Adhyaya 117

Verse 1

ऋषय ऊचुः । भट्टिकाख्या पुरा प्रोक्ता या त्वया सूतनन्दन । कस्मात्तस्याः शरीरान्ताद्दंष्ट्रा नागसमुद्भवाः

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതനന്ദന! നീ മുമ്പ് ഭട്ടികാ എന്നവളെ പറഞ്ഞുവല്ലോ. അവളുടെ ശരീരാന്തത്തിൽ നിന്ന് നാഗസമുദ്ഭവ ദംഷ്ട്രകൾ ഏതു കാരണത്താൽ ഉദിച്ചു?

Verse 2

विशीर्णाः किं प्रभावश्च तपसः सूतनन्दन । किं वा मंत्रप्रभावश्च एतन्नः कौतुकं परम्

ഹേ സൂതനന്ദന! ആ ദംഷ്ട്രകൾ ഏതു പ്രഭാവത്താൽ തകർന്നു—തപസ്സിന്റെ പ്രഭാവത്താലോ, മന്ത്രപ്രഭാവത്താലോ? ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ പരമ കൗതുകം; വിശദമാക്കുക.

Verse 3

यन्मानुषशरीरेऽपि विशीर्णास्ता विषोल्बणाः । नागानां तु विशेषेण तस्मात्सर्वं प्रकीर्तय

വിഷംകൊണ്ട് അത്യുഗ്രമായ ആ പീഡകൾ മനുഷ്യശരീരത്തെയും തകർക്കാൻ കഴിയും; നാഗന്മാരുടെ കാര്യത്തിൽ അതു കൂടുതൽ തന്നെ. അതിനാൽ എല്ലാം വിശദമായി പറയുക.

Verse 4

।सूत उवाच । सा पुरा ब्राह्मणी बाल्ये वर्तमाना पितुर्गृहे । वैधव्येन समायुक्ता जाता कर्मविपाकतः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് ആ ബ്രാഹ്മണീ ബാല്യത്തിൽ പിതൃഗൃഹത്തിൽ വസിക്കുമ്പോൾ, കർമ്മവിപാകത്താൽ വൈധവ്യം പ്രാപിച്ചു.

Verse 5

ततो बाल्येऽपि शुश्राव शास्त्राणि विविधानि च । देवयात्रां प्रचक्रेऽथ तीर्थे स्नाति समाहिता

അതിനുശേഷം അവൾ ബാല്യത്തിലുമേ വിവിധ ശാസ്ത്രങ്ങൾ ശ്രവിച്ചു; പിന്നെ ദേവയാത്ര ആരംഭിച്ച്, ഏകാഗ്രചിത്തയായി തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തു.

Verse 6

तत्र केदारदेवं च गत्वा नित्यं समाहिता । प्रातरुत्थाय गीतं च भक्त्या चक्रे तदग्रतः

അവൾ അവിടെ നിത്യവും കേടാരദേവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി. പുലർച്ചെ എഴുന്നേറ്റ് ഭക്തിയോടെ അവന്റെ സന്നിധിയിൽ ഭജനങ്ങൾ പാടി.

Verse 7

ततस्तद्गीतलौल्येन पातालात्समुपेत्य च । तक्षको वासुकिश्चैव द्विज रूपधरावुभौ

അവളുടെ ഗാനത്തോടുള്ള ആകർഷണത്താൽ തക്ഷകനും വാസുകിയും പാതാളത്തിൽ നിന്ന് മേലേക്ക് വന്നു; ഇരുവരും ബ്രാഹ്മണരൂപം ധരിച്ചു.

Verse 8

साऽपि तत्र महद्गीतं तानैः सर्वैरलंकृतम् । मूर्च्छनाभिः समोपेतं सप्तस्वरविराजितम्

അവളും അവിടെ മഹത്തായ ഒരു ഗാനം പാടി; എല്ലാ താനങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, മൂർച്ച്ഛനകളാൽ സമൃദ്ധവുമായതും, സപ്തസ്വരങ്ങളാൽ ദീപ്തമായതും.

Verse 9

यतिभिश्च तथा ग्रामैर्वर्णग्रामैः पृथ ग्विधैः । ततं च विततं चैव घनं सुषिरमेव च

യതി-ലയങ്ങളോടും ഗ്രാമ-രാഗങ്ങളോടും, വിവിധ വർണ്ണസമൂഹങ്ങളോടും കൂടി; തത, വിതത, ഘന, സുഷിരം എന്നീ എല്ലാ വാദ്യങ്ങളുടെയും സംഗതിയോടെ അവളുടെ ആലാപനം സമ്പൂർണ്ണമായി.

