Adhyaya 250

Verse 1

वाण्युवाच । बिल्वपत्रस्य माहात्म्यं कथितुं नैव शक्यते । तवोद्देशेन वक्ष्यामि महेन्द्र शृणु तत्त्वतः

വാണി പറഞ്ഞു—ബിൽവപത്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല. എങ്കിലും നിന്റെ നിമിത്തം, ഹേ മഹേന്ദ്രാ, ഞാൻ പറയുന്നു; തത്ത്വമായി ശ്രവിക്കൂ.

Verse 2

विहारश्रममापन्ना देवी गिरिसुता शुभा । ललाटफलके तस्याः स्वेदबिन्दुरजायत

വിഹാരക്രീഡയിൽ ക്ഷീണിച്ച ശുഭയായ ഗിരിസുതാ ദേവിയുടെ നെറ്റിത്തട്ടിൽ വിയർപ്പിന്റെ ഒരു തുള്ളി ഉദിച്ചു.

Verse 3

स भवान्या विनिक्षिप्तो भूतले निपपात च । महातरुरयं जातो मन्दरे पर्वतोत्तमे

ആ (വിയർപ്പുതുള്ളി) ഭവാനി വിട്ടതോടെ ഭൂതലത്തിൽ വീണു. അതിൽ നിന്നുതന്നെ പർവ്വതോത്തമമായ മന്ദരത്തിൽ ഈ മഹാവൃക്ഷം ഉദിച്ചു.

Verse 4

ततः शैलसुता तत्र रममाणा ययौ पुनः । दृष्ट्वा वनगतं वृक्षं विस्मयोत्फुल्ललोचना

അനന്തരം ശൈലസുതയായ ദേവി പാർവതി അവിടെ ആനന്ദിച്ച് വീണ്ടും മുന്നോട്ട് പോയി. വനത്തിനുള്ളിൽ നിലകൊണ്ട വൃക്ഷത്തെ കണ്ടപ്പോൾ അവളുടെ കണ്ണുകൾ വിസ്മയത്തോടെ വിരിഞ്ഞു.

Verse 5

जयां च विजयां चैव पप्रच्छ च सखीद्वयम् । कोऽयं महातरुर्दिव्यो विभाति वनमध्यगः । दृश्यते रुचिराकारो महाहर्षकरो ह्ययम्

അവൾ ജയയും വിജയയും എന്ന രണ്ടു സഖികളോടു ചോദിച്ചു: “വനത്തിന്റെ നടുവിൽ ഇങ്ങനെ ദീപ്തമായി തെളിയുന്ന ഈ ദിവ്യ മഹാവൃക്ഷം ഏതാണ്? ഇതിന്റെ രൂപം അത്യന്തം മനോഹരം; ഇത് സത്യമായും മഹാ ഹർഷം നൽകുന്നു.”

Verse 6

जयोवाच । देवि त्वद्देहसंभूतो वृक्षोऽयं स्वेदबिन्दुजः । नामाऽस्य कुरु वै क्षिप्रं पूजितः पापनाशनः

ജയ പറഞ്ഞു: “ദേവി, ഈ വൃക്ഷം നിങ്ങളുടെ ദേഹത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിച്ചതാണ്—നിങ്ങളുടെ സ്വേദബിന്ദുവിൽ നിന്നു ജനിച്ചത്. ദയവായി വേഗം ഇതിന് നാമം നൽകുക; പൂജിക്കപ്പെടുമ്പോൾ പാപനാശം വരുത്തുന്നു.”

Verse 7

पार्वत्युवाच । यस्मात्क्षोणीतलं भित्त्वा विशिष्टोऽयं महातरुः

പാർവതി പറഞ്ഞു: “ഈ മഹാവൃക്ഷം ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലം പിളർത്തി ഉദ്ഭവിച്ചതിനാൽ ഇത് അതിവിശേഷമാണ്.”

Verse 8

उदतिष्ठत्समीपे मे तस्माद्बिल्वो भवत्वयम् । इमं वृक्षं समासाद्य भक्तितः पत्रसंचयम्

“ഇത് എന്റെ സമീപത്ത് ഉയർന്നതിനാൽ ഇതിന് ‘ബില്വ’ എന്ന നാമം വരട്ടെ. ഈ വൃക്ഷത്തെ ഭക്തിയോടെ സമീപിച്ച് ഇതിന്റെ ഇലകൾ സമാഹരിക്കണം…”

Verse 9

आहरिष्यत्यसौ राजा भविष्यत्येव भूतले । यः करिष्यति मे पूजां पत्रैः श्रद्धासमन्वितः

ഭൂമിയിൽ നിശ്ചയമായും ഒരു രാജാവ് ഉദിക്കും; അവൻ ഈ പത്രങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന് ശ്രദ്ധയോടെ എന്നെ പൂജിക്കും.

