക്തിയോടെ അദ്ദേഹത്തെ നമസ്കരിച്ചു, സ്വയം മുനിയുടെ പാദങ്ങൾ പ്രക്ഷാളനം ചെയ്ത് അർഘ്യം അർപ്പിച്ചു; ഹർഷാശ്രുക്കളാൽ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞ് വിറയുന്നവനായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 7

इदं राज्यममी पुत्रा इमा नार्य इदं धनम् । ब्रूहि सर्वं मुने त्वं च तव कार्यं ददाम्यहम्

ഇത് എന്റെ രാജ്യം, ഇവർ എന്റെ പുത്രന്മാർ, ഇവർ എന്റെ ഭാര്യമാർ, ഇതാണ് എന്റെ ധനം. ഹേ മുനേ, എല്ലാം പറയുക; നിങ്ങളുടെ ആവശ്യമായത് എന്തായാലും ഞാൻ നൽകാം।

Verse 8

दुर्वासा उवाच । युक्तमेतन्महाराज वक्तुं ते कार्यमीदृशम् । गृहागताय विप्राय व्रतिनेऽस्मद्विधाय च

ദുർവാസാ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാ, ഇത്തരമൊരു നിശ്ചയം പ്രസ്താവിക്കുന്നത് യുക്തമാണ്; ഗൃഹത്തിലെത്തിയ ബ്രാഹ്മണനുവേണ്ടിയും, വ്രതധാരിയായ തപസ്വിക്കുവേണ്ടിയും, എന്നെപ്പോലെയുള്ളവനുവേണ്ടിയും।

Verse 9

न मे किञ्चिद्धनैः कार्यं न राज्येन नृपोत्तम । चातुर्मास्यव्रतोऽतोऽहं पारणं कर्तृमुत्सहे

ഹേ നൃപോത്തമാ, എനിക്ക് ധനവും വേണ്ട, രാജ്യവും വേണ്ട. ഞാൻ ചാതുർമാസ്യവ്രതത്തിലാണ്; അതിനാൽ പാരണ—വ്രതസമാപനഭോജനം—ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 10

तस्माद्यत्किञ्चिदन्नं ते सिद्धमस्ति गृहे नृप । तद्देहि भोजनार्थं मे बुभुक्षातीव वर्धते

അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ വീട്ടിൽ തയ്യാറായിരിക്കുന്ന പാകം ചെയ്ത അന്നം എന്തുണ്ടോ അത് എനിക്ക് ഭോജനാർത്ഥം തരുക; എന്റെ വിശപ്പ് അത്യന്തമായി വർധിക്കുന്നു।

Verse 11

सूत उवाच । ततः स पृथिवीपालो यथासिद्धं सुसंस्कृम् । अन्नं भोज्यकृते तस्मै प्रददौ स्वयमेव हि

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അനന്തരം ഭൂമിപാലനായ രാജാവ് യഥാസിദ്ധമായി നന്നായി സംസ്കരിച്ച അന്നം, ഭോജനാർത്ഥം അവനു സ്വയം നൽകി.

Verse 12

व्यञ्जनानि विचित्राणि पक्वान्नानि बहूनि च । पेयं चोष्यं च खाद्यं च लेह्यमन्नमनेकधा । तथा मांसं विचित्रं च लवणाद्यैः सुसंस्कृतम्

അവിടെ വിചിത്രമായ വ്യഞ്ജനങ്ങളും അനവധി പക്വാന്നങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു—പേയവും ചോഷ്യവും ഖാദ്യവും ലേഹ്യവും പലവിധമായി; കൂടാതെ ലവണാദി മസാലകളാൽ നന്നായി സംസ്കരിച്ച വിവിധ മാംസവും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 13

अथासौ बुभुजे विप्रः क्षुत्क्षामस्त्वरयान्वितः । अविन्दन्न रसास्वादं बृहद्ग्रासैर्मुदान्वितः

അപ്പോൾ ആ വിപ്രൻ വിശപ്പാൽ ക്ഷീണിച്ച് അതിവേഗം ഭോജനം ചെയ്തു. സന്തോഷത്തോടെ വലിയ വലിയ ഗ്രാസങ്ങൾ എടുത്തതിനാൽ, രുചിയുടെ വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയാനായില്ല.

Verse 14

अथ तृप्तेन मांसस्य ज्ञातस्तेन रसो द्विजाः । ततः कोपपरीतात्मा तं शशाप मुनीश्वरः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! തൃപ്തനായ ശേഷം അവന് മാംസത്തിന്റെ രുചി തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അപ്പോൾ കോപം മൂടിയ മനസ്സോടെ ആ മുനീശ്വരൻ ആ രാജാവിനെ ശപിച്ചു.

Verse 15

यस्मान्मांसं त्वया दत्त्वा व्रतभंगः कृतो मम । तस्मात्त्वमामिषाहारो रौद्रो व्याघ्रो भविष्यसि

‘നീ എനിക്ക് മാംസം നൽകിയതിനാൽ എന്റെ വ്രതഭംഗം സംഭവിച്ചു. അതിനാൽ നീ ആമിഷാഹാരിയായ ഭീകര വ്യാഘ്രൻ (കടുവ) ആകും.’

Verse 16

ततः स भूपतिर्भीतः प्रणम्य च मुनीश्वरम् । प्रोवाच दीनवदनो वेपमानः सुदुःखितः

അപ്പോൾ ആ രാജാവ് ഭീതനായി മുനീശ്വരനെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു—മുഖം ദീനമായി, ശരീരം വിറച്ച്, അത്യന്തം ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്നു।

Verse 17

तव क्षुत्क्षामकण्ठस्य मया भक्तिः कृता मुने । यथासिद्धेन भोज्येन तत्कस्माच्छप्तुमुद्यतः

ഹേ മുനേ! വിശപ്പാൽ വരണ്ട നിങ്ങളുടെ കണ്ഠം കണ്ടു ഞാൻ ഭക്തിയോടെ സേവിച്ചു, ലഭ്യമായതുപോലെ തന്നെ ഭോജ്യം അർപ്പിച്ചു; എങ്കിലും എന്നെ ശപിക്കാൻ നിങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് ഉത്സുകൻ?

