Adhyaya 209

Verse 1

आनर्त उवाच । सांप्रतं मुनिशार्दूल शंखतीर्थ समुद्भवम् । माहात्म्यं वद मे कृत्स्नं श्रद्धा मे महती स्थिता

ആനർത്തൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശാർദൂലാ! ഇപ്പോൾ ശംഖതീർത്ഥത്തിന്റെ ഉദ്ഭവവും അതിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ മഹാത്മ്യവും എനിക്ക് പറയുക; എന്റെ ഉള്ളിൽ മഹാശ്രദ്ധ ദൃഢമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 2

अहो तीर्थमहो तीर्थं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । क्षेत्रं यच्च धरापृष्ठे सर्वाश्चर्यमयं शुभम्

അഹോ! എത്ര മഹാതീർത്ഥം, എത്ര മഹാതീർത്ഥം തന്നെ—‘ഹാടകേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധം; ഭൂമിപൃഷ്ഠത്തിലെ ആ ക്ഷേത്രം സർവ്വാശ്ചര്യമയവും ശുഭപ്രദവും ആകുന്നു.

Verse 3

नाहं तृप्तिं द्विजश्रेष्ठ प्रगच्छामि कथंचन । शृण्वानस्तु सुमाहात्म्यं क्षेत्रस्यास्य समुद्भवम्

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്തമ മഹാത്മ്യവും ഉദ്ഭവവും കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്നാലും എനിക്ക് എങ്ങനെയും തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നില്ല.

Verse 4

विश्वामित्र उवाच । अत्र ते कीर्तयिष्यामि पूर्ववृत्तं कथांतरम् । शंखतीर्थस्य माहात्म्यं यथाजातं धरातले

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ ഞാൻ നിനക്ക് മുൻവൃത്തമായ മറ്റൊരു പുണ്യകഥ വിവരിക്കും; ഭൂമിയിൽ ശംഖതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചുവോ അതുപോലെ.

Verse 5

आनर्ताधिपतिः पूर्वमासीदन्यो महीपतिः । यथा त्वं सांप्रतं भूमौ सर्वलोकप्रपालकः

പൂർവകാലത്ത് ആനർത്തത്തിന്റെ അധിപതിയായി മറ്റൊരു മഹീപതി ഉണ്ടായിരുന്നു; നീ ഇപ്പോൾ ഭൂമിയിൽ സർവ്വജനങ്ങളുടെ പരിപാലകനായിരിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 6

सोऽकस्मात्कुष्ठभाग्जातो विकलांगो बभूव ह । अपुत्रः शत्रुभिर्व्याप्तस्त्रस्तश्च नृपसत्तमः

അപ്രതീക്ഷിതമായി അവൻ കുഷ്ഠരോഗബാധിതനായി, അവയവങ്ങൾ വികലമായി. പുത്രഹീനനായി, ശത്രുക്കൾ ചുറ്റിപ്പറ്റി, ഭീതനായ ആ ശ്രേഷ്ഠരാജൻ അങ്ങനെ ആയി.

Verse 7

स सर्वैर्भूमिपालैश्च सर्वतः परिपीडितः । राज्यभ्रंशसमोपेतः प्राप्तो रैवतकं गिरिम्

അവൻ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും മറ്റു രാജാക്കന്മാരാൽ പീഡിതനായി. രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവനായി റൈവതക പർവതത്തിലെത്തി.

Verse 8

तत्रापि पीड्यते नित्यं सर्वतस्तु मलिम्लुचैः

അവിടെയും അവൻ നിത്യവും എല്ലാ വശങ്ങളിലും മലിമ്ലുചർ (നിയമരഹിത കൊള്ളക്കാർ) മൂലം പീഡിതനായി.

Verse 9

हस्त्यश्वरथहीनस्तु कोशहीनो यदाऽभवत् । स तदा चिंतयामास किं करोमि च सांप्रतम्

ആനയും കുതിരയും രഥവും ഇല്ലാതായി, ഖജനാവും നഷ്ടമായപ്പോൾ, അവൻ ചിന്തിച്ചു—“ഇപ്പോൾ ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം?”

Verse 10

कलत्राण्यपि सर्वाणि ह्रियंते तस्करैर्बलात्

ബലപ്രയോഗത്തോടെ കള്ളന്മാർ അവന്റെ എല്ലാ ഭാര്യമാരെയും പോലും അപഹരിച്ചു കൊണ്ടുപോയി.

Verse 11

स एवं चिंतयानस्तु गतो वै नारदं विभुम् । द्रष्टुं पार्थिवशार्दूल वैष्णवे दिवसे स्थिते

ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന രാജസിംഹൻ വൈഷ്ണവ പുണ്യദിനത്തിൽ മഹാവിഭുവായ നാരദനെ ദർശിക്കുവാൻ പോയി।

Verse 12

तत्रापश्यत्स संप्राप्तं नारदं मुनिसत्तमम् । तीर्थयात्राप्रसंगेन दामोदरदिदृक्षया

അവിടെ അവൻ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ നാരദനെ എത്തിയതായി കണ്ടു—തീർത്ഥയാത്രയുടെ അവസരത്താലും ദാമോദരദർശനാഭിലാഷയാലും വന്നവനെ।