Verse 10

तालकालक्रियामानवर्धमानादिकं च यत् । अविदग्धापि सा तेषां गीतांगानां द्विजांगना । केवलं कंठसंशुद्ध्या ताभ्यां तोषं समादधे

താളം, കാലം, ക്രിയ, മാനം, വർധമാനം മുതലായ ഗീതാംഗങ്ങളിൽ എന്തെല്ലാമുണ്ടായാലും—അവൾ ശാസ്ത്രീയമായി പരിശീലിതയല്ലായിരുന്നിട്ടും, ആ ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീ കണ്ഠശുദ്ധിയാൽ മാത്രം ആ ഇരുവരെയും സന്തോഷിപ്പിച്ചു.

Verse 12

ततस्तद्गीतलोभेन सर्वे तत्पुरवासिनः । प्रातरुत्थाय केदारं समागच्छंति कौतुकात् । कस्य चित्त्वथ कालस्य नागौ तौ स्वपुरं प्रति । निन्युर्बलात्समुद्यम्य सर्वलोकस्य पश्यतः

ആ ഗാനം കേൾക്കാനുള്ള ആകാംക്ഷകൊണ്ട് പട്ടണവാസികൾ എല്ലാവരും പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് കൗതുകത്തോടെ കേദാരത്തിലേക്ക് എത്തി. എന്നാൽ കുറെ സമയത്തിന് ശേഷം ആ രണ്ടു നാഗന്മാർ എല്ലാവരും നോക്കി നിൽക്കേ അവളെ ബലമായി എടുത്തുയർത്തി തങ്ങളുടെ നഗരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.

Verse 13

नागरूपं समाधाय रौद्रं जनविभीषणम् । भोगाग्र्येण च संवेष्ट्य पातालतलमभ्ययुः

ജനങ്ങളെ ഭീതിയിലാഴ്ത്തുന്ന ക്രൂര നാഗരൂപം ധരിച്ചു, തന്റെ ശ്രേഷ്ഠ ഭോഗങ്ങളാൽ അവളെ ചുറ്റിപ്പിടിച്ച്, അവൻ പാതാളത്തിന്റെ തലങ്ങളിലേക്കു ഇറങ്ങി.

Verse 14

अथ तां स्वगृहं नीत्वा प्रोचतुः कामपीडितौ । भवावाभ्यां विशालाक्षि भार्या धर्मपरायणा । एतदर्थं समानीता त्वं पाताले महीतलात्

പിന്നീട് അവളെ സ്വന്തം ഗൃഹത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, കാമപീഡിതരായ അവർ പറഞ്ഞു—“ഹേ വിശാലാക്ഷി! നീ ഞങ്ങളുടെ ധർമ്മപരായണയായ ഭാര്യയാകുക. ഈ കാരണത്താലാണ് നിന്നെ ഭൂമിതലത്തിൽ നിന്ന് പാതാളത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നത്.”

Verse 15

भट्टिकोवाच । यत्त्वं तक्षक मां शांतामनपेक्षां रतोत्सवे । आनैषीरपहृत्याशु ब्राह्मणान्वय संभवाम्

ഭട്ടിക പറഞ്ഞു—“ഹേ തക്ഷകാ! രതിയുടെ ഉന്മാദത്തിൽ നീ എന്നെ—ശാന്തയായും അനാഗ്രഹിയായും ബ്രാഹ്മണവംശജനയായും ഉള്ള എന്നെ—വേഗത്തിൽ അപഹരിച്ചു കൊണ്ടുവന്നു.”

Verse 16

मानुषं रूपमास्थाय पुरा मां त्वं समाश्रितः । कामोपहृतचित्तात्मा तस्मान्मर्त्यो भविष्यसि

“മുമ്പ് മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ചു നീ എന്നെ സമീപിച്ചു; കാമം നിന്റെ ചിത്തവും ആത്മാവും കവർന്നു. അതിനാൽ നീ മർത്ത്യൻ (നശ്വരൻ) ആകും.”

Verse 17

यदि मां त्वं दुराचार धर्षयिष्यसि वीर्यतः । शतधा तव मूर्धाऽयं सद्य एव भविष्यति

ഹേ ദുരാചാരീ, നീ ബലപ്രയോഗത്തോടെ എന്നെ ധർഷിക്കുവാൻ ശ്രമിച്ചാൽ, നിന്റെ ഈ ശിരസ് ഉടൻ തന്നെ നൂറായി പിളർന്നുപോകും।

Verse 18

तं श्रुत्वा सुमहाशापं तस्याः स भयविह्वलः । ततः प्रसादयामास कृतांजलिपुटः स्थितः

അവളുടെ അതിമഹാശാപം കേട്ടപ്പോൾ അവൻ ഭയവിഹ്വലനായി; പിന്നെ കയ്യുകൂപ്പി നിന്നുകൊണ്ട് അവളെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു।

Verse 19

मया त्वं कामसक्तेन समानीता सुमोहतः । तस्मात्कुरु प्रसादं मे शापस्यांतो यथा भवेत्

കാമാസക്തനായി അത്യന്തം മോഹിതനായി ഞാൻ നിന്നെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു; അതിനാൽ എനിക്കു പ്രസാദം നൽകി ശാപത്തിന് അന്ത്യം വരുത്തണമേ।