Verse 18

तस्मात्कुरु प्रसादं मे भक्तस्य विनतस्य च । शापस्यानुग्रहेणैव शीघ्रं ब्राह्मणसत्तम

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ബ്രാഹ്മണസത്തമാ! നിങ്ങളുടെ ഭക്തനും വിനീത അപേക്ഷകനുമായ എന്നോടു പ്രസന്നനാകുക; നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഈ ശാപം വേഗം ശമിപ്പിക്കണമേ।

Verse 19

दुर्वासा उवाच । मुक्त्वा श्राद्धं तथा यज्ञं न मांसं भक्षयेद्द्विजः । विशेषेण व्रतस्यांते चातुर्मास्योद्भवस्य च

ദുർവാസാ പറഞ്ഞു—ശ്രാദ്ധവും യജ്ഞവും ഒഴികെ ദ്വിജൻ മാംസം ഭക്ഷിക്കരുത്; പ്രത്യേകിച്ച് വ്രതത്തിന്റെ അവസാനം, പ്രത്യേകമായി ചാതുർമാസ്യാനുഷ്ഠാനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സമയത്ത്।

Verse 20

उपवासपरो भूत्वा मांसमश्नाति यो द्विजः । वृथामांसाद्वृथा तस्य तद्व्रतं जायते ध्रुवम्

ഉപവാസപരനായി ഇരിക്കുമ്പോഴും മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്ന ദ്വിജന്, ആ വ്യർത്ഥ മാംസഭക്ഷണത്താൽ അവന്റെ വ്രതവും നിശ്ചയമായും വ്യർത്ഥമാകുന്നു।

Verse 21

तस्माद्व्रतं प्रणष्टं मे चातुर्मास्यसमुद्भवम् । तेन शप्तोऽसि राजेंद्र मया कोपेन सांप्रतम्

അതുകൊണ്ട് എന്റെ ചാതുർമാസ്യജന്യമായ വ്രതം നശിച്ചു. അതിനാൽ, ഹേ രാജേന്ദ്രാ, കോപവശാൽ ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിന്നെ ശപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 22

राजोवाच । तथापि कुरु मे विप्र शापस्यांतं यथेप्सितम् । भक्तियुक्तस्य दीनस्य निर्दोषस्य विशेषतः

രാജാവ് പറഞ്ഞു— എങ്കിലും, ഹേ വിപ്രാ, നിനക്കിഷ്ടമായവിധം ഈ ശാപത്തിന്റെ അന്ത്യം വിധിക്കണമേ; പ്രത്യേകിച്ച് ഞാൻ ഭക്തിയുള്ളവനും ദീനനും നിർദോഷനും ആകുന്നു.

Verse 23

दुर्वासा उवाच । यदा ते नंदिनी धेनुर्लिंगं बाणार्चितं पुरा । दर्शयिष्यति ते मुक्तिस्तदा तूर्णं भविष्यति

ദുർവാസാവ് പറഞ്ഞു— നിന്റെ നന്ദിനീ ധേനു പൂർവ്വം ബാണൻ ആരാധിച്ച ആ ലിംഗം നിന്നെ കാണിച്ചുതരുമ്പോൾ, നിന്റെ മോക്ഷം വേഗത്തിൽ സംഭവിക്കും.

Verse 24

एवमुक्त्वा स विप्रेन्द्रो जगाम निजमाश्रमम् । बभूव सोऽपि भूपालो व्याघ्रो रौद्रतमाकृतिः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ വിപ്രേന്ദ്രൻ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി. ആ ഭൂപാലനും അത്യന്തം ഭീകരരൂപമുള്ള വ്യാഘ്രമായി മാറി.

Verse 25

नष्टस्मृतिस्ततस्तूर्णं दृष्ट्वा जंतून्पुरःस्थितान् । जघानोच्चाटितोन्यैश्च प्रविवेश महावनम्

പിന്നീട് സ്മൃതി നഷ്ടപ്പെട്ടവനായി, മുന്നിൽ നിന്ന ജീവികളെ കണ്ട ഉടൻ ആക്രമിച്ച് കൊല്ലാൻ തുടങ്ങി; മറ്റുള്ളവർ ഓടിച്ചുവിട്ടതോടെ അവൻ മഹാവനത്തിലേക്ക് കടന്നു.

Verse 26

अथ ते मंत्रिणस्तस्य शापस्यातं महीपतेः । वांछतस्तस्य तद्राज्यं चक्रुरेव सुरक्षितम्

അപ്പോൾ ആ രാജാവിന്റെ ശാപം ശമിക്കണമെന്നാഗ്രഹിച്ച മന്ത്രിമാർ ആ രാജ്യം നന്നായി കാത്തുസൂക്ഷിച്ചു।

Verse 49

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कलशेश्वराख्याने कलशनृपतेर्दुर्वाससः शापेन व्याघ्रत्वप्राप्तिवर्णनंनामैकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ശ്രീഹാടകേശ്വര ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ‘കലശേശ്വര’ ആഖ്യാനത്തിൽ, ‘ദുർവാസശാപം മൂലം കലശനൃപന് വ്യാഘ്രത്വം ലഭിച്ചതിന്റെ വർണ്ണനം’ എന്ന ഏകോനപഞ്ചാശത്തമ അധ്യായം സമാപ്തമായി।