Verse 10

यंयं काममभिध्यायेत्तस्य सिद्धिः प्रजायते । यो दृष्ट्वा बिल्वपत्राणि श्रद्धामपि करिष्यति

ആൾ ഏത് ആഗ്രഹം ധ്യാനിച്ചാലും അതിന്റെ സിദ്ധി ജനിക്കുന്നു; ബില്വപത്രങ്ങൾ കണ്ടുമാത്രം പോലും ശ്രദ്ധ ഉളവാക്കുന്നവനും…

Verse 11

पूजनार्थाय विधये धनदाऽहं न संशयः । पत्राग्रप्राशने यस्तु करिष्यति मनो यदि । तस्य पापसहस्राणि यास्यंति विलयं स्वयम

പൂജയ്ക്കും വിധിപാലനത്തിനുമായി ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ ധനദായിനിയാകുന്നു. പത്രത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം പ്രാശനം ചെയ്യുമെന്ന ചിന്ത പോലും മനസ്സിൽ വരുത്തുന്നവന്റെ ആയിരം പാപങ്ങൾ സ്വയം ലയിക്കും.

Verse 12

शिरः पत्राग्रसंयुक्तं करोति यदि मानवः । न याम्या यातना ह्यस्य दुःखदात्री भविष्यति

മനുഷ്യൻ പത്രത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചാൽ, അവനു യമജന്യമായ യാതനകൾ ദുഃഖദായിനിയാകുകയില്ല.

Verse 13

इत्युक्त्वा पार्वती हृष्टा जगाम भवनं स्वकम् । सखीभिः सहिता देवी गणैरपि समन्विता

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഹൃഷ്ടയായ പാർവതി തന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി; ദേവി സഖികളോടും ഗണങ്ങളോടും കൂടി അനുഗമിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 14

वाण्युवाच । अयं बिल्वतरुः श्रेष्ठः पवित्रः पापनाशनः । तस्य मूले स्थिता देवी गिरिजा नात्र संशयः

വാണി പറഞ്ഞു—ഈ ബിൽവവൃക്ഷം ശ്രേഷ്ഠവും പവിത്രവും പാപനാശകവുമാണ്. ഇതിന്റെ മൂലത്തിൽ ദേവി ഗിരിജ വസിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 15

स्कन्धे दाक्षायणी देवी शाखासु च महेश्वरी । पत्रेषु पार्वती देवी फले कात्या यनी स्मृता

ഇതിന്റെ തണ്ടിൽ ദാക്ഷായണി ദേവി, ശാഖകളിൽ മഹേശ്വരി. ഇലകളിൽ പാർവതി ദേവി, ഫലത്തിൽ കാത്യായനി എന്നായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 16

त्वचि गौरी समाख्याता अपर्णा मध्यवल्कले । पुष्पे दुर्गा समाख्याता उमा शाखांगकेषु च

തൊലിയിൽ അവൾ ഗൗരിയായി പ്രസിദ്ധ, തൊലിയുടെ ഉള്ള്പാളിയിൽ അപർണാ. പുഷ്പത്തിൽ ദുർഗയായി, ശാഖാ-ഉപശാഖകളിൽ ഉമയായി വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 17

कण्टकेषु च सर्वेषु कोटयो नवसंख्यया । शक्तयः प्राणिरक्षार्थं संस्थिता गिरिजाऽज्ञया

ഇതിന്റെ എല്ലാ മുള്ളുകളിലും നവസംഖ്യ പ്രകാരം കോടികളായ ശക്തികൾ അധിഷ്ഠിതമാണ്; ഗിരിജയുടെ ആജ്ഞയാൽ ജീവികളുടെ രക്ഷയ്ക്കായി അവ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 18

तां भजंति सुपत्रैश्च पूजयंति सनातनीम् । यंयं कामयते कामं तस्य सिद्धिर्भवेद्ध्रुवम्

ശുഭപത്രങ്ങളാൽ അവർ സനാതനീ ദേവിയെ ഭജിച്ച് പൂജിക്കുന്നു. ആരെന്ത് ആഗ്രഹിച്ചാലും, അതിന്റെ സിദ്ധി അവനു നിർഭാഗ്യരഹിതമായി നിശ്ചയമാകും.

Verse 19

महेश्वरी सा गिरिजा महेश्वरी विशुद्धरूपा जनमोक्षदात्री । हरं च दृष्ट्वाथ पलाशमाश्रितं स्वलीलया बिल्ववपुश्चकार सा

അവൾ ഗിരിജാ—മഹേശ്വരി—അത്യന്തം വിശുദ്ധസ്വരൂപിണി, ജനങ്ങൾക്ക് മോക്ഷം നൽകുന്നവൾ. ഹരൻ പലാശവൃക്ഷാശ്രയത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതു കണ്ടിട്ട്, തന്റെ ദിവ്യലീലയിൽ ബില്വവൃക്ഷരൂപം ധരിച്ചു.

Verse 250

इति श्रीस्कांदेमहापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातु र्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्याने बिल्वोत्पत्तिवर्णनंनाम पञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീ സ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിന്റെ ആറാം നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ, ശേഷശായീ ഉപാഖ്യാനത്തിൽ, ബ്രഹ്മാ–നാരദ സംവാദത്തിൽ, ചാതുര്മാസ്യ വ്രതമാഹാത്മ്യത്തിനകത്ത്, പൈജവനോപാഖ്യാനത്തിലെ ‘ബില്വോത്പത്തി-വർണ്ണനം’ എന്ന ഇരുനൂറ്റി അമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.