Adhyaya 14

Verse 1

। सूत उवाच । यदन्यत्तत्र सञ्जातमाश्चर्यं द्विजसत्तमाः । तदहं कीर्तयिष्यामि रहस्यं हृदि संस्थितम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! അവിടെ ഉണ്ടായ മറ്റൊരു അത്ഭുതം ഞാൻ ഇപ്പോൾ കീർത്തിക്കും; എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിക്ഷിപ്തമായിരുന്ന ആ രഹസ്യം.

Verse 2

चमत्कारपुरे कश्चिद्वैश्यजातिसमुद्भवः । बभूव पुरुषो मूको दरिद्रेण समन्वितः

ചമത്കാരപുരത്തിൽ വൈശ്യകുലത്തിൽ ജനിച്ച ഒരാൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ മൂകനും ദാരിദ്ര്യഭാരത്തിൽ പീഡിതനുമായിരുന്നു.

Verse 3

यो दौःस्थ्यात्सर्वलोकानां करोति पशुरक्षणम् । कुटुम्बभरणार्थाय संतुष्टो येनकेनचित्

ദാരിദ്ര്യത്താൽ അവൻ എല്ലാവരുടെയും പശുക്കളെ കാത്തുസൂക്ഷിച്ചു. കുടുംബപോഷണത്തിനായി കിട്ടുന്ന അല്പത്തിൽ തന്നെ അവൻ തൃപ്തനായിരുന്നു.

Verse 4

कदाचिद्रक्षतस्तस्य पशूंस्तान्वनभूमिषु । पशुरेको विनिष्क्रांतः स्वयूथात्तृणलोभतः

ഒരു വേള അവൻ വനഭൂമികളിൽ ആ പശുക്കളെ കാത്തുകൊണ്ടിരുന്നു. അപ്പോൾ പുല്ലിന്റെ ലാഭത്തിൽ ഒരു മൃഗം തന്റെ കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് മാറിപ്പോയി.

Verse 5

कृष्ण पक्षे चतुर्दश्यां चैत्रमासे द्विजोत्तमाः । न तदा लक्षितस्तेन गच्छमानो यदृच्छया

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ചൈത്രമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ ആ മൃഗം യദൃച്ഛയായി പോയി; അപ്പോൾ അവൻ അതിനെ ശ്രദ്ധിച്ചില്ല.

Verse 6

अथ यावद्गृहं प्राप्तः स मूकः पशुपालकः । तावत्तस्य च गोः स्वामी भर्त्सयन्समुपागतः

അതിനുശേഷം ആ മൂക പശുപാലകൻ വീട്ടിലെത്തിയ ഉടനെ, ആ പശുവിന്റെ ഉടമ അവനെ ശാസിച്ചുകൊണ്ട് അവിടെ എത്തി.

Verse 7

किं पाप न समायातः पशुरेकोऽद्य नो यथा । नूनं त्वया हतः सोऽपि विक्रीतोऽपिहितोऽथवा । तस्मा दानय मे क्षिप्रं निराहारोऽपि गां त्वरात्

ഹേ പാപി! ഇന്ന് എന്റെ മൃഗങ്ങളിൽ ഒന്നും എന്തുകൊണ്ട് മടങ്ങിവന്നില്ല? നീ അതിനെ കൊന്നോ, വിറ്റോ, അല്ലെങ്കിൽ ഒളിപ്പിച്ചോ എന്നത് തീർച്ച. അതിനാൽ ഉടൻ എനിക്ക് ഒരു പശുവിനെ തരിക—ഉപവാസമായാലും വേഗം.

Verse 8

तच्छ्रुत्वा भयसंत्रस्तः स मूकः पशुपालकः । निष्क्रांतो यष्टिमादाय निराहारोऽपि मन्दिरात्

അത് കേട്ട് ഭയത്തിൽ വിറച്ച ആ മൂകനായ പശുപാലകൻ വടി എടുത്തുകൊണ്ട് വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് പോയി—ഒന്നും കഴിക്കാതെയും.

