Adhyaya 118

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यत्त्वया सूतज प्रोक्तं तक्षकः संभविष्यति । सौराष्ट्रविषये राजा रैवताख्यो महाबलः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതപുത്രാ! നീ പറഞ്ഞതുപോലെ തക്ഷകൻ ഉദ്ഭവിക്കും; സൗരാഷ്ട്രദേശത്ത് റൈവതൻ എന്ന മഹാബലവാനായ രാജാവും ഉണ്ടാകും.

Verse 2

तथा तस्य प्रिया भार्यो नाम्ना क्षेमंकरीति या । आनर्ताधिपतेर्हर्म्ये संभविष्यति भामिनी

അതുപോലെ അവന്റെ പ്രിയഭാര്യ—ക്ഷേമങ്കരീ എന്ന നാമത്തിൽ—ആനർത്താധിപതിയുടെ കൊട്ടാരത്തിൽ ദീപ്തിമതിയായ ഭാമിനിയായി ജന്മം പ്രാപിക്കും.

Verse 3

ताभ्यां सर्वं समाचक्ष्व वृत्तांतं सूतनंदन । अत्र नः कौतुकं जातं विचित्रं जल्पतस्तव

ഹേ സൂതനന്ദനേ! ആ രണ്ടുപേരെ സംബന്ധിച്ച സമസ്ത വൃത്താന്തവും ഞങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണമായി പറഞ്ഞുതരിക. നിന്റെ വിചിത്രവും അത്ഭുതകരവുമായ വിവരണത്തിൽ ഞങ്ങളുടെ കൗതുകം ഉണർന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 4

केदारश्च श्रुतोऽस्माभिः सूतपुत्र हिमाचले । स कथं तत्र संजातः सर्वं विस्तरतो वद

ഹേ സൂതപുത്രാ! ഹിമാചലത്തിൽ കേദാരനെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. അവൻ അവിടെ എങ്ങനെ പ്രതിഷ്ഠിതനായി? എല്ലാം വിശദമായി പറയുക.

Verse 5

दिने त्रयोदशे प्राप्ते नाम तस्या यथोचितम् । विहितं भूभुजा तेन विप्राणां पुरतो द्विजाः

പതിമൂന്നാം ദിവസം വന്നപ്പോൾ, രാജാവ് യഥാവിധിയായി ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ സന്നിധിയിൽ അവളുടെ നാമകരണസംസ്കാരം നടത്തി, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ.

Verse 6

सूत उवाच । अत्र वः कीर्तयिष्यामि सर्वं ब्राह्मणसत्तमाः । यथा मया श्रुतं पूर्वं निजतातमुखाद्द्विजाः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഇവിടെ ഞാൻ നിങ്ങളോട് എല്ലാം വിവരിക്കും; ഞാൻ മുമ്പ് എന്റെ പിതാവിന്റെ വായിൽ നിന്ന് കേട്ടതുപോലെ തന്നേ, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ.

Verse 7

आनर्त्ताधिपतेश्चापि संजाता तनया गृहे । तस्याश्चापि सुविख्यातं नाम जातं धरातले

ആനർത്താധിപതിയുടെ ഗൃഹത്തിൽ ഒരു പുത്രി ജനിച്ചു; അവളുടെ നാമവും ഭൂമിയിൽ അത്യന്തം പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 8

क्षेमंकरीति विप्रेन्द्राः कर्मणा प्रकटीकृतम् । आनर्ताधिपतिः पूर्वमासीद्राजा प्रभंजनः

‘ക്ഷേമങ്കരീ’—ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അവളുടെ കര്‍മ്മങ്ങളാലാണ് ആ നാമം വെളിപ്പെട്ടത്. പൂർവ്വം ആനർത്തത്തിന്റെ അധിപതി പ്രഭഞ്ജനൻ എന്ന രാജാവായിരുന്നു.

Verse 9

तस्य वैरं समुत्पन्नं बहुभिः सह भूमिपैः । ततो निर्वास्यते देशो नीयते पशवो बलात् । शत्रुभिर्जायते युद्धं दिवा नक्तं द्विजोत्तमाः

അവനോട് അനേകം ഭൂപതികളോടൊപ്പം വൈരം ഉദിച്ചു. തുടർന്ന് അവന്റെ ദേശം പുറത്താക്കപ്പെട്ടു; പശുക്കളെ ബലമായി കൊണ്ടുപോയി. ശത്രുക്കളോടു പകലും രാത്രിയും യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ.