Verse 20

सूत उवाच । एवं प्रसादिता तेन तक्षकेण द्विजात्मजा । ततः प्रोवाच तं नागं बाष्पव्याकुललोचना

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ തക്ഷകൻ അപേക്ഷിച്ചതാൽ പ്രസന്നയായ ബ്രാഹ്മണകുമാരി, കണ്ണീർകൊണ്ട് കലങ്ങിയ കണ്ണുകളോടെ, പിന്നെ ആ നാഗനോടു പറഞ്ഞു।

Verse 21

यदि मां मर्त्यलोके त्वं भूयो न यसि तक्षक । तत्र शापस्य पर्यंतं करिष्यामि न संशयः

ഹേ തക്ഷകാ, എന്റെ കാരണത്താൽ നീ വീണ്ടും മർത്ത്യലോകത്തിലേക്ക് പോകാതിരുന്നാൽ, ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ ശാപത്തിന് അന്ത്യം വരുത്തും।

Verse 22

एतस्मिन्नंतरे ज्ञात्वा मानुषीं स्वगृहागताम् । तक्षकेण समानीतां कामोपहतचे तसा

ഇതിനിടയിൽ, കാമമോഹിതചിത്തനായ തക്ഷകൻ ഒരു മനുഷ്യസ്ത്രീയെ തന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതായി അറിഞ്ഞപ്പോൾ, എല്ലാവരിലും അതനുസരിച്ച വികാരം ഉണർന്നു।

Verse 23

ततस्तस्य कलत्राणि महेर्ष्यासंश्रितानि च । तस्या नाशार्थमाजग्मुः कोपरक्तेक्षणानि च

അപ്പോൾ, അസൂയകൊണ്ട് മഹർഷിയെ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന അവന്റെ ഭാര്യമാർ, കോപത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, അവളുടെ നാശത്തിനായി എത്തി।

Verse 24

अथ तासां परिज्ञाय तक्षकः स विचेष्टितम् । वाञ्छञ्छापस्य पर्यंतं तत्पार्श्वाद्भयसंयुतः

അവരുടെ ഉദ്ദേശവും കലക്കവും തിരിച്ചറിഞ്ഞ തക്ഷകൻ ഭയത്തോടെ, ശാപാന്തം തേടി, സംരക്ഷണാർത്ഥം അവളുടെ പാർശ്വത്തിലേക്ക് ചേർന്നു।

Verse 25

वज्रां नामास्मरद्विद्यां तस्या गात्रं ततस्तया । योजयामास रक्षार्थं प्राप्ता चाथ भुजंगमी

അവൾ ‘വജ്രാ’ എന്ന വിദ്യയെ സ്മരിച്ചു, അതിന്റെ ശക്തിയാൽ തന്റെ ദേഹത്തെ സംരക്ഷിച്ചു; തുടർന്ന് നാഗിനി അവിടെ എത്തി।

Verse 26

अदशत्तां ततः क्रुद्धा ब्राह्मणस्य सुतां सतीम् । सपत्नीं मन्यमानोच्चैः शीर्णदंष्ट्रा व्यजायत

പിന്നീട് ക്രുദ്ധയായ നാഗിനി, ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ സത്കന്യയെ സഹപത്നിയെന്നു കരുതി കടിച്ചു; ഉടനെ അവളുടെ ദംഷ്ട്രകൾ പൊട്ടി നശിച്ചു।

Verse 27

अथ तामपि सा क्रुद्धा शशाप द्विजसंभवा । दृष्ट्वा सापत्न्यजैर्भावैर्वर्तमानां सहेर्ष्यया

അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണകുലജന്മയായ അവൾ ക്രോധിച്ച് അവളെയും ശപിച്ചു. സഹപത്നീഭാവമുള്ള അസൂയയോടെ അവൾ അങ്ങനെ പെരുമാറുന്നതു കണ്ടിട്ട്।

Verse 28

यस्मात्त्वं दोषहीनां मां सदोषामिव मन्यसे । तस्माद्भव द्रुतं पापे मानुषी दुःखभागिनी

നീ എന്നെ—ദോഷമില്ലാത്തവളായിട്ടും—ദോഷിണിയെന്നുപോലെ കരുതുന്നതിനാൽ, ഹേ പാപിനീ, ഉടൻ മനുഷ്യസ്ത്രീയായി ദുഃഖത്തിന്റെ പങ്കാളിനിയാകുക।

Verse 29

अथ तां संगृहीत्वा स तक्षको नागसत्तमः । केदारायतने तस्मिन्नर्धरात्रे मुमोच ह

പിന്നീട് നാഗശ്രേഷ്ഠനായ തക്ഷകൻ അവളെ എടുത്തുകൊണ്ട്, ആ കേദാരായതനത്തിൽ അർദ്ധരാത്രിയിൽ വിട്ടയച്ചു।

Verse 30

ततः प्रोवाच तां देवीं कृतां जलिपुटः स्थितः । शापांतं कुरु मे साध्वि स्वगृहं येन याम्यहम्

അപ്പോൾ അവൻ കൈകൂപ്പി നിന്നുകൊണ്ട് ആ സാധ്വീ ദേവിയോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ സാധ്വീ, എന്റെ ശാപത്തിന് അന്ത്യം വരുത്തുക; അങ്ങനെ ഞാൻ എന്റെ സ്വഗൃഹത്തിലേക്ക് പോകാം.”