Verse 9

ततोऽरण्यं समासाद्य वीक्षांचक्रे समंततः । सूक्ष्मदृष्ट्या स दुर्गाणि गहनानि वनानि च

പിന്നീട് വനത്തിലെത്തി അവൻ എല്ലാടവും തിരഞ്ഞു; സൂക്ഷ്മദൃഷ്ടിയോടെ ദുർഗമ വഴികളും ഘനവനങ്ങളും നിരീക്ഷിച്ചു.

Verse 10

अथ तेन क्वचिद्दृष्टं पदं तस्य पशोः स्फुटम् । अटव्यां भ्रममाणेन परिज्ञातं च कृत्स्नशः

അപ്പോൾ അവൻ എവിടെയോ ആ മൃഗത്തിന്റെ വ്യക്തമായ പാദമുദ്രകൾ കണ്ടു; കാട്ടിൽ അലഞ്ഞുനടന്ന് ആ പാത മുഴുവനായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

Verse 11

ततश्च तत्पदान्वेषी स जगाम वनाद्वनम् । चमत्कारपुरस्यास्य समंताद्द्विजसत्त माः

പിന്നീട് ആ പാദമുദ്രകൾ തേടി അവൻ വനത്തിൽ നിന്ന് വനത്തിലേക്ക് പോയി; ഈ ചമത്കാരപുരത്തിന്റെ ചുറ്റും എല്ലാടവും സഞ്ചരിച്ചു, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.

Verse 12

एवं प्रदक्षिणा तस्य जाता पशुदिदृक्षया । स्थानस्य चैव निर्वेशे पशोश्चापिद्विजोत्तमाः

ഇങ്ങനെ പശുവിനെ കാണുവാൻ/വീണ്ടെടുക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവൻ അറിയാതെയേ പ്രദക്ഷിണ ചെയ്തു; ആ സ്ഥലത്തിന്റെ മുഴുവൻ പരിസരവും, പശു ഉണ്ടായിരുന്ന ഇടവും പോലും നിർണ്ണയമായതുപോലെ ആയി, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ।

Verse 13

प्रदक्षिणावसाने च पशुर्लब्धो हि तेन सः । निशांतेऽथ गृहं नीत्वा स्वामिने विनिवेदितः

പ്രദക്ഷിണ അവസാനിച്ചപ്പോൾ അവന് ആ പശു തീർച്ചയായും ലഭിച്ചു. പിന്നെ രാത്രിയുടെ അവസാനം അതിനെ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി അതിന്റെ ഉടമയ്ക്ക് സമർപ്പിച്ചു.

Verse 14

चैत्रे पुण्यतमे मासि कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् । क्षेत्रे पुण्यतमे देवास्तीर्थान्या यांति सर्वशः

അത്യന്തം പുണ്യമയമായ ചൈത്രമാസത്തിൽ, കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ, ആ പരമപവിത്ര ക്ഷേത്രത്തിൽ ദേവന്മാർ എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമുള്ള തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കു വരുന്നു.

Verse 15

एवमज्ञानभावेन कृता ताभ्यां प्रदक्षिणा । पशुपालपशुभ्यां वै सुपुण्ये तत्र वासरे

ഇങ്ങനെ അജ്ഞാനഭാവത്താലും, അവിടെ അത്യന്തം പുണ്യദിനത്തിൽ ഇടയനും പശുവും—ഇരുവരും പ്രദക്ഷിണ ചെയ്തു.