Verse 10

ततः कतिपयाहस्य तस्य भार्या प्रियंवदा । ऋतुस्नाता दधाराथ गर्भं पुण्यं निजोदरे

കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കുശേഷം അവന്റെ ഭാര്യ പ്രിയംവദാ ഋതുസ്നാനം ചെയ്ത് തന്റെ ഉദരത്തിൽ പുണ്യമയമായ ഗർഭം ധരിച്ചു.

Verse 12

यतः प्रभृति तस्याः स गर्भोऽभूदुदराश्रयः । ततः प्रभृति राष्ट्रस्य क्षेमं जातं तथा पुरे । एके संख्ये जिता स्तेन शत्रवोऽपि सुदुर्जयाः । निहताश्च तथैवान्ये मित्रभावं समाश्रिताः

ആ ഗർഭം അവളുടെ ഉദരത്തിൽ ആശ്രയിച്ച നിമിഷം മുതൽ തന്നെ രാജ്യത്തും നഗരത്തും ക്ഷേമം പിറന്നു. ചില ശത്രുക്കൾ—അത്യന്തം ദുർജയരായിരുന്നാലും—യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റു; ചിലർ വധിക്കപ്പെട്ടു; ചിലർ മിത്രഭാവം സ്വീകരിച്ചു.

Verse 18

ततस्तां यौवनोपेतां रैवताय महीपतिः । ददौ सौराष्ट्रनाथाय काले वैवाहिके शुभे

പിന്നീട് അവൾ യൗവനപ്രാപ്തയായപ്പോൾ, രാജാവ് ശുഭമായ വിവാഹകാലത്ത് അവളെ സൗരാഷ്ട്രനാഥൻ റൈവതനു നൽകി.

Verse 20

या तूढा रामरूपेण नागराजेन धीमता । पुत्रपौत्रवती जाता सौभाग्यमदगर्विता

രാമരൂപം ധരിച്ച ധീമാനായ നാഗരാജൻ വിവാഹം കഴിപ്പിച്ച അവൾ, പുത്രപൗത്രവതിയായി സൗഭാഗ്യത്തിന്റെ മദത്തിൽ ഗർവിതയായി.

Verse 21

न च ताभ्यां सुतो जातः कथंचिदपि वंशजः । वयसोंऽतेऽपि विप्रेंद्रास्ततो दुःखं व्यजायत

എന്നാൽ അവരിരുവരിൽ നിന്നും യാതൊരു വിധത്തിലും വംശജനായ പുത്രൻ ജനിച്ചില്ല. ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ജീവിതാന്ത്യത്തിലും അതിനാൽ ദുഃഖം ഉദിച്ചു.

Verse 22

अथ तौ मंत्रिवर्गस्य राज्यं सर्वमशेषतः । अर्पयित्वा तु पुत्रार्थं तपोऽर्थमिह चागतौ

അപ്പോൾ അവർ മുഴുവൻ രാജ്യം ഒന്നും ശേഷിപ്പിക്കാതെ മന്ത്രിസമൂഹത്തിന് ഏല്പിച്ചു; പുത്രലാഭത്തിനായി തപസ്സിനുവേണ്ടി ഇവിടെ വന്നു.

Verse 23

ततः स्वमाश्रमं गत्वा स्थितौ तत्र समाहितौ । देवीं कात्यायनीं स्थाप्य तदाराधनतत्परौ

അതിനുശേഷം അവർ സ്വന്തം ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി ഏകാഗ്രചിത്തരായി അവിടെ പാർത്തു. ദേവി കാത്യായനിയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് അവളുടെ ആരാധനയിൽ പൂർണ്ണമായി ലീനരായി.

Verse 24

यया विनिहतो रौद्रो महिषाख्यो महासुरः । कौमारव्रतधारिण्या तस्मिन्विन्ध्ये महाचले

കൗമാരവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് ആ മഹാവിന്ധ്യപർവതത്തിൽ ‘മഹിഷ’ എന്ന ക്രൂര മഹാസുരനെ വധിച്ചവളായ ആ ദേവിയെയായിരുന്നു അവർ ആരാധിച്ചത്.

Verse 25

ततस्ताभ्यां ददौ तुष्टा सा पुत्रं वंशवर्धनम् । नाम्ना क्षेमजितं ख्यातं परपक्षक्षया वहम्

അപ്പോൾ ദേവി അവരിൽ പ്രസന്നയായി വംശവർധകനായ ഒരു പുത്രനെ ദാനം ചെയ്തു. അവൻ ‘ക്ഷേമജിത്’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി, ശത്രുപക്ഷനാശകനായി തിളങ്ങി।

Verse 26

ततः स्वं राज्यमासाद्य भूयोऽपि स महीपतिः । स्वपुत्रं वर्धयामास हर्षेण महतान्वितः

അതിനുശേഷം സ്വന്തം രാജ്യം വീണ്ടെടുത്തു ആ ഭൂപതി മഹാനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞ് വീണ്ടും തന്റെ പുത്രനെ വളർത്തി പരിപാലിച്ചു।