Verse 31

भट्टिकोवाच । सौराष्ट्रविषये राजा त्वं भविष्यसि पन्नग । भूमौ रैवतको नाम भोगानां भाजनं सदा

ഭട്ടിക പറഞ്ഞു—“ഹേ പന്നഗ, നീ സൗരാഷ്ട്രദേശത്തിൽ രാജാവാകും. ഭൂമിയിൽ ‘റൈവതക’ എന്ന സ്ഥലമോ എപ്പോഴും ഭോഗസമൃദ്ധിയുടെ പാത്രമായിരിക്കും.”

Verse 32

ततश्चैव तनुं त्यक्त्वा क्षेत्रेष्वाश्रममध्यतः । संप्राप्स्यसि निजं स्थानं तत्क्षेत्रस्य प्रभावतः

അനന്തരം ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ, ആശ്രമത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ, ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, ആ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ നീ നിന്റെ സ്വന്തം സ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കും।

Verse 33

तक्षक उवाच । एषा मम प्रिया कांता त्वया शापेन योजिता । या सा भवतु मे भार्या मानुषत्वेऽपि वर्तिते

തക്ഷകൻ പറഞ്ഞു—ഇവൾ എന്റെ പ്രിയകാന്ത; നിന്റെ ശാപത്താൽ ബന്ധിതയായി; മനുഷ്യാവസ്ഥയിൽ ഇരുന്നാലും ഇവൾ എന്റെ ഭാര്യയായിരിക്കട്ടെ।

Verse 34

एत त्कुरु प्रसादं मे दीनस्य परियाचतः । माऽस्या भवतु चान्येन पुरुषेण समागमः

ദീനനായി അപേക്ഷിക്കുന്ന എനിക്ക് ഈ പ്രസാദം ചെയ്യുക; അവൾക്ക് മറ്റൊരു പുരുഷനുമായി സംഗമം ഉണ്ടാകരുത്।

Verse 35

भट्टिकोवाच । आनर्ताधिपतेरेषा भवित्री दुहिता शुभा । ततः पाणिग्रहं प्राप्य भार्या तव भविष्यति

ഭട്ടിക പറഞ്ഞു—ഇവൾ ആനർത്താധിപതിയുടെ ശുഭയായ പുത്രിയായി ജനിക്കും; തുടർന്ന് പാണിഗ്രഹണം പ്രാപിച്ച് നിന്റെ ഭാര്യയാകും।

Verse 36

क्षेमंकरीति विख्याता रूपयौवनशालिनी । त्वया सार्धं बहून्भोगान्भुक्त्वाऽथ पृथिवीतले । परलोके पुनस्त्वां वै चानुयास्यति शोभना

അവൾ ‘ക്ഷേമംകരി’ എന്നു വിഖ്യാതയായി, രൂപയൗവനസമ്പന്നയായി ഇരിക്കും; ഭൂമിയിൽ നിന്നോടൊപ്പം അനേകം ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, പരലോകത്തിലും ആ ശോഭന നിനക്കൊപ്പം അനുഗമിക്കും।

Verse 37

सूत उवाच । एवं च स तया प्रोक्तः क्षम्यतामिति सादरम् । प्रणिपत्य जगामाऽथ निजं स्थानं प्रहर्षितः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ ആദരത്തോടെ “എനിക്ക് ക്ഷമിക്കണം” എന്നു പറഞ്ഞു; പിന്നെ നമസ്കരിച്ചു ആനന്ദത്തോടെ തന്റെ വാസസ്ഥാനത്തേക്ക് പോയി.

Verse 38

साऽपि प्राप्ते निशाशेषे केदारस्य पुरः स्थिता । पुनश्चक्रे च तद्गीतं श्रुतिसौख्यकरं परम्

രാത്രി പൂർണ്ണമായി അവസാനിച്ചപ്പോൾ അവളും കേദാരന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു; പിന്നെയും ശ്രവണത്തിന് പരമസുഖം നൽകുന്ന ആ ഗാനം ആലപിച്ചു.

