Adhyaya 204

Verse 1

आनर्त उवाच । प्रोक्ताऽस्माकं त्वया विप्र शुद्धिर्नागरसंभवा । वंशजा विस्तरेणैव यथा पृष्टोऽसि सुव्रत

ആനർത്തൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ! വംശത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്ന നാഗരശുദ്ധി നിങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്ക് വിശദമായി പ്രസ്താവിച്ചു; നിങ്ങളോട് ചോദിച്ചതുപോലെ തന്നേ, ഹേ സുവ്രതാ।

Verse 2

सांप्रतं शीलजां ब्रूहि नष्टवंशश्च यो भवेत् । पितामहं न जानाति न च मातामहीं निजाम् । तस्य शुद्धिः कथं कार्या नागरोऽस्मीति यो वदेत्

ഇപ്പോൾ ശീലത്തെ ആധാരമാക്കിയ ശുദ്ധി പറയുക. ആരുടെയെങ്കിലും വംശം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ—അവൻ പിതാമഹനെയും അറിയില്ല, സ്വന്തം മാതാമഹിയെയും അറിയില്ല—‘ഞാൻ നാഗരൻ’ എന്നു പറയുന്നവന്റെ ശുദ്ധി എങ്ങനെ ചെയ്യണം?

Verse 3

विश्वामित्र उवाच । एतदर्थं पुरा पृष्टो भर्तृयज्ञश्च नागरैः । नष्टवंशकृते राजन्यथा पृष्टोऽस्मि वै त्व या

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ഇതേ കാര്യത്തിൽ, വംശനാശത്തിന്റെ വിഷയത്തിൽ, പണ്ടുകാലത്ത് നാഗരർ ഭർത്തൃയജ്ഞനെയും ചോദ്യം ചെയ്തിരുന്നു—നീ ഇപ്പോൾ എന്നോടു ചോദിച്ചതുപോലെ തന്നെ।

Verse 4

भर्तृयज्ञ उवाच । नष्टवंशस्तु यो ब्रूयान्नागरोऽस्मीति संसदि । तस्य शीलं प्रविज्ञेयं ततः शुद्धिं समादिशेत्

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—വംശം ലുപ്തനായ ഒരാൾ സഭയിൽ ‘ഞാൻ നാഗരൻ’ എന്നു പറഞ്ഞാൽ, ആദ്യം അവന്റെ ശീലാചാരം നന്നായി പരിശോധിക്കണം; തുടർന്ന് യോജ്യമായ ശുദ്ധിവിധി നിർദേശിക്കണം।

Verse 5

नागराणां तु ये धर्मा व्यवहाराश्च केवलाः । तेषु चेद्वर्तते नित्यं संभाव्यो नागरो हि सः

നാഗരർക്കു പ്രത്യേകമായ ധർമ്മങ്ങളും ശിഷ്ടമായ സാമൂഹ്യവ്യവഹാരങ്ങളും—അവയിൽ ഒരാൾ നിത്യമായി നിലകൊള്ളുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ മാന്യനും പ്രശസ്തനും ആയ നാഗരൻ।

Verse 6

तस्य शुद्धिकृते देयं धटं ब्राह्मणसत्तमाः । धटे तु शुद्धिमापन्ने ततोऽसौ शुद्धतां व्रजेत्

ഹേ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ! അവന്റെ ശുദ്ധിക്കായി ‘ധട’ ദാനം നൽകണം. ആ ധട ശുദ്ധമായാൽ, അവനും ശുദ്ധത പ്രാപിക്കും।

Verse 7

श्राद्धार्हः कन्यकार्हश्च सोमार्हश्च विशेषतः । सामान्यपदयोग्यश्च समस्ते स्थानकर्मणि

അവൻ ശ്രാദ്ധാർഹൻ, കന്യാ-സംസ്കാരാർഹനും, പ്രത്യേകിച്ച് സോമബന്ധിത യജ്ഞകർമ്മങ്ങൾക്ക് അർഹനും; കൂടാതെ എല്ലാ സ്ഥാന-കർമ്മങ്ങളിലും സാധാരണ പദത്തിനും യോഗ്യൻ।