Verse 13

तं प्रणम्याथ शिरसा कृतांजलिपुटः स्थितः । प्रोवाच वचनं दीन उपविश्य तदग्रतः

അവനെ ശിരസാ നമസ്കരിച്ചു, കയ്യുകൂപ്പി നിന്നു; പിന്നെ ദീനനായി അവന്റെ മുമ്പിൽ ഇരുന്ന് ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു।

Verse 14

राजोवाच । शत्रुभिः परिभूतोऽहं समतान्मुनिसत्तम । ततो राज्यपरिभ्रंशात्संप्राप्तोऽत्र महागिरौ

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ശത്രുക്കൾ എന്നെ എല്ലാടവും പീഡിപ്പിച്ചു; പിന്നെ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട് ഈ മഹാഗിരിയിലേക്കു ഞാൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു।

Verse 15

विपिने तस्करैः पापैः प्रपीड्येऽहं समंततः । यत्किंचिदश्वनागाद्यं मया सह समागतम्

വനത്തിൽ പാപികളായ കള്ളന്മാർ എന്നെ എല്ലാടവും പീഡിപ്പിക്കുന്നു; എന്റെ കൂടെ വന്ന കുതിര, ആന മുതലായ എല്ലാം ആക്രമണത്തിനിരയാകുന്നു।

Verse 16

तत्सर्वं तस्करैर्नीतं कोशा दारास्तथा वसु । तस्माद्वद मुनिश्रेष्ठ वैराग्यं मे महत्स्थितम्

അത് എല്ലാം കള്ളന്മാർ കവർന്നു—എന്റെ കോശവും ഭാര്യമാരും ധനവും. അതിനാൽ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, എനിക്ക് ഉപദേശം അരുളുക; എനിക്കുള്ളിൽ മഹാവൈരാഗ്യം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 17

अन्यजन्मोद्भवं किंचिन्मम पापं सुदारुणम् । येनेमां च दशां प्राप्तः सहसा मुनिसत्तम

എന്റെ മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ നിന്നുയർന്ന അത്യന്തം ഭീകരമായ ഏതോ പാപം ഉണ്ടായിരിക്കണം; അതിനാലാണ്, ഹേ മുനിസത്തമാ, ഞാൻ പെട്ടെന്ന് ഈ ദശയിലെത്തിയത്.

Verse 18

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा मुनीश्वरः । प्रोवाचाऽथ नृपं दीनं ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മുനീശ്വരൻ ദീർഘനേരം ധ്യാനിച്ചു; പിന്നെ ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ ദുഃഖിതനായ രാജാവിന്റെ അവസ്ഥ അറിഞ്ഞ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

Verse 19

नारद उवाच । न त्वया कुत्सितं किंचित्पूर्व देहांतरे कृतम् । मया ज्ञातं महाराज सर्वं दिव्येन चक्षुषा

നാരദൻ പറഞ്ഞു—നീ മുൻ ദേഹാന്തരത്തിൽ നിന്ദ്യമായ ഒന്നും ചെയ്തിട്ടില്ല. ഹേ മഹാരാജാ, ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ എല്ലാം ഞാൻ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 20

त्वमासीः पार्थिवः पूर्वं सिद्धपन्नगसंज्ञिते । पत्तने सोमवंशीयः सर्व शत्रुनिबर्हणः

മുമ്പ് നീ ‘സിദ്ധപന്നഗ’ എന്ന പട്ടണത്തിൽ രാജാവായിരുന്നു—സോമവംശജനായി, സർവ്വ ശത്രുക്കളെയും നശിപ്പിക്കുന്നവൻ.

Verse 21

त्वया चेष्टं महायज्ञैः सदा संपूर्णदक्षिणैः । महादानानि दत्तानि पूजिता ब्राह्मणोत्तमाः

നീ എപ്പോഴും സമ്പൂർണ്ണ ദക്ഷിണയോടെ മഹായജ്ഞങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചു; മഹാദാനങ്ങൾ നൽകി, ബ്രാഹ്മണോത്തമന്മാരെ പൂജിച്ച് ആദരിച്ചു.

Verse 22

तेन कर्म विपाकेन भूयः पार्थिवतां गतः

ആ കർമത്തിന്റെ വിപാകഫലമായി അവൻ വീണ്ടും ഭൂമിയിൽ രാജസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 23

आनर्त उवाच । इह जन्मनि नो कृत्यं संस्मरामि विभो कृतम् । तत्किं राज्यपरि भ्रंशः सहसा मे समुत्थितः

ആനർത്തൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിഭോ! ഈ ജന്മത്തിൽ ഞാൻ ചെയ്ത ദുഷ്കൃത്യം ഒന്നും ഓർമ്മയില്ല; എങ്കിൽ എന്റെ രാജ്യനാശവും രാജ്യം നഷ്ടപ്പെടലും പെട്ടെന്ന് എന്തുകൊണ്ട് സംഭവിച്ചു?