Verse 39

अथ तस्य समायाताः केदारस्य दिदृक्षवः । पुनः केदारभक्त्याढ्या ब्राह्मणाः शतशः परम्

അതിനുശേഷം കേദാരനെ ദർശിക്കാനുള്ള ആകാംക്ഷയോടെ, കേദാരഭക്തിയിൽ സമൃദ്ധരായ നൂറുകണക്കിന് ബ്രാഹ്മണർ അവിടെ എത്തി.

Verse 40

ते तां दृष्ट्वा समायातां भट्टिंकां तां द्विजोद्भवाम् । विस्मयेन समायुक्ताः पप्रच्छुस्तदनंत रम्

അവിടെ എത്തിയ ബ്രാഹ്മണകുലജനിതയായ ഭട്ടിങ്കയെ കണ്ടപ്പോൾ അവർ വിസ്മയഭരിതരായി; ഉടൻതന്നെ അവളോട് ചോദിച്ചു.

Verse 42

कस्मात्पुनः प्रमुक्ताऽसि सर्वं वद यथातथम् । अत्र नः कौतुकं जातं सुमहत्तव कारणात्

“നീ വീണ്ടും എങ്ങനെ മോചിതയായി? സംഭവിച്ചതെല്ലാം യഥാതഥമായി പറയുക. നിന്റെ ഈ അത്ഭുതകരമായ കാരണത്താൽ ഞങ്ങൾക്ക് ഇവിടെ മഹത്തായ കൗതുകം ഉണർന്നിരിക്കുന്നു.”

Verse 43

सूत उवाच । ततः सा कथयामास सर्वं तक्षकसंभवम् । वृत्तांतं नागसंभूतं शापानुग्रहजं तथा

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം അവൾ തക്ഷകനാൽ ഉദ്ഭവിച്ച എല്ലാം, നാഗജന്യമായ ആ സംഭവവും, ശാപവും അനുഗ്രഹവും മൂലമുണ്ടായ സംഭവക്രമവും യഥാവിധി വിവരിച്ചു।

Verse 44

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तं सर्वं तस्याः कुटुम्बकम् । रोरूयमाणं दुःखार्तं श्रुत्वा तां तत्र चागताम्

അതിനിടയിൽ അവളുടെ കുടുംബമൊട്ടും അവിടെ എത്തി. അവൾ അവിടെ വന്നതായി കേട്ടപ്പോൾ അവർ ദുഃഖാർത്തരായി കരഞ്ഞു വിലപിച്ചുകൊണ്ട് ആ സ്ഥലത്തേക്ക് ഓടിയെത്തി।

Verse 45

अथ सा जननी तस्या वाष्प पर्याकुलेक्षणा । सस्वजे तां तथा चान्याः सख्यः स्निग्धेन चेतसा

അപ്പോൾ അവളുടെ മാതാവ് കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ അവളെ ചേർത്തുപിടിച്ചു; മറ്റു സഖിമാരും സ്നേഹപൂർണ്ണ ഹൃദയത്തോടെ അവളെ ആലിംഗനം ചെയ്തു।

Verse 46

ततो निन्युर्गृहं स्वं च शृण्वंतश्च मुहुर्मुहुः । नागलोकोद्भवां वार्तां विस्य याविष्टचेतसः

പിന്നീട് അവർ അവളെ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. നാഗലോകത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ആ വാർത്ത അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു; അത്ഭുതത്തോടെ അവരുടെ മനസ്സ് മുഴുവനും അതിലേയ്ക്ക് ലീനമായി।

Verse 47

अथ तत्र पुरे पौराः सर्वे प्रोचुः परस्परम् । अयुक्तं कृतमेतेन ब्राह्मणेन दुरात्मना

അപ്പോൾ ആ നഗരത്തിലെ പൗരന്മാർ എല്ലാവരും തമ്മിൽ പറഞ്ഞു—“ഈ ദുഷ്ടമനസ്സുള്ള ബ്രാഹ്മണൻ അനുചിതമായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തു।”

Verse 48

यदानीता सुतरुणी परहर्म्योषिता तया । अन्येषामपि विप्राणां संति नार्यो ह्यनेकशः

അവൾ മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയായിത്തീർന്ന അത്യന്തം യുവതിയായ കന്യയെ തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു. മറ്റു ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും ഇത്തരത്തിലുള്ള അനേകം സ്ത്രീകൾ ഉണ്ട്.

Verse 49

तरुण्यो रूपवत्यश्च वैधव्येन समन्विताः । तासामपि च सर्वासामेष न्यायो भविष्यति । योनिसंकरजो नूनं तस्मान्निर्वास्यतामिति

യൗവനവും സൗന്ദര്യവും ഉള്ള വിധവകളും ഉണ്ട്. അവരുടെയെല്ലാം കാര്യത്തിലും ഇതേ ‘ന്യായം’ ഇനി നിയമമാകും. അവൻ നിശ്ചയമായി വർണസങ്കരജന; അതിനാൽ അവനെ നാടുകടത്തണം—എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു.