Verse 16

निराहारस्य मूकस्य साहारस्य पशोस्तथा

—ഉപവാസത്തിലിരുന്ന മൂകനുടേയും, അതുപോലെ ആഹാരം ലഭിച്ച പശുവിന്റേയും കൂടെ।

Verse 17

विना स्नानेन भक्षाच्च दैवाद्द्विजवरोत्तमाः । ततः काले व्यतिक्रांते कियन्मात्रे स्वकर्मतः । उभौ पंचत्वमापन्नौ पृथक्त्वेनायुषः क्षये

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, സ്നാനവും ആഹാരവും ഇല്ലാതെ ദൈവയോഗത്താൽ കുറെ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ കർമ്മാനുസാരമായി ആയുസ്സ് ക്ഷയിച്ചതോടെ അവർ ഇരുവരും വേർവേറായി മരണത്തെ (പഞ്ചത്വത്തെ) പ്രാപിച്ചു।

Verse 18

ततश्च पशुपालस्तु दशार्णाधिपतेः सुतः । संजातस्तत्प्रभावेन पूर्वजातिमनुस्मरन्

അതിനുശേഷം ആ പശുപാലകൻ ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ദശാർണാധിപതിയുടെ പുത്രനായി ജനിച്ചു; മുൻജന്മം ഓർത്തുകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 20

अथागत्य स राजेंद्रस्तेनैव सह मंत्रिणा । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां पुरस्तस्याः प्रदक्षिणाम्

പിന്നീട് ആ രാജേന്ദ്രൻ അതേ മന്ത്രിയോടൊപ്പം അവിടെ എത്തി, കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ അവളുടെ (പവിത്ര സന്നിധിയുടെ) മുമ്പിൽ പ്രദക്ഷിണ ചെയ്തു।

Verse 21

चक्रे संवत्सरस्यांते श्रद्धया परया युतः । निराहारश्च मौनेन पदातिर्द्विजसत्तमाः

ഹേ ദ്വിജസത്തമന്മാരേ, വർഷാന്ത്യത്തിൽ അവൻ പരമശ്രദ്ധയോടെ അത് അനുഷ്ഠിച്ചു—നിരാഹാരനായി, മൗനം പാലിച്ച്, പാദയാത്രയായി।

Verse 22

एकदा तत्र चाऽयाता मुनयः शंसितव्रताः । तीर्थे पापहरे पुण्ये विश्वामित्रसमुद्भवे

ഒരിക്കൽ അവിടെ പ്രശസ്തവ്രതന്മാരായ മുനിമാർ എത്തി—വിശ്വാമിത്രസമുദ്ഭവമായ, പാപഹരവും പുണ്യപ്രദവും ആയ ആ തീർത്ഥത്തിലേക്ക്।

Verse 23

याज्ञवल्क्यो भरद्वाजः शुनःशेपोऽथ गालवः । देवलो भागुरिर्धौम्यः कश्य पश्च्यवनो भृगुः

യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ, ഭരദ്വാജൻ, ശുനഃശേപൻ, ഗാലവൻ; ദേവലൻ, ഭാഗുരി, ധൗമ്യൻ, കശ്യപൻ, ച്യവനൻ, ഭൃഗു—ഈ മഹർഷിമാർ അവിടെ സമാഗതരായി।

Verse 24

तथान्ये शंसिताऽत्मानो ब्रह्मचर्यपरायणाः । तीर्थयात्राप्रसंगेन तस्मिन्क्षेत्रे समागताः

അതുപോലെ, പ്രശംസിതാചാരമുള്ള, ആത്മസംയമികളായും ബ്രഹ്മചര്യപരായണരുമായ മറ്റുള്ളവരും തീർത്ഥയാത്രയുടെ അവസരത്തിൽ ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ സമാഗതരായി।

Verse 25

तान्दृष्ट्वा स महीपालः प्रणिपत्य कृतांजलिः । यथाज्येष्ठं यथाश्रेष्ठं पूजयामास भक्तितः

അവരെ കണ്ട രാജാവ് കൃതാഞ്ജലിയായി പ്രണാമം ചെയ്ത്, ജ്യേഷ്ഠതയും ശ്രേഷ്ഠതയും അനുസരിച്ച് ഭക്തിയോടെ അവരെ പൂജിച്ചു।