Verse 24

लक्ष्म्या हीनस्य लोकस्य लोकेऽस्मिन्व्यर्थतां व्रजेत् । जीवितं मुनिशार्दूल विज्ञातं हि मयाऽधुना

ലക്ഷ്മീഹീനനായ മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം ഈ ലോകത്ത് വ്യർത്ഥതയിലേക്കു വഴുതിപ്പോകുന്നു. ഹേ മുനിശാർദൂലാ! ഇപ്പോൾ ഞാൻ ജീവിതത്തിന്റെ സത്യത്തെ നിശ്ചയമായി അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 25

मृतो नरो गतश्रीको मृतं राष्ट्रमराजकम् । मृतमश्रोत्रिये दानं मृतो यज्ञस्त्वदक्षिणः

ശ്രീ നഷ്ടപ്പെട്ട മനുഷ്യൻ മരിച്ചവനോടു തുല്യം; രാജാവില്ലാത്ത രാജ്യം പോലും മരിച്ചതു പോലെ. അശ്രോത്രിയനു നൽകിയ ദാനം മരിച്ചതുപോലെ; ദക്ഷിണയില്ലാത്ത യജ്ഞവും മരിച്ചതുപോലെ തന്നേ.

Verse 26

लक्ष्म्या हीनस्य मर्त्यस्य बांधवोऽपि विजायते । प्रार्थयिष्यति मां नूनं दृष्ट्वा तं चान्यतो व्रजेत्

ലക്ഷ്മീഹീനനായ മർത്ത്യനോടു ബന്ധുവും വൈരിയായി മാറുന്നു. അവൻ നിശ്ചയം എന്നോടു യാചിക്കും; അവനെ കണ്ടാൽ ജനങ്ങൾ മറ്റിടത്തേക്ക് പോകുന്നു।

Verse 27

यथा मां सांप्रतं दृष्ट्वा ये मयाऽपि प्रतर्पिताः । तेऽपि दूरतरं यांति एष मां प्रार्थयि ष्यति

ഞാൻ മുമ്പ് തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയവരും ഇപ്പോൾ എന്നെ കണ്ടാൽ കൂടുതൽ ദൂരത്തേക്ക് മാറുന്നു; അതുപോലെ ഇവനും സഹായിക്കാതെ എന്നോടു തന്നെ യാചിക്കും।

Verse 28

धनहीनं नरं त्यक्त्वा कुलीनमपि चोत्तमम् । गच्छति स्वजनोऽन्यत्र शुष्कं वृक्षमिवांडजाः

ധനഹീനനായ മനുഷ്യനെ—അവൻ കുലീനനും ഉത്തമനും ആയാലും—വിട്ട് സ്വജനങ്ങൾ മറ്റിടത്തേക്ക് പോകുന്നു; ഉണങ്ങിയ വൃക്ഷത്തെ പക്ഷികൾ വിടുന്നതുപോലെ।

Verse 29

तत्कार्यकारणार्थाय दरिद्रोऽ भ्येति चेद्गृहम् । धनिनो भर्त्सयंत्येनं समागच्छंति नांतिकम्

ഏതെങ്കിലും കാര്യമോ സഹായമോ തേടി ദരിദ്രൻ വീട്ടിൽ വന്നാൽ, ധനികർ അവനെ ശാസിച്ച് അവന്റെ അടുത്തേക്കും വരുകയില്ല।

Verse 30

कृपणोऽपि धनाढ्यश्चेदागच्छति हि याचितुम् । एष दास्यति मे किंचि दिति चित्ते नृणां भवेत्

എന്നാൽ ധനികനായ കൃപണനും യാചിക്കാൻ വന്നാൽ, മനുഷ്യരുടെ മനസ്സിൽ—‘ഇവൻ എനിക്കൊന്നെങ്കിലും തീർച്ചയായും തരും’ എന്ന വിചാരം ഉണ്ടാകും।

Verse 31

मम त्वं पूर्ववंशीयः पिता ते च पितुर्मम । सदा स्नेहपरश्चासीत्त्वं च स्नेहविवर्जितः

നീ എന്റെ പൂർവ്വവംശീയൻ; നിന്റെ പിതാവും എന്റെ പിതാവും പരസ്പരം ബന്ധുക്കളായിരുന്നു. അവൻ സദാ സ്നേഹപരൻ; എന്നാൽ നീ സ്നേഹരഹിതൻ.

Verse 32

एवं ब्रुवंति लोकेऽत्र धनिनां पुरतः स्थिताः । कुलीना अपि पापानां दृश्यंते धनलिप्सया । दरिद्रस्य मनुष्यस्य क्षितौ राज्यं प्रकुर्वतः

ഈ ലോകത്തിൽ ധനികരുടെ മുമ്പിൽ നിൽക്കുന്നവർ ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് പറയുന്നത്. ധനലോഭം മൂലം കുലീനരും പാപാചാരം ചെയ്യുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു—പ്രത്യേകിച്ച് ഒരു ദരിദ്രൻ ഭൂമിയിൽ രാജ്യം സ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ.

Verse 33

प्रशोषः केवलं भावी हृदयस्य महामुने । द्वाविमौ कण्टकौ तीक्ष्णौ शरीरपरिशोषिणौ । यश्चाधनः कामयते यश्च कुप्यत्यनीश्वरः

ഹേ മഹാമുനേ, ഹൃദയത്തിന് വിധി വെറും ശോഷണമത്രേ. രണ്ട് മൂർച്ചയുള്ള മുള്ളുകൾ ശരീരത്തെ ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു—ഒന്ന് ധനഹീനൻ സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്; മറ്റൊന്ന് അധികാരമില്ലാത്തവൻ കോപത്തിൽ കത്തുന്നത്.

