Adhyaya 246

Verse 1

गालव उवाच । शक्रादयस्तु देवेशा दुःखसंतप्तमानसाः । ईश्वरादर्शनभ्रांतमनः कर्मेंद्रिया रतिम्

ഗാലവൻ പറഞ്ഞു—ശക്രാദി ദേവാധിപന്മാരുടെ മനസ്സുകൾ ദുഃഖത്തിൽ ദഗ്ധമായിരുന്നു; ഈശ്വരദർശനം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ ചിത്തം ഭ്രാന്തമായി, അതുകൊണ്ട് ഇന്ദ്രിയകർമ്മങ്ങളിൽ അവർക്ക് രതി ഉണ്ടായില്ല।

Verse 2

न प्रापुर्लोकनाथं ते कृत्वा यः प्रतिमाकृतिम् । तपसाराधयामासुः सर्वभूतहृदिस्थितम्

വെറും പ്രതിമാരൂപം നിർമ്മിച്ചതുകൊണ്ട് അവർ ലോകനാഥനെ പ്രാപിച്ചില്ല; പകരം തപസ്സിലൂടെ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന അവനെയേ അവർ ആരാധിച്ചു।

Verse 3

कपर्दशिरसं देवं शूलहस्तं पिनाकिनम् । कपालखट्वांगधरं दशहस्तं किरीटिनम्

ആ ദേവനെ ധ്യാനിക്കണം—ജടാധാരി, ശൂലഹസ്തൻ, പിനാകധനുസ്സു ധരിച്ചവൻ, കപാലവും ഖട്വാംഗവും ധരിച്ചവൻ, ദശഭുജനും കിരീടധാരിയും।

Verse 4

उमासहितमीशानं पंचवक्त्रं महाभुजम् । कर्पूरगौरदेहाभं सितभूतिविभूषितम्

ഉമാസഹിതനായ ഈശാനനെ ധ്യാനിക്കണം—പഞ്ചവക്ത്രൻ, മഹാബാഹു, കർപ്പൂരഗൗര ദേഹധാരി, ശ്വേത ഭസ്മം കൊണ്ട് വിഭൂഷിതൻ।

Verse 5

नागयज्ञोपवीतेन गजचर्मसमन्वितम् । कृष्णसारत्वचा चापि कृतप्रावरणं विभुम्

ആ വിഭുവിനെ ധ്യാനിക്കണം—നാഗത്തെ യജ്ഞോപവീതമായി ധരിച്ചവൻ, ഗജചർമ്മം അണിഞ്ഞവൻ, കൂടാതെ കൃഷ്ണസാരമൃഗചർമ്മം ആവരണമായി പൊതിഞ്ഞവൻ।

Verse 6

कृतध्यानाः सुरास्तत्र वृक्षाधारे समाश्रिताः । व्रतचर्यां समाश्रित्य प्रचक्रुस्तप उत्तमम्

അവിടെ ദേവന്മാർ ധ്യാനനിഷ്ഠരായി വൃക്ഷത്തിന്റെ അടിയിൽ ആശ്രയം പ്രാപിച്ചു. വ്രതചര്യയെ ആശ്രയിച്ച് അവർ ഉത്തമമായ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 7

षडक्षरेण मंत्रेण शैवेन विहिताः सुराः । शूद्र उवाच । व्रतचर्या त्वया या सा प्रोक्ता संजा यते कथम्

ശൈവ ഷഡക്ഷര മന്ത്രത്തിൽ ദേവന്മാർക്ക് വിധിപൂർവം ഉപദേശം ലഭിച്ചു. ശൂദ്രൻ പറഞ്ഞു—“നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ ആ വ്രതചര്യ യഥാവിധി എങ്ങനെ ആരംഭിക്കപ്പെടുന്നു?”

Verse 8

ब्रह्मन्विस्तरतो ब्रूहि न तृप्येते वचोऽमृतैः

ഹേ ബ്രഹ്മൻ! വിശദമായി അരുളുക; അമൃതസമമായ ഈ വചനങ്ങളാലും തൃപ്തി വരുന്നില്ല.