Verse 27

यदा स यौवनोपेतः सञ्जातः क्षेमजित्सुतः । तं च राज्ये नियोज्याऽथ स्वस्थानं स पुनर्ययौ

ക്ഷേമജിത്തിന്റെ പുത്രൻ യൗവനപ്രാപ്തനായപ്പോൾ, അവനെ രാജ്യം ഭരിക്കാൻ നിയോഗിച്ച് അദ്ദേഹം വീണ്ടും തന്റെ സ്വധാമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി।

Verse 28

हाटकेश्वरजं क्षेत्रं तदेतद्द्विजसत्तमाः । भार्यया सहितस्त्यक्त्वा शेषमन्यं परिच्छदम्

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഇതാണ് ഹാടകേശ്വരനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആ പുണ്യക്ഷേത്രം. അദ്ദേഹം ഭാര്യയോടുകൂടെ ശേഷിച്ച എല്ലാ സാമഗ്രികളും ഉപകരണങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചു।

Verse 29

तत्र संस्थापयामास लिंगं देवस्य शूलिनः । प्रासादं च मनोहारि ततश्चक्रे समाहितः

അവിടെ അദ്ദേഹം ത്രിശൂലധാരിയായ ദേവൻ ശിവന്റെ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു. തുടർന്ന് ഏകാഗ്രചിത്തനായി മനോഹരമായ ഒരു പ്രാസാദം (ക്ഷേത്രം) കൂടി പണിതു।

Verse 30

रैवतेश्वरमित्युक्तं सर्वपातक नाशनम् । दर्शनादेव सर्वेषां देहिनां द्विजसत्तमाः

ഇത് ‘റൈവതേശ്വരം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം, സർവ്വപാപനാശകം. ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഇതിന്റെ ദർശനമാത്രത്താൽ എല്ലാ ദേഹധാരികളുടെയും ദോഷങ്ങൾ നശിക്കുന്നു.

Verse 31

या पूर्वं स्थापिता दुर्गा तस्मिन्क्षेत्रे महीभुजा । तस्याः क्षेमंकरी चक्रे प्रासादं श्रद्ध यान्विता

ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ മുമ്പ് രാജാവ് ദേവി ദുർഗയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരുന്നു. പിന്നെ ശ്രദ്ധയും ഭക്തിയും ചേർന്ന് അവൾക്കായി പ്രാസാദം (ക്ഷേത്രം) പണിയിച്ചു, അവളെ ‘ക്ഷേമങ്കരി’—ക്ഷേമവും രക്ഷയും നൽകുന്നവൾ—എന്ന് സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 32

सापि क्षेमंकरीनाम ततः प्रभृति कीर्त्यते । कात्यायन्यपि या प्रोक्ता महिषासुरमर्दिनी

അന്നുമുതൽ ആ ദേവി ‘ക്ഷേമങ്കരി’ എന്ന നാമത്തിൽ കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു. അവളേ ‘കാത്യായനി’ എന്നും പ്രസിദ്ധ—മഹിഷാസുരമർദ്ദിനി.

Verse 33

यस्तां चैत्रसिते पक्षे संप श्येदष्टमीदिने । तस्याभीष्टा भवेत्सिद्धिः सर्वदैव द्विजोत्तमाः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ അഷ്ടമിദിനം അവളെ ദർശിക്കുന്നവന് അഭീഷ്ടസിദ്ധി ലഭിക്കും; നിശ്ചയമായും വിജയം വരും.

Verse 34

एतद्वः सर्वमाख्यातं रैवतेश्वरवर्णनम् । क्षेमंकर्याः प्रभावं च सर्वपातकनाशनम्

ഇങ്ങനെ ഞാൻ നിങ്ങളോട് റൈവതേശ്വരന്റെ സമ്പൂർണ്ണ വർണ്ണനയും, കൂടാതെ ക്ഷേമങ്കരി ദേവിയുടെ പ്രഭാവവും പറഞ്ഞു; അതിനാൽ സർവ്വപാപങ്ങളും നശിക്കുന്നു.

Verse 118

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिताया षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये क्षेमंकरीरैवतेश्वरोत्पत्तितीर्थ माहात्म्यवर्णननामाष्टादशोत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീ സ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ആറാം ഗ്രന്ഥമായ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘ക്ഷേമംകരിയും റൈവതേശ്വരനും ഉദ്ഭവിച്ച തീർത്ഥത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യവർണ്ണനം’ എന്ന നൂറ്റി പതിനെട്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।