Verse 34

श्मशानमपि सेवंते धनलुब्धा निशागमे । जनेतारमपि त्यक्त्वा नित्यं यांति सुदूरतः

ധനലോഭികൾ രാത്രിയിൽ ശ്മശാനത്തേക്കും പോകുന്നു. ഉപകാരിയെ പോലും ഉപേക്ഷിച്ച് അവർ നിത്യവും ദൂരദൂരങ്ങളിലേക്ക് (ലാഭാർത്ഥം) പോകുന്നു.

Verse 35

सुमूर्खोपि भवेद्विद्वानकुलीनोऽपि सत्कुलः । यस्य वित्तं भवे द्धर्म्ये विपरीतमतोऽन्यथा

ധാർമ്മികമായ മാർഗ്ഗത്തിൽ സമ്പത്ത് ഉള്ളവനെ മഹാമൂഢനാണെങ്കിലും പണ്ഡിതനായി കണക്കാക്കും; കുലമില്ലാത്തവനാണെങ്കിലും സത്കുലീനനായി മാനിക്കും. അല്ലെങ്കിൽ ഇതിന്റെ വിപരീതം.

Verse 36

निर्विण्णोऽहं मुनिश्रेष्ठ जीवितस्य च सांप्रतम् । तस्माद्ब्रूहि किमर्थं मे दारिद्र्यं समुपस्थितम्

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ഇപ്പോൾ ഞാൻ ജീവിതത്തോടുതന്നെ വിരക്തനായിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ പറയുക—എനിക്ക് ഈ ദാരിദ്ര്യം ഏതു കാരണത്താൽ വന്നെത്തി?

Verse 37

कुष्ठश्चापि ममोपेतः शत्रुभिश्च पराभवम् । अन्यजन्मांतरं दृष्टं त्वया दिव्येन चक्षुषा

എനിക്ക് കുഷ്ഠവും ബാധിച്ചു; ശത്രുക്കളാൽ ഞാൻ പരാജിതനായി. നിങ്ങളുടെ ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ എന്റെ മറ്റു ജന്മങ്ങളും നിങ്ങൾ കണ്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 38

कुकर्मणा न संस्पृष्टं स्वल्पेनापि ब्रवीषि माम् । एतज्जन्मातरं दृष्टं स्मरामि मुनिसत्तम

നീ പറയുന്നു—ഞാൻ അല്പം പോലും കുകർമം സ്പർശിച്ചിട്ടില്ലെന്ന്. എങ്കിലും, ഹേ മുനിസത്തമാ, നിങ്ങൾ എന്റെ മറ്റൊരു ജന്മം കണ്ടതായി ഞാൻ ഓർക്കുന്നു.

Verse 39

न मया कुकृतं किंचित्कदाचित्समनुष्ठितम् । तत्किं राज्यपरिभ्रंशो जातोऽयं मम सन्मुने

ഞാൻ ഒരിക്കലും ഒരു കുകൃത്യവും ചെയ്തിട്ടില്ല. എങ്കിൽ, ഹേ സന്മുനേ, എന്റെ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഈ പതനം എന്തുകൊണ്ടാണ് സംഭവിച്ചത്?

Verse 40

अत्र मे कौतुकं जातं तस्माद्देहि विनिर्णयम् । भवेन्न वा भवेत्कर्म कृतं यच्च शुभाशुभम्

ഇവിടെ എനിക്ക് സംശയം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ നിർണായകമായ വിധി നൽകുക. ചെയ്ത ശുഭമോ അശുഭമോ ആയ കർമ്മം നിർബന്ധമായി ഫലം തരുന്നുണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ ഫലം തരാതെയും പോകുമോ?

Verse 41

विश्वामित्र उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा तु नारदः । कृपया परयाविष्टस्ततः प्रोवाच सादरम्

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് നാരദൻ ദീർഘനേരം ധ്യാനിച്ചു. പിന്നെ പരമകരുണയിൽ നിറഞ്ഞ് ആദരത്തോടെ പറഞ്ഞു.

Verse 42

शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि यथा शुद्धिः प्रजायते । तव राज्यस्य संप्राप्तिर्यथा भूयोऽपि जायते

ഹേ രാജാവേ, കേൾക്കുക; ശുദ്ധി എങ്ങനെ ജനിക്കുന്നു എന്നും, നിന്റെ രാജ്യലാഭം വീണ്ടും എങ്ങനെ ലഭിക്കും എന്നും ഞാൻ വിശദീകരിക്കും.

Verse 43

तव भूमौ महापुण्यमस्ति क्षेत्रं जगत्त्रये । हाटकेश्वरसंज्ञं तु तीर्थं तत्रास्ति शोभनम् । शंखतीर्थमिति ख्यातं सर्वपातकनाशनम्

നിന്റെ ദേശത്തിൽ ത്രിലോകപ്രസിദ്ധമായ മഹാപുണ്യക്ഷേത്രമുണ്ട്. അവിടെ ‘ഹാടകേശ്വര’ എന്ന ശോഭന തീർത്ഥം ഉണ്ട്; അത് ‘ശംഖതീർത്ഥം’ എന്നു ഖ്യാതം, സർവ്വപാപനാശകം.