Verse 9

गालव उवाच । जपन्भस्म च खट्वांगं कपालं स्फाटिकं तथा । रुंडमालां पंचवक्त्रमर्द्धचंद्रं च मूर्द्धनि

ഗാലവൻ പറഞ്ഞു—“(വ്രതീ) ജപം, ഭസ്മം, ഖട്വാംഗം, സ്ഫടികസമമായ കപാലപാത്രം, രുണ്ഡമാല, പഞ്ചവക്ത്രരൂപം, കൂടാതെ ശിരസ്സിൽ അർദ്ധചന്ദ്രവും ധരിക്കണം.”

Verse 10

चित्रकृत्तिपरीधानं कौपीनकुण्डलद्वयम् । घंटायुग्मं त्रिशूलं च सूत्रं चर्यास्वरूपकम्

വിവിധവർണ്ണ ചർമവസ്ത്രം ധരിച്ചു, കൗപീനവും ഇരുകാതിലും കുണ്ഡലദ്വയവും ധരിക്കണം; യുഗളഘണ്ടകളും ത്രിശൂലവും വഹിക്കണം—ഇതുതന്നെ ചര്യയുടെ ബാഹ്യരൂപവും ആചരണസൂത്രവും ആകുന്നു.

Verse 11

अमीभिर्लक्षणैर्लक्ष्यं मयोक्तं तव शूद्रज । अनेन विधिना सर्वे देवा वह्निपुरोगमाः

ഹേ ശൂദ്രജ! ഈ ലക്ഷണങ്ങളാൽ വ്രതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ചിഹ്നം ഞാൻ നിന്നോടു പറഞ്ഞു. ഇതേ വിധിയാൽ അഗ്നിയെ മുൻപാക്കി സർവ്വ ദേവന്മാരും ആചരിച്ചു.

Verse 12

सर्व आराधयामासुः सर्वोपायैर्वरप्रदम् । चातुर्मास्ये च संपूर्णे सपूर्णे कार्तिकेऽमले

എല്ലാവരും എല്ലാ ഉപായങ്ങളാലും വരപ്രദനായ പ്രഭുവിനെ ആരാധിച്ചു. ചാതുർമാസ്യ വ്രതം പൂർണ്ണമായി, നിർമല കാർത്തികമാസവും പരിപൂർണ്ണതയിലെത്തുമ്പോൾ അവരുടെ അനുഷ്ഠാനം സിദ്ധിയായി.

Verse 13

चीर्णव्रतान्सुरान्दृष्ट्वा विशुद्धांश्च महेश्वरः । मतिं तेषां ददौ तुष्टो जीवात्मा सर्वभूतदृक्

വ്രതങ്ങൾ ആചരിച്ച് വിശുദ്ധരായ ദേവന്മാരെ കണ്ട മഹേശ്വരൻ പ്രസന്നനായി. സർവ്വഭൂതദർശിയായ അന്തർസ്ഥ ജീവാത്മാവായി അദ്ദേഹം അവർക്കു സമ്യക് ബോധം ദാനം ചെയ്തു.

Verse 14

शतरुद्रीयजाप्येन विधानसहितेन च । ध्यानेन दीपदानेन चातुर्मास्ये तुतोष सः

വിധാനസഹിത ശതരുദ്രീയ ജപം, ധ്യാനം, ദീപദാനം—ഇവയാൽ ചാതുർമാസ്യകാലത്ത് അദ്ദേഹം (ശിവൻ) തൃപ്തനായി.

Verse 15

पूजनैः षोडशविधैर्यथा विष्णोस्तथा हरे । कुर्वाणान्भक्तिभावेन ज्ञात्वा देवान्समागतान्

ദേവന്മാർ സമാഗമിച്ചിരിക്കുന്നതു അറിഞ്ഞ് അവർ ഭക്തിഭാവത്തോടെ ഷോഡശോപചാര പൂജ ചെയ്തു—വിഷ്ണുവിനുള്ളതുപോലെ ഹരനുമ് (ശിവനും) വേണ്ടി കൂടി.