Verse 26

ततस्तेषां स मध्ये च संनिविष्टो महीपतिः । तथागतः स भूपालः सर्वै स्तैश्चाभिनंदितः

അതിനുശേഷം രാജാവ് അവരുടെ മദ്ധ്യേ തന്നെ ഇരുന്നു; ഇങ്ങനെ അവരുടെ സന്നിധിയിൽ എത്തിയ ആ ഭൂപാലൻ എല്ലാവരാലും അഭിനന്ദിക്കപ്പെടുകയും പ്രശംസിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു।

Verse 27

ततश्चक्रुः कथा दिव्या मुनयस्ते महीपतेः । पुरतो मुनिमुख्यानां चरितानि महात्मनाम्

അപ്പോൾ ആ മുനിമാർ രാജാവിനായി ദിവ്യകഥകൾ പറഞ്ഞു—മുനിമുഖ്യരായ മഹാത്മാക്കളുടെ ജീവിതചരിതങ്ങളും കൃത്യവൃത്താന്തങ്ങളും।

Verse 28

राजर्षीणां पुराणानां धर्मशास्त्रसमुद्भवाः । आनंदं तस्य राजर्षेर्जनयंतो द्विजोत्तमाः

രാജർഷികളെ സംബന്ധിച്ച പുരാണങ്ങളും ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളും ഉദ്ഭവമായ ഉപദേശങ്ങൾ ആശ്രയിച്ച് ആ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ തങ്ങളുടെ ബോധനങ്ങളാൽ ആ രാജർഷിയെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു।

Verse 29

अथ क्वाऽपि कथांते स पार्थिवस्तैर्महर्षिभिः । पृष्टः कौतूहलाविष्टैर्दत्त्वा श्रौतीस्तदाशिषः

പിന്നീട് ഏതോ സമയത്ത് കഥാന്തത്തിൽ ആ രാജാവ്, ശ്രൗതവിധിപ്രകാരം അവർക്കു ആശീർവചനങ്ങൾ അർപ്പിച്ച്, കൗതുകം നിറഞ്ഞ മഹർഷിമാർ ചോദ്യം ചെയ്തു।

Verse 30

ऋषय ऊचुः । वर्षेवर्षे महीपाल त्वमत्राऽगत्य यत्नतः । करोषि मंत्रिणा सार्धं पुरस्याऽस्य प्रदक्षिणाम्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹീപാലാ! നീ വർഷംതോറും പരിശ്രമത്തോടെ ഇവിടെ വന്ന്, നിന്റെ മന്ത്രിയോടൊപ്പം ഈ നഗരത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നു।

Verse 31

अस्मिन्क्षेत्रे सुतीर्थानि संति पार्थिवसत्तम । तथाऽन्यानि प्रसिद्धानि देवतायतनानि च

ഹേ പാർത്ഥിവസത്തമാ! ഈ ക്ഷേത്രപ്രദേശത്ത് ഉത്തമ തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്; അതുപോലെ ദേവതകളുടെ നിവാസമായ മറ്റു പ്രസിദ്ധ ദേവാലയങ്ങളും ഉണ്ട്।

Verse 32

आदरस्तेषु वै राजन्नास्ति स्वल्पो ऽपि कर्हिचित् । एतन्नः कौतुकं जातं न चेद्गुह्यं प्रकीर्तय

ഹേ രാജൻ! അവയോടുള്ള നിന്റെ ആദരം ഒരിക്കലും അല്പമാത്രവും കുറയുന്നില്ല. ഇതു ഞങ്ങളിൽ കൗതുകം ഉണർത്തി; രഹസ്യമല്ലെങ്കിൽ പറയുക।

Verse 33

सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा विनयाऽवनतः स्थितः । स प्रोवाच वचो भूपः किंचिद्व्रीडासमन्वितः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് വിനയത്തോടെ തലകുനിച്ച് നിന്നു. പിന്നെ അല്പം ലജ്ജയോടുകൂടി മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 34

यत्पृष्टोऽस्मि द्विजश्रेष्ठा युष्माभिः सांप्रतं मम । तद्गुह्यं न मयाऽख्यातं कस्यचिद्धरणीतले

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ എന്നോടു ചോദിച്ചതായ ആ ഗൂഢരഹസ്യം ഞാൻ ഭൂമിയിൽ ആരോടും വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല.