Verse 44

यस्तत्र कुरुते स्नानं श्रद्धया परया युतः । अष्टम्यां शुक्लपक्षस्य संप्राप्ते मासि माधवे

ആരായാലും അവിടെ പരമശ്രദ്ധയോടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു—ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമിയിൽ, മാധവമാസം വന്നപ്പോൾ—

Verse 45

सूर्यवारे तु सम्प्राप्ते भास्करस्योदयं प्रति । सर्वकुष्ठविनिर्मुक्तो जायते सूर्यसंनिभः

ഞായറാഴ്ച വന്നപ്പോൾ, ഭാസ്കരന്റെ ഉദയദിശയിലേക്കു മുഖം തിരിച്ച്—അവൻ സർവ്വകുഷ്ഠരോഗങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തിമാനാകുന്നു.

Verse 46

यंयं काममभिध्यायेत्तंतं सर्वेषु दुर्लभम् । स तदाऽप्नोत्यसंदिग्धं दृष्ट्वा शंखेश्वरं शुभम्

ആൾ മനസ്സിൽ ഏത് ഏത് ആഗ്രഹം ധ്യാനിച്ചാലും—അത് എല്ലാറ്റിലും ദുർലഭമായിരുന്നാലും—ശുഭമായ ശംഖേശ്വരനെ ദർശിച്ചാൽ അവൻ അതു സംശയമില്ലാതെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 47

किं त्वया न श्रुतं तत्र स्वदेशे वसता नृप । तस्य तीर्थस्य माहात्म्यं यत्त्वमत्र समागतः

ഹേ രാജാവേ! സ്വന്തം ദേശത്ത് വസിച്ചിരിക്കെ ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം നീ കേട്ടില്ലയോ, അതുകൊണ്ടല്ലേ നീ ഇവിടെ വന്നെത്തിയത്?

Verse 48

सिद्धसेन उवाच । कथं शंखेश्वरो देवः संजातो वद सन्मुने

സിദ്ധസേനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സന്മുനേ! ശംഖേശ്വരൻ എന്ന ദേവൻ എങ്ങനെ പ്രത്യക്ഷനായി? പറയുക.

Verse 49

नारद उवाच । अहं ते कथयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् । यथा शंखेश्वरो जातः शंखतीर्थं तु पार्थिव

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ഈ പുരാതന കഥ ഞാൻ നിന്നോട് പറയും—ശംഖേശ്വരൻ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു, ശംഖതീർത്ഥം എങ്ങനെ ഉണ്ടായുവെന്ന്.

Verse 50

आसतुर्ब्राह्मणौ पूर्वं लिखितः शंख एव च । भ्रातरौ वेदविदुषौ तपस्युग्रे व्यवस्थितौ

പൂർവ്വകാലത്ത് ലിഖിതൻ, ശംഖൻ എന്ന രണ്ടു ബ്രാഹ്മണ സഹോദരന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു—വേദവിദഗ്ധർ, കഠിന തപസ്സിൽ ദൃഢമായി നിലകൊണ്ടവർ.

Verse 51

कस्यचित्त्वथ कालस्य लिखितस्याश्रमं प्रति । भ्रातुर्ज्येष्ठस्य संप्राप्तो नमस्कारकृते नृप

കുറച്ചു കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഹേ രാജാവേ, ശംഖൻ തന്റെ ജ്യേഷ്ഠഭ്രാതാവായ ലിഖിതന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് നമസ്കാരം അർപ്പിക്കാനായി എത്തി।

Verse 52

सोऽपश्यदाश्रमं शून्यं लिखितेन विवर्जितम्

അവൻ ആശ്രമം ശൂന്യമായി കണ്ടു; ലിഖിതൻ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല।

Verse 53

अथापश्यद्वने तस्मि न्परिपक्वफलानि सः । प्रणयात्प्रतिजग्राह मत्वा भ्रातुर्नृपाऽश्रमम्

പിന്നീട് ആ വനത്തിൽ അവൻ പാകമായ ഫലങ്ങൾ കണ്ടു. ‘ഇത് എന്റെ സഹോദരന്റെ രാജാശ്രമം’ എന്നു കരുതി സ്നേഹവശാൽ അവൻ അവ എടുത്തു।

Verse 54

एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तो लिखितस्तत्र चाश्रमे । यावत्पश्यति शंखं स प्रगृही तबृहत्फलम्

ഇതിനിടയിൽ ലിഖിതൻ ആശ്രമത്തിലെത്തി. അവൻ ശംഖനെ കണ്ടപ്പോൾ, ശംഖൻ ഒരു വലിയ ഫലം കൈയിൽ പിടിച്ചിരുന്നതായി കണ്ടു।

Verse 55

किमिदं विहितं पाप पापं साधुविगर्हितम् । चौर्यकर्म त्वया निंद्यं यद्धृतानि फलानि च

‘ഹേ പാപിയേ! നീ എന്താണ് ചെയ്തത്? ഇത് സജ്ജനർ നിന്ദിക്കുന്ന പാപകർമ്മം. നീ എടുത്ത ഫലങ്ങൾ മോഷണമാണ്; അത് നിന്ദ്യമാണ്.’

Verse 56

अनेन कर्मणा तुभ्यं तपो यास्य ति संक्षयम् । चौर्यकर्मप्रवृत्तस्य ब्राह्मणैर्गर्हितस्य च

ഈ പ്രവൃത്തിയാൽ നിന്റെ തപസ്സ് നശിക്കും; മോഷണത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവൻ ബ്രാഹ്മണന്മാർ നിന്ദിക്കുന്നു.