Verse 16

प्रहृष्टो भगवान्रुद्रो ददौ तेषां शुभा मतिम् । ततः संमंत्र्य ते देवा वह्निं स्तुत्वा यथार्थतः

പ്രഹൃഷ്ടനായ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ അവർക്കു ശുഭസങ്കൽപ്പം ദാനമാക്കി. തുടർന്ന് ദേവന്മാർ ആലോചിച്ച്, യഥാവിധിയും സത്യഭാവവും കൊണ്ട് അഗ്നിയെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 17

प्रसन्नवदनं चक्रुः कार्यसाधनतत्परम् । कर्मसाक्षी महातेजाः कृत्वा पारावतं वपु

അവർ അവനെ പ്രസന്നമുഖനും കാര്യസാധനത്തിൽ തത്പരനും ആക്കി. അപ്പോൾ കർമ്മസാക്ഷിയായ മഹാതേജസ്വി അഗ്നി പ്രാവിന്റെ ദേഹം ധരിച്ചു.

Verse 18

प्रविवेश ततो मध्ये द्रष्टुं देवं महेश्वरम् । चकार गतिविक्षेपं गुंठनैरवगुंठनैः

പിന്നീട് അവൻ നടുവിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു, ദേവൻ മഹേശ്വരനെ ദർശിക്കാനായി. മറച്ചലുകളും പ്രതിമറച്ചലുകളും കൊണ്ട് ചലനത്തിൽ വഞ്ചനാപരമായ വ്യതിയാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 19

लुंठनैः सर्पणैश्चैव चारुरूपोऽद्भुतां गतिम् । तं दृष्ट्वा भगवांस्तत्र कारणं समबुद्ध्यत

ഉരുളലും ഇഴയലും പോലുള്ള ചലനങ്ങളാൽ ആ മനോഹരരൂപൻ അത്ഭുതഗതി പ്രകടിപ്പിച്ചു. അവനെ അവിടെ കണ്ട ഭഗവാൻ കാരണം സമ്യക്കായി ഗ്രഹിച്ചു.

Verse 20

ऊर्ध्वरेतास्ततस्तस्मिन्ससर्जादौ दधार तत् । वीर्यं वह्निमुखे चैव सोत्पपात गृहाद्बहिः

അപ്പോൾ ഊർധ്വരേതാ പ്രഭു അതിനെ സൃഷ്ടിച്ചു; ആദ്യം അതിനെ ധരിച്ചു. ആ വീര്യം അഗ്നിമുഖത്തിൽ സ്ഥാപിതമായപ്പോൾ, അവൻ ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് ചാടി പോയി.

Verse 21

गते तस्मिन्पतंगेऽथ पार्वती विफलश्रमा । संक्रुद्धा सर्वदेवानां सा शशाप महेश्वरी

ആ ചിറകുള്ളവൻ പോയശേഷം പാർവതിയുടെ പരിശ്രമം ഫലിക്കാതെ പോയി; ക്രോധിതയായ മഹേശ്വരി സർവ്വദേവന്മാരെയും ശപിച്ചു.

Verse 22

यस्मान्ममेच्छा विहता भवद्भिर्दुष्टबुद्धिभिः । तस्मात्पाषाणतामाशु व्रजंतु त्रिदिवौकसः

ദുഷ്ടബുദ്ധിയോടെ നിങ്ങൾ എന്റെ ഇച്ഛയെ തടഞ്ഞു; അതിനാൽ ഹേ ത്രിദിവവാസികളേ, ഉടൻ കല്ലായ അവസ്ഥയിലേക്കു പോകുവിൻ.