Verse 8

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नरोत्तम । द्वितीया जायते शुद्धिर्यथा नष्टान्वये द्विजे । तस्माद्वद महाराज यद्भूयः श्रोतुमर्हसि

ഹേ നരോത്തമാ! നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞു—വംശം മറഞ്ഞുപോയ ദ്വിജനിലും രണ്ടാമത്തെ (പുനഃസ്ഥാപക) ശുദ്ധി എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു എന്ന്. അതിനാൽ, ഹേ മഹാരാജാ! ഇനി എന്ത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ പറയുക।

Verse 9

आनर्त उवाच । तस्मात्ते नागरा भूत्वा विप्राश्चाष्टकुलोद्भवाः । सर्वेषामुत्तमा जाताः प्राधान्येन व्यवस्थिताः

ആനർത്തൻ പറഞ്ഞു—അതുകൊണ്ട് അഷ്ടകുലോത്ഭവരായ ആ ബ്രാഹ്മണർ ‘നാഗരർ’ ആയി, എല്ലാവരിലും ശ്രേഷ്ഠരായി, പ്രാധാന്യത്തോടെ സ്ഥാപിതരായി।

Verse 10

तपसः किं प्रभावः स तेषां वा यजनोद्भवः । विद्योद्भवोऽथवा विप्र किं वा दानसमुद्भवः

അവരുടെ ശ്രേഷ്ഠത തപസ്സിന്റെ പ്രഭാവമോ, യജ്ഞജന്യമോ? അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, അത് വിദ്യാജന്യമോ—അഥവാ ദാനഫലമോ?

Verse 11

विश्वामित्र उवाच । ते सर्वे गुणसंपन्ना यथान्ये नागरास्तथा । विशेषश्चापरस्तेषां ते शक्रेण प्रतिष्ठिताः

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—അവർ എല്ലാവരും ഗുണസമ്പന്നരാണ്; മറ്റു നാഗരന്മാരെപ്പോലെ തന്നെ. എന്നാൽ മറ്റൊരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്—അവർ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) സ്ഥാപിച്ചവരാണ്।

Verse 12

तेन ते गौरवं प्राप्ताः सर्वेषां तु द्विजन्मनाम्

അതിനാൽ അവർ എല്ലാ ദ്വിജന്മാരുടെയും ഇടയിൽ ഗൗരവം നേടി।

Verse 13

आनर्त उवाच । कस्मिन्काले तु ते विप्राः शक्रे णात्र प्रतिष्ठिताः । किमर्थं च वदास्माकं विस्तरेण महामते

ആനർത്തൻ പറഞ്ഞു—ശക്രൻ ഇവിടെ ആ ബ്രാഹ്മണരെ ഏത് കാലത്ത് സ്ഥാപിച്ചു? എന്ത് കാരണത്താൽ? ഹേ മഹാമതേ, ഞങ്ങൾക്ക് വിശദമായി പറയുക।

Verse 14

विश्वामित्र उवाच । हिरण्याक्ष इति ख्यातः पुराऽसीद्दानवो त्तमः । अभवत्तस्य संग्रामः शक्रेण सह दारुणः

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് ‘ഹിരണ്യാക്ഷൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ഒരു ശ്രേഷ്ഠ ദാനവൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവനോടു ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) കൂടെ അതിഭീകരമായ യുദ്ധം സംഭവിച്ചു.

Verse 15

तत्र देवासुरे युद्धे मृता भूरिदिवौकसः । दानवाश्च महाराज परस्परजिगीषवः

ആ ദേവാസുര യുദ്ധത്തിൽ അനേകം ദിവൗകസർ (സ്വർഗ്ഗവാസികൾ) മരണമടഞ്ഞു; കൂടാതെ, ഹേ മഹാരാജാ, ദാനവരും വീണു—ഇരുപക്ഷവും പരസ്പരം ജയിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു പോരാടി.

Verse 16

अथ ते दानवाः संख्ये शक्रेण विनिपातिताः । विद्याबलेन ताञ्छुक्रः सजीवान्कुरुते पुनः

അപ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) വീഴ്ത്തിയ ആ ദാനവരെ ശുക്രാചാര്യൻ തന്റെ വിദ്യാബലത്താൽ വീണ്ടും ജീവിപ്പിച്ചു.