Verse 50

एकीभूय ततः सर्वे ब्राह्मणं तं द्विजोत्तमाः । सामपूर्वमिदं वाक्यं प्रोचुः शास्त्र समुद्भवम्

അപ്പോൾ ആ എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരും ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് ആ ബ്രാഹ്മണനോട് ആദ്യം സാമവചനങ്ങളോടെ സംസാരിച്ചു; ശാസ്ത്രത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ഈ വാക്ക് അവർ ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 51

एषा तव सुता विप्र तरुणी रूपसंयुता । सानुरागेण नागेण पाताले च समाहृता

ഹേ വിപ്രാ! ഇവൾ നിന്റെ പുത്രി—യൗവനവും സൗന്ദര്യവും ഉള്ളവൾ. അനുരാഗം നിറഞ്ഞ ഒരു നാഗൻ അവളെ പാതാളത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയിരുന്നു.

Verse 52

तद्वक्ष्यति प्रमुक्ताहं निर्दोषा तेन रागिणा । न श्रद्धां याति लोकोऽयं शुद्धैषा समुदाहृता

അവൾ പറയും—‘എനിക്ക് മോചനം ലഭിച്ചു; ആ രാഗിയാൽ (കൊണ്ടുപോയിക്കപ്പെട്ടിട്ടും) ഞാൻ നിർദോഷയാണ്.’ എങ്കിലും ഈ ലോകം വിശ്വസിക്കില്ല; അവൾ ശുദ്ധയെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടും.

Verse 53

तस्माच्छुद्धिं द्विजेद्राणां प्रयच्छतु द्विजोत्तम । येनान्येषामपि प्राज्ञ विनश्यंति न योषितः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ദ്വിജന്മാരിലെ പ്രമാണികൾക്കായി ശുദ്ധിയുടെ മാർഗം ദയചെയ്യുക; അതിനാൽ, ഹേ പ്രാജ്ഞ, മറ്റു സ്ത്രീകളും സംശയവും അപവാദവും മൂലം നശിക്കാതിരിക്കട്ടെ.

Verse 54

बाढमित्येव स प्रोक्त्वा ततस्तां विजने सुताम् । पप्रच्छ यदि ते दोषः कश्चिदस्ति प्रकीर्तय

അവൻ “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞിട്ട്, പിന്നെ ഏകാന്തത്തിൽ മകളോടു ചോദിച്ചു— “നിനക്കു ഏതെങ്കിലും ദോഷമുണ്ടെങ്കിൽ, അത് തുറന്നു പറയുക.”

Verse 55

नो चेत्प्रयच्छ संशुद्धिं ब्राह्मणानां प्रतुष्टये

അല്ലെങ്കിൽ, ബ്രാഹ്മണരുടെ പൂർണ്ണ തൃപ്തിക്കായി സമ്പൂർണ്ണ ശുദ്ധി നൽകുക.

Verse 56

भट्टिकोवाच । युक्तमुक्तं त्वया तात तथान्यैरपि च द्विजैः । युक्ता स्याद्योषितः शुद्धिर्द्वारातिक्रमणादपि

ഭട്ടിക പറഞ്ഞു— “താതാ, നീ പറഞ്ഞത് യുക്തമാണ്; മറ്റു ദ്വിജന്മാരും അങ്ങനെ തന്നെയാണ് പറഞ്ഞത്. വാസ്തവത്തിൽ, വെറും വാതിൽത്തറ കടന്നതുകൊണ്ടുപോലും സ്ത്രീക്ക് ശുദ്ധി ആവശ്യമായേക്കാം.”

Verse 57

किं पुनः परदेशं च गताया रागिणा सह । तस्मादहं न संदेहः प्रातः स्नाता हुताशनम्

അപ്പോൾ, രാഗം നിറഞ്ഞ പുരുഷനോടൊപ്പം പരദേശത്തേക്ക് പോയവളുടെ കാര്യത്തിൽ പിന്നെ എന്തു പറയണം! അതിനാൽ എനിക്ക് സംശയമില്ല— പ്രഭാതസ്നാനം ചെയ്ത് ഞാൻ പവിത്ര അഗ്നിയെ സമീപിക്കും.

Verse 58

प्रविश्य सर्वविप्राणां शुद्धिं दास्याम्य संशयम् । अहमत्र च पानं च यच्चान्यदपि किंचन । प्राशयिष्यामि संप्राप्य शुद्धिं चैव हुताशनात्

വിധിസ്ഥലത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണർക്കും ശുദ്ധി നൽകും. ഇവിടെ പാനീയവും മറ്റെന്തുണ്ടോ അതും അർപ്പിച്ച്, ഹുതാശനശുദ്ധി ലഭിച്ച ശേഷം അവർക്കു അന്നവും ഭോജിപ്പിക്കും.