Verse 23

निरपत्या निर्दयाश्च सर्वे देवा भविष्यथ । ततः प्रसादयामासुः प्रणताः शापयंत्रिताः

ഹേ ദേവന്മാരേ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും സന്താനരഹിതരും കരുണാരഹിതരുമാകും. തുടർന്ന് ശാപബന്ധിതരായി അവർ നമസ്കരിച്ചു ദേവിയുടെ പ്രസാദം അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 24

महद्दुःखं संप्रविष्टाः पुनः पुनरथाब्रुवन्

മഹാദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 25

। । देवा ऊचुः । त्वं माता सर्वदेवानां सर्वसाक्षी सनातनी । उत्पत्तिस्थितिसंहारकारणं जगतां सदा

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവീ, നീ സർവ്വദേവന്മാരുടെയും മാതാവ്, സനാതന സർവ്വസാക്ഷി; നീയേ ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, സംഹാരങ്ങളുടെ നിത്യകാരണം.

Verse 26

भूतप्रकृतिरूपा त्वं महाभूतसमाश्रिता । अपर्णा तपसां धात्री भूतधात्री वसुन्धरा

നീ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ പ്രകൃതി-സ്വരൂപിണി, മഹാഭൂതങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതയായവൾ. നീ അപർണാ—തപസ്സുകളുടെ ധാത്രി, ജീവികളുടെ ധാത്രി, സ്വയം വസുന്ധര (ഭൂമി) ആകുന്നു.

Verse 27

मंत्राराध्या मन्त्रबीजं विश्वबीजलयस्थितिः । यज्ञादिफलदात्री च स्वाहारूपेण सर्वदा

നീ മന്ത്രങ്ങളാൽ ആരാധ്യയായവൾ; നീ തന്നെയാണ് മന്ത്ര-ബീജം. നീ വിശ്വ-ബീജം—സ്ഥിതിയിലും ലയത്തിലും നിലകൊള്ളുന്നവൾ. നീ യജ്ഞാദി കർമ്മഫലദാത്രി, സദാ സ്വാഹാ-രൂപത്തിൽ വസിക്കുന്നു.

Verse 29

दोषत्रयसमाक्रान्त जननैः श्रेयसप्रदा । महालक्ष्मीर्महाकालीमहादेवी महेश्वरी

ത്രിദോഷങ്ങളാൽ ആക്രാന്തരായ ദേഹധാരികൾക്ക് നീ ശ്രേയസ്സും കല്യാണവും നൽകുന്നു. നീ മഹാലക്ഷ്മി, മഹാകാളി, മഹാദേവി—മഹേശ്വരി, പരമാധീശ്വരി.

Verse 30

विश्वेश्वरी महामाया मायाबीजवरप्रदा । वररूपा वरेण्या त्वं वरदात्री वरासुता

നീ വിശ്വേശ്വരി, മഹാമായ, മായാ-ബീജത്തിലൂടെ വരം നൽകുന്നവൾ. നീ വര-സ്വരൂപിണി, വരണീയ; നീ വരദാത്രി, ശ്രേഷ്ഠ സുതയായി വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 31

बिल्वपत्रैः शुभैर्ये त्वां पूजयन्ति नराः सदा । तेषां राज्यप्रदात्री च कामदा सिद्धिदा सदा

ശുഭമായ ബിൽവപത്രങ്ങളാൽ നിനെ സദാ പൂജിക്കുന്നവർക്ക് നീ രാജ്യ-ഐശ്വര്യം നൽകുന്നു; അവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റി, സദാ സിദ്ധിയും പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 32

चातुर्मास्येऽर्चिता यैस्त्वं बिल्वपत्रैर्विशेषतः । तेषां वांछितसिद्ध्यर्थं जाता कामदुघा स्वयम्

ചാതുർമാസ്യകാലത്ത് പ്രത്യേകിച്ച് ബിൽവപത്രങ്ങളാൽ നിന്നെ ആരാധിക്കുന്നവർക്ക്, അവരുടെ വാഞ്ഛിതസിദ്ധി നല്കുവാൻ നീ തന്നേ കാമധേനുവെന്നപോലെ സ്വയം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു।