Verse 17

देवाश्च निधनं प्राप्ता न जीवंति कथंचन । कस्यचित्त्वथ कालस्य विष्णुं प्रोवाच वृत्रहा

എന്നാൽ മരണത്തെ പ്രാപിച്ച ദേവന്മാർ എങ്ങനെയും വീണ്ടും ജീവിച്ചില്ല. കുറെ കാലത്തിനു ശേഷം വൃത്രഹാ (ഇന്ദ്രൻ) വിഷ്ണുവിനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 18

धारातीर्थमृतानां च प्रहारैः सन्मुखैः प्रभो । या गतिश्च समादिष्टा तां मे वद जनार्दन

ഹേ പ്രഭു ജനാർദന! ധാരാതീർത്ഥത്തിൽ യുദ്ധത്തിന്റെ മുൻനിരയിൽ നേരിട്ടുള്ള പ്രഹാരങ്ങൾ ഏറ്റു മരിച്ചവർക്കായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട ഗതി എന്താണെന്ന് എനിക്ക് പറയണമേ.

Verse 19

पराङ्मुखा मृता ये च पलायनपरायणाः । तेषामपि गतिं ब्रूहि यादृग्जायेतवाच्युत

പിന്നോട്ട് തിരിഞ്ഞ്, ഓടിപ്പോകലിൽ മാത്രം ആസക്തരായി മരിക്കുന്നവരുടെ ഗതിയും പറയുക, ഹേ അച്യുത; അവർ ഏതു നിലയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്?

Verse 20

विष्णुरुवाच । धारातीर्थमृतानां च सन्मुखानां महाहवे । यथा चोच्छिन्नबीजानां पुनर्जन्म न विद्यते

വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—ധാരാതീർത്ഥത്തിൽ മഹായുദ്ധത്തിൽ ശത്രുവിനെ നേരിട്ട് മരിക്കുന്നവർക്ക് പുനർജന്മമില്ല; മുറിച്ചുകളഞ്ഞ വിത്തുകൾ വീണ്ടും മുളക്കാത്തതുപോലെ.

Verse 21

ये पुनः पृष्ठदेशे तु हन्यते भयविक्लवाः । भुज्यमानाः परैस्ते च प्रेताः स्युस्त्रिदशाधिप

എന്നാൽ ഭയത്തിൽ വിറച്ച് പിന്നിൽ നിന്ന് കൊല്ലപ്പെടുകയും മറ്റുള്ളവർ കീഴടക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർ—അവർ പ്രേതരാകും, ഹേ ത്രിദശാധിപാ.

Verse 22

इन्द्र उवाच । केचिद्देवा मृता युद्धे युध्यमानाश्च सन्मुखाः । तथैवान्ये मया दृष्टा हन्यमानाः पराङ्मुखाः । प्रेतत्वं दानवानां च सर्वेषां स्यान्न वा प्रभो

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ചില ദേവന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ നേരിട്ട് പോരാടി മരിച്ചുവു; അതുപോലെ ചിലരെ പിന്നോട്ട് തിരിഞ്ഞിരിക്കെ കൊല്ലപ്പെടുന്നതും ഞാൻ കണ്ടു. ദാനവന്മാരുടെ കാര്യത്തിൽ—എല്ലാവർക്കും പ്രേതത്വം വരുമോ, അല്ലയോ, ഹേ പ്രഭോ?

Verse 23

विष्णुरुवाच । असंशयं सहस्राक्ष हता युद्धे पराङ्मुखाः । प्रेतत्वे यांति ते सर्वे देवा वा मानुषा यदि

വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ സഹസ്രാക്ഷ, സംശയമില്ല: യുദ്ധത്തിൽ പിന്നോട്ട് തിരിഞ്ഞ് കൊല്ലപ്പെടുന്നവർ എല്ലാവരും പ്രേതത്വത്തിലേക്ക് പോകുന്നു—ദേവരായാലും മനുഷ്യരായാലും.