Verse 57

शंख उवाच । एकोदरसमुत्पन्नो ज्येष्ठभ्राता यथा पिता । भूयादिति श्रुतिर्लोके प्रसिद्धा सर्वतः स्थिता

ശംഖൻ പറഞ്ഞു—ഒരേ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ച ജ്യേഷ്ഠ സഹോദരൻ പിതാവിനുപോലെ; ഇങ്ങനെ ശ്രുതി ലോകമെങ്ങും പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 58

तत्किं पुत्रस्य विप्रेन्द्र नाधिकारः पितुर्धने । यथैवं निष्ठुरैर्वाक्यैर्निर्भर्त्सयसि मां विभो

അപ്പോൾ ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, പുത്രന് പിതാവിന്റെ ധനത്തിൽ അവകാശമില്ലയോ? ഹേ വിഭോ, എന്തുകൊണ്ട് നീ എന്നെ ഇങ്ങനെ കഠിനവാക്കുകളാൽ ശാസിക്കുന്നു?

Verse 59

लिखित उवाच । न दोषो जायते हर्तुः पुत्रस्यात्र कथंचन । एकत्र संस्थितस्यात्र पितुर्वित्तमसंशयम्

ലിഖിതൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ പുത്രൻ എടുത്താലും യാതൊരു ദോഷവും ഉണ്ടാകില്ല, എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് താമസിക്കുമ്പോൾ; അവിഭക്താവസ്ഥയിൽ ഇത് തീർച്ചയായും പിതാവിന്റെ ധനമാണ്.

Verse 60

विभक्तस्तु यदा पुत्रो भ्राता वाऽपहरेद्धनम् । तदा दोषमवाप्नोति चौर्योत्थं मतमेव मे

എന്നാൽ പുത്രനോ സഹോദരനോ വിഭക്തനായി ശേഷം ധനം അപഹരിച്ചാൽ, അപ്പോൾ അവൻ ദോഷം പ്രാപിക്കും—അത് മോഷണജന്യം; ഇതാണ് എന്റെ സ്ഥിരമതം.

Verse 61

पुत्रस्य तु पुनर्वित्तं पिता हरति सर्वदा । न तस्य विद्यते दोषो विभक्त स्यापि कर्हिचित्

പുത്രന്റെ ധനവും പിതാവ് എപ്പോഴും തിരികെ എടുക്കാം; പുത്രൻ വേർപെട്ടിരുന്നാലും പിതാവിന് ഒരിക്കലും ദോഷമില്ല।

Verse 62

अत्र श्लोकः पुरा गीतो मनुना स्मृतिकारिणा । तं तेऽहं संप्रवक्ष्यामि धर्मशास्त्रोद्भवं वचः

ഇവിടെ സ്മൃതികാരനായ മനു പണ്ടു പാടിയ ശ്ലോകമുണ്ട്; ധർമ്മശാസ്ത്രോത്ഭവമായ ആ വചനം ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിന്നോട് പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 63

त्रय एवाधप्रोक्ता भार्या दासस्तथा सुतः । यत्ते समधिगच्छंति यस्य ते तस्य तद्धनम्

മൂന്നു പേർ ആശ്രിതരെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—ഭാര്യ, ദാസൻ, പുത്രൻ; അവർ നേടുന്നതെല്ലാം അവർ ആരുടേതോ ആ വ്യക്തിയുടേതായ ധനമാണ്।

Verse 64

शंख उवाच । यद्येवं चौर्यदोषोऽस्ति मम तात महत्तरः । निग्रहं कुरु मे शीघ्रं येन न स्यात्तपःक्षयः

ശംഖൻ പറഞ്ഞു—പിതാവേ, എനിക്കുള്ള മോഷണദോഷം ഇത്ര വലിയതാണെങ്കിൽ, ഉടൻ എന്നെ നിയന്ത്രിച്ച് ശിക്ഷിക്കണം; എന്റെ തപസ്സിന് ക്ഷയം വരരുത്।

Verse 65

विश्वामित्र उवाच । तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा शस्त्रमादाय निर्मलम् । चकर्ताथ भुजौ तस्य भ्राता भ्रातुश्च निर्घृणः । सोपि च्छिन्नकरो विप्रो व्यथयापि समन्वितः

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ ദൃഢനിശ്ചയം അറിഞ്ഞ്, അവന്റെ സഹോദരൻ നിർമ്മലമായ ആയുധം എടുത്ത്, സഹോദരനോടും നിർദയനായി, അവന്റെ ഇരുകൈകളും വെട്ടിമാറ്റി; കൈകൾ ഛേദിക്കപ്പെട്ട ആ ബ്രാഹ്മണനും വേദനയിൽ നിറഞ്ഞു।

Verse 66

मन्यमानः प्रसादं तं भ्रातुर्ज्येष्ठस्य पार्थिव

ഹേ രാജാവേ! അതിനെ ജ്യേഷ്ഠ സഹോദരന്റെ പ്രസാദമായി കരുതി।

Verse 67

ततस्तु कामदं क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । मत्वा प्राप्य तपस्तेपे कंचित्प्राप्य जलाशयम्

അനന്തരം ‘ഹാടകേശ്വര’ എന്ന പേരുള്ള കാമദക്ഷേത്രമെന്നു കരുതി അവിടെ എത്തി; അവിടെയുള്ള ഒരു ജലാശയം സമീപിച്ചു തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 68