Verse 35

तथाऽपि हि प्रकर्तव्यं युष्माकं सत्यमेव हि । अपि गुह्यतमं चेत्स्याच्छृण्वंतु मुनिसत्तमाः

എന്നിരുന്നാലും നിങ്ങളുടെ അഭ്യർത്ഥന നിർവഹിക്കേണ്ടതുതന്നെ; അതു സത്യവും യുക്തവുമാണ്. അതി ഗൂഢമായാലും, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ശ്രവിക്കുവിൻ.

Verse 36

सूत उवाच । ततः स कथयामास पूर्वजातिसमुद्भवम् । वृत्तांतं तन्मुनींद्राणां तेषां ब्राह्मणसत्तमाः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ, ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അവൻ മുൻജന്മത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ആ വൃത്താന്തം പറയാൻ തുടങ്ങി—ആ മുനീന്ദ്രന്മാരെ സംബന്ധിച്ച സമ്പൂർണ്ണ സംഭവവിവരം.

Verse 37

यथा नष्टः पशुस्तस्य कृता यद्वदवेक्षणा । यथा प्रदक्षिणा जाता चमत्कारपुरस्य तु

അവന്റെ മൃഗം എങ്ങനെ നഷ്ടപ്പെട്ടു, അതിനെ എങ്ങനെ അന്വേഷിച്ചു; കൂടാതെ ചമത്കാരപുരത്തിന്റെ പ്രദക്ഷിണ എങ്ങനെ നടന്നു.

Verse 38

जातिस्मृतिर्यथा जाता प्राक्तनी तत्प्रभावतः । राज्यप्राप्तिर्विभूतिश्च तथेष्टाप्तिः पदेपदे

അതിന്റെയ പ്രഭാവത്താൽ എങ്ങനെ പൂർവ്വജന്മസ്മൃതി ഉദിച്ചു; അതുപോലെ രാജ്യം ലഭിച്ചു, ഐശ്വര്യവും ലഭിച്ചു; കൂടാതെ പടിപടിയായി ഇഷ്ടഫലസിദ്ധിയും ഉണ്ടായി.

Verse 39

तच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे प्रहृष्टाः पृथिवीपतेः । आशीर्वादान्बहून्दत्त्वा साधुसाध्विति चाऽब्रुवन्

അതു കേട്ട് ഭൂമിപതിക്കായി സർവ്വ മുനിമാരും അത്യന്തം ഹർഷിച്ചു; അനേകം ആശീർവാദങ്ങൾ നൽകി “സാധു! സാധു!” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 40

समुत्थाय ततश्चक्रुः पुरस्तस्याः प्रदक्षिणाम् । यथोक्तविधिना सर्वे श्रद्धया परया युताः

അനന്തരം അവർ എഴുന്നേറ്റ്, യഥോക്തവിധിപ്രകാരം, പരമശ്രദ്ധയോടെ, അവളുടെ മുമ്പിൽ പ്രദക്ഷിണ ചെയ്തു.

Verse 41

गताश्च परमां सिद्धिं तत्प्रभावात्सुदुर्लभाम् । जपयज्ञप्रदानैर्या तीर्थसेवादिकैरपि

കൂടാതെ അതിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അവർ പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു—ജപം, യജ്ഞം, ദാനം, അല്ലെങ്കിൽ തീർത്ഥസേവാദികളാലും അത്യന്തം ദുർലഭമായതിനെ.

Verse 42

सोऽपि राजा स मन्त्री च जातौ वैमानिकौ सुरौ । अद्याऽपि तौ हि दृश्येते तारारूपौ नभस्तले

ആ രാജാവും അവന്റെ മന്ത്രിയും വൈമാനിക ദേവരായി ജനിച്ചു; ഇന്നും അവർ ഇരുവരും ആകാശത്തിൽ നക്ഷത്രരൂപത്തിൽ ദൃശ്യരാകുന്നു.