Verse 24

विषादग्नेः कुलघ्नानां तया चैवात्मघातिनाम् । दंष्ट्रिभिर्हतदेहानां शृंगिभिश्च सुरेश्वर । प्रेतत्वं जायते नूनं सत्यमेतदसंशयम्

വിഷാദാഗ്നിയിൽ ദഗ്ധരായവർ, കുലഘാതകരും ആത്മഘാതകരും; കൂടാതെ ദംഷ്ട്രധാരികളും ശൃംഗധാരികളും ആയ ജീവികൾകൊണ്ട് ദേഹം ഹതമായവർ—ഹേ സുരേശ്വരാ, അവർക്കു നിശ്ചയമായും പ്രേതത്വം ജനിക്കുന്നു. ഇത് സത്യം; സംശയമില്ല.

Verse 25

इन्द्र उवाच । कथं तेषां भवेन्मुक्तिः प्रेतत्वाद्दारुणाद्विभो । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व येन यत्नं करोम्यहम्

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിഭോ! ആ ഭീകരമായ പ്രേതത്വത്തിൽ നിന്ന് അവർക്കു മോക്ഷം എങ്ങനെ ലഭിക്കും? ഞാൻ യഥോചിതമായി പരിശ്രമിക്കേണ്ടതിന് ഇതെല്ലാം എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക.

Verse 26

श्रीभगवानुवाच । तेषां संयुज्यते श्राद्धं कन्यासंस्थे दिवाकरे । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां नभस्यस्य सुरेश्वर

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ സുരേശ്വരാ! സൂര്യൻ കന്യാരാശിയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, നഭസ്യ (ഭാദ്രപദ) മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിദിനത്തിൽ അവരുടെ വേണ്ടി വിധിപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം നടത്തണം.

Verse 27

गयायां भक्तिपूर्वं तु पितामहवचो यथा । ततः प्रयांति ते मोक्षं सत्यमेतदसंशयम्

എന്നാൽ ഗയയിൽ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാ) നിശ്ചയിച്ച വിധിപ്രകാരം ഭക്തിപൂർവ്വം (ശ്രാദ്ധം) ചെയ്താൽ, അവർ മോക്ഷത്തിലേക്ക് പ്രാപിക്കുന്നു—ഇത് സത്യം; സംശയമില്ല.

Verse 28

इन्द्र उवाच । कस्मात्तत्र दिने श्राद्धं क्रियते मधुसूदन । शस्त्रैर्विनिहतानां च सर्वं मे विस्तराद्वद

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മധുസൂദന! ആ ദിനത്തിൽ തന്നേ ശ്രാദ്ധം എന്തുകൊണ്ട് ചെയ്യപ്പെടുന്നു? കൂടാതെ ആയുധങ്ങളാൽ ഹതരായവരുടെ കാര്യവും—എല്ലാം എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക.

Verse 29

श्रीभगवानुवाच । भूतप्रेतपिशाचैश्च कूष्मांडै राक्षसैरपि । पुरा संप्रार्थितः शंभुर्दिने तत्र समागते । अद्यैकं दिवसं देव कन्यासंस्थे दिवाकरे

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—പൂർവ്വകാലത്ത് ആ ദിവസം വന്നപ്പോൾ ഭൂതങ്ങൾ, പ്രേതങ്ങൾ, പിശാചുകൾ, കൂഷ്മാണ്ഡങ്ങൾ, രാക്ഷസന്മാർ എന്നിവർ ശംഭുവിനെ പ്രാർത്ഥിച്ചു—“ഹേ ദേവാ! ഇന്ന് സൂര്യൻ കന്യാരാശിയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ ഞങ്ങൾക്ക് ഒരു ദിവസം ദാനം ചെയ്യണമേ।”

Verse 30

अस्माकं देहि येन स्यात्तृप्तिर्वर्षसमुद्भवा । प्रदत्ते वंशजैः श्राद्धे दीनानां त्वं दयां कुरु

“വർഷം മുഴുവൻ തൃപ്തി ഉദിക്കുവാൻ കാരണമാകുന്നതു ഞങ്ങൾക്ക് ദാനം ചെയ്യണമേ. ഞങ്ങളുടെ വംശജർ ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്കുമ്പോൾ, ദീനരായ ഞങ്ങളോടു കരുണ കാണിക്കണമേ।”