Verse 59

एवमुक्तस्तया सोऽथ हर्षेण महतान्वितः । प्रातरुत्थाय दारूणि पुरबाह्ये न्ययोजयत्

അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ മഹാഹർഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു. പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് നഗരത്തിന് പുറത്തു വിറകുകൾ ക്രമപ്പെടുത്തി വെച്ചു.

Verse 60

भट्टिकाऽपि ततः स्नात्वा शुक्लांबरधरा शुचिः । सर्वैः परिजनैः सार्धं तथा निज कुटुंबकैः

അതിനുശേഷം ഭട്ടികയും സ്നാനം ചെയ്ത് ശുദ്ധയായി, വെളുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ചു. അവൾ എല്ലാ പരിജനങ്ങളോടും സ്വന്തം കുടുംബാംഗങ്ങളോടും കൂടി പുറപ്പെട്ടു.

Verse 61

प्रसन्नवदना हृष्टा विष्णुध्यानपरायणा । जगाम तत्र यत्रास्ते सुमहान्दारुपर्वतः

പ്രസന്നമുഖത്തോടെയും ഹർഷഭരിതഹൃദയത്തോടെയും, വിഷ്ണുധ്യാനത്തിൽ പരായണയായി, വിറകുകളുടെ മഹാകൂമ്പാരം പർവ്വതംപോലെ നിലകൊണ്ടിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് അവൾ പോയി.

Verse 62

ततो वह्निं समाधाय स्वयं तत्र द्विजोत्तमाः । प्रदक्षिणात्रयं कृत्वा प्राह चैव कृतांजलिः

അതിനുശേഷം അവിടെ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജൻ സ്വയം അഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ചു. മൂന്നു പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, കൃതാഞ്ജലിയായി അവൻ പറഞ്ഞു.

Verse 63

यदि मेऽस्ति क्वचिद्दोषः कामजोऽल्पोऽपि गात्रके । कृतो वाऽपि बलात्तेन तक्षकेण दुरात्मना

എന്റെ ശരീരത്തിൽ കാമജന്യമായ എന്തെങ്കിലും ചെറിയ ദോഷമുണ്ടെങ്കിലോ, അല്ലെങ്കിൽ ആ ദുരാത്മാവായ തക്ഷകനാൽ ബലമായി എന്തെങ്കിലും ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലോ...

Verse 64

अन्येनापि च केनापि भविष्यत्यथवा परः । तस्मात्प्रदहतु क्षिप्रं समिद्धोऽयं हुताशनः

അല്ലെങ്കിൽ മറ്റാരെങ്കിലും മൂലം ഭാവിയിൽ എന്തെങ്കിലും സംഭവിക്കുമെങ്കിൽ, ഈ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നി എന്നെ വേഗത്തിൽ ദഹിപ്പിക്കട്ടെ.

Verse 65

एवमुक्त्वाऽथ सा साध्वी प्रविष्टा निजहर्म्यवत् । सुसमिद्धो हुतो वह्निर्जातो जलमयः क्षणात्

ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ആ സാധ്വി സ്വന്തം ഗൃഹത്തിലേക്കെന്നപോലെ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. അപ്പോൾ നന്നായി കത്തിജ്വലിച്ചിരുന്ന ആ തീ ക്ഷണനേരം കൊണ്ട് ജലമായി മാറി.

Verse 66

पपाताऽथ महावृष्टिः कुसुमानां नभस्तलात्

അതിനുശേഷം ആകാശത്തുനിന്ന് പുഷ്പങ്ങളുടെ വലിയൊരു മഴയുണ്ടായി.

Verse 67

देवदूतो विमानस्थ इदं वाक्यमुवाच ह । शुद्धासि त्वं महाभागे चारित्रै र्निजगात्रजैः

വിമാനത്തിലിരുന്ന ദേവദൂതൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: 'ഹേ മഹാഭാഗ്യവതീ! നിന്റെ സ്വന്തം സ്വഭാവശുദ്ധിയാൽ നീ പരിശുദ്ധയാണ്.'

Verse 68

न त्वया सदृशी चान्या काचिन्नारी भविष्यति । तिस्रः कोट्योर्धकोटी च यानि लोमानि मानुषे । प्रभवंति महाभागे सर्वगात्रेषु सर्वदा

നിനക്കു തുല്യയായ മറ്റൊരു സ്ത്രീ ഉണ്ടാകുകയില്ല, ഹേ മഹാഭാഗ്യവതീ. മനുഷ്യന്റെ സർവ്വാവയവങ്ങളിലും എല്ലായ്പ്പോഴും ഉദ്ഭവിക്കുന്ന രോമങ്ങൾ മൂന്നു കോടി കൂടെ അർദ്ധകോടിയും ആകുന്നു.

Verse 69

तेषां मध्ये न ते साध्वि पापमेकमपि क्वचित् । तस्माच्छीघ्रं ग्रहं गच्छ निजं बांधवसंयुता

അവയിൽ, ഹേ സാധ്വീ, നിന്റെ ഒരു പാപവും എവിടെയും ഇല്ല. അതിനാൽ ബന്ധുക്കളോടുകൂടെ വേഗം നിന്റെ വീട്ടിലേക്കു പോകുക.