वर्षास्वाकाशशायी च हेमन्ते सलिलाश्रयः । पञ्चाग्निसाधको ग्रीष्मे षष्ठकालकृताशनः

മഴക്കാലത്ത് തുറന്ന ആകാശത്തിൻ കീഴിൽ ശയിച്ചു; ഹേമന്തത്തിൽ ജലത്തിൽ ആശ്രയിച്ചു; ഗ്രീഷ്മത്തിൽ പഞ്ചാഗ്നി തപസ്സു ചെയ്തു; ആഹാരം ഷഷ്ഠകാലത്ത് മാത്രം സ്വീകരിച്ചു।

Verse 69

संस्नाप्य भास्करं स्थाणुं तत्पुरः शतरुद्रियम् । जपन्सामोक्तरुद्रांश्च भव रुद्रांस्तथा जपन् । प्राणरुद्रांस्तथा नीलान्स्कन्दसूक्तसमन्वितान्

ഭാസ്കരനെയും സ്ഥാണുവിനെയും അഭിഷേകം ചെയ്ത്, അവരുടെ സന്നിധിയിൽ ശതരുദ്രീയം ജപിച്ചു; സാമോക്ത രുദ്രമന്ത്രങ്ങളും, ഭവ-രുദ്ര, പ്രാണ-രുദ്ര, നീലരൂപങ്ങളും—സ്കന്ദസൂക്തസഹിതം—ജപിച്ചു।

Verse 70

ततो वर्षसहस्रांते तुष्टस्तस्य महेश्वरः । प्रोवाच दर्शनं गत्वा सह सूर्य वृषेश्वरैः

പിന്നെ ആയിരം വർഷങ്ങളുടെ അവസാനം, തൃപ്തനായ മഹേശ്വരൻ സൂര്യനും വൃഷേശ്വരനും കൂടെ ദർശനം നൽകി അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 71

महेश्वर उवाच । शंख तुष्टोऽस्मि ते वत्स तपसानेन सुव्रत । तस्मात्कथय मे क्षिप्रं यद्ददामि तवाऽधुना

മഹേശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ഹേ ശംഖാ, വത്സാ, സുവ്രതാ! നിന്റെ തപസ്സാൽ ഞാൻ പ്രസന്നനാകുന്നു; അതിനാൽ വേഗം പറയുക, ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിനക്കേത് വരം നൽകണം?

Verse 72

शंख उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । जायेतां तादृशौ हस्तौ यादृशो मे पुरा स्थितौ

ശംഖൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ദേവാ! നിങ്ങൾ എനിക്കു പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, എനിക്കൊരു വരം നൽകുമെങ്കിൽ, എന്റെ രണ്ടു കൈകളും മുൻപുണ്ടായിരുന്നതുപോലെ തന്നെ വീണ്ടും ആകട്ടെ।

Verse 73

त्वयाऽत्रैव सदा वासः कार्यः सुरवरेश्वर । लिंगे कृत्वा दयां देव ममोपरि महत्तराम्

ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠേശ്വരാ! നിങ്ങൾ ഇവിടെ തന്നേ സദാ വസിക്കണം; ഈ ലിംഗത്തിൽ കരുണ സ്ഥാപിച്ച്, ഹേ ദേവാ, എനിക്കു മേൽ മഹത്തായ അനുഗ്രഹം ചൊരിയുക।

Verse 74

एतज्जलाशयं नाथ मम नाम्ना धरातले । प्रसिद्धिं यातु लोकस्य यावच्चन्द्रार्कतारकाः

ഹേ നാഥാ! ഈ ജലാശയം ഭൂമിയിൽ എന്റെ നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധിയാർജിക്കട്ടെ; ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, നക്ഷത്രങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം ലോകത്തിൽ ഖ്യാതിയോടെ ഇരിക്കട്ടെ।

Verse 75

अत्र यः कुरुते स्नानं धृत्वा मनसि दुर्लभम् । किंचिद्वस्तु समग्रं तु तस्य संपत्स्यते विभो

ഹേ വിഭോ! ആരെങ്കിലും ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് മനസ്സിൽ ദുർലഭമായ ഒരു ആഗ്രഹം ധരിച്ചാൽ, അവന് ആ വസ്തു നിശ്ചയമായും പൂർണ്ണമായി ലഭിക്കും।

Verse 76

श्रीभगवानुवाच । अद्याहं दर्शनं प्राप्तस्तव चैवाष्टमीदिने । माधवस्य सिते पक्षे यस्माद्ब्राह्मणसत्तम

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ! ഇന്ന് മാധവ (വൈശാഖ) മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ അഷ്ടമി ദിനത്തിൽ ഞാൻ നിനക്ക് എന്റെ ദർശനം അനുഗ്രഹിച്ചു।

Verse 77

तस्मात्संक्रमणं लिंगे तावकेऽस्मिन्द्विजोत्तम । करिष्यामि न सन्देहो दिनमेकमसंशयम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ നിന്റെ ഈ ലിംഗത്തിൽ ഒരു പൂർണ്ണദിവസം പ്രവേശിച്ച് (നിവസിച്ച്) ഇരിക്കും।

Verse 78

यश्चात्र दिवसे प्राप्ते तीर्थेऽत्रैव भवोद्भवे । स्नानं कृत्वा रवेर्वार उदयं समुपस्थिते