Verse 31

श्रीभगवानुवाच । यः करिष्यति वै श्राद्धमस्मिन्नहनि संस्थिते । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां नभस्यस्य च वंशजः । भविष्यति परा प्रीतिर्यावत्संवत्सरः स्थितः

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഈ തന്നേ ദിവസം, നഭസ്യ (ഭാദ്രപദ) മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ ഏതൊരു വംശജനെങ്കിലും ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ, വർഷം നിലനിൽക്കുന്നത്രയും പരമ തൃപ്തി (പിതൃകൾക്ക്) ഉണ്ടാകും।

Verse 32

यः पुनस्तु गयां गत्वा युष्मद्वंशसमुद्भवः । करिष्यति तथा श्राद्धं तेन मुक्तिमवाप्स्यथ

വീണ്ടും, നിങ്ങളുടെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവൻ ഗയയിൽ ചെന്നു അതേവിധം ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ, അതിലൂടെ നിങ്ങൾ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും।

Verse 33

शस्त्रेण निहतानां च स्वर्गस्थानामपि ध्रुवम् । न करिष्यति यः श्राद्धं तस्मिन्नहनि संस्थिते

ശസ്ത്രത്താൽ നിഹതരായവർ—നിശ്ചയമായി സ്വർഗസ്ഥരായിരുന്നാലും—അവരുടെ കാര്യത്തിലും: ആ ദിവസം വന്നപ്പോൾ ആരെങ്കിലും ശ്രാദ്ധം ചെയ്യാതിരുന്നാൽ…

Verse 34

क्षुत्पिपासार्तदेहाश्च पितरस्तस्य दुःखिताः । स्थास्यंति वत्सरं यावदेतदाह पितामहः

അവന്റെ പിതൃക്കൾ വിശപ്പും ദാഹവും മൂലം ദേഹത്തിൽ പീഡിതരായി ദുഃഖിതരായി ഒരു വർഷം വരെ കഷ്ടപ്പെടും—എന്ന് പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 35

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तस्मिन्नहनि कारयेत् । अन्यमुद्दिश्य तत्सर्वं प्रेतानामिह जायते

അതുകൊണ്ട് എല്ലാ ശ്രമത്തോടെയും ആ ദിവസത്തന്നെ കർമ്മം (ശ്രാദ്ധാദി) നടത്തിക്കൊള്ളണം; കാരണം ഇവിടെ മറ്റൊരാളെ ഉദ്ദേശിച്ച് ചെയ്യുന്നതെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രേതങ്ങൾക്കായിത്തന്നെ മാറുന്നു।

Verse 36

ततो भगवता दत्ता तेषां चैव तु सा तिथिः श्रा । द्धकर्मणि संजाते विना शस्त्रहतं जनम्

പിന്നീട് ഭഗവാൻ അവർക്കായി അതേ തിഥി നിശ്ചയിച്ചു; ശ്രാദ്ധകർമ്മം നടത്തുമ്പോൾ ആയുധത്താൽ കൊല്ലപ്പെട്ടവനെ ഒഴിവാക്കി (മറ്റുള്ളവർക്കായി) ചെയ്യണം।

Verse 37

संमुखस्यापि संग्रामे युध्यमानस्य देहिनः । कदाचिच्चलते चित्तं तीक्ष्णशस्त्रहतस्य च

സമരത്തിൽ മുഖാമുഖം യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന യോദ്ധാവിന്റെയും മനസ്സ് ചിലപ്പോൾ വിറയ്ക്കാം—പ്രത്യേകിച്ച് മൂർച്ചയുള്ള ആയുധത്താൽ ഹതനായവന്റെത്।

Verse 204

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये शक्रविष्णुसंवादे प्रेतश्राद्धकथनंनाम चतुरधिकद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ആറാം നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ശ്രീഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ, ശക്ര-വിഷ്ണു സംവാദത്തിലെ ‘പ്രേത-ശ്രാദ്ധ കഥനം’ എന്ന ഇരുനൂറ്റി നാലാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।