Verse 70

कुरु कृत्यानि पुण्यानि समाराधय केशवम् । एतच्चैव चितेः स्थानं त्वदीयं जलपूरितम्

പുണ്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്കുകയും കേശവനെ സമ്യകമായി ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യുക. ഇതേ ചിതാസ്ഥലം ഇപ്പോൾ നിന്റേതായി—ജലത്തോടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 71

तव नाम्ना सुविख्यातं तीर्थं लोके भविष्यति । येऽत्र स्नानं करिष्यंति शयने बोधने हरेः

നിന്റെ നാമത്തിൽ ലോകത്തിൽ സുപ്രസിദ്ധമായ ഒരു തീർത്ഥം ഉണ്ടാകും. ഹരിയുടെ ശയനവും ബോധനവും നടക്കുന്ന സമയങ്ങളിൽ ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ…

Verse 72

ते यास्यंति परां सिद्धिं दुष्प्राप्या याऽमरैरपि । उक्त्वैवं विरता वाणी देवदूतसमुद्भवा

…അവർ ദേവന്മാർക്കും ദുഷ്പ്രാപ്യമായ പരമസിദ്ധി പ്രാപിക്കും. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവദൂതനിൽ നിന്നുയർന്ന വാണി നിശ്ശബ്ദമായി.

Verse 73

भट्टिका तु ततो हृष्टा प्रणम्य जनकं निजम् । नाहं गृहं गमिष्यामि किं करिष्याम्यहं गृहे

അപ്പോൾ ഭട്ടികാ ഹർഷത്തോടെ തന്റെ പിതാവിനെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു— “ഞാൻ വീട്ടിലേക്കു പോകില്ല; ഗൃഹത്തിൽ എനിക്ക് എന്ത് കാര്യം?”

Verse 74

अत्रैवाराधयिष्यामि निजतीर्थे सदाऽच्यु तम् । तथा तपः करिष्यामि भिक्षान्नकृतभोजना

“ഇവിടെയേ, എന്റെ സ്വന്തം തീർത്ഥത്തിൽ, ഞാൻ സദാ അച്യുതൻ (വിഷ്ണു)നെ ആരാധിക്കും; ഭിക്ഷയാൽ ലഭിക്കുന്ന അന്നമേ സ്വീകരിച്ച് തപസ്സും ചെയ്യും।”

Verse 75

तस्मात्तात गृहं गच्छ स्थिताऽहं चाग्र संश्रये

“അതുകൊണ്ട്, താതാ, നിങ്ങൾ വീട്ടിലേക്കു പോകുക; ഞാൻ ഇവിടെ തന്നെ നിന്നു ഈ ശ്രേഷ്ഠ ആശ്രയത്തിൽ ശരണം പ്രാപിക്കും।”

Verse 76

ततः स जनकस्तस्यास्ते वाऽपि पुरवासिनः । संप्रहृष्टा गृहं जग्मुः शंसतस्तां पृथक्पृथक्

പിന്നീട് അവളുടെ പിതാവും നഗരവാസികളും ഹർഷഭരിതരായി തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്കു മടങ്ങി; ഓരോരുത്തരും വേറേവേറെ അവളെ പുകഴ്ത്തി।

Verse 77

तया त्रैविक्रमी तत्र प्रतिमा प्राग्विनिर्मिता । पश्चान्माहेश्वरं लिंगं कृत्वा प्रासादमुत्तमम्

അവൾ അവിടെ ആദ്യം ത്രിവിക്രമന്റെ പ്രതിമ നിർമ്മിച്ചു; തുടർന്ന് മാഹേശ്വര ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ഉത്തമമായ പ്രാസാദ-ക്ഷേത്രം പണിതു।

Verse 78

ततः परं तपश्चक्रे भिक्षान्नकृतभोजना । शस्यमाना जनैः सर्वैश्चमत्कारपुरोद्भवैः

അതിന് ശേഷം അവൾ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു; ഭിക്ഷയായി ലഭിച്ച അന്നമേ അവളുടെ ആഹാരം. അത്ഭുത സംഭവങ്ങളിൽ വിസ്മയിച്ച സർവ്വജനങ്ങളും അവളെ മഹത്തായി സ്തുതിച്ചു.

Verse 79

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः । यथा तस्या दृढं कायमभेद्यं संस्थितं सदा

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! നിങ്ങൾ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞു; അവളുടെ ശരീരം എപ്പോഴും ദൃഢമായി, അഖണ്ഡമായി, അഭേദ്യമായി സ്ഥിരമായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 80

सा च पश्यति चात्मानं जलमध्यगतां शुभा

ആ ശുഭയായ സ്ത്രീ ജലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന തനിക്കുതന്നെ ദർശിച്ചു.