Verse 33

येऽर्चयंति सदा लोके महेश्वरसमन्विताम् । बिल्वपत्रैर्महाभक्त्या न तेषां दुःखदुष्कृती

ഈ ലോകത്തിൽ മഹേശ്വരസമന്വിതയായ ദേവിയെ സദാ മഹാഭക്തിയോടെ ബിൽവപത്രങ്ങളാൽ ആരാധിക്കുന്നവർക്ക് ദുഃഖവും പാപകൃത്യവും നിലനിൽക്കുകയില്ല।

Verse 34

चातुर्मास्ये विशेषेण तव पूजा महाफला । अद्यप्रभृति यैर्लोकैर्बिल्वपत्रैस्तु पूजिता

ചാതുർമാസ്യത്തിൽ പ്രത്യേകിച്ച് നിന്റെ പൂജ മഹാഫലദായിനിയാണ്; ഇന്നുമുതൽ ബിൽവപത്രങ്ങളാൽ നിന്നെ പൂജിക്കുന്നവർക്ക് പുണ്യവർദ്ധന ഉണ്ടാകും।

Verse 35

विधास्यसि महेशानि तेषां ज्ञानमनुत्तमम् । चातुर्मास्येऽधिकफलं बिल्वपत्रं वरानने

ഹേ മഹേശാനീ! നീ അവർക്കു അനുത്തമമായ ജ്ഞാനം നല്കും. ഹേ വരാനനേ! ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ബിൽവപത്രത്തിന് അധികഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 36

उमामहेश्वरप्रीत्यै दत्तं विधिवदक्षयम् । यथा श्रीस्तुलसीवृक्षे तथा बिल्वे च पार्वती

ഉമാ-മഹേശ്വരരുടെ പ്രീതിക്കായി വിധിപൂർവ്വം അർപ്പിക്കുന്നതെല്ലാം അക്ഷയമാകുന്നു. തുളസിവൃക്ഷത്തിൽ ശ്രീ വസിക്കുന്നതുപോലെ, ബിൽവവൃക്ഷത്തിൽ പാർവതി വസിക്കുന്നു।

Verse 37

त्वं मूर्त्या दृश्यसे विश्वं सकलाभीष्टदायिनी । चातुर्मास्ये विशेषेण सेवितौ द्वौ महाफलौ

നീ മൂർത്തിധാരിണിയായി വിശ്വരൂപമായിത്തന്നെ ദൃശ്യമാകുന്നു; സർവ്വാഭീഷ്ടദായിനി. പ്രത്യേകിച്ച് ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഈ രണ്ടിനെയും സേവിച്ചാൽ മഹാഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 246

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्य माहात्म्ये पैजवनोपाख्याने पार्वत्येन्द्रादीनां शापप्रदानवृत्तान्तवर्णनंनाम षट्चत्वारिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയിലെ ആറാം നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ, ശേഷശായീ ഉപാഖ്യാനത്തിൽ, ബ്രഹ്മാ–നാരദസംവാദത്തിലെ ചാതുർമാസ്യമാഹാത്മ്യവും പൈജവനോപാഖ്യാനവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ‘പാർവതി, ഇന്ദ്രാദികൾക്ക് ശാപം നൽകിയ സംഭവവിവരണം’ എന്ന 146-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 298

मन्त्रयन्त्रसमोपेता ब्रह्मविष्णुशिवादिषु । नित्यरूपा महारूपा सर्वरूपा निरञ्जना

അവൾ മന്ത്ര-യന്ത്രങ്ങളാൽ സമുപേതയായി ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ശിവൻ മുതലായവരിൽ പ്രതിഷ്ഠിതയാണ്. അവൾ നിത്യരൂപാ, മഹാരൂപാ, സർവ്വരൂപാ, നിരഞ്ജന (കലങ്കരഹിത)യാണ്.