ആ ദിവസം വന്നാൽ, ഭവോദ്ഭവമായ (ശിവജന്യമായ) ഈ തീർത്ഥത്തിൽ, ഞായറാഴ്ച സൂര്യോദയസമയത്ത് ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്…

Verse 79

पूजयिष्यति मे मूर्तिं त्वया संस्थापितां द्विज । कुष्ठव्याधिविनिर्मुक्तो मम लोकं स यास्यति

…ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! നീ സ്ഥാപിച്ച എന്റെ മൂർത്തിയെ ആരെങ്കിലും പൂജിച്ചാൽ, അവൻ കുഷ്ഠരോഗത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കും।

Verse 80

शेषकालेऽपि विप्रेन्द्र अज्ञानविहितादघात् । मुक्तिं प्राप्स्यत्यसंदिग्धं मम वाक्याद्द्विजोत्तम

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! അന്ത്യകാലത്തിലും—അജ്ഞാനത്താൽ പാപം സംഭവിച്ചാലും—എന്റെ വചനത്താൽ അവൻ സംശയമില്ലാതെ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും।

Verse 81

तथा तवापि यौ हस्तौ छिन्नावेतावुभावपि । तस्मिन्योगेऽभिषेकात्तौः स्यातां भूयोऽपि तादृशौ

അതുപോലെ നിന്റെ രണ്ടു കൈകളും—ഇരണ്ടും ഛേദിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും—ആ ശുഭയോഗത്തിൽ അഭിഷേകസ്നാനത്താൽ വീണ്ടും മുൻപുപോലെ തന്നെയാകും.

Verse 82

एष मे प्रत्ययो विप्र भविष्यति तवाऽधुना । भूयः स्नानं विधाय त्वं ततो मूर्तिं ममार्चय

ഹേ വിപ്രാ, ഇപ്പോൾ നിനക്കുറിച്ച് എനിക്ക് പൂർണ്ണ വിശ്വാസം ഉണ്ട്. നീ വീണ്ടും സ്നാനം ചെയ്ത്, പിന്നെ എന്റെ മൂർത്തിയെ അർച്ചിക്കൂ.

Verse 83

अन्येऽपि व्यंगतां प्राप्ताः संयोगेऽत्र तव स्थिते । स्नात्वा मां पूजयिष्यंति मुक्तिं यास्यंति ते द्विज

ഹേ ദ്വിജാ, നിന്റെ കാരണത്താൽ ഇവിടെ ഈ ശുഭസംഗമം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, മറ്റു പീഡിതരും സ്നാനം ചെയ്ത് എന്നെ പൂജിച്ച് മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.

Verse 84

एवमुक्त्वा सहस्रांशुस्ततश्चादर्शनं गतः । शंखोऽपि तत्क्षणात्स्नात्वा पूजयित्वा दिवाकरम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സഹസ്രാംശു (സൂര്യൻ) പിന്നെ ദർശനാതീതനായി. ശംഖനും അതേ ക്ഷണത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ദിവാകരനെ (സൂര്യനെ) പൂജിച്ചു.

Verse 85

यावत्पश्यति चात्मानं तावद्धस्तसमन्वितम् । आत्मानं पश्यमानस्तु विस्मयं परमं गतः

തന്നെ തന്നെ നോക്കിയ ഉടനെ, കൈ തിരികെ ലഭിച്ചതായി കണ്ടു. ഇങ്ങനെ സ്വയം കണ്ടപ്പോൾ അവൻ പരമ വിസ്മയത്തിലായി.

Verse 86

ततःप्रभृति तत्रैव कृत्वाऽश्रमपदं नृप । तपस्तेपे द्विज श्रेष्ठो गतश्च परमां गतिम्

അന്നുമുതൽ, ഹേ രാജാവേ, അവൻ അവിടെയേ ആശ്രമസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു; ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ തപസ്സു ചെയ്ത് പരമഗതിയെ പ്രാപിച്ചു।

Verse 87

तस्मात्त्वमपि राजेंद्र संयोगं प्राप्य तत्त्वतः । तेनैव विधिना स्नात्वा त्वं पूजय दिवाकरम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ഈ ശുഭസംഗമം യഥാർത്ഥമായി പ്രാപിച്ച്, അതേ വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് ദിവാകരനെ (സൂര്യനെ) പൂജിക്കൂ।

Verse 88

यश्चैतच्छृणुयान्नित्यं पठेद्वा पुरतो रवेः । तस्यान्वयेऽपि नो कुष्ठी कदाचित्सम्प्रजायते

ആരെങ്കിലും നിത്യം ഈ വൃത്താന്തം ശ്രവിക്കുകയോ രവി (സൂര്യൻ) സന്നിധിയിൽ പാരായണം ചെയ്യുകയോ ചെയ്താൽ, അവന്റെ വംശത്തിൽ ഒരിക്കലും കുഷ്ഠരോഗി ജനിക്കുകയില്ല।

Verse 209

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिताया षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शंखादित्यशंखतीर्थोत्पत्तिवृत्तांतवर्णनंनाम नवोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീ സ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിലെ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘ശംഖാദിത്യ-ശംഖതീർത്ഥോത്പത്തി വൃത്താന്തവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുനൂറ്റി ഒമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।